৩. চিত্তানুপস্সনানিদ্দেসো
৩৬৫. কথঞ্চ ভিক্খু অজ্ঝত্তং চিত্তে চিত্তানুপস্সী ৱিহৰতি? ইধ ভিক্খু সৰাগং ৱা চিত্তং ‘‘সৰাগং মে চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, ৱীতৰাগং ৱা চিত্তং ‘‘ৱীতৰাগং মে চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, সদোসং ৱা চিত্তং ‘‘সদোসং মে চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, ৱীতদোসং ৱা চিত্তং ‘‘ৱীতদোসং মে চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, সমোহং ৱা চিত্তং ‘‘সমোহং মে চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, ৱীতমোহং ৱা চিত্তং ‘‘ৱীতমোহং মে চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, সংখিত্তং ৱা চিত্তং ‘‘সংখিত্তং মে চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, ৱিক্খিত্তং ৱা চিত্তং ‘‘ৱিক্খিত্তং মে চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, মহগ্গতং ৱা চিত্তং ‘‘মহগ্গতং মে চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, অমহগ্গতং ৱা চিত্তং ‘‘অমহগ্গতং মে চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, সউত্তৰং ৱা চিত্তং ‘‘সউত্তৰং মে চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, অনুত্তৰং ৱা চিত্তং ‘‘অনুত্তৰং মে চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, সমাহিতং ৱা চিত্তং ‘‘সমাহিতং মে চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, অসমাহিতং ৱা চিত্তং ‘‘অসমাহিতং মে চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, ৱিমুত্তং ৱা চিত্তং ‘‘ৱিমুত্তং মে চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, অৱিমুত্তং ৱা চিত্তং ‘‘অৱিমুত্তং মে চিত্ত’’ন্তি পজানাতি. সো তং নিমিত্তং আসেৱতি ভাৱেতি বহুলীকৰোতি স্ৱাৱত্থিতং ৱৱত্থপেতি. সো তং নিমিত্তং আসেৱিত্ৱা ভাৱেত্ৱা বহুলীকৰিত্ৱা স্ৱাৱত্থিতং ৱৱত্থপেত্ৱা বহিদ্ধা চিত্তে চিত্তং উপসংহৰতি.
কথঞ্চ ভিক্খু বহিদ্ধা চিত্তে চিত্তানুপস্সী ৱিহৰতি? ইধ ভিক্খু সৰাগং ৱাস্স চিত্তং ‘‘সৰাগমস্স চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, ৱীতৰাগং ৱাস্স চিত্তং ‘‘ৱীতৰাগমস্স চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, সদোসং ৱাস্স চিত্তং ‘‘সদোসমস্স চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, ৱীতদোসং ৱাস্স চিত্তং ‘‘ৱীতদোসমস্স চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, সমোহং ৱাস্স চিত্তং ‘‘সমোহমস্স চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, ৱীতমোহং ৱাস্স চিত্তং ‘‘ৱীতমোহমস্স চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, সংখিত্তং ৱাস্স চিত্তং ‘‘সংখিত্তমস্স চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, ৱিক্খিত্তং ৱাস্স চিত্তং ‘‘ৱিক্খিত্তমস্স চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, মহগ্গতং ৱাস্স চিত্তং ‘‘মহগ্গতমস্স চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, অমহগ্গতং ৱাস্স চিত্তং ‘‘অমহগ্গতমস্স চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, সউত্তৰং ৱাস্স চিত্তং ‘‘সউত্তৰমস্স চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, অনুত্তৰং ৱাস্স চিত্তং ‘‘অনুত্তৰমস্স চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, সমাহিতং ৱাস্স চিত্তং ‘‘সমাহিতমস্স চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, অসমাহিতং ৱাস্স চিত্তং ‘‘অসমাহিতমস্স চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, ৱিমুত্তং ৱাস্স চিত্তং ‘‘ৱিমুত্তমস্স চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, অৱিমুত্তং ৱাস্স চিত্তং ‘‘অৱিমুত্তমস্স চিত্ত’’ন্তি পজানাতি. সো তং নিমিত্তং আসেৱতি ভাৱেতি বহুলীকৰোতি স্ৱাৱত্থিতং ৱৱত্থপেতি. সো তং নিমিত্তং আসেৱিত্ৱা ভাৱেত্ৱা বহুলীকৰিত্ৱা স্ৱাৱত্থিতং ৱৱত্থপেত্ৱা অজ্ঝত্তবহিদ্ধা চিত্তে চিত্তং উপসংহৰতি.
কথঞ্চ ভিক্খু অজ্ঝত্তবহিদ্ধা চিত্তে চিত্তানুপস্সী ৱিহৰতি? ইধ ভিক্খু সৰাগং ৱা চিত্তং ‘‘সৰাগং চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, ৱীতৰাগং ৱা চিত্তং ‘‘ৱীতৰাগং চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, সদোসং ৱা চিত্তং ‘‘সদোসং চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, ৱীতদোসং ৱা চিত্তং ‘‘ৱীতদোসং চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, সমোহং ৱা চিত্তং ‘‘সমোহং চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, ৱীতমোহং ৱা চিত্তং ‘‘ৱীতমোহং চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, সংখিত্তং ৱা চিত্তং ‘‘সংখিত্তং চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, ৱিক্খিত্তং ৱা চিত্তং ‘‘ৱিক্খিত্তং চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, মহগ্গতং ৱা চিত্তং ‘‘মহগ্গতং চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, অমহগ্গতং ৱা চিত্তং ‘‘অমহগ্গতং চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, সউত্তৰং ৱা চিত্তং ‘‘সউত্তৰং চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, অনুত্তৰং ৱা চিত্তং ‘‘অনুত্তৰং চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, সমাহিতং ৱা চিত্তং ‘‘সমাহিতং চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, অসমাহিতং ৱা চিত্তং ‘‘অসমাহিতং চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, ৱিমুত্তং ৱা চিত্তং ‘‘ৱিমুত্তং চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, অৱিমুত্তং ৱা চিত্তং ‘‘অৱিমুত্তং চিত্ত’’ন্তি পজানাতি. এৱং ভিক্খু অজ্ঝত্তবহিদ্ধা চিত্তে চিত্তানুপস্সী ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং.
৩৬৬. অনুপস্সীতি…পে… ৱিহৰতীতি…পে… আতাপীতি…পে… সম্পজানোতি…পে… সতিমাতি…পে… ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সন্তি. তত্থ কতমো লোকো? তংযেৱ চিত্তং লোকো. পঞ্চপি উপাদানক্খন্ধা লোকো – তত্থ কতমা অভিজ্ঝা? যো ৰাগো সাৰাগো…পে… চিত্তস্স সাৰাগো – অযং ৱুচ্চতি ‘‘অভিজ্ঝা’’. তত্থ কতমং দোমনস্সং? যং চেতসিকং অসাতং চেতসিকং দুক্খং চেতোসম্ফস্সজং অসাতং দুক্খং ৱেদযিতং চেতোসম্ফস্সজা অসাতা দুক্খা ৱেদনা – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘দোমনস্সং’’. ইতি অযঞ্চ অভিজ্ঝা ইদঞ্চ দোমনস্সং ইমম্হি লোকে ৱিনীতা হোন্তি পটিৱিনীতা সন্তা সমিতা ৱূপসন্তা অত্থঙ্গতা অব্ভত্থঙ্গতা অপ্পিতা ব্যপ্পিতা সোসিতা ৱিসোসিতা ব্যন্তীকতা. তেন ৱুচ্চতি ‘‘ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্স’’ন্তি.
চিত্তানুপস্সনানিদ্দেসো.