১. সুত্তন্তভাজনীযং

২২৫. অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰা, সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং, ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপং, নামৰূপপচ্চযা সড়াযতনং, সড়াযতনপচ্চযা ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৱেদনা, ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং, উপাদানপচ্চযা ভৱো, ভৱপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জৰামৰণং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা সম্ভৱন্তি. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.

২২৬. তত্থ কতমা অৱিজ্জা? দুক্খে অঞ্ঞাণং, দুক্খসমুদযে অঞ্ঞাণং, দুক্খনিৰোধে অঞ্ঞাণং, দুক্খনিৰোধগামিনিযা পটিপদায অঞ্ঞাণং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘অৱিজ্জা’’.

তত্থ কতমে অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰা? পুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰো, অপুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰো, আনেঞ্জাভিসঙ্খাৰো, কাযসঙ্খাৰো, ৱচীসঙ্খাৰো, চিত্তসঙ্খাৰো.

তত্থ কতমো পুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰো? কুসলা চেতনা কামাৱচৰা ৰূপাৱচৰা দানমযা সীলমযা ভাৱনামযা – অযং ৱুচ্চতি ‘‘পুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰো’’.

তত্থ কতমো অপুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰো? অকুসলা চেতনা কামাৱচৰা – অযং ৱুচ্চতি ‘‘অপুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰো’’.

তত্থ কতমো আনেঞ্জাভিসঙ্খাৰো? কুসলা চেতনা অৰূপাৱচৰা – অযং ৱুচ্চতি ‘‘আনেঞ্জাভিসঙ্খাৰো’’.

তত্থ কতমো কাযসঙ্খাৰো? কাযসঞ্চেতনা কাযসঙ্খাৰো, ৱচীসঞ্চেতনা ৱচীসঙ্খাৰো, মনোসঞ্চেতনা চিত্তসঙ্খাৰো. ইমে ৱুচ্চন্তি ‘‘অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰা’’.

২২৭. তত্থ কতমং সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং? চক্খুৱিঞ্ঞাণং, সোতৱিঞ্ঞাণং, ঘানৱিঞ্ঞাণং, জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং, কাযৱিঞ্ঞাণং, মনোৱিঞ্ঞাণং – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং’’.

২২৮. তত্থ কতমং ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপং? অত্থি নামং, অত্থি ৰূপং. তত্থ কতমং নামং? ৱেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞাক্খন্ধো, সঙ্খাৰক্খন্ধো – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘নামং’’. তত্থ কতমং ৰূপং? চত্তাৰো মহাভূতা, চতুন্নঞ্চ মহাভূতানং উপাদায ৰূপং – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘ৰূপং’’. ইতি ইদঞ্চ নামং, ইদঞ্চ ৰূপং. ইদং ৱুচ্চতি ‘‘ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপং’’.

২২৯. তত্থ কতমং নামৰূপপচ্চযা সড়াযতনং? চক্খাযতনং, সোতাযতনং, ঘানাযতনং, জিৱ্হাযতনং, কাযাযতনং, মনাযতনং – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘নামৰূপপচ্চযা সড়াযতনং’’.

২৩০. তত্থ কতমো সড়াযতনপচ্চযা ফস্সো? চক্খুসম্ফস্সো সোতসম্ফস্সো ঘানসম্ফস্সো জিৱ্হাসম্ফস্সো কাযসম্ফস্সো মনোসম্ফস্সো – অযং ৱুচ্চতি ‘‘সড়াযতনপচ্চযা ফস্সো’’.

২৩১. তত্থ কতমা ফস্সপচ্চযা ৱেদনা? চক্খুসম্ফস্সজা ৱেদনা, সোতসম্ফস্সজা ৱেদনা, ঘানসম্ফস্সজা ৱেদনা, জিৱ্হাসম্ফস্সজা ৱেদনা, কাযসম্ফস্সজা ৱেদনা, মনোসম্ফস্সজা ৱেদনা – অযং ৱুচ্চতি ‘‘ফস্সপচ্চযা ৱেদনা’’.

২৩২. তত্থ কতমা ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা? ৰূপতণ্হা, সদ্দতণ্হা, গন্ধতণ্হা, ৰসতণ্হা, ফোট্ঠব্বতণ্হা, ধম্মতণ্হা – অযং ৱুচ্চতি ‘‘ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা’’.

২৩৩. তত্থ কতমং তণ্হাপচ্চযা উপাদানং? কামুপাদানং, দিট্ঠুপাদানং, সীলব্বতুপাদানং, অত্তৱাদুপাদানং – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘তণ্হাপচ্চযা উপাদানং’’.

২৩৪. তত্থ কতমো উপাদানপচ্চযা ভৱো? ভৱো দুৱিধেন – অত্থি কম্মভৱো, অত্থি উপপত্তিভৱো. তত্থ কতমো কম্মভৱো? পুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰো, অপুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰো, আনেঞ্জাভিসঙ্খাৰো – অযং ৱুচ্চতি ‘‘কম্মভৱো’’. সব্বম্পি ভৱগামিকম্মং কম্মভৱো.

তত্থ কতমো উপপত্তিভৱো? কামভৱো, ৰূপভৱো, অৰূপভৱো, সঞ্ঞাভৱো, অসঞ্ঞাভৱো, নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাভৱো, একৱোকাৰভৱো, চতুৱোকাৰভৱো, পঞ্চৱোকাৰভৱো – অযং ৱুচ্চতি ‘‘উপপত্তিভৱো’’. ইতি অযঞ্চ কম্মভৱো, অযঞ্চ উপপত্তিভৱো. অযং ৱুচ্চতি ‘‘উপাদানপচ্চযা ভৱো’’.

২৩৫. তত্থ কতমা ভৱপচ্চযা জাতি? যা তেসং তেসং সত্তানং তম্হি তম্হি সত্তনিকাযে জাতি সঞ্জাতি ওক্কন্তি অভিনিব্বত্তি, খন্ধানং পাতুভাৱো, আযতনানং পটিলাভো – অযং ৱুচ্চতি ‘‘ভৱপচ্চযা জাতি’’.

২৩৬. তত্থ কতমং জাতিপচ্চযা জৰামৰণং? অত্থি জৰা, অত্থি মৰণং. তত্থ কতমা জৰা? যা তেসং তেসং সত্তানং তম্হি তম্হি সত্তনিকাযে জৰা জীৰণতা খণ্ডিচ্চং পালিচ্চং ৱলিত্তচতা আযুনো সংহানি ইন্দ্ৰিযানং পৰিপাকো – অযং ৱুচ্চতি ‘‘জৰা’’.

তত্থ কতমং মৰণং? যা তেসং তেসং সত্তানং তম্হা তম্হা সত্তনিকাযা চুতি চৱনতা ভেদো অন্তৰধানং মচ্চু মৰণং কালকিৰিযা [কালংকিৰিযা (ক.)] খন্ধানং ভেদো কড়েৱৰস্স নিক্খেপো জীৱিতিন্দ্ৰিযস্সুপচ্ছেদো – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘মৰণং’’. ইতি অযঞ্চ জৰা, ইদঞ্চ মৰণং. ইদং ৱুচ্চতি ‘‘জাতিপচ্চযা জৰামৰণং’’.

২৩৭. তত্থ কতমো সোকো? ঞাতিব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স, ভোগব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স, ৰোগব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স, সীলব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স, দিট্ঠিব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স, অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেন ব্যসনেন সমন্নাগতস্স, অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেন দুক্খধম্মেন ফুট্ঠস্স সোকো সোচনা সোচিতত্তং অন্তোসোকো অন্তোপৰিসোকো চেতসো পৰিজ্ঝাযনা দোমনস্সং সোকসল্লং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘সোকো’’.

২৩৮. তত্থ কতমো পৰিদেৱো? ঞাতিব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স, ভোগব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স, ৰোগব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স, সীলব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স, দিট্ঠিব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স, অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেন ব্যসনেন সমন্নাগতস্স, অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেন দুক্খধম্মেন ফুট্ঠস্স আদেৱো পৰিদেৱো আদেৱনা পৰিদেৱনা আদেৱিতত্তং পৰিদেৱিতত্তং ৱাচা পলাপো ৱিপ্পলাপো লালপ্পো লালপ্পনা লালপ্পিতত্তং – অযং ৱুচ্চতি পৰিদেৱো’’.

২৩৯. তত্থ কতমং দুক্খং? যং কাযিকং অসাতং কাযিকং দুক্খং কাযসম্ফস্সজং অসাতং দুক্খং ৱেদযিতং কাযসম্ফস্সজা অসাতা দুক্খা ৱেদনা – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘দুক্খং’’.

২৪০. তত্থ কতমং দোমনস্সং? যং চেতসিকং অসাতং, চেতসিকং দুক্খং, চেতোসম্ফস্সজং অসাতং দুক্খং ৱেদযিতং, চেতোসম্ফস্সজা অসাতা দুক্খা ৱেদনা – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘দোমনস্সং’’.

২৪১. তত্থ কতমো উপাযাসো? ঞাতিব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স, ভোগব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স, ৰোগব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স, সীলব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স, দিট্ঠিব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স, অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেন ব্যসনেন সমন্নাগতস্স, অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেন দুক্খধম্মেন ফুট্ঠস্স আযাসো উপাযাসো আযাসিতত্তং উপাযাসিতত্তং – অযং ৱুচ্চতি ‘‘উপাযাসো’’.

২৪২. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতীতি, এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সঙ্গতি হোতি, সমাগমো হোতি, সমোধানং হোতি, পাতুভাৱো হোতি. তেন ৱুচ্চতি ‘‘এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতী’’তি.

সুত্তন্তভাজনীযং.