১৫. পটিসম্ভিদাৱিভঙ্গো

১. সুত্তন্তভাজনীযং

১. সঙ্গহৱাৰো

৭১৮. চতস্সো পটিসম্ভিদা – অত্থপটিসম্ভিদা, ধম্মপটিসম্ভিদা, নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা, পটিভানপটিসম্ভিদা [পটিভাণপটিসম্ভিদা (স্যা.) এৱমুপৰিপি]. অত্থে ঞাণং অত্থপটিসম্ভিদা, ধম্মে ঞাণং ধম্মপটিসম্ভিদা, তত্ৰ ধম্মনিৰুত্তাভিলাপে ঞাণং নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা, ঞাণেসু ঞাণং পটিভানপটিসম্ভিদা. অযং সঙ্গহৱাৰো.

২. সচ্চৱাৰো

৭১৯. চতস্সো পটিসম্ভিদা – অত্থপটিসম্ভিদা, ধম্মপটিসম্ভিদা, নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা, পটিভানপটিসম্ভিদা. দুক্খে ঞাণং অত্থপটিসম্ভিদা, দুক্খসমুদযে ঞাণং ধম্মপটিসম্ভিদা, দুক্খনিৰোধে ঞাণং অত্থপটিসম্ভিদা, দুক্খনিৰোধগামিনিযা পটিপদায ঞাণং ধম্মপটিসম্ভিদা, তত্ৰ ধম্মনিৰুত্তাভিলাপে ঞাণং নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা, ঞাণেসু ঞাণং পটিভানপটিসম্ভিদা. অযং সচ্চৱাৰো.

৩. হেতুৱাৰো

৭২০. চতস্সো পটিসম্ভিদা – অত্থপটিসম্ভিদা, ধম্মপটিসম্ভিদা নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা, পটিভানপটিসম্ভিদা. হেতুম্হি ঞাণং ধম্মপটিসম্ভিদা, হেতুফলে ঞাণং অত্থপটিসম্ভিদা, তত্ৰ ধম্মনিৰুত্তাভিলাপে ঞাণং নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা, ঞাণেসু ঞাণং পটিভানপটিসম্ভিদা. অযং হেতুৱাৰো.

৪. ধম্মৱাৰো

৭২১. চতস্সো পটিসম্ভিদা – অত্থপটিসম্ভিদা, ধম্মপটিসম্ভিদা, নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা, পটিভানপটিসম্ভিদা. যে ধম্মা জাতা ভূতা সঞ্জাতা নিব্বত্তা অভিনিব্বত্তা পাতুভূতা, ইমেসু ধম্মেসু ঞাণং অত্থপটিসম্ভিদা; যম্হা ধম্মা তে ধম্মা জাতা ভূতা সঞ্জাতা নিব্বত্তা অভিনিব্বত্তা পাতুভূতা, তেসু ধম্মেসু ঞাণং ধম্মপটিসম্ভিদা; তত্ৰ ধম্মনিৰুত্তাভিলাপে ঞাণং নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা; ঞাণেসু ঞাণং পটিভানপটিসম্ভিদা. অযং ধম্মৱাৰো.

৫. পটিচ্চসমুপ্পাদৱাৰো

৭২২. চতস্সো পটিসম্ভিদা – অত্থপটিসম্ভিদা, ধম্মপটিসম্ভিদা, নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা, পটিভানপটিসম্ভিদা. জৰামৰণে ঞাণং অত্থপটিসম্ভিদা, জৰামৰণসমুদযে ঞাণং ধম্মপটিসম্ভিদা, জৰামৰণনিৰোধে ঞাণং অত্থপটিসম্ভিদা, জৰামৰণনিৰোধগামিনিযা পটিপদায ঞাণং ধম্মপটিসম্ভিদা, তত্ৰ ধম্মনিৰুত্তাভিলাপে ঞাণং নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা, ঞাণেসু ঞাণং পটিভানপটিসম্ভিদা.

৭২৩. চতস্সো পটিসম্ভিদা – অত্থপটিসম্ভিদা, ধম্মপটিসম্ভিদা, নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা, পটিভানপটিসম্ভিদা. জাতিযা ঞাণং…পে… ভৱে ঞাণং…পে… উপাদানে ঞাণং…পে… তণ্হায ঞাণং…পে… ৱেদনায ঞাণং…পে… ফস্সে ঞাণং…পে… সড়াযতনে ঞাণং…পে… নামৰূপে ঞাণং…পে… ৱিঞ্ঞাণে ঞাণং…পে… সঙ্খাৰেসু ঞাণং অত্থপটিসম্ভিদা, সঙ্খাৰসমুদযে ঞাণং ধম্মপটিসম্ভিদা, সঙ্খাৰনিৰোধে ঞাণং অত্থপটিসম্ভিদা, সঙ্খাৰনিৰোধগামিনিযা পটিপদায ঞাণং ধম্মপটিসম্ভিদা, তত্ৰ ধম্মনিৰুত্তাভিলাপে ঞাণং নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা, ঞাণেসু ঞাণং পটিভানপটিসম্ভিদা. অযং পটিচ্চসমুপ্পাদৱাৰো.

৬. পৰিযত্তিৱাৰো

৭২৪. চতস্সো পটিসম্ভিদা – অত্থপটিসম্ভিদা, ধম্মপটিসম্ভিদা, নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা, পটিভানপটিসম্ভিদা.

তত্থ কতমা ধম্মপটিসম্ভিদা? ইধ ভিক্খু ধম্মং জানাতি – সুত্তং গেয্যং ৱেয্যাকৰণং গাথং উদানং ইতিৱুত্তকং জাতকং অব্ভুতধম্মং ৱেদল্লং. অযং ৱুচ্চতি ‘‘ধম্মপটিসম্ভিদা’’. সো তস্স তস্সেৱ ভাসিতস্স অত্থং জানাতি – ‘‘অযং ইমস্স ভাসিতস্স অত্থো, অযং ইমস্স ভাসিতস্স অত্থো’’তি. অযং ৱুচ্চতি ‘‘অত্থপটিসম্ভিদা’’. তত্ৰ ধম্মনিৰুত্তাভিলাপে ঞাণং নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা. ঞাণেসু ঞাণং পটিভানপটিসম্ভিদা. অযং পৰিযত্তিৱাৰো.

সুত্তন্তভাজনীযং.

২. অভিধম্মভাজনীযং

১. কুসলৱাৰো

৭২৫. চতস্সো পটিসম্ভিদা – অত্থপটিসম্ভিদা, ধম্মপটিসম্ভিদা, নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা, পটিভানপটিসম্ভিদা.

কতমে ধম্মা কুসলা? যস্মিং সমযে কামাৱচৰং কুসলং চিত্তং উপ্পন্নং হোতি সোমনস্সসহগতং ঞাণসম্পযুত্তং ৰূপাৰম্মণং ৱা…পে… ধম্মাৰম্মণং ৱা যং যং ৱা পনাৰব্ভ, তস্মিং সমযে ফস্সো হোতি…পে… অৱিক্খেপো হোতি, ইমে ধম্মা কুসলা. ইমেসু ধম্মেসু ঞাণং ধম্মপটিসম্ভিদা. তেসং ৱিপাকে ঞাণং অত্থপটিসম্ভিদা, যায নিৰুত্তিযা তেসং ধম্মানং পঞ্ঞত্তি হোতি, তত্ৰ ধম্মনিৰুত্তাভিলাপে ঞাণং নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা. যেন ঞাণেন তানি ঞাণানি জানাতি – ‘‘ইমানি ঞাণানি ইদমত্থজোতকানী’’তি, ঞাণেসু ঞাণং পটিভানপটিসম্ভিদা.

৭২৬. চতস্সো পটিসম্ভিদা – অত্থপটিসম্ভিদা, ধম্মপটিসম্ভিদা, নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা, পটিভানপটিসম্ভিদা.

কতমে ধম্মা কুসলা? যস্মিং সমযে কামাৱচৰং কুসলং চিত্তং উপ্পন্নং হোতি সোমনস্সসহগতং ঞাণসম্পযুত্তং সসঙ্খাৰেন…পে… সোমনস্সসহগতং ঞাণৱিপ্পযুত্তং…পে… সোমনস্সসহগতং ঞাণৱিপ্পযুত্তং সসঙ্খাৰেন…পে… উপেক্খাসহগতং ঞাণসম্পযুত্তং…পে… উপেক্খাসহগতং ঞাণসম্পযুত্তং সসঙ্খাৰেন…পে… উপেক্খাসহগতং ঞাণৱিপ্পযুত্তং…পে… উপেক্খাসহগতং ঞাণৱিপ্পযুত্তং সসঙ্খাৰেন ৰূপাৰম্মণং ৱা…পে… ধম্মাৰম্মণং ৱা যং যং ৱা পনাৰব্ভ, তস্মিং সমযে ফস্সো হোতি…পে… অৱিক্খেপো হোতি. ইমে ধম্মা কুসলা. ইমেসু ধম্মেসু ঞাণং ধম্মপটিসম্ভিদা. তেসং ৱিপাকে ঞাণং অত্থপটিসম্ভিদা. যায নিৰুত্তিযা তেসং ধম্মানং পঞ্ঞত্তি হোতি তত্ৰ ধম্মনিৰুত্তাভিলাপে ঞাণং নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা. যেন ঞাণেন তানি ঞাণানি জানাতি – ‘‘ইমানি ঞাণানি ইদমত্থজোতকানী’’তি, ঞাণেসু ঞাণং পটিভানপটিসম্ভিদা.

৭২৭. চতস্সো পটিসম্ভিদা – অত্থপটিসম্ভিদা, ধম্মপটিসম্ভিদা, নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা, পটিভানপটিসম্ভিদা.

কতমে ধম্মা কুসলা? যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি পথৱীকসিণং, তস্মিং সমযে ফস্সো হোতি…পে… অৱিক্খেপো হোতি. ইমে ধম্মা কুসলা. ইমেসু ধম্মেসু ঞাণং ধম্মপটিসম্ভিদা. তেসং ৱিপাকে ঞাণং অত্থপটিসম্ভিদা. যায নিৰুত্তিযা তেসং ধম্মানং পঞ্ঞত্তি হোতি তত্ৰ ধম্মনিৰুত্তাভিলাপে ঞাণং নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা. যেন ঞাণেন তানি ঞাণানি জানাতি – ‘‘ইমানি ঞাণানি ইদমত্থজোতকানী’’তি, ঞাণেসু ঞাণং পটিভানপটিসম্ভিদা.

৭২৮. চতস্সো পটিসম্ভিদা – অত্থপটিসম্ভিদা, ধম্মপটিসম্ভিদা, নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা, পটিভানপটিসম্ভিদা.

কতমে ধম্মা কুসলা? যস্মিং সমযে অৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি সব্বসো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞাসহগতং সুখস্স চ পহানা…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, তস্মিং সমযে ফস্সো হোতি…পে… অৱিক্খেপো হোতি. ইমে ধম্মা কুসলা. ইমেসু ধম্মেসু ঞাণং ধম্মপটিসম্ভিদা. তেসং ৱিপাকে ঞাণং অত্থপটিসম্ভিদা. যায নিৰুত্তিযা তেসং ধম্মানং পঞ্ঞত্তি হোতি তত্ৰ ধম্মনিৰুত্তাভিলাপে ঞাণং নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা. যেন ঞাণেন তানি ঞাণানি জানাতি – ‘‘ইমানি ঞাণানি ইদমত্থজোতকানী’’তি, ঞাণেসু ঞাণং পটিভানপটিসম্ভিদা.

৭২৯. চতস্সো পটিসম্ভিদা – অত্থপটিসম্ভিদা, ধম্মপটিসম্ভিদা, নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা, পটিভানপটিসম্ভিদা.

কতমে ধম্মা কুসলা? যস্মিং সমযে লোকুত্তৰং ঝানং ভাৱেতি নিয্যানিকং অপচযগামিং দিট্ঠিগতানং পহানায পঠমায ভূমিযা পত্তিযা ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি দুক্খপটিপদং দন্ধাভিঞ্ঞং, তস্মিং সমযে ফস্সো হোতি…পে… অৱিক্খেপো হোতি. ইমে ধম্মা কুসলা. ইমেসু ধম্মেসু ঞাণং ধম্মপটিসম্ভিদা. তেসং ৱিপাকে ঞাণং অত্থপটিসম্ভিদা. যায নিৰুত্তিযা তেসং ধম্মানং পঞ্ঞত্তি হোতি তত্ৰ ধম্মনিৰুত্তাভিলাপে ঞাণং নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা. যেন ঞাণেন তানি ঞাণানি জানাতি – ‘‘ইমানি ঞাণানি ইদমত্থজোতকানী’’তি, ঞাণেসু ঞাণং পটিভানপটিসম্ভিদা.

২. অকুসলৱাৰো

৭৩০. চতস্সো পটিসম্ভিদা – অত্থপটিসম্ভিদা, ধম্মপটিসম্ভিদা, নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা, পটিভানপটিসম্ভিদা.

কতমে ধম্মা অকুসলা? যস্মিং সমযে অকুসলং চিত্তং উপ্পন্নং হোতি সোমনস্সসহগতং দিট্ঠিগতসম্পযুত্তং ৰূপাৰম্মণং ৱা…পে… ধম্মাৰম্মণং ৱা যং যং ৱা পনাৰব্ভ, তস্মিং সমযে ফস্সো হোতি…পে… অৱিক্খেপো হোতি. ইমে ধম্মা অকুসলা. ইমেসু ধম্মেসু ঞাণং ধম্মপটিসম্ভিদা. তেসং ৱিপাকে ঞাণং অত্থপটিসম্ভিদা. যায নিৰুত্তিযা তেসং ধম্মানং পঞ্ঞত্তি হোতি তত্ৰ ধম্মনিৰুত্তাভিলাপে ঞাণং নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা. যেন ঞাণেন তানি ঞাণানি জানাতি – ‘‘ইমানি ঞাণানি ইদমত্থজোতকানী’’তি, ঞাণেসু ঞাণং পটিভানপটিসম্ভিদা.

৭৩১. চতস্সো পটিসম্ভিদা – অত্থপটিসম্ভিদা, ধম্মপটিসম্ভিদা, নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা, পটিভানপটিসম্ভিদা.

কতমে ধম্মা অকুসলা? যস্মিং সমযে অকুসলং চিত্তং উপ্পন্নং হোতি সোমনস্সসহগতং দিট্ঠিগতসম্পযুত্তং সসঙ্খাৰেন…পে… সোমনস্সসহগতং দিট্ঠিগতৱিপ্পযুত্তং…পে… সোমনস্সসহগতং দিট্ঠিগতৱিপ্পযুত্তং সসঙ্খাৰেন…পে… উপেক্খাসহগতং দিট্ঠিগতসম্পযুত্তং…পে… উপেক্খাসহগতং দিট্ঠিগতসম্পযুত্তং সসঙ্খাৰেন…পে… উপেক্খাসহগতং দিট্ঠিগতৱিপ্পযুত্তং…পে… উপেক্খাসহগতং দিট্ঠিগতৱিপ্পযুত্তং সসঙ্খাৰেন…পে… দোমনস্সসহগতং পটিঘসম্পযুত্তং…পে… দোমনস্সসহগতং পটিঘসম্পযুত্তং সসঙ্খাৰেন…পে… উপেক্খাসহগতং ৱিচিকিচ্ছাসম্পযুত্তং…পে… উপেক্খাসহগতং উদ্ধচ্চসম্পযুত্তং ৰূপাৰম্মণং ৱা…পে… ধম্মাৰম্মণং ৱা যং যং ৱা পনাৰব্ভ, তস্মিং সমযে ফস্সো হোতি…পে… অৱিক্খেপো হোতি. ইমে ধম্মা অকুসলা. ইমেসু ধম্মেসু ঞাণং ধম্মপটিসম্ভিদা. তেসং ৱিপাকে ঞাণং অত্থপটিসম্ভিদা. যায নিৰুত্তিযা তেসং ধম্মানং পঞ্ঞত্তি হোতি তত্ৰ ধম্মনিৰুত্তাভিলাপে ঞাণং নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা. যেন ঞাণেন তানি ঞাণানি জানাতি – ‘‘ইমানি ঞাণানি ইদমত্থজোতকানী’’তি, ঞাণেসু ঞাণং পটিভানপটিসম্ভিদা.

৩. ৱিপাকৱাৰো

৭৩২. তিস্সো পটিসম্ভিদা – অত্থপটিসম্ভিদা, নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা, পটিভানপটিসম্ভিদা.

কতমে ধম্মা অব্যাকতা? যস্মিং সমযে কামাৱচৰস্স কুসলস্স কম্মস্স কতত্তা উপচিতত্তা ৱিপাকং চক্খুৱিঞ্ঞাণং উপ্পন্নং হোতি উপেক্খাসহগতং ৰূপাৰম্মণং, তস্মিং সমযে ফস্সো হোতি, ৱেদনা হোতি, সঞ্ঞা হোতি, চেতনা হোতি, চিত্তং হোতি, উপেক্খা হোতি, চিত্তস্সেকগ্গতা হোতি, মনিন্দ্ৰিযং হোতি, উপেক্খিন্দ্ৰিযং হোতি, জীৱিতিন্দ্ৰিযং হোতি, যে ৱা পন তস্মিং সমযে অঞ্ঞেপি অত্থি পটিচ্চসমুপ্পন্না অৰূপিনো ধম্মা. ইমে ধম্মা অব্যাকতা. ইমেসু ধম্মেসু ঞাণং অত্থপটিসম্ভিদা. যায নিৰুত্তিযা তেসং ধম্মানং পঞ্ঞত্তি হোতি তত্ৰ ধম্মনিৰুত্তাভিলাপে ঞাণং নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা. যেন ঞাণেন তানি ঞাণানি জানাতি – ‘‘ইমানি ঞাণানি ইদমত্থজোতকানী’’তি, ঞাণেসু ঞাণং পটিভানপটিসম্ভিদা.

৭৩৩. তিস্সো পটিসম্ভিদা – অত্থপটিসম্ভিদা, নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা, পটিভানপটিসম্ভিদা.

কতমে ধম্মা অব্যাকতা? যস্মিং সমযে কামাৱচৰস্স কুসলস্স কম্মস্স কতত্তা উপচিতত্তা ৱিপাকং সোতৱিঞ্ঞাণং উপ্পন্নং হোতি উপেক্খাসহগতং সদ্দাৰম্মণং…পে… ঘানৱিঞ্ঞাণং উপ্পন্নং হোতি উপেক্খাসহগতং গন্ধাৰম্মণং…পে… জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং উপ্পন্নং হোতি উপেক্খাসহগতং ৰসাৰম্মণং…পে… কাযৱিঞ্ঞাণং উপ্পন্নং হোতি সুখসহগতং ফোট্ঠব্বাৰম্মণং, তস্মিং সমযে ফস্সো হোতি, ৱেদনা হোতি, সঞ্ঞা হোতি, চেতনা হোতি, চিত্তং হোতি, সুখং হোতি, চিত্তস্সেকগ্গতা হোতি, মনিন্দ্ৰিযং হোতি, সুখিন্দ্ৰিযং হোতি, জীৱিতিন্দ্ৰিযং হোতি, যে ৱা পন তস্মিং সমযে অঞ্ঞেপি অত্থি পটিচ্চসমুপ্পন্না অৰূপিনো ধম্মা. ইমে ধম্মা অব্যাকতা. ইমেসু ধম্মেসু ঞাণং অত্থপটিসম্ভিদা. যায নিৰুত্তিযা তেসং ধম্মানং পঞ্ঞত্তি হোতি তত্ৰ ধম্মনিৰুত্তাভিলাপে ঞাণং নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা. যেন ঞাণেন তানি ঞাণানি জানাতি – ‘‘ইমানি ঞাণানি ইদমত্থজোতকানী’’তি, ঞাণেসু ঞাণং পটিভানপটিসম্ভিদা.

৭৩৪. তিস্সো পটিসম্ভিদা – অত্থপটিসম্ভিদা, নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা, পটিভানপটিসম্ভিদা. কতমে ধম্মা অব্যাকতা? যস্মিং সমযে কামাৱচৰস্স কুসলস্স কম্মস্স কতত্তা উপচিতত্তা ৱিপাকা মনোধাতু উপ্পন্না হোতি উপেক্খাসহগতা ৰূপাৰম্মণা ৱা…পে… ফোট্ঠব্বাৰম্মণা ৱা যং যং ৱা পনাৰব্ভ, তস্মিং সমযে ফস্সো হোতি, ৱেদনা হোতি, সঞ্ঞা হোতি, চেতনা হোতি, চিত্তং হোতি, ৱিতক্কো হোতি, ৱিচাৰো হোতি, উপেক্খা হোতি, চিত্তস্সেকগ্গতা হোতি, মনিন্দ্ৰিযং হোতি, উপেক্খিন্দ্ৰিযং হোতি, জীৱিতিন্দ্ৰিযং হোতি, যে ৱা পন তস্মিং সমযে অঞ্ঞেপি অত্থি পটিচ্চসমুপ্পন্না অৰূপিনো ধম্মা. ইমে ধম্মা অব্যাকতা. ইমেসু ধম্মেসু ঞাণং অত্থপটিসম্ভিদা. যায নিৰুত্তিযা তেসং ধম্মানং পঞ্ঞত্তি হোতি তত্ৰ ধম্মনিৰুত্তাভিলাপে ঞাণং নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা. যেন ঞাণেন তানি ঞাণানি জানাতি – ‘‘ইমানি ঞাণানি ইদমত্থজোতকানী’’তি, ঞাণেসু ঞাণং পটিভানপটিসম্ভিদা.

৭৩৫. তিস্সো পটিসম্ভিদা – অত্থপটিসম্ভিদা, নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা, পটিভানপটিসম্ভিদা.

কতমে ধম্মা অব্যাকতা? যস্মিং সমযে কামাৱচৰস্স কুসলস্স কম্মস্স কতত্তা উপচিতত্তা ৱিপাকা মনোৱিঞ্ঞাণধাতু উপ্পন্না হোতি সোমনস্সসহগতা ৰূপাৰম্মণা ৱা…পে… ধম্মাৰম্মণা ৱা যং যং ৱা পনাৰব্ভ, তস্মিং সমযে ফস্সো হোতি, ৱেদনা হোতি, সঞ্ঞা হোতি, চেতনা হোতি, চিত্তং হোতি, ৱিতক্কো হোতি, ৱিচাৰো হোতি, পীতি হোতি, সুখং হোতি, চিত্তস্সেকগ্গতা হোতি, মনিন্দ্ৰিযং হোতি, সোমনস্সিন্দ্ৰিযং হোতি, জীৱিতিন্দ্ৰিযং হোতি, যে ৱা পন তস্মিং সমযে অঞ্ঞেপি অত্থি পটিচ্চসমুপ্পন্না অৰূপিনো ধম্মা. ইমে ধম্মা অব্যাকতা. ইমেসু ধম্মেসু ঞাণং অত্থপটিসম্ভিদা. যায নিৰুত্তিযা তেসং ধম্মানং পঞ্ঞত্তি হোতি তত্ৰ ধম্মনিৰুত্তাভিলাপে ঞাণং নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা. যেন ঞাণেন তানি ঞাণানি জানাতি – ‘‘ইমানি ঞাণানি ইদমত্থজোতকানী’’তি, ঞাণেসু ঞাণং পটিভানপটিসম্ভিদা.

৭৩৬. তিস্সো পটিসম্ভিদা – অত্থপটিসম্ভিদা, নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা, পটিভানপটিসম্ভিদা.

কতমে ধম্মা অব্যাকতা? যস্মিং সমযে কামাৱচৰস্স কুসলস্স কম্মস্স কতত্তা উপচিতত্তা ৱিপাকা মনোৱিঞ্ঞাণধাতু উপ্পন্না হোতি উপেক্খাসহগতা ৰূপাৰম্মণা ৱা…পে… ধম্মাৰম্মণা ৱা যং যং ৱা পনাৰব্ভ, তস্মিং সমযে ফস্সো হোতি, ৱেদনা হোতি, সঞ্ঞা হোতি, চেতনা হোতি, চিত্তং হোতি, ৱিতক্কো হোতি, ৱিচাৰো হোতি, উপেক্খা হোতি, চিত্তস্সেকগ্গতা হোতি, মনিন্দ্ৰিযং হোতি, উপেক্খিন্দ্ৰিযং হোতি, জীৱিতিন্দ্ৰিযং হোতি, যে ৱা পন তস্মিং সমযে অঞ্ঞেপি অত্থি পটিচ্চসমুপ্পন্না অৰূপিনো ধম্মা. ইমে ধম্মা অব্যাকতা. ইমেসু ধম্মেসু ঞাণং অত্থপটিসম্ভিদা. যায নিৰুত্তিযা তেসং ধম্মানং পঞ্ঞত্তি হোতি তত্ৰ ধম্মনিৰুত্তাভিলাপে ঞাণং নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা. যেন ঞাণেন তানি ঞাণানি জানাতি – ‘‘ইমানি ঞাণানি ইদমত্থজোতকানী’’তি, ঞাণেসু ঞাণং পটিভানপটিসম্ভিদা.

৭৩৭. তিস্সো পটিসম্ভিদা – অত্থপটিসম্ভিদা, নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা, পটিভানপটিসম্ভিদা.

কতমে ধম্মা অব্যাকতা? যস্মিং সমযে কামাৱচৰস্স কুসলস্স কম্মস্স কতত্তা উপচিতত্তা ৱিপাকা মনোৱিঞ্ঞাণধাতু উপ্পন্না হোতি সোমনস্সসহগতা ঞাণসম্পযুত্তা…পে… সোমনস্সসহগতা ঞাণসম্পযুত্তা সসঙ্খাৰেন…পে… সোমনস্সসহগতা ঞাণৱিপ্পযুত্তা…পে… সোমনস্সসহগতা ঞাণৱিপ্পযুত্তা সসঙ্খাৰেন…পে… উপেক্খাসহগতা ঞাণসম্পযুত্তা…পে… উপেক্খাসহগতা ঞাণসম্পযুত্তা সসঙ্খাৰেন…পে… উপেক্খাসহগতা ঞাণৱিপ্পযুত্তা…পে… উপেক্খাসহগতা ঞাণৱিপ্পযুত্তা সসঙ্খাৰেন ৰূপাৰম্মণা ৱা…পে… ধম্মাৰম্মণা ৱা যং যং ৱা পনাৰব্ভ, তস্মিং সমযে ফস্সো হোতি…পে… অৱিক্খেপো হোতি. ইমে ধম্মা অব্যাকতা. ইমেসু ধম্মেসু ঞাণং অত্থপটিসম্ভিদা. যায নিৰুত্তিযা তেসং ধম্মানং পঞ্ঞত্তি হোতি তত্ৰ ধম্মনিৰুত্তাভিলাপে ঞাণং নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা. যেন ঞাণেন তানি ঞাণানি জানাতি – ‘‘ইমানি ঞাণানি ইদমত্থজোতকানী’’তি, ঞাণেসু ঞাণং পটিভানপটিসম্ভিদা.

৭৩৮. তিস্সো পটিসম্ভিদা – অত্থপটিসম্ভিদা, নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা, পটিভানপটিসম্ভিদা.

কতমে ধম্মা অব্যাকতা? যস্মিং সমযে ৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি পথৱীকসিণং, তস্মিং সমযে ফস্সো হোতি…পে… অৱিক্খেপো হোতি. ইমে ধম্মা কুসলা. তস্সেৱ ৰূপাৱচৰস্স কুসলস্স কম্মস্স কতত্তা উপচিতত্তা ৱিপাকং ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি পথৱীকসিণং, তস্মিং সমযে ফস্সো হোতি…পে… অৱিক্খেপো হোতি. ইমে ধম্মা অব্যাকতা. ইমেসু ধম্মেসু ঞাণং অত্থপটিসম্ভিদা. যায নিৰুত্তিযা তেসং ধম্মানং পঞ্ঞত্তি হোতি তত্ৰ ধম্মনিৰুত্তাভিলাপে ঞাণং নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা. যেন ঞাণেন তানি ঞাণানি জানাতি – ‘‘ইমানি ঞাণানি ইদমত্থজোতকানী’’তি, ঞাণেসু ঞাণং পটিভানপটিসম্ভিদা.

৭৩৯. তিস্সো পটিসম্ভিদা – অত্থপটিসম্ভিদা, নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা, পটিভানপটিসম্ভিদা.

কতমে ধম্মা অব্যাকতা? যস্মিং সমযে অৰূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৱেতি সব্বসো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞাসহগতং সুখস্স চ পহানা…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, তস্মিং সমযে ফস্সো হোতি…পে… অৱিক্খেপো হোতি. ইমে ধম্মা কুসলা. তস্সেৱ অৰূপাৱচৰস্স কুসলস্স কম্মস্স কতত্তা উপচিতত্তা ৱিপাকং সব্বসো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞাসহগতং সুখস্স চ পহানা…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, তস্মিং সমযে ফস্সো হোতি…পে… অৱিক্খেপো হোতি. ইমে ধম্মা অব্যাকতা. ইমেসু ধম্মেসু ঞাণং অত্থপটিসম্ভিদা. যায নিৰুত্তিযা তেসং ধম্মানং পঞ্ঞত্তি হোতি তত্ৰ ধম্মনিৰুত্তাভিলাপে ঞাণং নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা. যেন ঞাণেন তানি ঞাণানি জানাতি – ‘‘ইমানি ঞাণানি ইদমত্থজোতকানী’’তি, ঞাণেসু ঞাণং পটিভানপটিসম্ভিদা.

৭৪০. তিস্সো পটিসম্ভিদা – অত্থপটিসম্ভিদা, নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা, পটিভানপটিসম্ভিদা.

কতমে ধম্মা অব্যাকতা? যস্মিং সমযে লোকুত্তৰং ঝানং ভাৱেতি নিয্যানিকং অপচযগামিং দিট্ঠিগতানং পহানায পঠমায ভূমিযা পত্তিযা ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি দুক্খপটিপদং দন্ধাভিঞ্ঞং, তস্মিং সমযে ফস্সো হোতি…পে… অৱিক্খেপো হোতি. ইমে ধম্মা কুসলা. তস্সেৱ লোকুত্তৰস্স কুসলস্স কম্মস্স কতত্তা ভাৱিতত্তা ৱিপাকং ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি দুক্খপটিপদং দন্ধাভিঞ্ঞং সুঞ্ঞতং, তস্মিং সমযে ফস্সো হোতি…পে… অৱিক্খেপো হোতি. ইমে ধম্মা অব্যাকতা. ইমেসু ধম্মেসু ঞাণং অত্থপটিসম্ভিদা. যায নিৰুত্তিযা তেসং ধম্মানং পঞ্ঞত্তি হোতি তত্ৰ ধম্মনিৰুত্তাভিলাপে ঞাণং নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা. যেন ঞাণেন তানি ঞাণানি জানাতি – ‘‘ইমানি ঞাণানি ইদমত্থজোতকানী’’তি, ঞাণেসু ঞাণং পটিভানপটিসম্ভিদা.

৭৪১. তিস্সো পটিসম্ভিদা – অত্থপটিসম্ভিদা, নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা, পটিভানপটিসম্ভিদা.

কতমে ধম্মা অব্যাকতা? যস্মিং সমযে অকুসলস্স কম্মস্স কতত্তা উপচিতত্তা ৱিপাকং চক্খুৱিঞ্ঞাণং উপ্পন্নং হোতি উপেক্খাসহগতং ৰূপাৰম্মণং…পে… সোতৱিঞ্ঞাণং উপ্পন্নং হোতি উপেক্খাসহগতং সদ্দাৰম্মণং…পে… ঘানৱিঞ্ঞাণং উপ্পন্নং হোতি উপেক্খাসহগতং গন্ধাৰম্মণং…পে… জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং উপ্পন্নং হোতি উপেক্খাসহগতং ৰসাৰম্মণং…পে… কাযৱিঞ্ঞাণং উপ্পন্নং হোতি দুক্খসহগতং ফোট্ঠব্বাৰম্মণং, তস্মিং সমযে ফস্সো হোতি, ৱেদনা হোতি, সঞ্ঞা হোতি, চেতনা হোতি, চিত্তং হোতি, দুক্খং হোতি, চিত্তস্সেকগ্গতা হোতি, মনিন্দ্ৰিযং হোতি, দুক্খিন্দ্ৰিযং হোতি, জীৱিতিন্দ্ৰিযং হোতি, যে ৱা পন তস্মিং সমযে অঞ্ঞেপি অত্থি পটিচ্চসমুপ্পন্না অৰূপিনো ধম্মা. ইমে ধম্মা অব্যাকতা. ইমেসু ধম্মেসু ঞাণং অত্থপটিসম্ভিদা. যায নিৰুত্তিযা তেসং ধম্মানং পঞ্ঞত্তি হোতি তত্ৰ ধম্মনিৰুত্তাভিলাপে ঞাণং নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা. যেন ঞাণেন তানি ঞাণানি জানাতি – ‘‘ইমানি ঞাণানি ইদমত্থজোতকানী’’তি, ঞাণেসু ঞাণং পটিভানপটিসম্ভিদা.

৭৪২. তিস্সো পটিসম্ভিদা – অত্থপটিসম্ভিদা, নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা, পটিভানপটিসম্ভিদা.

কতমে ধম্মা অব্যাকতা? যস্মিং সমযে অকুসলস্স কম্মস্স কতত্তা উপচিতত্তা ৱিপাকা মনোধাতু উপ্পন্না হোতি উপেক্খাসহগতা ৰূপাৰম্মণা ৱা…পে… ফোট্ঠব্বাৰম্মণা ৱা…পে… মনোৱিঞ্ঞাণধাতু উপ্পন্না হোতি উপেক্খাসহগতা ৰূপাৰম্মণা ৱা…পে… ধম্মাৰম্মণা ৱা যং যং ৱা পনাৰব্ভ, তস্মিং সমযে ফস্সো হোতি, ৱেদনা হোতি, সঞ্ঞা হোতি, চেতনা হোতি, চিত্তং হোতি, ৱিতক্কো হোতি, ৱিচাৰো হোতি, উপেক্খা হোতি, চিত্তস্সেকগ্গতা হোতি, মনিন্দ্ৰিযং হোতি, উপেক্খিন্দ্ৰিযং হোতি, জীৱিতিন্দ্ৰিযং হোতি, যে ৱা পন তস্মিং সমযে অঞ্ঞেপি অত্থি পটিচ্চসমুপ্পন্না অৰূপিনো ধম্মা. ইমে ধম্মা অব্যাকতা. ইমেসু ধম্মেসু ঞাণং অত্থপটিসম্ভিদা. যায নিৰুত্তিযা তেসং ধম্মানং পঞ্ঞত্তি হোতি তত্ৰ ধম্মনিৰুত্তাভিলাপে ঞাণং নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা. যেন ঞাণেন তানি ঞাণানি জানাতি – ‘‘ইমানি ঞাণানি ইদমত্থজোতকানী’’তি, ঞাণেসু ঞাণং পটিভানপটিসম্ভিদা.

৪. কিৰিযৱাৰো

৭৪৩. তিস্সো পটিসম্ভিদা – অত্থপটিসম্ভিদা, নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা, পটিভানপটিসম্ভিদা.

কতমে ধম্মা অব্যাকতা? যস্মিং সমযে মনোধাতু উপ্পন্না হোতি কিৰিযা নেৱ কুসলা নাকুসলা ন চ কম্মৱিপাকা উপেক্খাসহগতা ৰূপাৰম্মণা ৱা…পে… ফোট্ঠব্বাৰম্মণা ৱা যং যং ৱা পনাৰব্ভ, তস্মিং সমযে ফস্সো হোতি, ৱেদনা হোতি, সঞ্ঞা হোতি, চেতনা হোতি, চিত্তং হোতি, ৱিতক্কো হোতি, ৱিচাৰো হোতি, উপেক্খা হোতি, চিত্তস্সেকগ্গতা হোতি, মনিন্দ্ৰিযং হোতি, উপেক্খিন্দ্ৰিযং হোতি, জীৱিতিন্দ্ৰিযং হোতি, যে ৱা পন তস্মিং সমযে অঞ্ঞেপি অত্থি পটিচ্চসমুপ্পন্না অৰূপিনো ধম্মা. ইমে ধম্মা অব্যাকতা. ইমেসু ধম্মেসু ঞাণং অত্থপটিসম্ভিদা. যায নিৰুত্তিযা তেসং ধম্মানং পঞ্ঞত্তি হোতি তত্ৰ ধম্মনিৰুত্তাভিলাপে ঞাণং নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা. যেন ঞাণেন তানি ঞাণানি জানাতি – ‘‘ইমানি ঞাণানি ইদমত্থজোতকানী’’তি, ঞাণেসু ঞাণং পটিভানপটিসম্ভিদা.

৭৪৪. তিস্সো পটিসম্ভিদা – অত্থপটিসম্ভিদা, নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা, পটিভানপটিসম্ভিদা.

কতমে ধম্মা অব্যাকতা? যস্মিং সমযে মনোৱিঞ্ঞাণধাতু উপ্পন্না হোতি কিৰিযা নেৱ কুসলা নাকুসলা ন চ কম্মৱিপাকা সোমনস্সসহগতা ৰূপাৰম্মণা ৱা…পে… ধম্মাৰম্মণা ৱা…পে… মনোৱিঞ্ঞাণধাতু উপ্পন্না হোতি কিৰিযা নেৱ কুসলা নাকুসলা ন চ কম্মৱিপাকা উপেক্খাসহগতা ৰূপাৰম্মণা ৱা…পে… ধম্মাৰম্মণা ৱা যং যং ৱা পনাৰব্ভ, তস্মিং সমযে ফস্সো হোতি, ৱেদনা হোতি, সঞ্ঞা হোতি, চেতনা হোতি, চিত্তং হোতি, ৱিতক্কো হোতি, ৱিচাৰো হোতি, উপেক্খা হোতি, চিত্তস্সেকগ্গতা হোতি, ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং হোতি, সমাধিন্দ্ৰিযং হোতি, মনিন্দ্ৰিযং হোতি, উপেক্খিন্দ্ৰিযং হোতি, জীৱিতিন্দ্ৰিযং হোতি, যে ৱা পন তস্মিং সমযে অঞ্ঞেপি অত্থি পটিচ্চসমুপ্পন্না অৰূপিনো ধম্মা. ইমে ধম্মা অব্যাকতা. ইমেসু ধম্মেসু ঞাণং অত্থপটিসম্ভিদা. যায নিৰুত্তিযা তেসং ধম্মানং পঞ্ঞত্তি হোতি তত্ৰ ধম্মনিৰুত্তাভিলাপে ঞাণং নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা. যেন ঞাণেন তানি ঞাণানি জানাতি – ‘‘ইমানি ঞাণানি ইদমত্থজোতকানী’’তি, ঞাণেসু ঞাণং পটিভানপটিসম্ভিদা.

৭৪৫. তিস্সো পটিসম্ভিদা – অত্থপটিসম্ভিদা, নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা, পটিভানপটিসম্ভিদা.

কতমে ধম্মা অব্যাকতা? যস্মিং সমযে মনোৱিঞ্ঞাণধাতু উপ্পন্না হোতি কিৰিযা নেৱ কুসলা নাকুসলা ন চ কম্মৱিপাকা সোমনস্সসহগতা ঞাণসম্পযুত্তা…পে… সোমনস্সসহগতা ঞাণসম্পযুত্তা সসঙ্খাৰেন…পে… সোমনস্সসহগতা ঞাণৱিপ্পযুত্তা…পে… সোমনস্সসহগতা ঞাণৱিপ্পযুত্তা সসঙ্খাৰেন…পে… উপেক্খাসহগতা ঞাণসম্পযুত্তা…পে… উপেক্খাসহগতা ঞাণসম্পযুত্তা সসঙ্খাৰেন…পে… উপেক্খাসহগতা ঞাণৱিপ্পযুত্তা…পে… উপেক্খাসহগতা ঞাণৱিপ্পযুত্তা সসঙ্খাৰেন…পে… ৰূপাৱচৰং ঝানং ভাৱেতি…পে… অৰূপাৱচৰং ঝানং ভাৱেতি কিৰিযং নেৱ কুসলং নাকুসলং ন চ কম্মৱিপাকং দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰং…পে… সব্বসো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞাসহগতং সুখস্স চ পহানা…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, তস্মিং সমযে ফস্সো হোতি…পে… অৱিক্খেপো হোতি. ইমে ধম্মা অব্যাকতা. ইমেসু ধম্মেসু ঞাণং অত্থপটিসম্ভিদা. যায নিৰুত্তিযা তেসং ধম্মানং পঞ্ঞত্তি হোতি তত্ৰ ধম্মনিৰুত্তাভিলাপে ঞাণং নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা. যেন ঞাণেন তানি ঞাণানি জানাতি – ‘‘ইমানি ঞাণানি ইদমত্থজোতকানী’’তি, ঞাণেসু ঞাণং পটিভানপটিসম্ভিদা.

৭৪৬. চতস্সো পটিসম্ভিদা – অত্থপটিসম্ভিদা, ধম্মপটিসম্ভিদা, নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা, পটিভানপটিসম্ভিদা. তিস্সো পটিসম্ভিদা কামাৱচৰকুসলতো চতূসু ঞাণসম্পযুত্তেসু চিত্তুপ্পাদেসু, কিৰিযতো চতূসু ঞাণসম্পযুত্তেসু চিত্তুপ্পাদেসু উপ্পজ্জন্তি. অত্থপটিসম্ভিদা এতেসু চেৱ উপ্পজ্জতি, চতূসু মগ্গেসু চতূসু ফলেসু চ উপ্পজ্জতি.

অভিধম্মভাজনীযং.

৩. পঞ্হাপুচ্ছকং

৭৪৭. চতস্সো পটিসম্ভিদা – অত্থপটিসম্ভিদা, ধম্মপটিসম্ভিদা, নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা, পটিভানপটিসম্ভিদা.

৭৪৮. চতুন্নং পটিসম্ভিদানং কতি কুসলা, কতি অকুসলা, কতি অব্যাকতা…পে… কতি সৰণা, কতি অৰণা?

১. তিকং

৭৪৯. সিযা কুসলা, সিযা অব্যাকতা. সিযা সুখায ৱেদনায সম্পযুত্তা, সিযা অদুক্খমসুখায ৱেদনায সম্পযুত্তা. তিস্সো পটিসম্ভিদা সিযা ৱিপাকধম্মধম্মা, সিযা নেৱৱিপাকনৱিপাকধম্মধম্মা; অত্থপটিসম্ভিদা সিযা ৱিপাকা, সিযা ৱিপাকধম্মধম্মা, সিযা নেৱৱিপাকনৱিপাকধম্মধম্মা. তিস্সো পটিসম্ভিদা অনুপাদিন্নুপাদানিযা; অত্থপটিসম্ভিদা সিযা অনুপাদিন্নুপাদানিযা, সিযা অনুপাদিন্নঅনুপাদানিযা. তিস্সো পটিসম্ভিদা অসংকিলিট্ঠঅসংকিলেসিকা; অত্থপটিসম্ভিদা সিযা অসংকিলিট্ঠসংকিলেসিকা, সিযা অসংকিলিট্ঠঅসংকিলেসিকা.

তিস্সো পটিসম্ভিদা সৱিতক্কসৱিচাৰা; অত্থপটিসম্ভিদা সিযা সৱিতক্কসৱিচাৰা, সিযা অৱিতক্কৱিচাৰমত্তা, সিযা অৱিতক্কঅৱিচাৰা. সিযা পীতিসহগতা, সিযা সুখসহগতা, সিযা উপেক্খাসহগতা. নেৱ দস্সনেন ন ভাৱনায পহাতব্বা. নেৱ দস্সনেন ন ভাৱনায পহাতব্বহেতুকা.

তিস্সো পটিসম্ভিদা সিযা আচযগামিনো, সিযা নেৱাচযগামিনাপচযগামিনো; অত্থপটিসম্ভিদা সিযা আচযগামিনী, সিযা অপচযগামিনী, সিযা নেৱাচযগামিনাপচযগামিনী.

তিস্সো পটিসম্ভিদা নেৱসেক্খনাসেক্খা, অত্থপটিসম্ভিদা সিযা সেক্খা, সিযা অসেক্খা, সিযা নেৱসেক্খনাসেক্খা. তিস্সো পটিসম্ভিদা পৰিত্তা; অত্থপটিসম্ভিদা সিযা পৰিত্তা, সিযা অপ্পমাণা. নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা পৰিত্তাৰম্মণা; তিস্সো পটিসম্ভিদা সিযা পৰিত্তাৰম্মণা, সিযা মহগ্গতাৰম্মণা, সিযা অপ্পমাণাৰম্মণা.

তিস্সো পটিসম্ভিদা মজ্ঝিমা; অত্থপটিসম্ভিদা সিযা মজ্ঝিমা, সিযা পণীতা. তিস্সো পটিসম্ভিদা অনিযতা; অত্থপটিসম্ভিদা সিযা সম্মত্তনিযতা, সিযা অনিযতা. নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা ন ৱত্তব্বা – মগ্গাৰম্মণাতিপি, মগ্গহেতুকাতিপি, মগ্গাধিপতিনীতিপি; অত্থপটিসম্ভিদা ন মগ্গাৰম্মণা, সিযা মগ্গহেতুকা, সিযা মগ্গাধিপতিনী, সিযা ন ৱত্তব্বা মগ্গহেতুকাতিপি, মগ্গাধিপতিনীতিপি; দ্ৱে পটিসম্ভিদা সিযা মগ্গাৰম্মণা, ন মগ্গহেতুকা, সিযা মগ্গাধিপতিনো, সিযা ন ৱত্তব্বা মগ্গাৰম্মণাতিপি, মগ্গাধিপতিনোতিপি.

তিস্সো পটিসম্ভিদা সিযা উপ্পন্না, সিযা অনুপ্পন্না, ন ৱত্তব্বা উপ্পাদিনোতি; অত্থপটিসম্ভিদা সিযা উপ্পন্না, সিযা অনুপ্পন্না, সিযা উপ্পাদিনী. সিযা অতীতা, সিযা অনাগতা, সিযা পচ্চুপ্পন্না. নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা পচ্চুপ্পন্নাৰম্মণা; দ্ৱে পটিসম্ভিদা সিযা অতীতাৰম্মণা, সিযা অনাগতাৰম্মণা, সিযা পচ্চুপ্পন্নাৰম্মণা; অত্থপটিসম্ভিদা সিযা অতীতাৰম্মণা, সিযা অনাগতাৰম্মণা, সিযা পচ্চুপ্পন্নাৰম্মণা, সিযা ন ৱত্তব্বা অতীতাৰম্মণাতিপি, অনাগতাৰম্মণাতিপি, পচ্চুপ্পন্নাৰম্মণাতিপি. সিযা অজ্ঝত্তা, সিযা বহিদ্ধা, সিযা অজ্ঝত্তবহিদ্ধা. নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা বহিদ্ধাৰম্মণা; তিস্সো পটিসম্ভিদা সিযা অজ্ঝত্তাৰম্মণা, সিযা বহিদ্ধাৰম্মণা, সিযা অজ্ঝত্তবহিদ্ধাৰম্মণা. অনিদস্সনঅপটিঘা.

২. দুকং

৭৫০. হেতূ, সহেতুকা, হেতুসম্পযুত্তা, হেতূ চেৱ সহেতুকা চ, হেতূ চেৱ হেতুসম্পযুত্তা চ, ন ৱত্তব্বা ন হেতূ সহেতুকাতিপি, নহেতূঅহেতুকাতিপি.

সপ্পচ্চযা, সঙ্খতা, অনিদস্সনা, অপ্পটিঘা, অৰূপা, তিস্সো পটিসম্ভিদা লোকিযা, অত্থপটিসম্ভিদা সিযা লোকিযা, সিযা লোকুত্তৰা, কেনচি ৱিঞ্ঞেয্যা, কেনচি ন ৱিঞ্ঞেয্যা.

নো আসৱা. তিস্সো পটিসম্ভিদা সাসৱা; অত্থপটিসম্ভিদা সিযা সাসৱা, সিযা অনাসৱা. আসৱৱিপ্পযুত্তা. তিস্সো পটিসম্ভিদা ন ৱত্তব্বা আসৱা চেৱ সাসৱা চাতি, সাসৱা চেৱ নো চ আসৱা; অত্থপটিসম্ভিদা ন ৱত্তব্বা আসৱো [আসৱা (সী.) ধাতুৱিভঙ্গে পন পাঠনানত্তং নত্থি] চেৱ সাসৱা চাতি, সিযা সাসৱা চেৱ নো চ আসৱো [আসৱা (সী.) ধাতুৱিভঙ্গে পন পাঠনানত্তং নত্থি], সিযা ন ৱত্তব্বা সাসৱা চেৱ নো চ আসৱাতি. ন ৱত্তব্বা আসৱা চেৱ আসৱসম্পযুত্তা চাতিপি, আসৱসম্পযুত্তা চেৱ নো চ আসৱাতিপি. তিস্সো পটিসম্ভিদা আসৱৱিপ্পযুত্তা সাসৱা; অত্থপটিসম্ভিদা সিযা আসৱৱিপ্পযুত্তা সাসৱা, সিযা আসৱৱিপ্পযুত্তা অনাসৱা.

নো সংযোজনা…পে… নো গন্থা…পে… নো ওঘা…পে… নো যোগা…পে… নো নীৱৰণা…পে… নো পৰামাসা…পে… সাৰম্মণা. নো চিত্তা, চেতসিকা, চিত্তসম্পযুত্তা, চিত্তসংসট্ঠা, চিত্তসমুট্ঠানা, চিত্তসহভুনো, চিত্তানুপৰিৱত্তিনো. চিত্তসংসট্ঠসমুট্ঠানা, চিত্তসংসট্ঠসমুট্ঠানসহভুনো, চিত্তসংসট্ঠসমুট্ঠানানুপৰিৱত্তিনো, বাহিৰা, নো উপাদা, অনুপাদিন্না.

নো উপাদানা…পে… নো কিলেসা…পে… ন দস্সনেন পহাতব্বা. ন ভাৱনায পহাতব্বা. ন দস্সনেন পহাতব্বহেতুকা. ন ভাৱনায পহাতব্বহেতুকা. তিস্সো পটিসম্ভিদা সৱিতক্কা; অত্থপটিসম্ভিদা সিযা সৱিতক্কা, সিযা অৱিতক্কা. তিস্সো পটিসম্ভিদা সৱিচাৰা; অত্থপটিসম্ভিদা সিযা সৱিচাৰা, সিযা অৱিচাৰা. সিযা সপ্পীতিকা, সিযা অপ্পীতিকা. সিযা পীতিসহগতা, সিযা ন পীতিসহগতা. সিযা সুখসহগতা, সিযা ন সুখসহগতা. সিযা উপেক্খাসহগতা, সিযা ন উপেক্খাসহগতা. তিস্সো পটিসম্ভিদা কামাৱচৰা; অত্থপটিসম্ভিদা সিযা কামাৱচৰা, সিযা ন কামাৱচৰা. ন ৰূপাৱচৰা. ন অৰূপাৱচৰা. তিস্সো পটিসম্ভিদা পৰিযাপন্না; অত্থপটিসম্ভিদা সিযা পৰিযাপন্না, সিযা অপৰিযাপন্না. তিস্সো পটিসম্ভিদা অনিয্যানিকা; অত্থপটিসম্ভিদা সিযা নিয্যানিকা, সিযা অনিয্যানিকা. তিস্সো পটিসম্ভিদা অনিযতা; অত্থপটিসম্ভিদা সিযা নিযতা, সিযা অনিযতা. তিস্সো পটিসম্ভিদা সউত্তৰা; অত্থপটিসম্ভিদা সিযা সউত্তৰা, সিযা অনুত্তৰা. অৰণাতি.

পঞ্হাপুচ্ছকং.

পটিসম্ভিদাৱিভঙ্গো নিট্ঠিতো.