১. সুত্তন্তভাজনীযং

১. পঞ্চক্খন্ধা – ৰূপক্খন্ধো, ৱেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞাক্খন্ধো, সঙ্খাৰক্খন্ধো, ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো.

১. ৰূপক্খন্ধো

২. তত্থ কতমো ৰূপক্খন্ধো? যং কিঞ্চি ৰূপং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং অজ্ঝত্তং ৱা বহিদ্ধা ৱা ওড়াৰিকং ৱা সুখুমং ৱা হীনং ৱা পণীতং ৱা যং দূৰে সন্তিকে ৱা, তদেকজ্ঝং অভিসঞ্ঞূহিত্ৱা অভিসঙ্খিপিত্ৱা – অযং ৱুচ্চতি ৰূপক্খন্ধো.

৩. তত্থ কতমং ৰূপং অতীতং? যং ৰূপং অতীতং নিৰুদ্ধং ৱিগতং ৱিপৰিণতং অত্থঙ্গতং অব্ভত্থঙ্গতং উপ্পজ্জিত্ৱা ৱিগতং অতীতং অতীতংসেন সঙ্গহিতং, চত্তাৰো চ মহাভূতা চতুন্নঞ্চ মহাভূতানং উপাদাযৰূপং – ইদং ৱুচ্চতি ৰূপং অতীতং.

তত্থ কতমং ৰূপং অনাগতং? যং ৰূপং অজাতং অভূতং অসঞ্জাতং অনিব্বত্তং অনভিনিব্বত্তং অপাতুভূতং অনুপ্পন্নং অসমুপ্পন্নং অনুট্ঠিতং অসমুট্ঠিতং অনাগতং অনাগতংসেন সঙ্গহিতং, চত্তাৰো চ মহাভূতা চতুন্নঞ্চ মহাভূতানং উপাদাযৰূপং – ইদং ৱুচ্চতি ৰূপং অনাগতং.

তত্থ কতমং ৰূপং পচ্চুপ্পন্নং? যং ৰূপং জাতং ভূতং সঞ্জাতং নিব্বত্তং অভিনিব্বত্তং পাতুভূতং উপ্পন্নং সমুপ্পন্নং উট্ঠিতং সমুট্ঠিতং পচ্চুপ্পন্নং পচ্চুপ্পন্নংসেন সঙ্গহিতং, চত্তাৰো চ মহাভূতা চতুন্নঞ্চ মহাভূতানং উপাদাযৰূপং – ইদং ৱুচ্চতি ৰূপং পচ্চুপ্পন্নং.

৪. তত্থ কতমং ৰূপং অজ্ঝত্তং? যং ৰূপং তেসং তেসং সত্তানং অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং নিযকং পাটিপুগ্গলিকং উপাদিন্নং, চত্তাৰো চ মহাভূতা চতুন্নঞ্চ মহাভূতানং উপাদাযৰূপং – ইদং ৱুচ্চতি ৰূপং অজ্ঝত্তং.

তত্থ কতমং ৰূপং বহিদ্ধা? যং ৰূপং তেসং তেসং পৰসত্তানং পৰপুগ্গলানং অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং নিযকং পাটিপুগ্গলিকং উপাদিন্নং, চত্তাৰো চ মহাভূতা চতুন্নঞ্চ মহাভূতানং উপাদাযৰূপং – ইদং ৱুচ্চতি ৰূপং বহিদ্ধা.

৫. তত্থ কতমং ৰূপং ওড়াৰিকং? চক্খাযতনং…পে… ফোট্ঠব্বাযতনং – ইদং ৱুচ্চতি ৰূপং ওড়াৰিকং.

তত্থ কতমং ৰূপং সুখুমং? ইত্থিন্দ্ৰিযং…পে… কবড়ীকাৰো [কবড়িংকাৰো (সী. স্যা.)] আহাৰো – ইদং ৱুচ্চতি ৰূপং সুখুমং.

৬. তত্থ কতমং ৰূপং হীনং? যং ৰূপং তেসং তেসং সত্তানং উঞ্ঞাতং অৱঞ্ঞাতং হীড়িতং পৰিভূতং অচিত্তীকতং হীনং হীনমতং হীনসম্মতং অনিট্ঠং অকন্তং অমনাপং, ৰূপা সদ্দা গন্ধা ৰসা ফোট্ঠব্বা – ইদং ৱুচ্চতি ৰূপং হীনং.

তত্থ কতমং ৰূপং পণীতং? যং ৰূপং তেসং তেসং সত্তানং অনুঞ্ঞাতং অনৱঞ্ঞাতং অহীড়িতং অপৰিভূতং চিত্তীকতং পণীতং পণীতমতং পণীতসম্মতং ইট্ঠং কন্তং মনাপং, ৰূপা সদ্দা গন্ধা ৰসা ফোট্ঠব্বা – ইদং ৱুচ্চতি ৰূপং পণীতং. তং তং ৱা পন ৰূপং উপাদাযুপাদায ৰূপং হীনং পণীতং দট্ঠব্বং.

৭. তত্থ কতমং ৰূপং দূৰে? ইত্থিন্দ্ৰিযং…পে… কবড়ীকাৰো আহাৰো, যং ৱা পনঞ্ঞম্পি অত্থি ৰূপং অনাসন্নে অনুপকট্ঠে দূৰে অসন্তিকে – ইদং ৱুচ্চতি ৰূপং দূৰে.

তত্থ কতমং ৰূপং সন্তিকে? চক্খাযতনং…পে… ফোট্ঠব্বাযতনং, যং ৱা পনঞ্ঞম্পি অত্থি ৰূপং আসন্নে উপকট্ঠে অৱিদূৰে সন্তিকে – ইদং ৱুচ্চতি ৰূপং সন্তিকে. তং তং ৱা পন ৰূপং উপাদাযুপাদায ৰূপং দূৰে সন্তিকে দট্ঠব্বং.

২. ৱেদনাক্খন্ধো

৮. তত্থ কতমো ৱেদনাক্খন্ধো? যা কাচি ৱেদনা অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্না অজ্ঝত্তা ৱা বহিদ্ধা ৱা ওড়াৰিকা ৱা সুখুমা ৱা হীনা ৱা পণীতা ৱা যা দূৰে সন্তিকে ৱা, তদেকজ্ঝং অভিসঞ্ঞূহিত্ৱা অভিসঙ্খিপিত্ৱা – অযং ৱুচ্চতি ৱেদনাক্খন্ধো.

৯. তত্থ কতমা ৱেদনা অতীতা? যা ৱেদনা অতীতা নিৰুদ্ধা ৱিগতা ৱিপৰিণতা অত্থঙ্গতা অব্ভত্থঙ্গতা উপ্পজ্জিত্ৱা ৱিগতা অতীতা অতীতংসেন সঙ্গহিতা, সুখা ৱেদনা দুক্খা ৱেদনা অদুক্খমসুখা ৱেদনা – অযং ৱুচ্চতি ৱেদনা অতীতা.

তত্থ কতমা ৱেদনা অনাগতা? যা ৱেদনা অজাতা অভূতা অসঞ্জাতা অনিব্বত্তা অনভিনিব্বত্তা অপাতুভূতা অনুপ্পন্না অসমুপ্পন্না অনুট্ঠিতা অসমুট্ঠিতা অনাগতা অনাগতংসেন সঙ্গহিতা, সুখা ৱেদনা দুক্খা ৱেদনা অদুক্খমসুখা ৱেদনা – অযং ৱুচ্চতি ৱেদনা অনাগতা.

তত্থ কতমা ৱেদনা পচ্চুপ্পন্না? যা ৱেদনা জাতা ভূতা সঞ্জাতা নিব্বত্তা অভিনিব্বত্তা পাতুভূতা উপ্পন্না সমুপ্পন্না উট্ঠিতা সমুট্ঠিতা পচ্চুপ্পন্না পচ্চুপ্পন্নংসেন সঙ্গহিতা, সুখা ৱেদনা দুক্খা ৱেদনা অদুক্খমসুখা ৱেদনা – অযং ৱুচ্চতি ৱেদনা পচ্চুপ্পন্না.

১০. তত্থ কতমা ৱেদনা অজ্ঝত্তা? যা ৱেদনা তেসং তেসং সত্তানং অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং নিযকা পাটিপুগ্গলিকা উপাদিন্না, সুখা ৱেদনা দুক্খা ৱেদনা অদুক্খমসুখা ৱেদনা – অযং ৱুচ্চতি ৱেদনা অজ্ঝত্তা.

তত্থ কতমা ৱেদনা বহিদ্ধা? যা ৱেদনা তেসং তেসং পৰসত্তানং পৰপুগ্গলানং অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং নিযকা পাটিপুগ্গলিকা উপাদিন্না, সুখা ৱেদনা দুক্খা ৱেদনা অদুক্খমসুখা ৱেদনা – অযং ৱুচ্চতি ৱেদনা বহিদ্ধা.

১১. তত্থ কতমা ৱেদনা ওড়াৰিকা সুখুমা? অকুসলা ৱেদনা ওড়াৰিকা, কুসলাব্যাকতা ৱেদনা সুখুমা. কুসলাকুসলা ৱেদনা ওড়াৰিকা, অব্যাকতা ৱেদনা সুখুমা. দুক্খা ৱেদনা ওড়াৰিকা, সুখা চ অদুক্খমসুখা চ ৱেদনা সুখুমা. সুখদুক্খা ৱেদনা ওড়াৰিকা, অদুক্খমসুখা ৱেদনা সুখুমা. অসমাপন্নস্স ৱেদনা ওড়াৰিকা, সমাপন্নস্স ৱেদনা সুখুমা. সাসৱা ৱেদনা ওড়াৰিকা, অনাসৱা ৱেদনা সুখুমা. তং তং ৱা পন ৱেদনং উপাদাযুপাদায ৱেদনা ওড়াৰিকা সুখুমা দট্ঠব্বা.

১২. তত্থ কতমা ৱেদনা হীনা পণীতা? অকুসলা ৱেদনা হীনা, কুসলাব্যাকতা ৱেদনা পণীতা. কুসলাকুসলা ৱেদনা হীনা, অব্যাকতা ৱেদনা পণীতা. দুক্খা ৱেদনা হীনা, সুখা চ অদুক্খমসুখা চ ৱেদনা পণীতা. সুখদুক্খা ৱেদনা হীনা, অদুক্খমসুখা ৱেদনা পণীতা. অসমাপন্নস্স ৱেদনা হীনা, সমাপন্নস্স ৱেদনা পণীতা. সাসৱা ৱেদনা হীনা, অনাসৱা ৱেদনা পণীতা. তং তং ৱা পন ৱেদনং উপাদাযুপাদায ৱেদনা হীনা পণীতা দট্ঠব্বা.

১৩. তত্থ কতমা ৱেদনা দূৰে? অকুসলা ৱেদনা কুসলাব্যাকতাহি ৱেদনাহি দূৰে; কুসলাব্যাকতা ৱেদনা অকুসলায ৱেদনায দূৰে; কুসলা ৱেদনা অকুসলাব্যাকতাহি ৱেদনাহি দূৰে; অকুসলাব্যাকতা ৱেদনা কুসলায ৱেদনায দূৰে; অব্যাকতা ৱেদনা কুসলাকুসলাহি ৱেদনাহি দূৰে; কুসলাকুসলা ৱেদনা অব্যাকতায ৱেদনায দূৰে. দুক্খা ৱেদনা সুখায চ অদুক্খমসুখায চ ৱেদনাহি দূৰে; সুখা চ অদুক্খমসুখা চ ৱেদনা দুক্খায ৱেদনায দূৰে; সুখা ৱেদনা দুক্খায চ অদুক্খমসুখায চ ৱেদনাহি দূৰে; দুক্খা চ অদুক্খমসুখা চ ৱেদনা সুখায ৱেদনায দূৰে; অদুক্খমসুখা ৱেদনা সুখদুক্খাহি ৱেদনাহি দূৰে; সুখদুক্খা ৱেদনা অদুক্খমসুখায ৱেদনায দূৰে. অসমাপন্নস্স ৱেদনা সমাপন্নস্স ৱেদনায দূৰে; সমাপন্নস্স ৱেদনা অসমাপন্নস্স ৱেদনায দূৰে. সাসৱা ৱেদনা অনাসৱায ৱেদনায দূৰে; অনাসৱা ৱেদনা সাসৱায ৱেদনায দূৰে – অযং ৱুচ্চতি ৱেদনা দূৰে.

তত্থ কতমা ৱেদনা সন্তিকে? অকুসলা ৱেদনা অকুসলায ৱেদনায সন্তিকে; কুসলা ৱেদনা কুসলায ৱেদনায সন্তিকে; অব্যাকতা ৱেদনা অব্যাকতায ৱেদনায সন্তিকে. দুক্খা ৱেদনা দুক্খায ৱেদনায সন্তিকে; সুখা ৱেদনা সুখায ৱেদনায সন্তিকে; অদুক্খমসুখা ৱেদনা অদুক্খমসুখায ৱেদনায সন্তিকে. অসমাপন্নস্স ৱেদনা অসমাপন্নস্স ৱেদনায সন্তিকে; সমাপন্নস্স ৱেদনা সমাপন্নস্স ৱেদনায সন্তিকে. সাসৱা ৱেদনা সাসৱায ৱেদনায সন্তিকে; অনাসৱা ৱেদনা অনাসৱায ৱেদনায সন্তিকে. অযং ৱুচ্চতি ৱেদনা সন্তিকে. তং তং ৱা পন ৱেদনং উপাদাযুপাদায ৱেদনা দূৰে সন্তিকে দট্ঠব্বা.

৩. সঞ্ঞাক্খন্ধো

১৪. তত্থ কতমো সঞ্ঞাক্খন্ধো? যা কাচি সঞ্ঞা অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্না অজ্ঝত্তা ৱা বহিদ্ধা ৱা ওড়াৰিকা ৱা সুখুমা ৱা হীনা ৱা পণীতা ৱা যা দূৰে সন্তিকে ৱা তদেকজ্ঝং অভিসঞ্ঞূহিত্ৱা অভিসঙ্খিপিত্ৱা – অযং ৱুচ্চতি সঞ্ঞাক্খন্ধো.

১৫. তত্থ কতমা সঞ্ঞা অতীতা? যা সঞ্ঞা অতীতা নিৰুদ্ধা ৱিগতা ৱিপৰিণতা অত্থঙ্গতা অব্ভত্থঙ্গতা উপ্পজ্জিত্ৱা ৱিগতা অতীতা অতীতংসেন সঙ্গহিতা, চক্খুসম্ফস্সজা সঞ্ঞা সোতসম্ফস্সজা সঞ্ঞা ঘানসম্ফস্সজা সঞ্ঞা জিৱ্হাসম্ফস্সজা সঞ্ঞা কাযসম্ফস্সজা সঞ্ঞা মনোসম্ফস্সজা সঞ্ঞা – অযং ৱুচ্চতি সঞ্ঞা অতীতা.

তত্থ কতমা সঞ্ঞা অনাগতা? যা সঞ্ঞা অজাতা অভূতা অসঞ্জাতা অনিব্বত্তা অনভিনিব্বত্তা অপাতুভূতা অনুপ্পন্না অসমুপ্পন্না অনুট্ঠিতা অসমুট্ঠিতা অনাগতা অনাগতংসেন সঙ্গহিতা, চক্খুসম্ফস্সজা সঞ্ঞা সোতসম্ফস্সজা সঞ্ঞা ঘানসম্ফস্সজা সঞ্ঞা জিৱ্হাসম্ফস্সজা সঞ্ঞা কাযসম্ফস্সজা সঞ্ঞা মনোসম্ফস্সজা সঞ্ঞা – অযং ৱুচ্চতি সঞ্ঞা অনাগতা.

তত্থ কতমা সঞ্ঞা পচ্চুপ্পন্না? যা সঞ্ঞা জাতা ভূতা সঞ্জাতা নিব্বত্তা অভিনিব্বত্তা পাতুভূতা উপ্পন্না সমুপ্পন্না উট্ঠিতা সমুট্ঠিতা পচ্চুপ্পন্না পচ্চুপ্পন্নংসেন সঙ্গহিতা, চক্খুসম্ফস্সজা সঞ্ঞা সোতসম্ফস্সজা সঞ্ঞা ঘানসম্ফস্সজা সঞ্ঞা জিৱ্হাসম্ফস্সজা সঞ্ঞা কাযসম্ফস্সজা সঞ্ঞা মনোসম্ফস্সজা সঞ্ঞা – অযং ৱুচ্চতি সঞ্ঞা পচ্চুপ্পন্না.

১৬. তত্থ কতমা সঞ্ঞা অজ্ঝত্তা? যা সঞ্ঞা তেসং তেসং সত্তানং অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং নিযকা পাটিপুগ্গলিকা উপাদিন্না, চক্খুসম্ফস্সজা সঞ্ঞা সোতসম্ফস্সজা সঞ্ঞা ঘানসম্ফস্সজা সঞ্ঞা জিৱ্হাসম্ফস্সজা সঞ্ঞা কাযসম্ফস্সজা সঞ্ঞা মনোসম্ফস্সজা সঞ্ঞা – অযং ৱুচ্চতি সঞ্ঞা অজ্ঝত্তা.

তত্থ কতমা সঞ্ঞা বহিদ্ধা? যা সঞ্ঞা তেসং তেসং পৰসত্তানং পৰপুগ্গলানং অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং নিযকা পাটিপুগ্গলিকা উপাদিন্না, চক্খুসম্ফস্সজা সঞ্ঞা সোতসম্ফস্সজা সঞ্ঞা ঘানসম্ফস্সজা সঞ্ঞা জিৱ্হাসম্ফস্সজা সঞ্ঞা কাযসম্ফস্সজা সঞ্ঞা মনোসম্ফস্সজা সঞ্ঞা – অযং ৱুচ্চতি সঞ্ঞা বহিদ্ধা.

১৭. তত্থ কতমা সঞ্ঞা ওড়াৰিকা সুখুমা? পটিঘসম্ফস্সজা সঞ্ঞা ওড়াৰিকা, অধিৱচনসম্ফস্সজা সঞ্ঞা সুখুমা. অকুসলা সঞ্ঞা ওড়াৰিকা, কুসলাব্যাকতা সঞ্ঞা সুখুমা. কুসলাকুসলা সঞ্ঞা ওড়াৰিকা, অব্যাকতা সঞ্ঞা সুখুমা. দুক্খায ৱেদনায সম্পযুত্তা সঞ্ঞা ওড়াৰিকা, সুখায চ অদুক্খমসুখায চ ৱেদনাহি সম্পযুত্তা সঞ্ঞা সুখুমা. সুখদুক্খাহি ৱেদনাহি সম্পযুত্তা সঞ্ঞা ওড়াৰিকা, অদুক্খমসুখায ৱেদনায সম্পযুত্তা সঞ্ঞা সুখুমা. অসমাপন্নস্স সঞ্ঞা ওড়াৰিকা, সমাপন্নস্স সঞ্ঞা সুখুমা. সাসৱা সঞ্ঞা ওড়াৰিকা, অনাসৱা সঞ্ঞা সুখুমা. তং তং ৱা পন সঞ্ঞং উপাদাযুপাদায সঞ্ঞা ওড়াৰিকা সুখুমা দট্ঠব্বা.

১৮. তত্থ কতমা সঞ্ঞা হীনা পণীতা? অকুসলা সঞ্ঞা হীনা, কুসলাব্যাকতা সঞ্ঞা পণীতা. কুসলাকুসলা সঞ্ঞা হীনা, অব্যাকতা সঞ্ঞা পণীতা. দুক্খায ৱেদনায সম্পযুত্তা সঞ্ঞা হীনা, সুখায চ অদুক্খমসুখায চ ৱেদনাহি সম্পযুত্তা সঞ্ঞা পণীতা. সুখদুক্খাহি ৱেদনাহি সম্পযুত্তা সঞ্ঞা হীনা, অদুক্খমসুখায ৱেদনায সম্পযুত্তা সঞ্ঞা পণীতা. অসমাপন্নস্স সঞ্ঞা হীনা, সমাপন্নস্স সঞ্ঞা পণীতা. সাসৱা সঞ্ঞা হীনা, অনাসৱা সঞ্ঞা পণীতা. তং তং ৱা পন সঞ্ঞং উপাদাযুপাদায সঞ্ঞা হীনা পণীতা দট্ঠব্বা.

১৯. তত্থ কতমা সঞ্ঞা দূৰে? অকুসলা সঞ্ঞা কুসলাব্যাকতাহি সঞ্ঞাহি দূৰে; কুসলাব্যাকতা সঞ্ঞা অকুসলায সঞ্ঞায দূৰে; কুসলা সঞ্ঞা অকুসলাব্যাকতাহি সঞ্ঞাহি দূৰে; অকুসলাব্যাকতা সঞ্ঞা কুসলায সঞ্ঞায দূৰে. অব্যাকতা সঞ্ঞা কুসলাকুসলাহি সঞ্ঞাহি দূৰে; কুসলাকুসলা সঞ্ঞা অব্যাকতায সঞ্ঞায দূৰে. দুক্খায ৱেদনায সম্পযুত্তা সঞ্ঞা সুখায চ অদুক্খমসুখায চ ৱেদনাহি সম্পযুত্তাহি সঞ্ঞাহি দূৰে; সুখায চ অদুক্খমসুখায চ ৱেদনাহি সম্পযুত্তা সঞ্ঞা দুক্খায ৱেদনায সম্পযুত্তায সঞ্ঞায দূৰে; সুখায ৱেদনায সম্পযুত্তা সঞ্ঞা দুক্খায চ অদুক্খমসুখায চ ৱেদনাহি সম্পযুত্তাহি সঞ্ঞাহি দূৰে; দুক্খায চ অদুক্খমসুখায চ ৱেদনাহি সম্পযুত্তা সঞ্ঞা সুখায ৱেদনায সম্পযুত্তায সঞ্ঞায দূৰে; অদুক্খমসুখায ৱেদনায সম্পযুত্তা সঞ্ঞা সুখদুক্খাহি ৱেদনাহি সম্পযুত্তাহি সঞ্ঞাহি দূৰে; সুখদুক্খাহি ৱেদনাহি সম্পযুত্তা সঞ্ঞা অদুক্খমসুখায ৱেদনায সম্পযুত্তায সঞ্ঞায দূৰে. অসমাপন্নস্স সঞ্ঞা সমাপন্নস্স সঞ্ঞায দূৰে; সমাপন্নস্স সঞ্ঞা অসমাপন্নস্স সঞ্ঞায দূৰে. সাসৱা সঞ্ঞা অনাসৱায সঞ্ঞায দূৰে; অনাসৱা সঞ্ঞা সাসৱায সঞ্ঞায দূৰে – অযং ৱুচ্চতি সঞ্ঞা দূৰে.

তত্থ কতমা সঞ্ঞা সন্তিকে? অকুসলা সঞ্ঞা অকুসলায সঞ্ঞায সন্তিকে; কুসলা সঞ্ঞা কুসলায সঞ্ঞায সন্তিকে; অব্যাকতা সঞ্ঞা অব্যাকতায সঞ্ঞায সন্তিকে. দুক্খায ৱেদনায সম্পযুত্তা সঞ্ঞা দুক্খায ৱেদনায সম্পযুত্তায সঞ্ঞায সন্তিকে; সুখায ৱেদনায সম্পযুত্তা সঞ্ঞা সুখায ৱেদনায সম্পযুত্তায সঞ্ঞায সন্তিকে; অদুক্খমসুখায ৱেদনায সম্পযুত্তা সঞ্ঞা অদুক্খমসুখায ৱেদনায সম্পযুত্তায সঞ্ঞায সন্তিকে. অসমাপন্নস্স সঞ্ঞা অসমাপন্নস্স সঞ্ঞায সন্তিকে; সমাপন্নস্স সঞ্ঞা সমাপন্নস্স সঞ্ঞায সন্তিকে. সাসৱা সঞ্ঞা সাসৱায সঞ্ঞায সন্তিকে; অনাসৱা সঞ্ঞা অনাসৱায সঞ্ঞায সন্তিকে. অযং ৱুচ্চতি সঞ্ঞা সন্তিকে. তং তং ৱা পন সঞ্ঞং উপাদাযুপাদায সঞ্ঞা দূৰে সন্তিকে দট্ঠব্বা.

৪. সঙ্খাৰক্খন্ধো

২০. তত্থ কতমো সঙ্খাৰক্খন্ধো? যে কেচি সঙ্খাৰা অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্না অজ্ঝত্তা ৱা বহিদ্ধা ৱা ওড়াৰিকা ৱা সুখুমা ৱা হীনা ৱা পণীতা ৱা যে দূৰে সন্তিকে ৱা, তদেকজ্ঝং অভিসঞ্ঞূহিত্ৱা অভিসঙ্খিপিত্ৱা – অযং ৱুচ্চতি সঙ্খাৰক্খন্ধো.

২১. তত্থ কতমে সঙ্খাৰা অতীতা? যে সঙ্খাৰা অতীতা নিৰুদ্ধা ৱিগতা ৱিপৰিণতা অত্থঙ্গতা অব্ভত্থঙ্গতা উপ্পজ্জিত্ৱা ৱিগতা অতীতা অতীতংসেন সঙ্গহিতা, চক্খুসম্ফস্সজা চেতনা সোতসম্ফস্সজা চেতনা ঘানসম্ফস্সজা চেতনা জিৱ্হাসম্ফস্সজা চেতনা কাযসম্ফস্সজা চেতনা মনোসম্ফস্সজা চেতনা – ইমে ৱুচ্চন্তি সঙ্খাৰা অতীতা.

তত্থ কতমে সঙ্খাৰা অনাগতা? যে সঙ্খাৰা অজাতা অভূতা অসঞ্জাতা অনিব্বত্তা অনভিনিব্বত্তা অপাতুভূতা অনুপ্পন্না অসমুপ্পন্না অনুট্ঠিতা অসমুট্ঠিতা অনাগতা অনাগতংসেন সঙ্গহিতা, চক্খুসম্ফস্সজা চেতনা সোতসম্ফস্সজা চেতনা ঘানসম্ফস্সজা চেতনা জিৱ্হাসম্ফস্সজা চেতনা কাযসম্ফস্সজা চেতনা মনোসম্ফস্সজা চেতনা – ইমে ৱুচ্চন্তি সঙ্খাৰা অনাগতা.

তত্থ কতমে সঙ্খাৰা পচ্চুপ্পন্না? যে সঙ্খাৰা জাতা ভূতা সঞ্জাতা নিব্বত্তা অভিনিব্বত্তা পাতুভূতা উপ্পন্না সমুপ্পন্না উট্ঠিতা সমুট্ঠিতা পচ্চুপ্পন্না পচ্চুপ্পন্নংসেন সঙ্গহিতা, চক্খুসম্ফস্সজা চেতনা সোতসম্ফস্সজা চেতনা ঘানসম্ফস্সজা চেতনা জিৱ্হাসম্ফস্সজা চেতনা কাযসম্ফস্সজা চেতনা মনোসম্ফস্সজা চেতনা – ইমে ৱুচ্চন্তি সঙ্খাৰা পচ্চুপ্পন্না.

২২. তত্থ কতমে সঙ্খাৰা অজ্ঝত্তা? যে সঙ্খাৰা তেসং তেসং সত্তানং অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং নিযকা পাটিপুগ্গলিকা উপাদিন্না, চক্খুসম্ফস্সজা চেতনা সোতসম্ফস্সজা চেতনা ঘানসম্ফস্সজা চেতনা জিৱ্হাসম্ফস্সজা চেতনা কাযসম্ফস্সজা চেতনা মনোসম্ফস্সজা চেতনা – ইমে ৱুচ্চন্তি সঙ্খাৰা অজ্ঝত্তা.

তত্থ কতমে সঙ্খাৰা বহিদ্ধা? যে সঙ্খাৰা তেসং তেসং পৰসত্তানং পৰপুগ্গলানং অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং নিযকা পাটিপুগ্গলিকা উপাদিন্না, চক্খুসম্ফস্সজা চেতনা সোতসম্ফস্সজা চেতনা ঘানসম্ফস্সজা চেতনা জিৱ্হাসম্ফস্সজা চেতনা কাযসম্ফস্সজা চেতনা মনোসম্ফস্সজা চেতনা – ইমে ৱুচ্চন্তি সঙ্খাৰা বহিদ্ধা.

২৩. তত্থ কতমে সঙ্খাৰা ওড়াৰিকা সুখুমা? অকুসলা সঙ্খাৰা ওড়াৰিকা, কুসলাব্যাকতা সঙ্খাৰা সুখুমা. কুসলাকুসলা সঙ্খাৰা ওড়াৰিকা, অব্যাকতা সঙ্খাৰা সুখুমা. দুক্খায ৱেদনায সম্পযুত্তা সঙ্খাৰা ওড়াৰিকা, সুখায চ অদুক্খমসুখায চ ৱেদনাহি সম্পযুত্তা সঙ্খাৰা সুখুমা. সুখদুক্খাহি ৱেদনাহি সম্পযুত্তা সঙ্খাৰা ওড়াৰিকা, অদুক্খমসুখায ৱেদনায সম্পযুত্তা সঙ্খাৰা সুখুমা. অসমাপন্নস্স সঙ্খাৰা ওড়াৰিকা, সমাপন্নস্স সঙ্খাৰা সুখুমা. সাসৱা সঙ্খাৰা ওড়াৰিকা, অনাসৱা সঙ্খাৰা সুখুমা. তে তে ৱা পন সঙ্খাৰে উপাদাযুপাদায সঙ্খাৰা ওড়াৰিকা সুখুমা দট্ঠব্বা.

২৪. তত্থ কতমে সঙ্খাৰা হীনা পণীতা? অকুসলা সঙ্খাৰা হীনা, কুসলাব্যাকতা সঙ্খাৰা পণীতা. কুসলাকুসলা সঙ্খাৰা হীনা, অব্যাকতা সঙ্খাৰা পণীতা. দুক্খায ৱেদনায সম্পযুত্তা সঙ্খাৰা হীনা, সুখায চ অদুক্খমসুখায চ ৱেদনাহি সম্পযুত্তা সঙ্খাৰা পণীতা. সুখদুক্খাহি ৱেদনাহি সম্পযুত্তা সঙ্খাৰা হীনা, অদুক্খমসুখায ৱেদনায সম্পযুত্তা সঙ্খাৰা পণীতা. অসমাপন্নস্স সঙ্খাৰা হীনা, সমাপন্নস্স সঙ্খাৰা পণীতা. সাসৱা সঙ্খাৰা হীনা, অনাসৱা সঙ্খাৰা পণীতা. তে তে ৱা পন সঙ্খাৰে উপাদাযুপাদায সঙ্খাৰা হীনা পণীতা দট্ঠব্বা.

২৫. তত্থ কতমে সঙ্খাৰা দূৰে? অকুসলা সঙ্খাৰা কুসলাব্যাকতেহি সঙ্খাৰেহি দূৰে; কুসলাব্যাকতা সঙ্খাৰা অকুসলেহি সঙ্খাৰেহি দূৰে; কুসলা সঙ্খাৰা অকুসলাব্যাকতেহি সঙ্খাৰেহি দূৰে; অকুসলাব্যাকতা সঙ্খাৰা কুসলেহি সঙ্খাৰেহি দূৰে; অব্যাকতা সঙ্খাৰা কুসলাকুসলেহি সঙ্খাৰেহি দূৰে; কুসলাকুসলা সঙ্খাৰা অব্যাকতেহি সঙ্খাৰেহি দূৰে. দুক্খায ৱেদনায সম্পযুত্তা সঙ্খাৰা সুখায চ অদুক্খমসুখায চ ৱেদনাহি সম্পযুত্তেহি সঙ্খাৰেহি দূৰে; সুখায চ অদুক্খমসুখায চ ৱেদনাহি সম্পযুত্তা সঙ্খাৰা দুক্খায ৱেদনায সম্পযুত্তেহি সঙ্খাৰেহি দূৰে; সুখায ৱেদনায সম্পযুত্তা সঙ্খাৰা দুক্খায চ অদুক্খমসুখায চ ৱেদনাহি সম্পযুত্তেহি সঙ্খাৰেহি দূৰে; দুক্খায চ অদুক্খমসুখায চ ৱেদনাহি সম্পযুত্তা সঙ্খাৰা সুখায ৱেদনায সম্পযুত্তেহি সঙ্খাৰেহি দূৰে; অদুক্খমসুখায ৱেদনায সম্পযুত্তা সঙ্খাৰা সুখদুক্খাহি ৱেদনাহি সম্পযুত্তেহি সঙ্খাৰেহি দূৰে; সুখদুক্খাহি ৱেদনাহি সম্পযুত্তা সঙ্খাৰা অদুক্খমসুখায ৱেদনায সম্পযুত্তেহি সঙ্খাৰেহি দূৰে. অসমাপন্নস্স সঙ্খাৰা সমাপন্নস্স সঙ্খাৰেহি দূৰে; সমাপন্নস্স সঙ্খাৰা অসমাপন্নস্স সঙ্খাৰেহি দূৰে. সাসৱা সঙ্খাৰা অনাসৱেহি সঙ্খাৰেহি দূৰে; অনাসৱা সঙ্খাৰা সাসৱেহি সঙ্খাৰেহি দূৰে. ইমে ৱুচ্চন্তি সঙ্খাৰা দূৰে.

তত্থ কতমে সঙ্খাৰা সন্তিকে? অকুসলা সঙ্খাৰা অকুসলানং সঙ্খাৰানং সন্তিকে; কুসলা সঙ্খাৰা কুসলানং সঙ্খাৰানং সন্তিকে; অব্যাকতা সঙ্খাৰা অব্যাকতানং সঙ্খাৰানং সন্তিকে. দুক্খায ৱেদনায সম্পযুত্তা সঙ্খাৰা দুক্খায ৱেদনায সম্পযুত্তানং সঙ্খাৰানং সন্তিকে; সুখায ৱেদনায সম্পযুত্তা সঙ্খাৰা সুখায ৱেদনায সম্পযুত্তানং সঙ্খাৰানং সন্তিকে; অদুক্খমসুখায ৱেদনায সম্পযুত্তা সঙ্খাৰা অদুক্খমসুখায ৱেদনায সম্পযুত্তানং সঙ্খাৰানং সন্তিকে. অসমাপন্নস্স সঙ্খাৰা অসমাপন্নস্স সঙ্খাৰানং সন্তিকে; সমাপন্নস্স সঙ্খাৰা সমাপন্নস্স সঙ্খাৰানং সন্তিকে. সাসৱা সঙ্খাৰা সাসৱানং সঙ্খাৰানং সন্তিকে; অনাসৱা সঙ্খাৰা অনাসৱানং সঙ্খাৰানং সন্তিকে. ইমে ৱুচ্চন্তি সঙ্খাৰা সন্তিকে. তে তে ৱা পন সঙ্খাৰে উপাদাযুপাদায সঙ্খাৰা দূৰে সন্তিকে দট্ঠব্বা.

৫. ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো

২৬. তত্থ কতমো ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো? যং কিঞ্চি ৱিঞ্ঞাণং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং অজ্ঝত্তং ৱা বহিদ্ধা ৱা ওড়াৰিকং ৱা সুখুমং ৱা হীনং ৱা পণীতং ৱা যং দূৰে সন্তিকে ৱা, তদেকজ্ঝং অভিসঞ্ঞূহিত্ৱা অভিসঙ্খিপিত্ৱা – অযং ৱুচ্চতি ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো.

২৭. তত্থ কতমং ৱিঞ্ঞাণং অতীতং? যং ৱিঞ্ঞাণং অতীতং নিৰুদ্ধং ৱিগতং ৱিপৰিণতং অত্থঙ্গতং অব্ভত্থঙ্গতং উপ্পজ্জিত্ৱা ৱিগতং অতীতং অতীতংসেন সঙ্গহিতং, চক্খুৱিঞ্ঞাণং সোতৱিঞ্ঞাণং ঘানৱিঞ্ঞাণং জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং কাযৱিঞ্ঞাণং মনোৱিঞ্ঞাণং – ইদং ৱুচ্চতি ৱিঞ্ঞাণং অতীতং.

তত্থ কতমং ৱিঞ্ঞাণং অনাগতং? যং ৱিঞ্ঞাণং অজাতং অভূতং অসঞ্জাতং অনিব্বত্তং অনভিনিব্বত্তং অপাতুভূতং অনুপ্পন্নং অসমুপ্পন্নং অনুট্ঠিতং অসমুট্ঠিতং অনাগতং অনাগতংসেন সঙ্গহিতং, চক্খুৱিঞ্ঞাণং সোতৱিঞ্ঞাণং ঘানৱিঞ্ঞাণং জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং কাযৱিঞ্ঞাণং মনোৱিঞ্ঞাণং – ইদং ৱুচ্চতি ৱিঞ্ঞাণং অনাগতং.

তত্থ কতমং ৱিঞ্ঞাণং পচ্চুপ্পন্নং? যং ৱিঞ্ঞাণং জাতং ভূতং সঞ্জাতং নিব্বত্তং অভিনিব্বত্তং পাতুভূতং উপ্পন্নং সমুপ্পন্নং উট্ঠিতং সমুট্ঠিতং পচ্চুপ্পন্নং পচ্চুপ্পন্নংসেন সঙ্গহিতং, চক্খুৱিঞ্ঞাণং সোতৱিঞ্ঞাণং ঘানৱিঞ্ঞাণং জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং কাযৱিঞ্ঞাণং মনোৱিঞ্ঞাণং – ইদং ৱুচ্চতি ৱিঞ্ঞাণং পচ্চুপ্পন্নং.

২৮. তত্থ কতমং ৱিঞ্ঞাণং অজ্ঝত্তং? যং ৱিঞ্ঞাণং তেসং তেসং সত্তানং অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং নিযকং পাটিপুগ্গলিকং উপাদিন্নং, চক্খুৱিঞ্ঞাণং সোতৱিঞ্ঞাণং ঘানৱিঞ্ঞাণং জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং কাযৱিঞ্ঞাণং মনোৱিঞ্ঞাণং – ইদং ৱুচ্চতি ৱিঞ্ঞাণং অজ্ঝত্তং.

তত্থ কতমং ৱিঞ্ঞাণং বহিদ্ধা? যং ৱিঞ্ঞাণং তেসং তেসং পৰসত্তানং পৰপুগ্গলানং অজ্ঝত্তং পচ্চত্তং নিযকং পাটিপুগ্গলিকং উপাদিন্নং, চক্খুৱিঞ্ঞাণং সোতৱিঞ্ঞাণং ঘানৱিঞ্ঞাণং জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং কাযৱিঞ্ঞাণং মনোৱিঞ্ঞাণং – ইদং ৱুচ্চতি ৱিঞ্ঞাণং বহিদ্ধা.

২৯. তত্থ কতমং ৱিঞ্ঞাণং ওড়াৰিকং সুখুমং? অকুসলং ৱিঞ্ঞাণং ওড়াৰিকং, কুসলাব্যাকতা ৱিঞ্ঞাণা সুখুমা. কুসলাকুসলা ৱিঞ্ঞাণা ওড়াৰিকা, অব্যাকতং ৱিঞ্ঞাণং সুখুমং. দুক্খায ৱেদনায সম্পযুত্তং ৱিঞ্ঞাণং ওড়াৰিকং, সুখায চ অদুক্খমসুখায চ ৱেদনাহি সম্পযুত্তা ৱিঞ্ঞাণা সুখুমা. সুখদুক্খাহি ৱেদনাহি সম্পযুত্তা ৱিঞ্ঞাণা ওড়াৰিকা, অদুক্খমসুখায ৱেদনায সম্পযুত্তং ৱিঞ্ঞাণং সুখুমং. অসমাপন্নস্স ৱিঞ্ঞাণং ওড়াৰিকং, সমাপন্নস্স ৱিঞ্ঞাণং সুখুমং. সাসৱং ৱিঞ্ঞাণং ওড়াৰিকং, অনাসৱং ৱিঞ্ঞাণং সুখুমং. তং তং ৱা পন ৱিঞ্ঞাণং উপাদাযুপাদায ৱিঞ্ঞাণং ওড়াৰিকং সুখুমং দট্ঠব্বং.

৩০. তত্থ কতমং ৱিঞ্ঞাণং হীনং পণীতং? অকুসলং ৱিঞ্ঞাণং হীনং, কুসলাব্যাকতা ৱিঞ্ঞাণা পণীতা. কুসলাকুসলা ৱিঞ্ঞাণা হীনা, অব্যাকতং ৱিঞ্ঞাণং পণীতং. দুক্খায ৱেদনায সম্পযুত্তং ৱিঞ্ঞাণং হীনং, সুখায চ অদুক্খমসুখায চ ৱেদনাহি সম্পযুত্তা ৱিঞ্ঞাণা পণীতা. সুখদুক্খাহি ৱেদনাহি সম্পযুত্তা ৱিঞ্ঞাণা হীনা, অদুক্খমসুখায ৱেদনায সম্পযুত্তং ৱিঞ্ঞাণং পণীতং. অসমাপন্নস্স ৱিঞ্ঞাণং হীনং, সমাপন্নস্স ৱিঞ্ঞাণং পণীতং. সাসৱং ৱিঞ্ঞাণং হীনং, অনাসৱং ৱিঞ্ঞাণং পণীতং. তং তং ৱা পন ৱিঞ্ঞাণং উপাদাযুপাদায ৱিঞ্ঞাণং হীনং পণীতং দট্ঠব্বং.

৩১. তত্থ কতমং ৱিঞ্ঞাণং দূৰে? অকুসলং ৱিঞ্ঞাণং কুসলাব্যাকতেহি ৱিঞ্ঞাণেহি দূৰে; কুসলাব্যাকতা ৱিঞ্ঞাণা অকুসলা ৱিঞ্ঞাণা দূৰে; কুসলং ৱিঞ্ঞাণং অকুসলাব্যাকতেহি ৱিঞ্ঞাণেহি দূৰে; অকুসলাব্যাকতা ৱিঞ্ঞাণা কুসলা ৱিঞ্ঞাণা দূৰে; অব্যাকতং ৱিঞ্ঞাণং কুসলাকুসলেহি ৱিঞ্ঞাণেহি দূৰে; কুসলাকুসলা ৱিঞ্ঞাণা অব্যাকতা ৱিঞ্ঞাণা দূৰে. দুক্খায ৱেদনায সম্পযুত্তং ৱিঞ্ঞাণং সুখায চ অদুক্খমসুখায চ ৱেদনাহি সম্পযুত্তেহি ৱিঞ্ঞাণেহি দূৰে; সুখায চ অদুক্খমসুখায চ ৱেদনাহি সম্পযুত্তা ৱিঞ্ঞাণা দুক্খায ৱেদনায সম্পযুত্তা ৱিঞ্ঞাণা দূৰে; সুখায ৱেদনায সম্পযুত্তং ৱিঞ্ঞাণং দুক্খায চ অদুক্খমসুখায চ ৱেদনাহি সম্পযুত্তেহি ৱিঞ্ঞাণেহি দূৰে; দুক্খায চ অদুক্খমসুখায চ ৱেদনাহি সম্পযুত্তা ৱিঞ্ঞাণা সুখায ৱেদনায সম্পযুত্তা ৱিঞ্ঞাণা দূৰে; অদুক্খমসুখায ৱেদনায সম্পযুত্তং ৱিঞ্ঞাণং সুখদুক্খাহি ৱেদনাহি সম্পযুত্তেহি ৱিঞ্ঞাণেহি দূৰে; সুখদুক্খাহি ৱেদনাহি সম্পযুত্তা ৱিঞ্ঞাণা অদুক্খমসুখায ৱেদনায সম্পযুত্তা ৱিঞ্ঞাণা দূৰে. অসমাপন্নস্স ৱিঞ্ঞাণং সমাপন্নস্স ৱিঞ্ঞাণা দূৰে; সমাপন্নস্স ৱিঞ্ঞাণং অসমাপন্নস্স ৱিঞ্ঞাণা দূৰে. সাসৱং ৱিঞ্ঞাণং অনাসৱা ৱিঞ্ঞাণা দূৰে; অনাসৱং ৱিঞ্ঞাণং সাসৱা ৱিঞ্ঞাণা দূৰে – ইদং ৱুচ্চতি ৱিঞ্ঞাণং দূৰে.

তত্থ কতমং ৱিঞ্ঞাণং সন্তিকে? অকুসলং ৱিঞ্ঞাণং অকুসলস্স ৱিঞ্ঞাণস্স সন্তিকে; কুসলং ৱিঞ্ঞাণং কুসলস্স ৱিঞ্ঞাণস্স সন্তিকে; অব্যাকতং ৱিঞ্ঞাণং অব্যাকতস্স ৱিঞ্ঞাণস্স সন্তিকে. দুক্খায ৱেদনায সম্পযুত্তং ৱিঞ্ঞাণং দুক্খায ৱেদনায সম্পযুত্তস্স ৱিঞ্ঞাণস্স সন্তিকে; সুখায ৱেদনায সম্পযুত্তং ৱিঞ্ঞাণং সুখায ৱেদনায সম্পযুত্তস্স ৱিঞ্ঞাণস্স সন্তিকে; অদুক্খমসুখায ৱেদনায সম্পযুত্তং ৱিঞ্ঞাণং অদুক্খমসুখায ৱেদনায সম্পযুত্তস্স ৱিঞ্ঞাণস্স সন্তিকে. অসমাপন্নস্স ৱিঞ্ঞাণং অসমাপন্নস্স ৱিঞ্ঞাণস্স সন্তিকে; সমাপন্নস্স ৱিঞ্ঞাণং সমাপন্নস্স ৱিঞ্ঞাণস্স সন্তিকে. সাসৱং ৱিঞ্ঞাণং সাসৱস্স ৱিঞ্ঞাণস্স সন্তিকে; অনাসৱং ৱিঞ্ঞাণং অনাসৱস্স ৱিঞ্ঞাণস্স সন্তিকে – ইদং ৱুচ্চতি ৱিঞ্ঞাণং সন্তিকে. তং তং ৱা পন ৱিঞ্ঞাণং উপাদাযুপাদায ৱিঞ্ঞাণং দূৰে সন্তিকে দট্ঠব্বং.

সুত্তন্তভাজনীযং.