৬. অতীতক্খন্ধাদিকথা
১. নসুত্তসাধনং
২৯৭. অতীতং খন্ধাতি? আমন্তা. অতীতং অত্থীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… অতীতং আযতনন্তি? আমন্তা. অতীতং অত্থীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… অতীতং ধাতূতি? আমন্তা. অতীতং অত্থীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… অতীতং খন্ধা ধাতু আযতনন্তি [খন্ধধাতুআযতনন্তি (স্যা.)]? আমন্তা. অতীতং অত্থীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….
অনাগতং খন্ধাতি? আমন্তা. অনাগতং অত্থীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… অনাগতং আযতনন্তি? আমন্তা. অনাগতং অত্থীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… অনাগতং ধাতূতি? আমন্তা. অনাগতং অত্থীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… অনাগতং খন্ধা ধাতু আযতনন্তি? আমন্তা. অনাগতং অত্থীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….
পচ্চুপ্পন্নং খন্ধা পচ্চুপ্পন্নং অত্থীতি? আমন্তা. অতীতং খন্ধা অতীতং অত্থীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… পচ্চুপ্পন্নং আযতনং পচ্চুপ্পন্নং অত্থীতি? আমন্তা. অতীতং আযতনং অতীতং অত্থীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… পচ্চুপ্পন্নং ধাতু পচ্চুপ্পন্নং অত্থীতি? আমন্তা. অতীতং ধাতু অতীতং অত্থীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… পচ্চুপ্পন্নং খন্ধা ধাতু আযতনং পচ্চুপ্পন্নং অত্থীতি? আমন্তা. অতীতং খন্ধা ধাতু আযতনং অতীতং অত্থীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….
পচ্চুপ্পন্নং খন্ধা পচ্চুপ্পন্নং অত্থীতি? আমন্তা. অনাগতং খন্ধা অনাগতং অত্থীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… পচ্চুপ্পন্নং আযতনং পচ্চুপ্পন্নং অত্থীতি? আমন্তা. অনাগতং আযতনং অনাগতং অত্থীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… পচ্চুপ্পন্নং ধাতু পচ্চুপ্পন্নং অত্থীতি? আমন্তা. অনাগতং ধাতু অনাগতং অত্থীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… পচ্চুপ্পন্নং খন্ধা ধাতু আযতনং পচ্চুপ্পন্নং অত্থীতি? আমন্তা. অনাগতং খন্ধা ধাতু আযতনং অনাগতং অত্থীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….
অতীতং খন্ধা অতীতং নত্থীতি? আমন্তা. পচ্চুপ্পন্নং খন্ধা পচ্চুপ্পন্নং নত্থীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… অতীতং আযতনং অতীতং নত্থীতি? আমন্তা. পচ্চুপ্পন্নং আযতনং পচ্চুপ্পন্নং নত্থীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… অতীতং ধাতু অতীতং নত্থীতি? আমন্তা. পচ্চুপ্পন্নং ধাতু পচ্চুপ্পন্নং নত্থীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… অতীতং খন্ধা ধাতু আযতনং অতীতং নত্থীতি? আমন্তা. পচ্চুপ্পন্নং খন্ধা ধাতু আযতনং পচ্চুপ্পন্নং নত্থীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….
অনাগতং খন্ধা অনাগতং নত্থীতি? আমন্তা. পচ্চুপ্পন্নং খন্ধা পচ্চুপ্পন্নং নত্থীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… অনাগতং আযতনং…পে… অনাগতং ধাতু…পে… অনাগতং খন্ধা ধাতু আযতনং অনাগতং নত্থীতি? আমন্তা. পচ্চুপ্পন্নং খন্ধা ধাতু আযতনং পচ্চুপ্পন্নং নত্থীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….
অতীতং ৰূপং খন্ধোতি? আমন্তা. অতীতং ৰূপং অত্থীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… অতীতং ৰূপং আযতনন্তি? আমন্তা. অতীতং ৰূপং অত্থীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… অতীতং ৰূপং ধাতূতি? আমন্তা. অতীতং ৰূপং অত্থীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… অতীতং ৰূপং খন্ধা ধাতু আযতনন্তি? আমন্তা. অতীতং ৰূপং অত্থীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….
অনাগতং ৰূপং খন্ধোতি? আমন্তা. অনাগতং ৰূপং অত্থীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… অনাগতং ৰূপং আযতনং…পে… অনাগতং ৰূপং ধাতু…পে… অনাগতং ৰূপং খন্ধা ধাতু আযতনন্তি? আমন্তা. অনাগতং ৰূপং অত্থীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….
পচ্চুপ্পন্নং ৰূপং খন্ধো পচ্চুপ্পন্নং ৰূপং অত্থীতি? আমন্তা. অতীতং ৰূপং খন্ধো অতীতং ৰূপং অত্থীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… পচ্চুপ্পন্নং ৰূপং আযতনং…পে… পচ্চুপ্পন্নং ৰূপং ধাতু…পে… পচ্চুপ্পন্নং ৰূপং খন্ধা ধাতু আযতনং পচ্চুপ্পন্নং ৰূপং অত্থীতি? আমন্তা. অতীতং ৰূপং খন্ধা ধাতু আযতনং অতীতং ৰূপং অত্থীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….
পচ্চুপ্পন্নং ৰূপং খন্ধো পচ্চুপ্পন্নং ৰূপং অত্থীতি? আমন্তা. অনাগতং ৰূপং খন্ধো অনাগতং ৰূপং অত্থীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… পচ্চুপ্পন্নং ৰূপং আযতনং…পে… পচ্চুপ্পন্নং ৰূপং ধাতু…পে… পচ্চুপ্পন্নং ৰূপং খন্ধা ধাতু আযতনং পচ্চুপ্পন্নং ৰূপং অত্থীতি? আমন্তা. অনাগতং ৰূপং খন্ধা ধাতু আযতনং অনাগতং ৰূপং অত্থীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….
অতীতং ৰূপং খন্ধো অতীতং ৰূপং নত্থীতি? আমন্তা. পচ্চুপ্পন্নং ৰূপং খন্ধো পচ্চুপ্পন্নং ৰূপং নত্থীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… অতীতং ৰূপং আযতনং…পে… অতীতং ৰূপং ধাতু…পে… অতীতং ৰূপং খন্ধা ধাতু আযতনং অতীতং ৰূপং নত্থীতি? আমন্তা. পচ্চুপ্পন্নং ৰূপং খন্ধা ধাতু আযতনং পচ্চুপ্পন্নং ৰূপং নত্থীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….
অনাগতং ৰূপং খন্ধো অনাগতং ৰূপং নত্থীতি? আমন্তা. পচ্চুপ্পন্নং ৰূপং খন্ধো পচ্চুপ্পন্নং ৰূপং নত্থীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… অনাগতং ৰূপং আযতনং…পে… অনাগতং ৰূপং ধাতু…পে… অনাগতং ৰূপং খন্ধা ধাতু আযতনং অনাগতং ৰূপং নত্থীতি? আমন্তা. পচ্চুপ্পন্নং ৰূপং খন্ধা ধাতু আযতনং পচ্চুপ্পন্নং ৰূপং নত্থীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….
অতীতা ৱেদনা… অতীতা সঞ্ঞা… অতীতা সঙ্খাৰা… অতীতং ৱিঞ্ঞাণং খন্ধোতি? আমন্তা. অতীতং ৱিঞ্ঞাণং অত্থীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… অতীতং ৱিঞ্ঞাণং আযতনং …পে… অতীতং ৱিঞ্ঞাণং ধাতু…পে… অতীতং ৱিঞ্ঞাণং খন্ধা ধাতু আযতনন্তি? আমন্তা. অতীতং ৱিঞ্ঞাণং অত্থীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….
অনাগতং ৱিঞ্ঞাণং খন্ধোতি? আমন্তা. অনাগতং ৱিঞ্ঞাণং অত্থীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… অনাগতং ৱিঞ্ঞাণং আযতনং…পে… অনাগতং ৱিঞ্ঞাণং ধাতু…পে… অনাগতং ৱিঞ্ঞাণং খন্ধা ধাতু আযতনন্তি? আমন্তা. অনাগতং ৱিঞ্ঞাণং অত্থীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….
পচ্চুপ্পন্নং ৱিঞ্ঞাণং খন্ধো পচ্চুপ্পন্নং ৱিঞ্ঞাণং অত্থীতি? আমন্তা. অতীতং ৱিঞ্ঞাণং খন্ধো অতীতং ৱিঞ্ঞাণং অত্থীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… পচ্চুপ্পন্নং ৱিঞ্ঞাণং আযতনং…পে… পচ্চুপ্পন্নং ৱিঞ্ঞাণং ধাতু…পে… পচ্চুপ্পন্নং ৱিঞ্ঞাণং খন্ধা ধাতু আযতনং পচ্চুপ্পন্নং ৱিঞ্ঞাণং অত্থীতি? আমন্তা. অতীতং ৱিঞ্ঞাণং খন্ধা ধাতু আযতনং অতীতং ৱিঞ্ঞাণং অত্থীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….
পচ্চুপ্পন্নং ৱিঞ্ঞাণং খন্ধো পচ্চুপ্পন্নং ৱিঞ্ঞাণং অত্থীতি? আমন্তা. অনাগতং ৱিঞ্ঞাণং খন্ধো অনাগতং ৱিঞ্ঞাণং অত্থীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… পচ্চুপ্পন্নং ৱিঞ্ঞাণং আযতনং…পে… পচ্চুপ্পন্নং ৱিঞ্ঞাণং ধাতু…পে… পচ্চুপ্পন্নং ৱিঞ্ঞাণং খন্ধা ধাতু আযতনং পচ্চুপ্পন্নং ৱিঞ্ঞাণং অত্থীতি? আমন্তা. অনাগতং ৱিঞ্ঞাণং খন্ধা ধাতু আযতনং অনাগতং ৱিঞ্ঞাণং অত্থীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….
অতীতং ৱিঞ্ঞাণং খন্ধো অতীতং ৱিঞ্ঞাণং নত্থীতি? আমন্তা. পচ্চুপ্পন্নং ৱিঞ্ঞাণং খন্ধো পচ্চুপ্পন্নং ৱিঞ্ঞাণং নত্থীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… অতীতং ৱিঞ্ঞাণং আযতনং…পে… অতীতং ৱিঞ্ঞাণং ধাতু…পে… অতীতং ৱিঞ্ঞাণং খন্ধা ধাতু আযতনং অতীতং ৱিঞ্ঞাণং নত্থীতি? আমন্তা. পচ্চুপ্পন্নং ৱিঞ্ঞাণং খন্ধা ধাতু আযতনং পচ্চুপ্পন্নং ৱিঞ্ঞাণং নত্থীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… অনাগতং ৱিঞ্ঞাণং খন্ধো অনাগতং ৱিঞ্ঞাণং নত্থীতি? আমন্তা. পচ্চুপ্পন্নং ৱিঞ্ঞাণং খন্ধো পচ্চুপ্পন্নং ৱিঞ্ঞাণং নত্থীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… অনাগতং ৱিঞ্ঞাণং আযতনং…পে… অনাগতং ৱিঞ্ঞাণং ধাতু…পে… অনাগতং ৱিঞ্ঞাণং খন্ধা ধাতু আযতনং অনাগতং ৱিঞ্ঞাণং নত্থীতি? আমন্তা. পচ্চুপ্পন্নং ৱিঞ্ঞাণং খন্ধা ধাতু আযতনং পচ্চুপ্পন্নং ৱিঞ্ঞাণং নত্থীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….
২. সুত্তসাধনং
২৯৮. ন ৱত্তব্বং – ‘‘অতীতানাগতা খন্ধা ধাতু আযতনং নত্থি চেতে’’তি? আমন্তা. ননু ৱুত্তং ভগৱতা – ‘‘তযোমে, ভিক্খৱে, নিৰুত্তিপথা অধিৱচনপথা পঞ্ঞত্তি…পে… ৱিঞ্ঞূহীতি…পে…’’. অত্থেৱ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি ন ৱত্তব্বং – ‘‘অতীতানাগতা খন্ধা ধাতু আযতনং নত্থি চেতে’’তি.
অতীতানাগতা খন্ধা ধাতু আযতনং নত্থি চেতেতি? আমন্তা. ননু ৱুত্তং ভগৱতা – ‘‘যং কিঞ্চি, ভিক্খৱে, ৰূপং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং অজ্ঝত্তং ৱা বহিদ্ধা ৱা ওড়াৰিকং ৱা সুখুমং ৱা হীনং ৱা পণীতং ৱা যং দূৰে সন্তিকে ৱা, অযং ৱুচ্চতি ৰূপক্খন্ধো. যা কাচি ৱেদনা… যা কাচি সঞ্ঞা… যে কেচি সঙ্খাৰা… যং কিঞ্চি ৱিঞ্ঞাণং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং…পে… অযং ৱুচ্চতি ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো’’তি. অত্থেৱ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি ন ৱত্তব্বং – ‘‘অতীতানাগতা খন্ধা ধাতু আযতনং নত্থি চেতে’’তি.
অতীতক্খন্ধাদিকথা নিট্ঠিতা.