২২. বাৱীসতিমৱগ্গো
(২০৮) ১. পৰিনিব্বানকথা
৮৯২. অত্থি কিঞ্চি সংযোজনং অপ্পহায পৰিনিব্বানন্তি? আমন্তা. অত্থি কিঞ্চি সক্কাযদিট্ঠিং অপ্পহায…পে… অনোত্তপ্পং অপ্পহায পৰিনিব্বানন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….
অত্থি কিঞ্চি সংযোজনং অপ্পহায পৰিনিব্বানন্তি? আমন্তা. অৰহা সৰাগো…পে… সকিলেসোতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… ননু অৰহা নিৰাগো…পে… নিক্কিলেসোতি? আমন্তা. হঞ্চি অৰহা নিৰাগো…পে… নিক্কিলেসো, নো চ ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘অত্থি কিঞ্চি সংযোজনং অপ্পহায পৰিনিব্বান’’ন্তি.
৮৯৩. ন ৱত্তব্বং – ‘‘অত্থি কিঞ্চি সংযোজনং অপ্পহায পৰিনিব্বান’’ন্তি? আমন্তা. অৰহা সব্বং বুদ্ধৱিসযং জানাতীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে. তেন হি অত্থি কিঞ্চি সংযোজনং অপ্পহায পৰিনিব্বানন্তি.
পৰিনিব্বানকথা নিট্ঠিতা.
২২. বাৱীসতিমৱগ্গো
(২০৯) ২. কুসলচিত্তকথা
৮৯৪. অৰহা কুসলচিত্তো পৰিনিব্বাযতীতি? আমন্তা. অৰহা পুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোন্তো… আনেঞ্জাভিসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোন্তো… গতিসংৱত্তনিযং কম্মং কৰোন্তো… ভৱসংৱত্তনিযং কম্মং কৰোন্তো… ইস্সৰিযসংৱত্তনিযং কম্মং কৰোন্তো… অধিপচ্চসংৱত্তনিযং কম্মং কৰোন্তো… মহাভোগসংৱত্তনিযং কম্মং কৰোন্তো… মহাপৰিৱাৰসংৱত্তনিযং কম্মং কৰোন্তো… দেৱসোভগ্যসংৱত্তনিযং কম্মং কৰোন্তো… মনুস্সসোভগ্যসংৱত্তনিযং কম্মং কৰোন্তো পৰিনিব্বাযতীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….
অৰহা কুসলচিত্তো পৰিনিব্বাযতীতি? আমন্তা. অৰহা আচিনন্তো অপচিনন্তো পজহন্তো উপাদিযন্তো ৱিসিনেন্তো উস্সিনেন্তো ৱিধূপেন্তো সন্ধূপেন্তো পৰিনিব্বাযতীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে …পে… ননু অৰহা নেৱাচিনাতি ন অপচিনাতি অপচিনিত্ৱা ঠিতোতি? আমন্তা. হঞ্চি অৰহা নেৱাচিনাতি ন অপচিনাতি অপচিনিত্ৱা ঠিতো, নো চ ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘অৰহা কুসলচিত্তো পৰিনিব্বাযতী’’তি. ননু অৰহা নেৱ পজহতি ন উপাদিযতি পজহিত্ৱা ঠিতো, নেৱ ৱিসিনেতি ন উস্সিনেতি ৱিসিনেত্ৱা ঠিতো; ননু অৰহা নেৱ ৱিধূপেতি ন সন্ধূপেতি ৱিধূপেত্ৱা ঠিতোতি? আমন্তা. হঞ্চি অৰহা নেৱ ৱিধূপেতি ন সন্ধূপেতি ৱিধূপেত্ৱা ঠিতো, নো চ ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘অৰহা কুসলচিত্তো পৰিনিব্বাযতী’’তি.
৮৯৫. ন ৱত্তব্বং – ‘‘অৰহা কুসলচিত্তো পৰিনিব্বাযতী’’তি? আমন্তা. ননু অৰহা উপট্ঠিতস্সতি সতো সম্পজানো পৰিনিব্বাযতীতি? আমন্তা. হঞ্চি অৰহা উপট্ঠিতস্সতি সতো সম্পজানো পৰিনিব্বাযতি, তেন ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘অৰহা কুসলচিত্তো পৰিনিব্বাযতী’’তি.
কুসলচিত্তকথা নিট্ঠিতা.
২২. বাৱীসতিমৱগ্গো
(২১০) ৩. আনেঞ্জকথা
৮৯৬. অৰহা আনেঞ্জে ঠিতো পৰিনিব্বাযতীতি? আমন্তা. ননু অৰহা পকতিচিত্তে ঠিতো পৰিনিব্বাযতীতি? আমন্তা. হঞ্চি অৰহা পকতিচিত্তে ঠিতো পৰিনিব্বাযতি, নো চ ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘অৰহা আনেঞ্জে ঠিতো পৰিনিব্বাযতী’’তি.
অৰহা আনেঞ্জে ঠিতো পৰিনিব্বাযতীতি? আমন্তা. অৰহা কিৰিযমযে চিত্তে ঠিতো পৰিনিব্বাযতীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… ননু অৰহা ৱিপাকচিত্তে ঠিতো পৰিনিব্বাযতীতি? আমন্তা. হঞ্চি অৰহা ৱিপাকচিত্তে ঠিতো পৰিনিব্বাযতি, নো চ ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘অৰহা আনেঞ্জে ঠিতো পৰিনিব্বাযতী’’তি.
অৰহা আনেঞ্জে ঠিতো পৰিনিব্বাযতীতি? আমন্তা. অৰহা কিৰিযাব্যাকতে চিত্তে ঠিতো পৰিনিব্বাযতীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… ননু অৰহা ৱিপাকাব্যাকতে চিত্তে ঠিতো পৰিনিব্বাযতীতি? আমন্তা. হঞ্চি অৰহা ৱিপাকাব্যাকতে চিত্তে ঠিতো পৰিনিব্বাযতি, নো চ ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘অৰহা আনেঞ্জে ঠিতো পৰিনিব্বাযতী’’তি.
অৰহা আনেঞ্জে ঠিতো পৰিনিব্বাযতীতি? আমন্তা. ননু ভগৱা চতুত্থজ্ঝানা ৱুট্ঠহিত্ৱা সমনন্তৰা পৰিনিব্বুতোতি [দী. নি. ২.২১৯]? আমন্তা. হঞ্চি ভগৱা চতুত্থজ্ঝানা ৱুট্ঠহিত্ৱা সমনন্তৰা পৰিনিব্বুতো, নো চ ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘অৰহা আনেঞ্জে ঠিতো পৰিনিব্বাযতী’’তি.
আনেঞ্জকথা নিট্ঠিতা.
২২. বাৱীসতিমৱগ্গো
(২১১) ৪. ধম্মাভিসমযকথা
৮৯৭. অত্থি গব্ভসেয্যায ধম্মাভিসমযোতি? আমন্তা. অত্থি গব্ভসেয্যায ধম্মদেসনা, ধম্মস্সৱনং, ধম্মসাকচ্ছা, পৰিপুচ্ছা, সীলসমাদানং, ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰতা, ভোজনে মত্তঞ্ঞুতা, পুব্বৰত্তাপৰৰত্তং জাগৰিযানুযোগোতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… নত্থি গব্ভসেয্যায ধম্মদেসনা, ধম্মস্সৱনং…পে… পুব্বৰত্তাপৰৰত্তং জাগৰিযানুযোগোতি? আমন্তা. হঞ্চি নত্থি গব্ভসেয্যায ধম্মদেসনা, ধম্মস্সৱনং…পে… পুব্বৰত্তাপৰৰত্তং জাগৰিযানুযোগো, নো চ ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘অত্থি গব্ভসেয্যায ধম্মাভিসমযো’’তি.
অত্থি গব্ভসেয্যায ধম্মাভিসমযোতি? আমন্তা. ননু দ্ৱে পচ্চযা সম্মাদিট্ঠিযা উপ্পাদায – পৰতো চ ঘোসো, যোনিসো চ মনসিকাৰোতি? আমন্তা. হঞ্চি দ্ৱে পচ্চযা সম্মাদিট্ঠিযা উপ্পাদায – পৰতো চ ঘোসো, যোনিসো চ মনসিকাৰো, নো চ ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘অত্থি গব্ভসেয্যায ধম্মাভিসমযো’’তি.
অত্থি গব্ভসেয্যায ধম্মাভিসমযোতি? আমন্তা. সুত্তস্স পমত্তস্স মুট্ঠস্সতিস্স অসম্পজানস্স ধম্মাভিসমযোতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….
ধম্মাভিসমযকথা নিট্ঠিতা.
২২. বাৱীসতিমৱগ্গো
(২১২-৪) ৫-৭. তিস্সোপিকথা
৮৯৮. অত্থি গব্ভসেয্যায অৰহত্তপ্পত্তীতি? আমন্তা. সুত্তস্স পমত্তস্স মুট্ঠস্সতিস্স অসম্পজানস্স অৰহত্তপ্পত্তীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….
৮৯৯. অত্থি সুপিনগতস্স ধম্মাভিসমযোতি? আমন্তা. সুত্তস্স পমত্তস্স মুট্ঠস্সতিস্স অসম্পজানস্স ধম্মাভিসমযোতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….
৯০০. অত্থি সুপিনগতস্স অৰহত্তপ্পত্তীতি? আমন্তা. সুত্তস্স পমত্তস্স মুট্ঠস্সতিস্স অসম্পজানস্স অৰহত্তপ্পত্তীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….
তিস্সোপিকথা নিট্ঠিতা.
২২. বাৱীসতিমৱগ্গো
(২১৫) ৮. অব্যাকতকথা
৯০১. সব্বং সুপিনগতস্স চিত্তং অব্যাকতন্তি? আমন্তা. সুপিনন্তেন পাণং হনেয্যাতি? আমন্তা. হঞ্চি সুপিনন্তেন পাণং হনেয্য, নো চ ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘সব্বং সুপিনগতস্স চিত্তং অব্যাকত’’ন্তি.
সুপিনন্তেন অদিন্নং আদিযেয্য…পে… মুসা ভণেয্য, পিসুণং ভণেয্য, ফৰুসং ভণেয্য, সম্ফং পলপেয্য, সন্ধিং ছিন্দেয্য, নিল্লোপং হৰেয্য, একাগাৰিকং কৰেয্য, পৰিপন্থে তিট্ঠেয্য, পৰদাৰং গচ্ছেয্য, গামঘাতকং কৰেয্য, নিগমঘাতকং কৰেয্য, সুপিনন্তেন মেথুনং ধম্মং পটিসেৱেয্য, সুপিনগতস্স অসুচি মুচ্চেয্য, সুপিনন্তেন দানং দদেয্য, চীৱৰং দদেয্য, পিণ্ডপাতং দদেয্য, সেনাসনং দদেয্য, গিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰং দদেয্য, খাদনীযং দদেয্য, ভোজনীযং দদেয্য, পানীযং দদেয্য, চেতিযং ৱন্দেয্য, চেতিযে মালং আৰোপেয্য, গন্ধং আৰোপেয্য, ৱিলেপনং আৰোপেয্য…পে… চেতিযং অভিদক্খিণং কৰেয্যাতি? আমন্তা. হঞ্চি সুপিনন্তেন চেতিযং অভিদক্খিণং কৰেয্য, নো চ ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘সব্বং সুপিনগতস্স চিত্তং অব্যাকত’’ন্তি.
৯০২. ন ৱত্তব্বং – ‘‘সব্বং সুপিনগতস্স চিত্তং অব্যাকত’’ন্তি? আমন্তা. ননু সুপিনগতস্স চিত্তং অব্বোহাৰিযং ৱুত্তং ভগৱতাতি? আমন্তা. হঞ্চি সুপিনগতস্স চিত্তং অব্বোহাৰিযং ৱুত্তং ভগৱতা, তেন ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘সব্বং সুপিনগতস্স চিত্তং অব্যাকত’’ন্তি.
অব্যাকতকথা নিট্ঠিতা.
২২. বাৱীসতিমৱগ্গো
(২১৬) ৯. আসেৱনপচ্চযকথা
৯০৩. নত্থি কাচি আসেৱনপচ্চযতাতি? আমন্তা. ননু ৱুত্তং ভগৱতা – ‘‘পাণাতিপাতো, ভিক্খৱে, আসেৱিতো ভাৱিতো বহুলীকতো নিৰযসংৱত্তনিকো তিৰচ্ছানযোনিসংৱত্তনিকো পেত্তিৱিসযসংৱত্তনিকো, যো সব্বলহুসো পাণাতিপাতস্স ৱিপাকো মনুস্সভূতস্স অপ্পাযুকসংৱত্তনিকো হোতী’’তি [অ. নি. ৮.৪০]. অত্থেৱ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি অত্থি কাচি আসেৱনপচ্চযতাতি.
নত্থি কাচি আসেৱনপচ্চযতাতি? আমন্তা. ননু ৱুত্তং ভগৱতা – ‘‘অদিন্নাদানং, ভিক্খৱে, আসেৱিতং ভাৱিতং বহুলীকতং নিৰযসংৱত্তনিকং তিৰচ্ছানযোনিসংৱত্তনিকং পেত্তিৱিসযসংৱত্তনিকং, যো সব্বলহুসো অদিন্নাদানস্স ৱিপাকো মনুস্সভূতস্স ভোগব্যসনসংৱত্তনিকো হোতি…পে… যো সব্বলহুসো কামেসুমিচ্ছাচাৰস্স ৱিপাকো মনুস্সভূতস্স সপত্তৱেৰসংৱত্তনিকো হোতি…পে… যো সব্বলহুসো মুসাৱাদস্স ৱিপাকো মনুস্সভূতস্স অব্ভূতব্ভক্খানসংৱত্তনিকো হোতি…পে… যো সব্বলহুসো পিসুণায ৱাচায ৱিপাকো মনুস্সভূতস্স মিত্তেহি ভেদনসংৱত্তনিকো হোতি…পে… যো সব্বলহুসো ফৰুসায ৱাচায ৱিপাকো মনুস্সভূতস্স অমনাপসদ্দসংৱত্তনিকো হোতি…পে… যো সব্বলহুসো সম্ফপ্পলাপস্স ৱিপাকো মনুস্সভূতস্স অনাদেয্যৱাচাসংৱত্তনিকো হোতি, সুৰামেৰযপানং, ভিক্খৱে, আসেৱিতং…পে… যো সব্বলহুসো সুৰামেৰযপানস্স ৱিপাকো মনুস্সভূতস্স উম্মত্তকসংৱত্তনিকো হোতী’’তি [অ. নি. ৮.৪০]! অত্থেৱ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি অত্থি কাচি আসেৱনপচ্চযতাতি.
৯০৪. নত্থি কাচি আসেৱনপচ্চযতাতি? আমন্তা. ননু ৱুত্তং ভগৱতা – ‘‘মিচ্ছাদিট্ঠি, ভিক্খৱে, আসেৱিতা ভাৱিতা বহুলীকতা নিৰযসংৱত্তনিকা তিৰচ্ছানযোনিসংৱত্তনিকা পেত্তিৱিসযসংৱত্তনিকা’’তি. অত্থেৱ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি অত্থি কাচি আসেৱনপচ্চযতাতি.
নত্থি কাচি আসেৱনপচ্চযতাতি? আমন্তা. ননু ৱুত্তং ভগৱতা – ‘‘মিচ্ছাসঙ্কপ্পো…পে… মিচ্ছাসমাধি, ভিক্খৱে, আসেৱিতো ভাৱিতো…পে… পেত্তিৱিসযসংৱত্তনিকো’’তি! অত্থেৱ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি অত্থি কাচি আসেৱনপচ্চযতাতি.
৯০৫. নত্থি কাচি আসেৱনপচ্চযতাতি? আমন্তা. ননু ৱুত্তং ভগৱতা – ‘‘সম্মাদিট্ঠি, ভিক্খৱে, আসেৱিতা ভাৱিতা বহুলীকতা অমতোগধা হোতি অমতপৰাযনা অমতপৰিযোসানা’’তি! অত্থেৱ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি অত্থি কাচি আসেৱনপচ্চযতাতি.
নত্থি কাচি আসেৱনপচ্চযতাতি? আমন্তা. ননু ৱুত্তং ভগৱতা – ‘‘সম্মাসঙ্কপ্পো, ভিক্খৱে, আসেৱিতো ভাৱিতো বহুলীকতো…পে… সম্মাসমাধি, ভিক্খৱে, আসেৱিতো ভাৱিতো বহুলীকতো অমতোগধো হোতি অমতপৰাযনো অমতপৰিযোসানো’’তি অত্থেৱ সুত্তন্তোতি, আমন্তা. তেন হি অত্থি কাচি আসেৱনপচ্চযতাতি.
আসেৱনপচ্চযকথা নিট্ঠিতা.
২২. বাৱীসতিমৱগ্গো
(২১৭) ১০. খণিককথা
৯০৬. একচিত্তক্খণিকা সব্বে ধম্মাতি? আমন্তা. চিত্তে মহাপথৱী সণ্ঠাতি, মহাসমুদ্দো সণ্ঠাতি, সিনেৰুপব্বতৰাজা সণ্ঠাতি, আপো সণ্ঠাতি, তেজো সণ্ঠাতি, ৱাযো সণ্ঠাতি, তিণকট্ঠৱনপ্পতযো সণ্ঠহন্তীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….
একচিত্তক্খণিকা সব্বে ধম্মাতি? আমন্তা. চক্খাযতনং চক্খুৱিঞ্ঞাণেন সহজাতন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… চক্খাযতনং চক্খুৱিঞ্ঞাণেন সহজাতন্তি? আমন্তা. ননু আযস্মা সাৰিপুত্তো এতদৱোচ – ‘‘অজ্ঝত্তিকঞ্চেৱ, আৱুসো, চক্খুং অপৰিভিন্নং হোতি, বাহিৰা চ ৰূপা ন আপাথং আগচ্ছন্তি, নো চ তজ্জো সমন্নাহাৰো হোতি, নেৱ তাৱ তজ্জস্স ৱিঞ্ঞাণভাগস্স [ৱিঞ্ঞাণভাৱস্স (বহূসু)] পাতুভাৱো হোতি. অজ্ঝত্তিকঞ্চেৱ, আৱুসো, চক্খুং অপৰিভিন্নং হোতি, বাহিৰা চ ৰূপা আপাথং আগচ্ছন্তি, নো চ তজ্জো সমন্নাহাৰো হোতি, নেৱ তাৱ তজ্জস্স ৱিঞ্ঞাণভাগস্স পাতুভাৱো হোতি. যতো চ খো, আৱুসো, অজ্ঝত্তিকঞ্চেৱ চক্খুং অপৰিভিন্নং হোতি, বাহিৰা চ ৰূপা আপাথং আগচ্ছন্তি, তজ্জো চ সমন্নাহাৰো হোতি, এৱং তজ্জস্স ৱিঞ্ঞাণভাগস্স পাতুভাৱো হোতী’’তি [ম. নি. ১.৩০৬]! অত্থেৱ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি ন ৱত্তব্বং – ‘‘চক্খাযতনং চক্খুৱিঞ্ঞাণেন সহজাত’’ন্তি.
সোতাযতনং…পে… ঘানাযতনং…পে… জিৱ্হাযতনং…পে… কাযাযতনং কাযৱিঞ্ঞাণেন সহজাতন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… কাযাযতনং কাযৱিঞ্ঞাণেন সহজাতন্তি? আমন্তা. ননু আযস্মা সাৰিপুত্তো এতদৱোচ – ‘‘অজ্ঝত্তিকো চেৱ, আৱুসো, কাযো অপৰিভিন্নো হোতি, বাহিৰা চ ফোট্ঠব্বা ন আপাথং আগচ্ছন্তি, নো চ…পে… অজ্ঝত্তিকো চেৱ, আৱুসো, কাযো অপৰিভিন্নো হোতি, বাহিৰা চ ফোট্ঠব্বা আপাথং আগচ্ছন্তি, নো চ…পে… যতো চ খো, আৱুসো, অজ্ঝত্তিকো চেৱ কাযো অপৰিভিন্নো হোতি, বাহিৰা চ ফোট্ঠব্বা আপাথং আগচ্ছন্তি, তজ্জো চ সমন্নাহাৰো হোতি, এৱং তজ্জস্স ৱিঞ্ঞাণভাগস্স পাতুভাৱো হোতী’’তি [ম. নি. ১.৩০৬]! অত্থেৱ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি ন ৱত্তব্বং – ‘‘কাযাযতনং কাযৱিঞ্ঞাণেন সহজাত’’ন্তি.
৯০৭. ন ৱত্তব্বং – ‘‘একচিত্তক্খণিকা সব্বে ধম্মা’’তি? আমন্তা. সব্বে ধম্মা নিচ্চা ধুৱা সস্সতা অৱিপৰিণামধম্মাতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে. তেন হি একচিত্তক্খণিকা সব্বে ধম্মাতি.
খণিককথা নিট্ঠিতা.
বাৱীসতিমৱগ্গো.
তস্সুদ্দানং –
অত্থি কিঞ্চি সংযোজনং অপ্পহায পৰিনিব্বানং, অৰহা কুসলচিত্তো পৰিনিব্বাযতি, অৰহা আনেঞ্জে ঠিতো পৰিনিব্বাযতি, অত্থি গব্ভসেয্যায ধম্মাভিসমযো, অত্থি গব্ভসেয্যায অৰহত্তপ্পত্তি, অত্থি সুপিনগতস্স ধম্মাভিসমযো, অত্থি সুপিনগতস্স অৰহত্তপ্পত্তি, সব্বং সুপিনগতস্স চিত্তং অব্যাকতং, নত্থি কাচি আসেৱনপচ্চযতা, একচিত্তক্খণিকা সব্বে ধম্মাতি.