২. ধম্মানুস্সতিকথা

১৪৬. ধম্মানুস্সতিং ভাৱেতুকামেনাপি ৰহোগতেন পটিসল্লীনেন ‘‘স্ৱাক্খাতো ভগৱতা ধম্মো সন্দিট্ঠিকো অকালিকো এহিপস্সিকো ওপনেয্যিকো পচ্চত্তং ৱেদিতব্বো ৱিঞ্ঞূহী’’তি (অ. নি. ৬.১০) এৱং পৰিযত্তিধম্মস্স চেৱ নৱৱিধস্স চ লোকুত্তৰধম্মস্স গুণা অনুস্সৰিতব্বা.

১৪৭. স্ৱাক্খাতোতি ইমস্মিং হি পদে পৰিযত্তিধম্মোপি সঙ্গহং গচ্ছতি, ইতৰেসু লোকুত্তৰধম্মোৱ. তত্থ পৰিযত্তিধম্মো তাৱ স্ৱাক্খাতো আদিমজ্ঝপৰিযোসানকল্যাণত্তা সাত্থসব্যঞ্জনকেৱলপৰিপুণ্ণপৰিসুদ্ধব্ৰহ্মচৰিযপ্পকাসনত্তা চ. যঞ্হি ভগৱা একগাথম্পি দেসেতি, সা সমন্তভদ্দকত্তা ধম্মস্স পঠমপাদেন আদিকল্যাণা, দুতিযততিযপাদেহি মজ্ঝেকল্যাণা, পচ্ছিমপাদেন পৰিযোসানকল্যাণা. একানুসন্ধিকং সুত্তং নিদানেন আদিকল্যাণং, নিগমনেন পৰিযোসানকল্যাণং, সেসেন মজ্ঝেকল্যাণং. নানানুসন্ধিকং সুত্তং পঠমানুসন্ধিনা আদিকল্যাণং, পচ্ছিমেন পৰিযোসানকল্যাণং, সেসেহি মজ্ঝেকল্যাণং. অপিচ সনিদানসউপ্পত্তিকত্তা আদিকল্যাণং, ৱেনেয্যানং অনুৰূপতো অত্থস্স অৱিপৰীততায চ হেতুদাহৰণযুত্ততো চ মজ্ঝেকল্যাণং, সোতূনং সদ্ধাপটিলাভজননেন নিগমনেন চ পৰিযোসানকল্যাণং.

সকলোপি সাসনধম্মো অত্তনো অত্থভূতেন সীলেন আদিকল্যাণো, সমথৱিপস্সনামগ্গফলেহি মজ্ঝেকল্যাণো, নিব্বানেন পৰিযোসানকল্যাণো. সীলসমাধীহি ৱা আদিকল্যাণো, ৱিপস্সনামগ্গেহি মজ্ঝেকল্যাণো, ফলনিব্বানেহি পৰিযোসানকল্যাণো. বুদ্ধসুবোধিতায ৱা আদিকল্যাণো, ধম্মসুধম্মতায মজ্ঝেকল্যাণো, সঙ্ঘসুপ্পটিপ্পত্তিযা পৰিযোসানকল্যাণো. তং সুত্ৱা তথত্থায পটিপন্নেন অধিগন্তব্বায অভিসম্বোধিযা ৱা আদিকল্যাণো, পচ্চেকবোধিযা মজ্ঝেকল্যাণো, সাৱকবোধিযা পৰিযোসানকল্যাণো.

সুয্যমানো চেস নীৱৰণৱিক্খম্ভনতো সৱনেনপি কল্যাণমেৱ আৱহতীতি আদিকল্যাণো, পটিপজ্জিযমানো সমথৱিপস্সনাসুখাৱহনতো পটিপত্তিযাপি কল্যাণং আৱহতীতি মজ্ঝেকল্যাণো, তথাপটিপন্নো চ পটিপত্তিফলে নিট্ঠিতে তাদিভাৱাৱহনতো পটিপত্তিফলেনপি কল্যাণং আৱহতীতি পৰিযোসানকল্যাণোতি এৱং আদিমজ্ঝপৰিযোসানকল্যাণত্তা স্ৱাক্খাতো.

যং পনেস ভগৱা ধম্মং দেসেন্তো সাসনব্ৰহ্মচৰিযং মগ্গব্ৰহ্মচৰিযঞ্চ পকাসেতি নানানযেহি দীপেতি, তং যথানুৰূপং অত্থসম্পত্তিযা সাত্থং, ব্যঞ্জনসম্পত্তিযা সব্যঞ্জনং. সঙ্কাসনপকাসনৱিৱৰণৱিভজনউত্তানীকৰণপঞ্ঞত্তিঅত্থপদসমাযোগতো সাত্থং, অক্খৰপদব্যঞ্জনাকাৰনিৰুত্তিনিদ্দেসসম্পত্তিযা সব্যঞ্জনং. অত্থগম্ভীৰতাপটিৱেধগম্ভীৰতাহি সাত্থং, ধম্মগম্ভীৰতাদেসনাগম্ভীৰতাহি সব্যঞ্জনং. অত্থপটিভানপটিসম্ভিদাৱিসযতো সাত্থং, ধম্মনিৰুত্তিপটিসম্ভিদাৱিসযতো সব্যঞ্জনং. পণ্ডিতৱেদনীযতো পৰিক্খকজনপ্পসাদকন্তি সাত্থং, সদ্ধেয্যতো লোকিযজনপ্পসাদকন্তি সব্যঞ্জনং. গম্ভীৰাধিপ্পাযতো সাত্থং, উত্তানপদতো সব্যঞ্জনং. উপনেতব্বস্স অভাৱতো সকলপৰিপুণ্ণভাৱেন কেৱলপৰিপুণ্ণং. অপনেতব্বস্স অভাৱতো নিদ্দোসভাৱেন পৰিসুদ্ধং.

অপিচ পটিপত্তিযা অধিগমব্যত্তিতো সাত্থং, পৰিযত্তিযা আগমব্যত্তিতো সব্যঞ্জনং, সীলাদিপঞ্চধম্মক্খন্ধযুত্ততো কেৱলপৰিপুণ্ণং, নিৰুপক্কিলেসতো নিত্তৰণত্থায পৱত্তিতো লোকামিসনিৰপেক্খতো চ পৰিসুদ্ধন্তি এৱং সাত্থসব্যঞ্জনকেৱলপৰিপুণ্ণপৰিসুদ্ধব্ৰহ্মচৰিযপ্পকাসনতো স্ৱাক্খাতো.

অত্থৱিপল্লাসাভাৱতো ৱা সুট্ঠু অক্খাতোতি স্ৱাক্খাতো. যথা হি অঞ্ঞতিত্থিযানং ধম্মস্স অত্থো ৱিপল্লাসমাপজ্জতি, অন্তৰাযিকাতি ৱুত্তধম্মানং অন্তৰাযিকত্তাভাৱতো, নিয্যানিকাতি ৱুত্তধম্মানং নিয্যানিকত্তাভাৱতো. তেন তে দুৰক্খাতধম্মাযেৱ হোন্তি, ন তথা ভগৱতো ধম্মস্স অত্থো ৱিপল্লাসমাপজ্জতি. ইমে ধম্মা অন্তৰাযিকা, ইমে ধম্মা নিয্যানিকাতি এৱং ৱুত্তধম্মানং তথাভাৱানতিক্কমনতোতি. এৱং তাৱ পৰিযত্তিধম্মো স্ৱাক্খাতো.

লোকুত্তৰধম্মো পন নিব্বানানুৰূপায পটিপত্তিযা পটিপদানুৰূপস্স চ নিব্বানস্স অক্খাতত্তা স্ৱাক্খাতো. যথাহ – ‘‘সুপঞ্ঞত্তা খো পন তেন ভগৱতা সাৱকানং নিব্বানগামিনী পটিপদা সংসন্দতি নিব্বানঞ্চ পটিপদা চ. সেয্যথাপি নাম গঙ্গোদকং যমুনোদকেন সংসন্দতি সমেতি, এৱমেৱ সুপঞ্ঞত্তা (দী. নি. ২.২৯৬) তেন ভগৱতা সাৱকানং নিব্বানগামিনী পটিপদা সংসন্দতি নিব্বানঞ্চ পটিপদা চা’’তি. অৰিযমগ্গো চেত্থ অন্তদ্ৱযং অনুপগম্ম মজ্ঝিমা পটিপদাভূতোৱ ‘‘মজ্ঝিমা পটিপদা’’তি অক্খাতত্তা স্ৱাক্খাতো. সামঞ্ঞফলানি পটিপস্সদ্ধকিলেসানেৱ ‘‘পটিপস্সদ্ধকিলেসানী’’তি অক্খাতত্তা স্ৱাক্খাতানি. নিব্বানং সস্সতামততাণলেণাদিসভাৱমেৱ সস্সতাদিসভাৱৱসেন অক্খাতত্তা স্ৱাক্খাতন্তি এৱং লোকুত্তৰধম্মোপি স্ৱাক্খাতো.

১৪৮. সন্দিট্ঠিকোতি এত্থ পন অৰিযমগ্গো তাৱ অত্তনো সন্তানে ৰাগাদীনং অভাৱং কৰোন্তেন অৰিযপুগ্গলেন সামং দট্ঠব্বোতি সন্দিট্ঠিকো. যথাহ –‘‘ৰত্তো খো, ব্ৰাহ্মণ, ৰাগেন অভিভূতো পৰিযাদিণ্ণচিত্তো অত্তব্যাবাধাযপি চেতেতি, পৰব্যাবাধাযপি চেতেতি, উভযব্যাবাধাযপি চেতেতি. চেতসিকং দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৱেদেতি. ৰাগে পহীনে নেৱ অত্তব্যাবাধায চেতেতি, ন পৰব্যাবাধায চেতেতি, ন উভযব্যাবাধায চেতেতি, ন চেতসিকং দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৱেদেতি. এৱম্পি খো, ব্ৰাহ্মণ, সন্দিট্ঠিকো ধম্মো হোতী’’তি(অ. নি. ৩.৫৪). অপিচ নৱৱিধোপি লোকুত্তৰধম্মো যেন যেন অধিগতো হোতি, তেন তেন পৰসদ্ধায গন্তব্বতং হিত্ৱা পচ্চৱেক্খণঞাণেন সযং দট্ঠব্বোতি সন্দিট্ঠিকো. অথ ৱা পসত্থা দিট্ঠি সন্দিট্ঠি, সন্দিট্ঠিযা জযতীতি সন্দিট্ঠিকো. তথা হেত্থ অৰিযমগ্গো সম্পযুত্তায, অৰিযফলং কাৰণভূতায, নিব্বানং ৱিসযিভূতায সন্দিট্ঠিযা কিলেসে জযতি. তস্মা যথা ৰথেন জযতীতি ৰথিকো, এৱং নৱৱিধোপি লোকুত্তৰধম্মো সন্দিট্ঠিযা জযতীতি সন্দিট্ঠিকো.

অথ ৱা দিট্ঠন্তি দস্সনং ৱুচ্চতি. দিট্ঠমেৱ সন্দিট্ঠং, দস্সনন্তি অত্থো. সন্দিট্ঠং অৰহতীতি সন্দিট্ঠিকো. লোকুত্তৰধম্মো হি ভাৱনাভিসমযৱসেন সচ্ছিকিৰিযাভিসমযৱসেন চ দিস্সমানোযেৱ ৱট্টভযং নিৱত্তেতি. তস্মা যথা ৱত্থং অৰহতীতি ৱত্থিকো, এৱং সন্দিট্ঠং অৰহতীতি সন্দিট্ঠিকো.

১৪৯. অত্তনো ফলদানং সন্ধায নাস্স কালোতি অকালো. অকালোযেৱ অকালিকো. ন পঞ্চাহসত্তাহাদিভেদং কালং খেপেত্ৱা ফলং দেতি, অত্তনো পন পৱত্তিসমনন্তৰমেৱ ফলদোতি ৱুত্তং হোতি. অথ ৱা অত্তনো ফলদানে পকট্ঠো কালো পত্তো অস্সাতি কালিকো. কো সো? লোকিযো কুসলধম্মো. অযং পন সমনন্তৰফলত্তা ন কালিকোতি অকালিকো. ইদং মগ্গমেৱ সন্ধায ৱুত্তং.

১৫০. ‘‘এহি পস্স ইমং ধম্ম’’ন্তি এৱং পৱত্তং এহিপস্সৱিধিং অৰহতীতি এহিপস্সিকো. কস্মা পনেস তং ৱিধিং অৰহতীতি? ৱিজ্জমানত্তা পৰিসুদ্ধত্তা চ. ৰিত্তমুট্ঠিযং হি হিৰঞ্ঞং ৱা সুৱণ্ণং ৱা অত্থীতি ৱত্ৱাপি ‘‘এহি পস্স ইম’’ন্তি ন সক্কা ৱত্তুং. কস্মা? অৱিজ্জমানত্তা. ৱিজ্জমানম্পি চ গূথং ৱা মুত্তং ৱা মনুঞ্ঞভাৱপ্পকাসনেন চিত্তসম্পহংসনত্থং ‘‘এহি পস্স ইম’’ন্তি ন সক্কা ৱত্তুং. অপিচ খো পন তিণেহি ৱা পণ্ণেহি ৱা পটিচ্ছাদেতব্বমেৱ হোতি. কস্মা? অপৰিসুদ্ধত্তা. অযং পন নৱৱিধোপি লোকুত্তৰধম্মো সভাৱতোৱ ৱিজ্জমানো ৱিগতৱলাহকে আকাসে সম্পুণ্ণচন্দমণ্ডলং ৱিয পণ্ডুকম্বলে নিক্খিত্তজাতিমণি ৱিয চ পৰিসুদ্ধো. তস্মা ৱিজ্জমানত্তা পৰিসুদ্ধত্তা চ এহিপস্সৱিধিং অৰহতীতি এহিপস্সিকো.

১৫১. উপনেতব্বোতি ওপনেয্যিকো. অযং পনেত্থ ৱিনিচ্ছযো, উপনযনং উপনযো, আদিত্তং চেলং ৱা সীসং ৱা অজ্ঝুপেক্খিত্ৱাপি ভাৱনাৱসেন অত্তনো চিত্তে উপনযনং অৰহতীতি ওপনযিকো. ওপনযিকোৱ ওপনেয্যিকো. ইদং সঙ্খতে লোকুত্তৰধম্মে যুজ্জতি. অসঙ্খতে পন অত্তনো চিত্তেন উপনযনং অৰহতীতি ওপনেয্যিকো. সচ্ছিকিৰিযাৱসেন অল্লীযনং অৰহতীতি অত্থো.

অথ ৱা নিব্বানং উপনেতীতি অৰিযমগ্গো উপনেয্যো. সচ্ছিকাতব্বতং উপনেতব্বোতি ফলনিব্বানধম্মো উপনেয্যো. উপনেয্যো এৱ ওপনেয্যিকো.

১৫২. পচ্চত্তং ৱেদিতব্বো ৱিঞ্ঞূহীতি সব্বেহিপি উগ্ঘটিতঞ্ঞূআদীহি ৱিঞ্ঞূহি অত্তনি অত্তনি ৱেদিতব্বো ‘‘ভাৱিতো মে মগ্গো, অধিগতং ফলং, সচ্ছিকতো নিৰোধো’’তি. ন হি উপজ্ঝাযেন ভাৱিতেন মগ্গেন সদ্ধিৱিহাৰিকস্স কিলেসা পহীযন্তি, ন সো তস্স ফলসমাপত্তিযা ফাসুৱিহৰতি, ন তেন সচ্ছিকতং নিব্বানং সচ্ছিকৰোতি. তস্মা ন এস পৰস্স সীসে আভৰণং ৱিয দট্ঠব্বো, অত্তনো পন চিত্তেযেৱ দট্ঠব্বো, অনুভৱিতব্বো ৱিঞ্ঞূহীতি ৱুত্তং হোতি. বালানং পন অৱিসযো চেস.

অপিচ স্ৱাক্খাতো অযং ধম্মো. কস্মা? সন্দিট্ঠিকত্তা. সন্দিট্ঠিকো, অকালিকত্তা. অকালিকো, এহিপস্সিকত্তা. যো চ এহিপস্সিকো, সো নাম ওপনেয্যিকো হোতীতি.

১৫৩. তস্সেৱং স্ৱাক্খাততাদিভেদে ধম্মগুণে অনুস্সৰতো নেৱ তস্মিং সমযে ৰাগপৰিযুট্ঠিতং চিত্তং হোতি. ন দোস…পে… ন মোহপৰিযুট্ঠিতং চিত্তং হোতি. উজুগতমেৱস্স তস্মিং সমযে চিত্তং হোতি ধম্মং আৰব্ভাতি (অ. নি. ৬.১০) পুৰিমনযেনেৱ ৱিক্খম্ভিতনীৱৰণস্স একক্খণে ঝানঙ্গানি উপ্পজ্জন্তি. ধম্মগুণানং পন গম্ভীৰতায নানপ্পকাৰগুণানুস্সৰণাধিমুত্ততায ৱা অপ্পনং অপ্পত্ৱা উপচাৰপ্পত্তমেৱ ঝানং হোতি. তদেতং ধম্মগুণানুস্সৰণৱসেন উপ্পন্নত্তা ধম্মানুস্সতিচ্চেৱ সঙ্খং গচ্ছতি.

ইমঞ্চ পন ধম্মানুস্সতিং অনুযুত্তো ভিক্খু এৱং ওপনেয্যিকস্স ধম্মস্স দেসেতাৰং ইমিনাপঙ্গেন সমন্নাগতং সত্থাৰং নেৱ অতীতংসে সমনুপস্সামি, ন পনেতৰহি অঞ্ঞত্ৰ তেন ভগৱতাতি এৱং ধম্মগুণদস্সনেনেৱ সত্থৰি সগাৰৱো হোতি সপ্পতিস্সো. ধম্মে গৰুচিত্তীকাৰো সদ্ধাদিৱেপুল্লং অধিগচ্ছতি, পীতিপামোজ্জবহুলো হোতি, ভযভেৰৱসহো, দুক্খাধিৱাসনসমত্থো, ধম্মেন সংৱাসসঞ্ঞং পটিলভতি, ধম্মগুণানুস্সতিযা অজ্ঝাৱুত্থঞ্চস্স সৰীৰম্পি চেতিযঘৰমিৱ পূজাৰহং হোতি, অনুত্তৰধম্মাধিগমায চিত্তং নমতি, ৱীতিক্কমিতব্বৱত্থুসমাযোগে চস্স ধম্মসুধম্মতং সমনুস্সৰতো হিৰোত্তপ্পং পচ্চুপট্ঠাতি. উত্তৰি অপ্পটিৱিজ্ঝন্তো পন সুগতিপৰাযনো হোতি.

তস্মা হৱে অপ্পমাদং, কযিৰাথ সুমেধসো;

এৱং মহানুভাৱায, ধম্মানুস্সতিযা সদাতি.

ইদং ধম্মানুস্সতিযং ৱিত্থাৰকথামুখং.