৬. অসুভকম্মট্ঠাননিদ্দেসো
উদ্ধুমাতকাদিপদত্থৱণ্ণনা
১০২. কসিণানন্তৰমুদ্দিট্ঠেসু পন উদ্ধুমাতকং, ৱিনীলকং, ৱিপুব্বকং, ৱিচ্ছিদ্দকং, ৱিক্খাযিতকং, ৱিক্খিত্তকং, হতৱিক্খিত্তকং, লোহিতকং, পুড়ৱকং, অট্ঠিকন্তি দসসু অৱিঞ্ঞাণকাসুভেসু ভস্তা ৱিয ৱাযুনা উদ্ধং জীৱিতপৰিযাদানা যথানুক্কমং সমুগ্গতেন সূনভাৱেন উদ্ধুমাতত্তা উদ্ধুমাতং, উদ্ধুমাতমেৱ উদ্ধুমাতকং. পটিক্কূলত্তা ৱা কুচ্ছিতং উদ্ধুমাতন্তি উদ্ধুমাতকং. তথাৰূপস্স ছৱসৰীৰস্সেতং অধিৱচনং.
ৱিনীলং ৱুচ্চতি ৱিপৰিভিন্ননীলৱণ্ণং, ৱিনীলমেৱ ৱিনীলকং. পটিক্কূলত্তা ৱা কুচ্ছিতং ৱিনীলন্তি ৱিনীলকং. মংসুস্সদট্ঠানেসু ৰত্তৱণ্ণস্স পুব্বসন্নিচযট্ঠানেসু সেতৱণ্ণস্স যেভুয্যেন চ নীলৱণ্ণস্স নীলট্ঠানে নীলসাটকপাৰুতস্সেৱ ছৱসৰীৰস্সেতমধিৱচনং.
পৰিভিন্নট্ঠানেসু ৱিস্সন্দমানং পুব্বং ৱিপুব্বং, ৱিপুব্বমেৱ ৱিপুব্বকং. পটিক্কূলত্তা ৱা কুচ্ছিতং ৱিপুব্বন্তি ৱিপুব্বকং. তথাৰূপস্স ছৱসৰীৰস্সেতমধিৱচনং.
ৱিচ্ছিদ্দং ৱুচ্চতি দ্ৱিধা ছিন্দনেন অপধাৰিতং, ৱিচ্ছিদ্দমেৱ ৱিচ্ছিদ্দকং. পটিক্কূলত্তা ৱা কুচ্ছিতং ৱিচ্ছিদ্দন্তি ৱিচ্ছিদ্দকং. ৱেমজ্ঝে ছিন্নস্স ছৱসৰীৰস্সেতমধিৱচনং.
ইতো চ এত্তো চ ৱিৱিধাকাৰেন সোণসিঙ্গালাদীহি খাদিতন্তি ৱিক্খাযিতং, ৱিক্খাযিতমেৱ ৱিক্খাযিতকং. পটিক্কূলত্তা ৱা কুচ্ছিতং ৱিক্খাযিতন্তি ৱিক্খাযিতকং. তথাৰূপস্স ছৱসৰীৰস্সেতমধিৱচনং.
ৱিৱিধং খিত্তং ৱিক্খিত্তং, ৱিক্খিত্তমেৱ ৱিক্খিত্তকং. পটিক্কূলত্তা ৱা কুচ্ছিতং ৱিক্খিত্তন্তি ৱিক্খিত্তকং. অঞ্ঞেন হত্থং অঞ্ঞেন পাদং অঞ্ঞেন সীসন্তি এৱং ততো ততো খিত্তস্স ছৱসৰীৰস্সেতমধিৱচনং.
হতঞ্চ তং পুৰিমনযেনেৱ ৱিক্খিত্তকঞ্চাতি হতৱিক্খিত্তকং. কাকপদাকাৰেন অঙ্গপচ্চঙ্গেসু সত্থেন হনিত্ৱা ৱুত্তনযেন ৱিক্খিত্তস্স ছৱসৰীৰস্সেতমধিৱচনং.
লোহিতং কিৰতি ৱিক্খিপতি ইতো চিতো চ পগ্ঘৰতীতি লোহিতকং. পগ্ঘৰিতলোহিতমক্খিতস্স ছৱসৰীৰস্সেতমধিৱচনং.
পুড়ৱা ৱুচ্চন্তি কিমযো, পুড়ৱে কিৰতীতি পুড়ৱকং. কিমিপৰিপুণ্ণস্স ছৱসৰীৰস্সেতমধিৱচনং.
অট্ঠিযেৱ অট্ঠিকং. পটিক্কূলত্তা ৱা কুচ্ছিতং অট্ঠীতি অট্ঠিকং. অট্ঠিসঙ্খলিকাযপি একট্ঠিকস্সপেতমধিৱচনং. ইমানি চ পন উদ্ধুমাতকাদীনি নিস্সায উপ্পন্ননিমিত্তানম্পি নিমিত্তেসু পটিলদ্ধজ্ঝানানম্পেতানেৱ নামানি.
উদ্ধুমাতককম্মট্ঠানং
১০৩. তত্থ উদ্ধুমাতকসৰীৰে উদ্ধুমাতকনিমিত্তং উপ্পাদেত্ৱা উদ্ধুমাতকসঙ্খাতং ঝানং ভাৱেতুকামেন যোগিনা পথৱীকসিণে ৱুত্তনযেনেৱ ৱুত্তপ্পকাৰং আচৰিযং উপসঙ্কমিত্ৱা কম্মট্ঠানং উগ্গহেতব্বং. তেনস্স কম্মট্ঠানং কথেন্তেন অসুভনিমিত্তত্থায গমনৱিধানং, সমন্তা নিমিত্তুপলক্খণং, একাদসৱিধেন নিমিত্তগ্গাহো, গতাগতমগ্গপচ্চৱেক্খণন্তি এৱং অপ্পনাৱিধানপৰিযোসানং সব্বং কথেতব্বং. তেনাপি সব্বং সাধুকং উগ্গহেত্ৱা পুব্বে ৱুত্তপ্পকাৰং সেনাসনং উপগন্ত্ৱা উদ্ধুমাতকনিমিত্তং পৰিযেসন্তেন ৱিহাতব্বং.
১০৪. এৱং ৱিহৰন্তেন চ অসুকস্মিং নাম গামদ্ৱাৰে ৱা অটৱিমুখে ৱা পন্থে ৱা পব্বতপাদে ৱা ৰুক্খমূলে ৱা সুসানে ৱা উদ্ধুমাতকসৰীৰং নিক্খিত্তন্তি কথেন্তানং ৱচনং সুত্ৱাপি ন তাৱদেৱ অতিত্থেন পক্খন্দন্তেন ৱিয গন্তব্বং. কস্মা? অসুভং হি নামেতং ৱাড়মিগাধিট্ঠিতম্পি অমনুস্সাধিট্ঠিতম্পি হোতি. তত্ৰস্স জীৱিতন্তৰাযোপি সিযা. গমনমগ্গো ৱা পনেত্থ গামদ্ৱাৰেন ৱা নহানতিত্থেন ৱা কেদাৰকোটিযা ৱা হোতি. তত্থ ৱিসভাগৰূপং আপাথমাগচ্ছতি, তদেৱ ৱা সৰীৰং ৱিসভাগং হোতি. পুৰিসস্স হি ইত্থিসৰীৰং ইত্থিযা চ পুৰিসসৰীৰং ৱিসভাগং, তদেতং অধুনামতং সুভতোপি উপট্ঠাতি, তেনস্স ব্ৰহ্মচৰিযন্তৰাযোপি সিযা. সচে পন ‘‘নযিদং মাদিসস্স ভাৰিয’’ন্তি অত্তানং তক্কযতি, এৱং তক্কযমানেন গন্তব্বং.
১০৫. গচ্ছন্তেন চ সঙ্ঘত্থেৰস্স ৱা অঞ্ঞতৰস্স ৱা অভিঞ্ঞাতস্স ভিক্খুনো কথেত্ৱা গন্তব্বং. কস্মা? সচে হিস্স সুসানে অমনুস্সসীহব্যগ্ঘাদীনং ৰূপসদ্দাদিঅনিট্ঠাৰম্মণাভিভূতস্স অঙ্গপচ্চঙ্গানি ৱা পৱেধেন্তি, ভুত্তং ৱা ন পৰিসণ্ঠাতি, অঞ্ঞো ৱা আবাধো হোতি. অথস্স সো ৱিহাৰে পত্তচীৱৰং সুৰক্খিতং কৰিস্সতি. দহৰে ৱা সামণেৰে ৱা পহিণিত্ৱা তং ভিক্খুং পটিজগ্গিস্সতি. অপিচ সুসানং নাম নিৰাসঙ্কট্ঠানন্তি মঞ্ঞমানা কতকম্মাপি অকতকম্মাপি চোৰা সমোসৰন্তি. তে মনুস্সেহি অনুবদ্ধা ভিক্খুস্স সমীপে ভণ্ডকং ছড্ডেত্ৱাপি পলাযন্তি. মনুস্সা ‘‘সহোড্ঢং চোৰং অদ্দসামা’’তি ভিক্খুং গহেত্ৱা ৱিহেঠেন্তি. অথস্স সো ‘‘মা ইমং ৱিহেঠযিত্থ, মমাযং কথেত্ৱা ইমিনা নাম কম্মেন গতো’’তি তে মনুস্সে সঞ্ঞাপেত্ৱা সোত্থিভাৱং কৰিস্সতি. অযং আনিসংসো কথেত্ৱা গমনে. তস্মা ৱুত্তপ্পকাৰস্স ভিক্খুনো কথেত্ৱা অসুভনিমিত্তদস্সনে সঞ্জাতাভিলাসেন যথানাম খত্তিযো অভিসেকট্ঠানং, যজমানো যঞ্ঞসালং, অধনো ৱা পন নিধিট্ঠানং পীতিসোমনস্সজাতো গচ্ছতি, এৱং পীতিসোমনস্সং উপ্পাদেত্ৱা অট্ঠকথাসু ৱুত্তেন ৱিধিনা গন্তব্বং. ৱুত্তঞ্হেতং –
‘‘উদ্ধুমাতকং অসুভনিমিত্তং উগ্গণ্হন্তো একো অদুতিযো গচ্ছতি উপট্ঠিতায সতিযা অসম্মুট্ঠায অন্তোগতেহি ইন্দ্ৰিযেহি অবহিগতেন মানসেন গতাগতমগ্গং পচ্চৱেক্খমানো. যস্মিং পদেসে উদ্ধুমাতকং অসুভনিমিত্তং নিক্খিত্তং হোতি, তস্মিং পদেসে পাসাণং ৱা ৱম্মিকং ৱা ৰুক্খং ৱা গচ্ছং ৱা লতং ৱা সনিমিত্তং কৰোতি, সাৰম্মণং কৰোতি. সনিমিত্তং কত্ৱা সাৰম্মণং কত্ৱা উদ্ধুমাতকং অসুভনিমিত্তং সভাৱভাৱতো উপলক্খেতি, ৱণ্ণতোপি লিঙ্গতোপি সণ্ঠানতোপি দিসতোপি ওকাসতোপি পৰিচ্ছেদতোপি সন্ধিতো ৱিৱৰতো নিন্নতো থলতো সমন্ততো. সো তং নিমিত্তং সুগ্গহিতং কৰোতি, সূপধাৰিতং উপধাৰেতি, সুৱৱত্থিতং ৱৱত্থপেতি. সো তং নিমিত্তং সুগ্গহিতং কত্ৱা সূপধাৰিতং উপধাৰেত্ৱা সুৱৱত্থিতং ৱৱত্থপেত্ৱা একো অদুতিযো গচ্ছতি উপট্ঠিতায সতিযা অসম্মুট্ঠায অন্তোগতেহি ইন্দ্ৰিযেহি অবহিগতেন মানসেন গতাগতমগ্গং পচ্চৱেক্খমানো. সো চঙ্কমন্তোপি তব্ভাগিযঞ্ঞেৱ চঙ্কমং অধিট্ঠাতি. নিসীদন্তোপি তব্ভাগিযঞ্ঞেৱ আসনং পঞ্ঞপেতি.
‘‘সমন্তা নিমিত্তুপলক্খণা কিমত্থিযা কিমানিসংসাতি? সমন্তা নিমিত্তুপলক্খণা অসম্মোহত্থা অসম্মোহানিসংসা. একাদসৱিধেন নিমিত্তগ্গাহো কিমত্থিযো কিমানিসংসোতি? একাদসৱিধেন নিমিত্তগ্গাহো উপনিবন্ধনত্থো উপনিবন্ধনানিসংসো. গতাগতমগ্গপচ্চৱেক্খণা কিমত্থিযা কিমানিসংসাতি? গতাগতমগ্গপচ্চৱেক্খণা ৱীথিসম্পটিপাদনত্থা ৱীথিসম্পটিপাদনানিসংসা.
‘‘সো আনিসংসদস্সাৱী ৰতনসঞ্ঞী হুত্ৱা চিত্তীকাৰং উপট্ঠপেত্ৱা সম্পিযাযমানো তস্মিং আৰম্মণে চিত্তং উপনিবন্ধতি ‘অদ্ধা ইমায পটিপদায জৰামৰণম্হা পৰিমুচ্চিস্সামী’তি. সো ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. তস্সাধিগতং হোতি ৰূপাৱচৰং পঠমং ঝানং দিব্বো চ ৱিহাৰো ভাৱনামযঞ্চ পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু’’ন্তি.
১০৬. তস্মা যো চিত্তসঞ্ঞত্তত্থায সিৱথিকদস্সনং গচ্ছতি, সো ঘণ্ডিং পহৰিত্ৱা গণং সন্নিপাতেত্ৱাপি গচ্ছতু. কম্মট্ঠানসীসেন পন গচ্ছন্তেন এককেন অদুতিযেন মূলকম্মট্ঠানং অৱিস্সজ্জেত্ৱা তং মনসিকৰোন্তেনেৱ সুসানে সোণাদিপৰিস্সযৱিনোদনত্থং কত্তৰদণ্ডং ৱা যট্ঠিং ৱা গহেত্ৱা, সূপট্ঠিত ভাৱসম্পাদনেন অসম্মুট্ঠং সতিং কত্ৱা, মনচ্ছট্ঠানঞ্চ ইন্দ্ৰিযানং অন্তোগতভাৱসম্পাদনতো অবহিগতমনেন হুত্ৱা গন্তব্বং.
ৱিহাৰতো নিক্খমন্তেনেৱ অসুকদিসায অসুকদ্ৱাৰেন নিক্খন্তোম্হীতি দ্ৱাৰং সল্লক্খেতব্বং. ততো যেন মগ্গেন গচ্ছতি, সো মগ্গো ৱৱত্থপেতব্বো, অযং মগ্গো পাচিনদিসাভিমুখো ৱা গচ্ছতি, পচ্ছিমউত্তৰদক্খিণদিসাভিমুখো ৱা ৱিদিসাভিমুখোৱাতি. ইমস্মিং পন ঠানে ৱামতো গচ্ছতি, ইমস্মিং ঠানে দক্খিণতো, ইমস্মিং চস্স ঠানে পাসাণো, ইমস্মিং ৱম্মিকো, ইমস্মিং ৰুক্খো, ইমস্মিং গচ্ছো, ইমস্মিং লতাতি. এৱং গমনমগ্গং ৱৱত্থপেন্তেন নিমিত্তট্ঠানং গন্তব্বং. নো চ খো পটিৱাতং. পটিৱাতং গচ্ছন্তস্স হি কুণপগন্ধো ঘানং পহৰিত্ৱা মত্থলুঙ্গং ৱা সঙ্খোভেয্য, আহাৰং ৱা ছড্ডাপেয্য, ৱিপ্পটিসাৰং ৱা জনেয্য ‘‘ঈদিসং নাম কুণপট্ঠানং আগতোম্হী’’তি. তস্মা পটিৱাতং ৱজ্জেত্ৱা অনুৱাতং গন্তব্বং. সচে অনুৱাতমগ্গেন ন সক্কা হোতি গন্তুং, অন্তৰা পব্বতো ৱা পপাতো ৱা পাসাণো ৱা ৱতি ৱা কণ্টকট্ঠানং ৱা উদকং ৱা চিক্খল্লং ৱা হোতি, চীৱৰকণ্ণেন নাসং পিদহিত্ৱা গন্তব্বং. ইদমস্স গমনৱত্তং.
১০৭. এৱং গতেন পন ন তাৱ অসুভনিমিত্তং ওলোকেতব্বং. দিসা ৱৱত্থপেতব্বা. একস্মিং হি দিসাভাগে ঠিতস্স আৰম্মণঞ্চ ন ৱিভূতং হুত্ৱা খাযতি, চিত্তঞ্চ ন কম্মনিযং হোতি. তস্মা তং ৱজ্জেত্ৱা যত্থ ঠিতস্স আৰম্মণঞ্চ ৱিভূতং হুত্ৱা খাযতি, চিত্তঞ্চ কম্মনিযং হোতি, তত্থ ঠাতব্বং. পটিৱাতানুৱাতঞ্চ পহাতব্বং. পটিৱাতে ঠিতস্স হি কুণপগন্ধেন উব্বাড়্হস্স চিত্তং ৱিধাৱতি. অনুৱাতে ঠিতস্স সচে তত্থ অধিৱত্থা অমনুস্সা হোন্তি, তে কুজ্ঝিত্ৱা অনত্থং কৰোন্তি. তস্মা ঈসকং উক্কম্ম নাতিঅনুৱাতে ঠাতব্বং. এৱং তিট্ঠমানেনাপি নাতিদূৰে নাচ্চাসন্নে নানুপাদং নানুসীসং ঠাতব্বং. অতিদূৰে ঠিতস্স হি আৰম্মণং অৱিভূতং হোতি. অচ্চাসন্নে ভযমুপ্পজ্জতি. অনুপাদং ৱা অনুসীসং ৱা ঠিতস্স সব্বং অসুভং সমং ন পঞ্ঞাযতি. তস্মা নাতিদূৰে নাচ্চাসন্নে ওলোকেন্তস্স ফাসুকট্ঠানে সৰীৰৱেমজ্ঝভাগে ঠাতব্বং.
১০৮. এৱং ঠিতেন ‘‘তস্মিং পদেসে পাসাণং ৱা…পে… লতং ৱা সনিমিত্তং কৰোতী’’তি এৱং ৱুত্তানি সমন্তা নিমিত্তানি উপলক্খেতব্বানি. তত্ৰিদং উপলক্খণৱিধানং, সচে তস্স নিমিত্তস্স সমন্তা চক্খুপথে পাসাণো হোতি, সো ‘‘অযং পাসাণো উচ্চো ৱা নীচো ৱা খুদ্দকো ৱা মহন্তো ৱা তম্বো ৱা কাড়ো ৱা সেতো ৱা দীঘো ৱা পৰিমণ্ডলো ৱা’’তি ৱৱত্থপেতব্বো. ততো ‘‘ইমস্মিং নাম ওকাসে অযং পাসাণো ইদং অসুভনিমিত্তং, ইদং অসুভনিমিত্তং অযং পাসাণো’’তি সল্লক্খেতব্বং. সচে ৱম্মিকো হোতি, সোপি ‘‘উচ্চো ৱা নীচো ৱা খুদ্দকো ৱা মহন্তো ৱা তম্বো ৱা কাড়ো ৱা সেতো ৱা দীঘো ৱা পৰিমণ্ডলো ৱা’’তি ৱৱত্থপেতব্বো. ততো ‘‘ইমস্মিং নাম ওকাসে অযং ৱম্মিকো ইদং অসুভনিমিত্ত’’ন্তি সল্লক্খেতব্বং. সচে ৰুক্খো হোতি, সোপি ‘‘অস্সত্থো ৱা নিগ্ৰোধো ৱা কচ্ছকো ৱা কপীতনো ৱা উচ্চো ৱা নীচো ৱা খুদ্দকো ৱা মহন্তো ৱা তম্বো ৱা কাড়ো ৱা সেতো ৱা’’তি ৱৱত্থপেতব্বো. ততো ‘‘ইমস্মিং নাম ওকাসে অযং ৰুক্খো ইদং অসুভনিমিত্ত’’ন্তি সল্লক্খেতব্বং. সচে গচ্ছো হোতি, সোপি ‘‘সিন্দিৱা কৰমন্দো ৱা কণৱীৰো ৱা কুৰণ্ডকো ৱা উচ্চো ৱা নীচো ৱা খুদ্দকো ৱা মহন্তো ৱা’’তি ৱৱত্থপেতব্বো. ততো ‘‘ইমস্মিং নাম ওকাসে অযং গচ্ছো ইদং অসুভনিমিত্ত’’ন্তি সল্লক্খেতব্বং. সচে লতা হোতি, সাপি ‘‘লাবু ৱা কুম্ভণ্ডী ৱা সামা ৱা কাড়ৱল্লি ৱা পূতিলতা ৱা’’তি ৱৱত্থপেতব্বা. ততো ‘‘ইমস্মিং নাম ওকাসে অযং লতা ইদং অসুভনিমিত্তং, ইদং অসুভনিমিত্তং অযং লতা’’তি সল্লক্খেতব্বং.
১০৯. যং পন ৱুত্তং সনিমিত্তং কৰোতি সাৰম্মণং কৰোতীতি, তং ইধেৱ অন্তোগধং. পুনপ্পুনং ৱৱত্থপেন্তো হি সনিমিত্তং কৰোতি নাম. অযং পাসাণো ইদং অসুভনিমিত্তং, ইদং অসুভনিমিত্তং অযং পাসাণোতি এৱং দ্ৱে দ্ৱে সমাসেত্ৱা সমাসেত্ৱা ৱৱত্থপেন্তো সাৰম্মণং কৰোতি নাম.
এৱং সনিমিত্তং সাৰম্মণঞ্চ কত্ৱা পন সভাৱভাৱতো ৱৱত্থপেতীতি ৱুত্তত্তা য্ৱাস্স সভাৱভাৱো অনঞ্ঞসাধাৰণো অত্তনিযো উদ্ধুমাতকভাৱো, তেন মনসিকাতব্বং. ৱণিতং উদ্ধুমাতকন্তি এৱং সভাৱেন সৰসেন ৱৱত্থপেতব্বন্তি অত্থো.
১১০. এৱং ৱৱত্থপেত্ৱা ৱণ্ণতোপি লিঙ্গতোপি সণ্ঠানতোপি দিসতোপি ওকাসতোপি পৰিচ্ছেদতোপীতি ছব্বিধেন নিমিত্তং গহেতব্বং. কথং? তেন হি যোগিনা ইদং সৰীৰং কাড়স্স ৱা ওদাতস্স ৱা মঙ্গুৰচ্ছৱিনো ৱাতি ৱণ্ণতো ৱৱত্থপেতব্বং. লিঙ্গতো পন ইত্থিলিঙ্গং ৱা পুৰিসলিঙ্গং ৱাতি অৱৱত্থপেত্ৱা পঠমৱযে ৱা মজ্ঝিমৱযে ৱা পচ্ছিমৱযে ৱা ঠিতস্স ইদং সৰীৰন্তি ৱৱত্থপেতব্বং. সণ্ঠানতো উদ্ধুমাতকস্স সণ্ঠানৱসেনেৱ ইদমস্স সীসসণ্ঠানং, ইদং গীৱাসণ্ঠানং, ইদং হত্থসণ্ঠানং, ইদং উদৰসণ্ঠানং, ইদং নাভিসণ্ঠানং, ইদং কটিসণ্ঠানং, ইদং ঊৰুসণ্ঠানং, ইদং জঙ্ঘাসণ্ঠানং, ইদং পাদসণ্ঠানন্তি ৱৱত্থপেতব্বং. দিসতো পন ইমস্মিং সৰীৰে দ্ৱে দিসা নাভিযা অধো হেট্ঠিমদিসা উদ্ধং উপৰিমদিসাতি ৱৱত্থপেতব্বং. অথ ৱা অহং ইমিস্সা দিসায ঠিতো অসুভনিমিত্তং ইমিস্সাতি ৱৱত্থপেতব্বং. ওকাসতো পন ইমস্মিং নাম ওকাসে হত্থা, ইমস্মিং পাদা, ইমস্মিং সীসং, ইমস্মিং মজ্ঝিমকাযো ঠিতোতি ৱৱত্থপেতব্বং. অথ ৱা অহং ইমস্মিং ওকাসে ঠিতো অসুভনিমিত্তং ইমস্মিন্তি ৱৱত্থপেতব্বং. পৰিচ্ছেদতো ইদং সৰীৰং অধো পাদতলেন উপৰি কেসমত্থকেন তিৰিযং তচেন পৰিচ্ছিন্নং, যথাপৰিচ্ছিন্নে চ ঠানে দ্ৱত্তিংসকুণপভৰিতমেৱাতি ৱৱত্থপেতব্বং. অথ ৱা অযমস্স হত্থপৰিচ্ছেদো, অযং পাদপৰিচ্ছেদো, অযং সীসপৰিচ্ছেদো, অযং মজ্ঝিমকাযপৰিচ্ছেদোতি ৱৱত্থপেতব্বং. যত্তকং ৱা পন ঠানং গণ্হতি, তত্তকমেৱ ইদং ঈদিসং উদ্ধুমাতকন্তি পৰিচ্ছিন্দিতব্বং. পুৰিসস্স পন ইত্থিসৰীৰং ইত্থিযা ৱা পুৰিসসৰীৰং ন ৱট্টতি. ৱিসভাগে সৰীৰে আৰম্মণং ন উপট্ঠাতি, ৱিপ্ফন্দনস্সেৱ পচ্চযো হোতি. ‘‘উগ্ঘাটিতাপি হি ইত্থী পুৰিসস্স চিত্তং পৰিযাদায তিট্ঠতী’’তি (অ. নি. ৫.৫৫) মজ্ঝিমট্ঠকথাযং ৱুত্তং. তস্মা সভাগসৰীৰেযেৱ এৱং ছব্বিধেন নিমিত্তং গণ্হিতব্বং.
১১১. যো পন পুৰিমবুদ্ধানং সন্তিকে আসেৱিতকম্মট্ঠানো পৰিহতধুতঙ্গো পৰিমদ্দিতমহাভূতো পৰিগ্গহিতসঙ্খাৰো ৱৱত্থাপিতনামৰূপো উগ্ঘাটিতসত্তসঞ্ঞো কতসমণধম্মো ৱাসিতৱাসনো ভাৱিতভাৱনো সবীজো ঞাণুত্তৰো অপ্পকিলেসো কুলপুত্তো, তস্স ওলোকিতোলোকিতট্ঠানেযেৱ পটিভাগনিমিত্তং উপট্ঠাতি. নো চে এৱং উপট্ঠাতি, অথেৱং ছব্বিধেন নিমিত্তং গণ্হতো উপট্ঠাতি. যস্স পন এৱম্পি ন উপট্ঠাতি, তেন সন্ধিতো ৱিৱৰতো নিন্নতো থলতো সমন্ততোতি পুনপি পঞ্চৱিধেন নিমিত্তং গহেতব্বং.
১১২. তত্থ সন্ধিতোতি অসীতিসতসন্ধিতো. উদ্ধুমাতকে পন কথং অসীতিসতসন্ধযো ৱৱত্থপেস্সতি. তস্মানেন তযো দক্খিণহত্থসন্ধী, তযো ৱামহত্থসন্ধী, তযো দক্খিণপাদসন্ধী, তযো ৱামপাদসন্ধী, একো গীৱসন্ধি, একো কটিসন্ধীতি এৱং চুদ্দসমহাসন্ধিৱসেন সন্ধিতো ৱৱত্থপেতব্বং. ৱিৱৰতোতি ৱিৱৰং নাম হত্থন্তৰং পাদন্তৰং উদৰন্তৰং কণ্ণন্তৰন্তি এৱং ৱিৱৰতো ৱৱত্থপেতব্বং. অক্খীনম্পি নিম্মীলিতভাৱো ৱা উম্মীলিতভাৱো ৱা মুখস্স চ পিহিতভাৱো ৱা ৱিৱটভাৱো ৱা ৱৱত্থপেতব্বো. নিন্নতোতি যং সৰীৰে নিন্নট্ঠানং অক্খিকূপো ৱা অন্তোমুখং ৱা গলৱাটকো ৱা, তং ৱৱত্থপেতব্বং. অথ ৱা অহং নিন্নে ঠিতো সৰীৰং উন্নতেতি ৱৱত্থপেতব্বং. থলতোতি যং সৰীৰে উন্নতট্ঠানং জণ্ণুকং ৱা উৰো ৱা নলাটং ৱা, তং ৱৱত্থপেতব্বং. অথ ৱা অহং থলে ঠিতো সৰীৰং নিন্নেতি ৱৱত্থপেতব্বং. সমন্ততোতি সব্বং সৰীৰং সমন্ততো ৱৱত্থপেতব্বং. সকলসৰীৰে ঞাণং চাৰেত্ৱা যং ঠানং ৱিভূতং হুত্ৱা উপট্ঠাতি, তত্থ ‘‘উদ্ধুমাতকং উদ্ধুমাতক’’ন্তি চিত্তং ঠপেতব্বং. সচে এৱম্পি ন উপট্ঠাতি, উদৰপৰিযোসানং অতিৰেকং উদ্ধুমাতকং হোতি, তত্থ ‘‘উদ্ধুমাতকং উদ্ধুমাতক’’ন্তি চিত্তং ঠপেতব্বং.
১১৩. ইদানি ‘‘সো তং নিমিত্তং সুগ্গহিতং কৰোতী’’তিআদীসু অযং ৱিনিচ্ছযকথা –
তেন যোগিনা তস্মিং সৰীৰে যথাৱুত্তনিমিত্তগ্গাহৱসেন সুট্ঠু নিমিত্তং গণ্হিতব্বং. সতিং সূপট্ঠিতং কত্ৱা আৱজ্জিতব্বং. এৱং পুনপ্পুনং কৰোন্তেন সাধুকং উপধাৰেতব্বঞ্চেৱ ৱৱত্থপেতব্বঞ্চ. সৰীৰতো নাতিদূৰে নাচ্চাসন্নে পদেসে ঠিতেন ৱা নিসিন্নেন ৱা চক্খুং উম্মীলেত্ৱা ওলোকেত্ৱা নিমিত্তং গণ্হিতব্বং. ‘‘উদ্ধুমাতকপটিক্কূলং উদ্ধুমাতকপটিক্কূল’’ন্তি সতক্খত্তুং সহস্সক্খত্তুং উম্মীলেত্ৱা ওলোকেতব্বং, নিম্মীলেত্ৱা আৱজ্জিতব্বং. এৱং পুনপ্পুনং কৰোন্তস্স উগ্গহনিমিত্তং সুগ্গহিতং হোতি. কদা সুগ্গহিতং হোতি? যদা উম্মীলেত্ৱা ওলোকেন্তস্স নিম্মীলেত্ৱা আৱজ্জেন্তস্স চ একসদিসং হুত্ৱা আপাথমাগচ্ছতি, তদা সুগ্গহিতং নাম হোতি.
সো তং নিমিত্তং এৱং সুগ্গহিতং কত্ৱা সূপধাৰিতং উপধাৰেত্ৱা সুৱৱত্থিতং ৱৱত্থপেত্ৱা সচে তত্থেৱ ভাৱনাপৰিযোসানং পত্তুং ন সক্কোতি, অথানেন আগমনকালে ৱুত্তনযেনেৱ এককেন অদুতিযেন তদেৱ কম্মট্ঠানং মনসিকৰোন্তেন সূপট্ঠিতং সতিং কত্ৱা অন্তোগতেহি ইন্দ্ৰিযেহি অবহিগতেন মানসেন অত্তনো সেনাসনমেৱ গন্তব্বং.
সুসানা নিক্খমন্তেনেৱ চ আগমনমগ্গো ৱৱত্থপেতব্বো, যেন মগ্গেন নিক্খন্তোস্মি, অযং মগ্গো পাচীনদিসাভিমুখো ৱা গচ্ছতি, পচ্ছিমউত্তৰদক্খিণদিসাভিমুখো ৱা গচ্ছতি, ৱিদিসাভিমুখো ৱা গচ্ছতি. ইমস্মিং পন ঠানে ৱামতো গচ্ছতি, ইমস্মিং দক্খিণতো, ইমস্মিং চস্স ঠানে পাসাণো, ইমস্মিং ৱম্মিকো, ইমস্মিং ৰুক্খো, ইমস্মিং গচ্ছো, ইমস্মিং লতাতি এৱং আগমনমগ্গং ৱৱত্থপেত্ৱা আগতেন চঙ্কমন্তেনাপি তব্ভাগিযোৱ চঙ্কমো অধিট্ঠাতব্বো, অসুভনিমিত্তদিসাভিমুখে ভূমিপ্পদেসে চঙ্কমিতব্বন্তি অত্থো. নিসীদন্তেন আসনম্পি তব্ভাগিযমেৱ পঞ্ঞপেতব্বং. সচে পন তস্সং দিসাযং সোব্ভো ৱা পপাতো ৱা ৰুক্খো ৱা ৱতি ৱা কললং ৱা হোতি, ন সক্কা তংদিসাভিমুখে ভূমিপ্পদেসে চঙ্কমিতুং, আসনম্পি অনোকাসত্তা ন সক্কা পঞ্ঞপেতুং. তং দিসং অনপলোকেন্তেনাপি ওকাসানুৰূপে ঠানে চঙ্কমিতব্বঞ্চেৱ নিসীদিতব্বঞ্চ. চিত্তং পন তংদিসাভিমুখংযেৱ কাতব্বং.
১১৪. ইদানি ‘‘সমন্তা নিমিত্তুপলক্খণা কিমত্থিযা’’তিআদিপঞ্হানং ‘‘অসম্মোহত্থা’’তিআদিৱিস্সজ্জনে অযং অধিপ্পাযো. যস্স হি অৱেলাযং উদ্ধুমাতকনিমিত্তট্ঠানং গন্ত্ৱা সমন্তা নিমিত্তুপলক্খণং কত্ৱা নিমিত্তগ্গহণত্থং চক্খুং উম্মীলেত্ৱা ওলোকেন্তস্সেৱ তং মতসৰীৰং উট্ঠহিত্ৱা ঠিতং ৱিয অজ্ঝোত্থৰমানং ৱিয অনুবন্ধমানং ৱিয চ হুত্ৱা উপট্ঠাতি, সো তং বীভচ্ছং ভেৰৱাৰম্মণং দিস্ৱা ৱিক্খিত্তচিত্তো উম্মত্তকো ৱিয হোতি, ভযং ছম্ভিতত্তং লোমহংসং পাপুণাতি. পাড়িযং হি ৱিভত্তঅট্ঠতিংসাৰম্মণেসু অঞ্ঞং এৱৰূপং ভেৰৱাৰম্মণং নাম নত্থি. ইমস্মিং হি কম্মট্ঠানে ঝানৱিব্ভন্তকো নাম হোতি. কস্মা? অতিভেৰৱত্তা কম্মট্ঠানস্স. তস্মা তেন যোগিনা সন্থম্ভেত্ৱা সতিং সূপট্ঠিতং কত্ৱা মতসৰীৰং উট্ঠহিত্ৱা অনুবন্ধনকং নাম নত্থি. সচে হি সো ‘‘এতস্স সমীপে ঠিতো পাসাণো ৱা লতা ৱা আগচ্ছেয্য, সৰীৰম্পি আগচ্ছেয্য. যথা পন সো পাসাণো ৱা লতা ৱা নাগচ্ছতি, এৱং সৰীৰম্পি নাগচ্ছতি. অযং পন তুয্হং উপট্ঠানাকাৰো সঞ্ঞজো সঞ্ঞাসম্ভৱো, কম্মট্ঠানং তে অজ্জ উপট্ঠিতং, মা ভাযি ভিক্খূ’’তি তাসং ৱিনোদেত্ৱা হাসং উপ্পাদেত্ৱা তস্মিং নিমিত্তে চিত্তং সঞ্চৰাপেতব্বং. এৱং ৱিসেসমধিগচ্ছতি. ইদমেতং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘সমন্তা নিমিত্তুপলক্খণা অসম্মোহত্থা’’তি.
একাদসৱিধেন পন নিমিত্তগ্গাহং সম্পাদেন্তো কম্মট্ঠানং উপনিবন্ধতি. তস্স হি চক্খূনি উম্মীলেত্ৱা ওলোকনপচ্চযা উগ্গহনিমিত্তং উপ্পজ্জতি. তস্মিং মানসং চাৰেন্তস্স পটিভাগনিমিত্তং উপ্পজ্জতি. তত্থ মানসং চাৰেন্তো অপ্পনং পাপুণাতি. অপ্পনাযং ঠত্ৱা ৱিপস্সনং ৱড্ঢেন্তো অৰহত্তং সচ্ছিকৰোতি. তেন ৱুত্তং ‘‘একাদসৱিধেন নিমিত্তগ্গাহো উপনিবন্ধনত্থো’’তি.
১১৫. গতাগতমগ্গপচ্চৱেক্খণা ৱীথিসম্পটিপাদনত্থাতি এত্থ পন যা গতমগ্গস্স চ আগতমগ্গস্স চ পচ্চৱেক্খণা ৱুত্তা, সা কম্মট্ঠানৱীথিযা সম্পটিপাদনত্থাতি অত্থো. সচে হি ইমং ভিক্খুং কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা আগচ্ছন্তং অন্তৰামগ্গে কেচি অজ্জ, ভন্তে, কতিমীতি দিৱসং ৱা পুচ্ছন্তি, পঞ্হং ৱা পুচ্ছন্তি, পটিসন্থাৰং ৱা কৰোন্তি, অহং কম্মট্ঠানিকোতি তুণ্হীভূতেন গন্তুং ন ৱট্টতি. দিৱসো কথেতব্বো, পঞ্হো ৱিস্সজ্জেতব্বো. সচে ন জানাতি, ন জানামীতি ৱত্তব্বং. ধম্মিকো পটিসন্থাৰো কাতব্বো. তস্সেৱং কৰোন্তস্স উগ্গহিতং তৰুণনিমিত্তং নস্সতি. তস্মিং নস্সন্তেপি দিৱসং পুট্ঠেন কথেতব্বমেৱ. পঞ্হং অজানন্তেন ন জানামীতি ৱত্তব্বং. জানন্তেন একদেসেন কথেতুম্পি ৱট্টতি, পটিসন্থাৰোপি কাতব্বো. আগন্তুকং পন ভিক্খুং দিস্ৱা আগন্তুকপটিসন্থাৰো কাতব্বোৱ. অৱসেসানিপি চেতিযঙ্গণৱত্তবোধিযঙ্গণৱত্তউপোসথাগাৰৱত্তভোজনসালাজন্তাঘৰআচৰিযুপজ্ঝাযআগন্তুকগমিকৱত্তাদীনি সব্বানি খন্ধকৱত্তানি পূৰেতব্বানেৱ. তস্স তানি পূৰেন্তস্সাপি তং তৰুণনিমিত্তং নস্সতি, পুন গন্ত্ৱা নিমিত্তং গণ্হিস্সামীতি গন্তুকামস্সাপি অমনুস্সেহি ৱা ৱাড়মিগেহি ৱা অধিট্ঠিতত্তা সুসানম্পি গন্তুং ন সক্কা হোতি, নিমিত্তং ৱা অন্তৰধাযতি. উদ্ধুমাতকং হি একমেৱ ৱা দ্ৱে ৱা দিৱসে ঠত্ৱা ৱিনীলকাদিভাৱং গচ্ছতি. সব্বকম্মট্ঠানেসু এতেন সমং দুল্লভং কম্মট্ঠানং নাম নত্থি. তস্মা এৱং নট্ঠে নিমিত্তে তেন ভিক্খুনা ৰত্তিট্ঠানে ৱা দিৱাঠানে ৱা নিসীদিত্ৱা অহং ইমিনা নাম দ্ৱাৰেন ৱিহাৰা নিক্খমিত্ৱা অসুকদিসাভিমুখং মগ্গং পটিপজ্জিত্ৱা অসুকস্মিং নাম ঠানে ৱামং গণ্হি, অসুকস্মিং দক্খিণং. তস্স অসুকস্মিং ঠানে পাসাণো, অসুকস্মিং ৱম্মিকৰুক্খগচ্ছলতানমঞ্ঞতৰং. সোহং তেন মগ্গেন গন্ত্ৱা অসুকস্মিং নাম ঠানে অসুভং অদ্দসং. তত্থ অসুকদিসাভিমুখো ঠত্ৱা এৱঞ্চেৱঞ্চ সমন্তা নিমিত্তানি সল্লক্খেত্ৱা এৱং অসুভনিমিত্তং উগ্গহেত্ৱা অসুকদিসায সুসানতো নিক্খমিত্ৱা এৱৰূপেন নাম মগ্গেন ইদঞ্চিদঞ্চ কৰোন্তো আগন্ত্ৱা ইধ নিসিন্নোতি এৱং যাৱ পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা নিসিন্নট্ঠানং, তাৱ গতাগতমগ্গো পচ্চৱেক্খিতব্বো. তস্সেৱং পচ্চৱেক্খতো তং নিমিত্তং পাকটং হোতি, পুৰতো নিক্খিত্তং ৱিয উপট্ঠাতি. কম্মট্ঠানং পুৰিমাকাৰেনেৱ ৱীথিং পটিপজ্জতি. তেন ৱুত্তং ‘‘গতাগতমগ্গপচ্চৱেক্খণা ৱীথিসম্পটিপাদনত্থা’’তি.
১১৬. ইদানি আনিসংসদস্সাৱী ৰতনসঞ্ঞী হুত্ৱা চিত্তীকাৰং উপট্ঠপেত্ৱা সম্পিযাযমানো তস্মিং আৰম্মণে চিত্তং উপনিবন্ধতীতি এত্থ উদ্ধুমাতকপটিক্কূলে মানসং চাৰেত্ৱা ঝানং নিব্বত্তেত্ৱা ঝানপদট্ঠানং ৱিপস্সনং ৱড্ঢেন্তো ‘‘অদ্ধা ইমায পটিপদায জৰামৰণম্হা পৰিমুচ্চিস্সামী’’তি এৱং আনিসংসদস্সাৱিনা ভৱিতব্বং.
যথা পন দুগ্গতো পুৰিসো মহগ্ঘং মণিৰতনং লভিত্ৱা দুল্লভং ৱত মে লদ্ধন্তি তস্মিং ৰতনসঞ্ঞী হুত্ৱা গাৰৱং জনেত্ৱা ৱিপুলেন পেমেন সম্পিযাযমানো তং ৰক্খেয্য, এৱমেৱ ‘‘দুল্লভং মে ইদং কম্মট্ঠানং লদ্ধং দুগ্গতস্স মহগ্ঘমণিৰতনসদিসং. চতুধাতুকম্মট্ঠানিকো হি অত্তনো চত্তাৰো মহাভূতে পৰিগ্গণ্হাতি, আনাপানকম্মট্ঠানিকো অত্তনো নাসিকৱাতং পৰিগ্গণ্হাতি, কসিণকম্মট্ঠানিকো কসিণং কত্ৱা যথাসুখং ভাৱেতি, এৱং ইতৰানি কম্মট্ঠানানি সুলভানি. ‘ইদং পন একমেৱ ৱা দ্ৱে ৱা দিৱসে তিট্ঠতি, ততো পৰং ৱিনীলকাদিভাৱং পাপুণাতী’তি নত্থি ইতো দুল্লভতৰ’’ন্তি তস্মিং ৰতনসঞ্ঞিনা হুত্ৱা চিত্তীকাৰং উপট্ঠপেত্ৱা সম্পিযাযমানেন তং নিমিত্তং ৰক্খিতব্বং. ৰত্তিট্ঠানে চ দিৱাঠানে চ ‘‘উদ্ধুমাতকপটিক্কূলং উদ্ধুমাতকপটিক্কূল’’ন্তি তত্থ পুনপ্পুনং চিত্তং উপনিবন্ধিতব্বং. পুনপ্পুনং তং নিমিত্তং আৱজ্জিতব্বং, মনসিকাতব্বং. তক্কাহতং ৱিতক্কাহতং কাতব্বং.
১১৭. তস্সেৱং কৰোতো পটিভাগনিমিত্তং উপ্পজ্জতি. তত্ৰিদং নিমিত্তদ্ৱযস্স নানাকৰণং, উগ্গহনিমিত্তং ৱিৰূপং বীভচ্ছং ভেৰৱদস্সনং হুত্ৱা উপট্ঠাতি. পটিভাগনিমিত্তং পন যাৱদত্থং ভুঞ্জিত্ৱা নিপন্নো থূলঙ্গপচ্চঙ্গপুৰিসো ৱিয. তস্স পটিভাগনিমিত্তপটিলাভসমকালমেৱ বহিদ্ধা কামানং অমনসিকাৰা ৱিক্খম্ভনৱসেন কামচ্ছন্দো পহীযতি. অনুনযপ্পহানেনেৱ চস্স লোহিতপ্পহানেন পুব্বো ৱিয ব্যাপাদোপি পহীযতি. তথা আৰদ্ধৱীৰিযতায থিনমিদ্ধং, অৱিপ্পটিসাৰকৰসন্তধম্মানুযোগৱসেন উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং, অধিগতৱিসেসস্স পচ্চক্খতায পটিপত্তিদেসকে সত্থৰি পটিপত্তিযং পটিপত্তিফলে চ ৱিচিকিচ্ছা পহীযতীতি পঞ্চ নীৱৰণানি পহীযন্তি. তস্মিঞ্ঞেৱ চ নিমিত্তে চেতসো অভিনিৰোপনলক্খণো ৱিতক্কো, নিমিত্তানুমজ্জনকিচ্চং সাধযমানো ৱিচাৰো, পটিলদ্ধৱিসেসাধিগমপচ্চযা পীতি, পীতিমনস্স পস্সদ্ধিসম্ভৱতো পস্সদ্ধি, তন্নিমিত্তং সুখং, সুখিতস্স চিত্তসমাধিসম্ভৱতো সুখনিমিত্তা একগ্গতা চাতি ঝানঙ্গানি পাতুভৱন্তি. এৱমস্স পঠমজ্ঝানপটিবিম্বভূতং উপচাৰজ্ঝানম্পি তঙ্খণঞ্ঞেৱ নিব্বত্ততি. ইতো পৰং যাৱ পঠমজ্ঝানস্স অপ্পনা চেৱ ৱসিপ্পত্তি চ, তাৱ সব্বং পথৱীকসিণে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.
ৱিনীলকাদিকম্মট্ঠানানি
১১৮. ইতো পৰেসু পন ৱিনীলকাদীসুপি যং তং ‘‘উদ্ধুমাতকং অসুভনিমিত্তং উগ্গণ্হন্তো একো অদুতিযো গচ্ছতি উপট্ঠিতায সতিযা’’তিআদিনা নযেন গমনং আদিং কত্ৱা লক্খণং ৱুত্তং, তং সব্বং ‘‘ৱিনীলকং অসুভনিমিত্তং উগ্গণ্হন্তো, ৱিপুব্বকং অসুভনিমিত্তং উগ্গণ্হন্তো’’তি এৱং তস্স তস্স ৱসেন তত্থ তত্থ উদ্ধুমাতকপদমত্তং পৰিৱত্তেত্ৱা ৱুত্তনযেনেৱ সৱিনিচ্ছযাধিপ্পাযং ৱেদিতব্বং.
অযং পন ৱিসেসো – ৱিনীলকে ‘‘ৱিনীলকপটিক্কূলং ৱিনীলকপটিক্কূল’’ন্তি মনসিকাৰো পৱত্তেতব্বো. উগ্গহনিমিত্তঞ্চেত্থ কবৰকবৰৱণ্ণং হুত্ৱা উপট্ঠাতি. পটিভাগনিমিত্তং পন উস্সদৱসেন উপট্ঠাতি.
ৱিপুব্বকে ‘‘ৱিপুব্বকপটিক্কূলং ৱিপুব্বকপটিক্কূল’’ন্তি মনসিকাৰো পৱত্তেতব্বো. উগ্গহনিমিত্তং পনেত্থ পগ্ঘৰন্তমিৱ উপট্ঠাতি. পটিভাগনিমিত্তং নিচ্চলং সন্নিসিন্নং হুত্ৱা উপট্ঠাতি.
ৱিচ্ছিদ্দকং যুদ্ধমণ্ডলে ৱা চোৰাটৱিযং ৱা সুসানে ৱা যত্থ ৰাজানো চোৰে ছিন্দাপেন্তি. অৰঞ্ঞে ৱা পন সীহব্যগ্ঘেহি ছিন্নপুৰিসট্ঠানে লব্ভতি. তস্মা তথাৰূপং ঠানং গন্ত্ৱা সচে নানাদিসাযং পতিতম্পি একাৱজ্জনেন আপাথমাগচ্ছতি ইচ্চেতং কুসলং. নো চে আগচ্ছতি, সযং হত্থেন ন পৰামসিতব্বং. পৰামসন্তো হি ৱিস্সাসং আপজ্জতি. তস্মা আৰামিকেন ৱা সমণুদ্দেসেন ৱা অঞ্ঞেন ৱা কেনচি একট্ঠানে কাৰেতব্বং. অলভন্তেন কত্তৰযট্ঠিযা ৱা দণ্ডকেন ৱা একঙ্গুলন্তৰং কত্ৱা উপনামেতব্বং. এৱং উপনামেত্ৱা ‘‘ৱিচ্ছিদ্দকপটিক্কূলং ৱিচ্ছিদ্দকপটিক্কূল’’ন্তি মনসিকাৰো পৱত্তেতব্বো. তত্থ উগ্গহনিমিত্তং মজ্ঝে ছিদ্দং ৱিয উপট্ঠাতি. পটিভাগনিমিত্তং পন পৰিপুণ্ণং হুত্ৱা উপট্ঠাতি.
ৱিক্খাযিতকে ৱিক্খাযিতকপটিক্কূলং ৱিক্খাযিতকপটিক্কূলন্তি মনসিকাৰো পৱত্তেতব্বো. উগ্গহনিমিত্তং পনেত্থ তহিং তহিং খাযিতসদিসমেৱ উপট্ঠাতি. পটিভাগনিমিত্তং পৰিপুণ্ণংৱ হুত্ৱা উপট্ঠাতি.
ৱিক্খিত্তকম্পি ৱিচ্ছিদ্দকে ৱুত্তনযেনেৱ অঙ্গুলঙ্গুলন্তৰং কাৰেত্ৱা ৱা কত্ৱা ৱা ‘‘ৱিক্খিত্তকপটিক্কূলং ৱিক্খিত্তকপটিক্কূল’’ন্তি মনসিকাৰো পৱত্তেতব্বো. এত্থ উগ্গহনিমিত্তং পাকটন্তৰং হুত্ৱা উপট্ঠাতি. পটিভাগনিমিত্তং পন পৰিপুণ্ণংৱ হুত্ৱা উপট্ঠাতি.
হতৱিক্খিত্তকম্পি ৱিচ্ছিদ্দকে ৱুত্তপ্পকাৰেসুযেৱ ঠানেসু লব্ভতি. তস্মা তত্থ গন্ত্ৱা ৱুত্তনযেনেৱ অঙ্গুলঙ্গুলন্তৰং কাৰেত্ৱা ৱা কত্ৱা ৱা ‘‘হতৱিক্খিত্তকপটিক্কূলং হতৱিক্খিত্তকপটিক্কূল’’ন্তি মনসিকাৰো পৱত্তেতব্বো. উগ্গহনিমিত্তং পনেত্থ পঞ্ঞাযমানং পহাৰমুখং ৱিয হোতি. পটিভাগনিমিত্তং পৰিপুণ্ণমেৱ হুত্ৱা উপট্ঠাতি.
লোহিতকং যুদ্ধমণ্ডলাদীসু লদ্ধপ্পহাৰানং হত্থপাদাদীসু ৱা ছিন্নেসু ভিন্নগণ্ডপীড়কাদীনং ৱা মুখতো পগ্ঘৰমানকালে লব্ভতি. তস্মা তং দিস্ৱা ‘‘লোহিতকপটিক্কূলং লোহিতকপটিক্কূল’’ন্তি মনসিকাৰো পৱত্তেতব্বো. এত্থ উগ্গহনিমিত্তং ৱাতপ্পহতা ৱিয ৰত্তপটাকা চলমানাকাৰং উপট্ঠাতি. পটিভাগনিমিত্তং পন সন্নিসিন্নং হুত্ৱা উপট্ঠাতি.
পুড়ৱকং দ্ৱীহতীহচ্চযেন কুণপস্স নৱহি ৱণমুখেহি কিমিৰাসিপগ্ঘৰণকালে হোতি. অপিচ তং সোণসিঙ্গালমনুস্সগোমহিংসহত্থিঅস্সঅজগৰাদীনং সৰীৰপ্পমাণমেৱ হুত্ৱা সালিভত্তৰাসি ৱিয তিট্ঠতি. তেসু যত্থ কত্থচি ‘‘পুড়ৱকপটিক্কূলং পুড়ৱকপটিক্কূল’’ন্তি মনসিকাৰো পৱত্তেতব্বো. চূড়পিণ্ডপাতিকতিস্সত্থেৰস্স হি কাড়দীঘৱাপিযা অন্তো হত্থিকুণপে নিমিত্তং উপট্ঠাসি. উগ্গহনিমিত্তং পনেত্থ চলমানং ৱিয উপট্ঠাতি. পটিভাগনিমিত্তং সালিভত্তপিণ্ডো ৱিয সন্নিসিন্নং হুত্ৱা উপট্ঠাতি.
অট্ঠিকং ‘‘সেয্যথাপি পস্সেয্য সৰীৰং সিৱথিকায ছড্ডিতং অট্ঠিসঙ্খলিকং সমংসলোহিতং নহাৰুসম্বন্ধ’’ন্তিআদিনা (ম. নি. ৩.১৫৪) নযেন নানপ্পকাৰতো ৱুত্তং. তত্থ যত্থ তং নিক্খিত্তং হোতি, তত্থ পুৰিমনযেনেৱ গন্ত্ৱা সমন্তা পাসাণাদীনং ৱসেন সনিমিত্তং সাৰম্মণং কত্ৱা ইদং অট্ঠিকন্তি সভাৱভাৱতো উপলক্খেত্ৱা ৱণ্ণাদিৱসেন একাদসহাকাৰেহি নিমিত্তং উগ্গহেতব্বং.
১১৯. তং পন ৱণ্ণতো সেতন্তি ওলোকেন্তস্স ন উপট্ঠাতি, ওদাতকসিণসম্ভেদো হোতি. তস্মা অট্ঠিকন্তি পটিক্কূলৱসেনেৱ ওলোকেতব্বং. লিঙ্গন্তি ইধ হত্থাদীনং নামং. তস্মা হত্থপাদসীসউৰবাহুকটিঊৰুজঙ্ঘানং ৱসেন লিঙ্গতো ৱৱত্থপেতব্বং. দীঘৰস্সৱট্টচতুৰস্সখুদ্দকমহন্তৱসেন পন সণ্ঠানতো ৱৱত্থপেতব্বং. দিসোকাসা ৱুত্তনযা এৱ. তস্স তস্স অট্ঠিনো পৰিযন্তৱসেন পৰিচ্ছেদতো ৱৱত্থপেত্ৱা যদেৱেত্থ পাকটং হুত্ৱা উপট্ঠাতি, তং গহেত্ৱা অপ্পনা পাপুণিতব্বা. তস্স তস্স অট্ঠিনো নিন্নট্ঠানথলট্ঠানৱসেন পন নিন্নতো চ থলতো চ ৱৱত্থপেতব্বং. পদেসৱসেনাপি অহং নিন্নে ঠিতো, অট্ঠি থলে, অহং থলে, অট্ঠি নিন্নেতিপি ৱৱত্থপেতব্বং. দ্ৱিন্নং পন অট্ঠিকানং ঘটিতঘটিতট্ঠানৱসেন সন্ধিতো ৱৱত্থপেতব্বং. অট্ঠিকানংযেৱ অন্তৰৱসেন ৱিৱৰতো ৱৱত্থপেতব্বং. সব্বত্থেৱ পন ঞাণং চাৰেত্ৱা ইমস্মিং ঠানে ইদমট্ঠীতি সমন্ততো ৱৱত্থপেতব্বং. এৱম্পি নিমিত্তে অনুপট্ঠহন্তে নলাটট্ঠিম্হি চিত্তং সণ্ঠপেতব্বং.
১২০. যথা চেত্থ, এৱং ইদং একাদসৱিধেন নিমিত্তগ্গহণং ইতো পুৰিমেসু পুড়ৱকাদীসুপি যুজ্জমানৱসেন সল্লক্খেতব্বং. ইদঞ্চ পন কম্মট্ঠানং সকলাযপি অট্ঠিকসঙ্খলিকায একস্মিম্পি অট্ঠিকে সম্পজ্জতি. তস্মা তেসু যত্থকত্থচি একাদসৱিধেন নিমিত্তং উগ্গহেত্ৱা ‘‘অট্ঠিকপটিক্কূলং অট্ঠিকপটিক্কূল’’ন্তি মনসিকাৰো পৱত্তেতব্বো. ইধ উগ্গহনিমিত্তম্পি পটিভাগনিমিত্তম্পি একসদিসমেৱ হোতীতি ৱুত্তং, তং একস্মিং অট্ঠিকে যুত্তং. অট্ঠিকসঙ্খলিকায পন উগ্গহনিমিত্তে পঞ্ঞাযমানে ৱিৱৰতা. পটিভাগনিমিত্তে পৰিপুণ্ণভাৱো যুজ্জতি. একট্ঠিকেপি চ উগ্গহনিমিত্তেন বীভচ্ছেন ভযানকেন ভৱিতব্বং. পটিভাগনিমিত্তেন পীতিসোমনস্সজনকেন, উপচাৰাৱহত্তা.
ইমস্মিং হি ওকাসে যং অট্ঠকথাসু ৱুত্তং, তং দ্ৱাৰং দত্ৱাৱ ৱুত্তং. তথা হি তত্থ ‘‘চতূসু ব্ৰহ্মৱিহাৰেসু দসসু চ অসুভেসু পটিভাগনিমিত্তং নত্থি. ব্ৰহ্মৱিহাৰেসু হি সীমসম্ভেদোযেৱ নিমিত্তং. দসসু চ অসুভেসু নিব্বিকপ্পং কত্ৱা পটিক্কূলভাৱেযেৱ দিট্ঠে নিমিত্তং নাম হোতী’’তি ৱত্ৱাপি পুন অনন্তৰমেৱ ‘‘দুৱিধং ইধ নিমিত্তং উগ্গহনিমিত্তং পটিভাগনিমিত্তং. উগ্গহনিমিত্তং ৱিৰূপং বীভচ্ছং ভযানকং হুত্ৱা উপট্ঠাতী’’তিআদি ৱুত্তং. তস্মা যং ৱিচাৰেত্ৱা অৱোচুম্হ, ইদমেৱেত্থ যুত্তং.
অপিচ মহাতিস্সত্থেৰস্স দন্তট্ঠিকমত্তাৱলোকনেন সকলিত্থিসৰীৰস্স অট্ঠিসঙ্ঘাতভাৱেন উপট্ঠানাদীনি চেত্থ নিদস্সনানীতি.
ইতি অসুভানি সুভগুণো, দসসতলোচনেন থুতকিত্তি;
যানি অৱোচ দসবলো, একেকজ্ঝানহেতুনীতি.
এৱং তানি চ তেসঞ্চ, ভাৱনানযমিমং ৱিদিত্ৱান;
তেস্ৱেৱ অযং ভিয্যো, পকিণ্ণককথাপি ৱিঞ্ঞেয্যা.
পকিণ্ণককথা
১২১. এতেসু হি যত্থ কত্থচি অধিগতজ্ঝানো সুৱিক্খম্ভিতৰাগত্তা ৱীতৰাগো ৱিয নিল্লোলুপ্পচাৰো হোতি. এৱং সন্তেপি য্ৱাযং অসুভপ্পভেদো ৱুত্তো, সো সৰীৰসভাৱপ্পত্তিৱসেন চ ৰাগচৰিতভেদৱসেন চাতি ৱেদিতব্বো. ছৱসৰীৰং হি পটিক্কূলভাৱং আপজ্জমানং উদ্ধুমাতকসভাৱপ্পত্তং ৱা সিযা, ৱিনীলকাদীনং ৱা অঞ্ঞতৰসভাৱপ্পত্তং. ইতি যাদিসং যাদিসং সক্কা হোতি লদ্ধুং, তাদিসে তাদিসে উদ্ধুমাতকপটিক্কূলং ৱিনীলকপটিক্কূলন্তি এৱং নিমিত্তং গণ্হিতব্বমেৱাতি সৰীৰসভাৱপ্পত্তিৱসেন দসধা অসুভপ্পভেদো ৱুত্তোতি ৱেদিতব্বো.
ৱিসেসতো চেত্থ উদ্ধুমাতকং সৰীৰসণ্ঠানৱিপত্তিপ্পকাসনতো সণ্ঠানৰাগিনো সপ্পাযং. ৱিনীলকং ছৱিৰাগৱিপত্তিপ্পকাসনতো সৰীৰৱণ্ণৰাগিনো সপ্পাযং. ৱিপুব্বকং কাযৱণপটিবদ্ধস্স দুগ্গন্ধভাৱস্স পকাসনতো মালাগন্ধাদিৱসেন সমুট্ঠাপিতসৰীৰগন্ধৰাগিনো সপ্পাযং. ৱিচ্ছিদ্দকং অন্তোসুসিৰভাৱপ্পকাসনতো সৰীৰে ঘনভাৱৰাগিনো সপ্পাযং. ৱিক্খাযিতকং মংসুপচযসম্পত্তিৱিনাসপ্পকাসনতো থনাদীসু সৰীৰপ্পদেসেসু মংসুপচযৰাগিনো সপ্পাযং. ৱিক্খিত্তকং অঙ্গপচ্চঙ্গানং ৱিক্খেপপ্পকাসনতো অঙ্গপচ্চঙ্গলীলাৰাগিনো সপ্পাযং. হতৱিক্খিত্তকং সৰীৰসঙ্ঘাতভেদৱিকাৰপ্পকাসনতো সৰীৰসঙ্ঘাতসম্পত্তিৰাগিনো সপ্পাযং. লোহিতকং লোহিতমক্খিতপটিক্কূলভাৱপ্পকাসনতো অলঙ্কাৰজনিতসোভৰাগিনো সপ্পাযং. পুড়ৱকং কাযস্স অনেককিমিকুলসাধাৰণভাৱপ্পকাসনতো কাযে মমত্তৰাগিনো সপ্পাযং. অট্ঠিকং সৰীৰট্ঠীনং পটিক্কূলভাৱপ্পকাসনতো দন্তসম্পত্তিৰাগিনো সপ্পাযন্তি এৱং ৰাগচৰিতভেদৱসেনাপি দসধা অসুভপ্পভেদো ৱুত্তোতি ৱেদিতব্বো.
যস্মা পন দসৱিধেপি এতস্মিং অসুভে সেয্যথাপি নাম অপৰিসণ্ঠিতজলায সীঘসোতায নদিযা অৰিত্তবলেনেৱ নাৱা তিট্ঠতি, ৱিনা অৰিত্তেন ন সক্কা ঠপেতুং, এৱমেৱ দুব্বলত্তা আৰম্মণস্স ৱিতক্কবলেনেৱ চিত্তং একগ্গং হুত্ৱা তিট্ঠতি, ৱিনা ৱিতক্কেন ন সক্কা ঠপেতুং, তস্মা পঠমজ্ঝানমেৱেত্থ হোতি, ন দুতিযাদীনি.
পটিক্কূলেপি চ এতস্মিং আৰম্মণে ‘‘অদ্ধা ইমায পটিপদায জৰামৰণম্হা পৰিমুচ্চিস্সামী’’তি এৱমানিসংসদস্সাৱিতায চেৱ নীৱৰণসন্তাপপ্পহানেন চ পীতিসোমনস্সং উপ্পজ্জতি, ‘‘বহুং দানি ৱেতনং লভিস্সামী’’তি আনিসংসদস্সাৱিনো পুপ্ফছড্ডকস্স গূথৰাসিম্হি ৱিয, উস্সন্নব্যাধিদুক্খস্স ৰোগিনো ৱমনৱিৰেচনপ্পৱত্তিযং ৱিয চ.
১২২. দসৱিধম্পি চেতং অসুভং লক্খণতো একমেৱ হোতি. দসৱিধস্সাপি হেতস্স অসুচিদুগ্গন্ধজেগুচ্ছপটিক্কূলভাৱো এৱ লক্খণং. তদেতং ইমিনা লক্খণেন ন কেৱলং মতসৰীৰে, দন্তট্ঠিকদস্সাৱিনো পন চেতিযপব্বতৱাসিনো মহাতিস্সত্থেৰস্স ৱিয, হত্থিক্খন্ধগতং ৰাজানং ওলোকেন্তস্স সঙ্ঘৰক্খিতত্থেৰূপট্ঠাকসামণেৰস্স ৱিয চ জীৱমানকসৰীৰেপি উপট্ঠাতি. যথেৱ হি মতসৰীৰং, এৱং জীৱমানকম্পি অসুভমেৱ. অসুভলক্খণং পনেত্থ আগন্তুকেন অলঙ্কাৰেন পটিচ্ছন্নত্তা ন পঞ্ঞাযতি. পকতিযা পন ইদং সৰীৰং নাম অতিৰেকতিসতঅট্ঠিকসমুস্সযং অসীতিসতসন্ধিসঙ্ঘটিতং নৱন্হাৰুসতনিবন্ধনং নৱমংসপেসিসতানুলিত্তং অল্লচম্মপৰিযোনদ্ধং ছৱিযা পটিচ্ছন্নং ছিদ্দাৱছিদ্দং মেদকথালিকা ৱিয নিচ্চুগ্ঘৰিতপগ্ঘৰিতং কিমিসঙ্ঘনিসেৱিতং ৰোগানং আযতনং দুক্খধম্মানং ৱত্থু পৰিভিন্নপুৰাণগণ্ডো ৱিয নৱহি ৱণমুখেহি সততৱিস্সন্দনং. যস্স উভোহি অক্খীহি অক্খিগূথকো পগ্ঘৰতি, কণ্ণবিলেহি কণ্ণগূথকো, নাসাপুটেহি সিঙ্ঘাণিকা, মুখতো আহাৰপিত্তসেম্হৰুধিৰানি, অধোদ্ৱাৰেহি উচ্চাৰপস্সাৱা, নৱনৱুতিযা লোমকূপসহস্সেহি অসুচিসেদযূসো পগ্ঘৰতি. নীলমক্খিকাদযো সম্পৰিৱাৰেন্তি. যং দন্তকট্ঠমুখধোৱনসীসমক্খননহাননিৱাসনপাৰুপনাদীহি অপ্পটিজগ্গিত্ৱা যথাজাতোৱ ফৰুসৱিপ্পকিণ্ণকেসো হুত্ৱা গামেন গামং ৱিচৰন্তো ৰাজাপি পুপ্ফছড্ডকচণ্ডালাদীসু অঞ্ঞতৰোপি সমসৰীৰপটিক্কূলতায নিব্বিসেসো হোতি, এৱং অসুচিদুগ্গন্ধজেগুচ্ছপটিক্কূলতায ৰঞ্ঞো ৱা চণ্ডালস্স ৱা সৰীৰে ৱেমত্তং নাম নত্থি. দন্তকট্ঠমুখধোৱনাদীহি পনেত্থ দন্তমলাদীনি পমজ্জিত্ৱা নানাৱত্থেহি হিৰিকোপীনং পটিচ্ছাদেত্ৱা নানাৱণ্ণেন সুৰভিৱিলেপনেন ৱিলিম্পিত্ৱা পুপ্ফাভৰণাদীহি অলঙ্কৰিত্ৱা ‘‘অহং মম’’ন্তি গহেতব্বাকাৰপ্পত্তং কৰোন্তি. ততো ইমিনা আগন্তুকেন অলঙ্কাৰেন পটিচ্ছন্নত্তা তদস্স যাথাৱসৰসং অসুভলক্খণং অসঞ্জানন্তা পুৰিসা ইত্থীসু, ইত্থিযো চ পুৰিসেসু ৰতিং কৰোন্তি. পৰমত্থতো পনেত্থ ৰজ্জিতব্বকযুত্তট্ঠানং নাম অণুমত্তম্পি নত্থি. তথা হি কেসলোমনখদন্তখেড়সিঙ্ঘাণিকউচ্চাৰপস্সাৱাদীসু এককোট্ঠাসম্পি সৰীৰতো বহি পতিতং সত্তা হত্থেন ছুপিতুম্পি ন ইচ্ছন্তি, অট্টীযন্তি হৰাযন্তি জিগুচ্ছন্তি. যং যং পনেত্থ অৱসেসং হোতি, তং তং এৱং পটিক্কূলম্পি সমানং অৱিজ্জন্ধকাৰপৰিযোনদ্ধা অত্তসিনেহৰাগৰত্তা ‘‘ইট্ঠং কন্তং নিচ্চং সুখং অত্তা’’তি গণ্হন্তি. তে এৱং গণ্হন্তা অটৱিযং কিংসুকৰুক্খং দিস্ৱা ৰুক্খতো অপতিতপুপ্ফং ‘‘অযং মংসপেসী’’তি ৱিহঞ্ঞমানেন জৰসিঙ্গালেন সমানতং আপজ্জন্তি. তস্মা –
যথাপি পুপ্ফিতং দিস্ৱা, সিঙ্গালো কিংসুকং ৱনে;
মংসৰুক্খো মযা লদ্ধো, ইতি গন্ত্ৱান ৱেগসা.
পতিতং পতিতং পুপ্ফং, ডংসিত্ৱা অতিলোলুপো;
নযিদং মংসং অদুং মংসং, যং ৰুক্খস্মিন্তি গণ্হতি.
কোট্ঠাসং পতিতংযেৱ, অসুভন্তি তথা বুধো;
অগ্গহেত্ৱান গণ্হেয্য, সৰীৰট্ঠম্পি নং তথা.
ইমঞ্হি সুভতো কাযং, গহেত্ৱা তত্থ মুচ্ছিতা;
বালা কৰোন্তা পাপানি, দুক্খা ন পৰিমুচ্চৰে.
তস্মা পস্সেয্য মেধাৱী, জীৱতো ৱা মতস্স ৱা;
সভাৱং পূতিকাযস্স, সুভভাৱেন ৱজ্জিতং.
ৱুত্তঞ্হেতং –
দুগ্গন্ধো অসুচি কাযো, কুণপো উক্কৰূপমো;
নিন্দিতো চক্খুভূতেহি, কাযো বালাভিনন্দিতো.
অল্লচম্মপটিচ্ছন্নো, নৱদ্ৱাৰো মহাৱণো;
সমন্ততো পগ্ঘৰতি, অসুচি পূতিগন্ধিযো.
সচে ইমস্স কাযস্স, অন্তো বাহিৰকো সিযা;
দণ্ডং নূন গহেত্ৱান, কাকে সোণে নিৱাৰযেতি.
তস্মা দব্বজাতিকেন ভিক্খুনা জীৱমানসৰীৰং ৱা হোতু
মতসৰীৰং ৱা যত্থ যত্থ অসুভাকাৰো পঞ্ঞাযতি, তত্থ তত্থেৱ নিমিত্তং গহেত্ৱা কম্মট্ঠানং অপ্পনং পাপেতব্বন্তি.
ইতি সাধুজনপামোজ্জত্থায কতে ৱিসুদ্ধিমগ্গে
সমাধিভাৱনাধিকাৰে
অসুভকম্মট্ঠাননিদ্দেসো নাম
ছট্ঠো পৰিচ্ছেদো.