ঠাযীভাৱনিদ্দেস
ৰতিঠাযীভাৱ
৩৫৬. ৰম্মদেসকলাকাল-ৱেসাদিপটিসেৱনা;
যুৱান’ঞ্ঞোঞ্ঞৰত্তানং, পমোদোৰতি ৰুচ্চতে.
৩৫৬. সিঙ্গাৰাদযো ৱিভাগতো দস্সেতুমাহ ‘‘ৰম্মে’’চ্চাদি. তত্থ ‘‘ৰম্মদেস’’ইচ্চাদিনা উদ্দীপনৱিভাৱা দস্সিতা. ‘‘যুৱান’’ন্তি ইমিনা আলম্বণৱিভাৱো. ইত্থী হি পুৰিসস্স, পুৰিসো ইত্থিযা আলম্বণৱিভাৱো. পমোদোতি অঞ্ঞমঞ্ঞাভিৰমণৱসেন আমোদৰূপো.
৩৫৬. ইদানি সিঙ্গাৰাদিনামকে তেৰত্যাদিকে কমেন নিদ্দিসতি ‘‘ৰম্ম’’ইচ্চাদিনা. ৰম্মদেসকলাকালৱেসাদিপটিসেৱনা ৰমণীযনিৰাৱৰণসুচিপৱিত্তৱাসাৰহদেসো ৰম্মগীতিকাদিকলা ৰতিজনকৱসন্তাদিঅনুৰূপকালো মালাগন্ধাদি উপসোভিতকিৰিযাদি মনুঞ্ঞৱেসো, আদিসদ্দেন নিদ্দিট্ঠভাসিতমিহিতাদিচেতি ইমেসং দিট্ঠসুতমুতাদীসু দিট্ঠাদিমত্তমকত্ৱা পঞ্ঞায তেন তেনাকাৰেন পুনপ্পুনানুভৱনেন অঞ্ঞোঞ্ঞৰত্তানং অঞ্ঞমঞ্ঞং নিমিত্তানুব্যঞ্জনসঙ্কপ্পৱসেনাতিৰত্তানং যুৱানং তৰুণিত্থি পুৰিসানং পমোদো অভিৰমণৱসেন সন্তোসো পীতি ৰতি ৰুচ্চতে ৰুচ্চনতো ‘‘ৰতী’’তি ৱুচ্চতীতি. ইমস্মিং পক্খে ৰকাৰো সন্ধিজো. দেসো চ কলা চ কালো চ ৱেসো চেতি চ, তে আদযো যেসমিতি চ, ৰম্মা চ তে দেস…পে… ৱেসাদযো চেতি চ, তেসং পটি পুনপ্পুনং সেৱনমিতি চ, অঞ্ঞো চ অঞ্ঞো চেতি চ, তেসু ৰত্তাতি চ ৱাক্যং.
৩৫৭. যুত্যা ভাৱানুভাৱা তে,
নিবন্ধা পোসযন্তি নং;
সোপ্যা’যোগৱিপ্পযোগ-
সম্ভোগানং ৱসা তিধা.
৩৫৭. ‘‘যুত্যা’’ইচ্চাদি. তে যথাৱুত্তা ভাৱানুভাৱা যুত্যা আলসিযউগ্গতাজিগুচ্ছাৱজ্জিতা যে সঙ্কাউস্সুক্কাদযো ভাৱা তংব্যঞ্জকা তদনুৰূপা অনুভাৱা চ অযোগাদিকে সিঙ্গাৰে যথা যথা যুঞ্জন্তি, তাদিসিযাৱ যুত্তিযা নিবন্ধা নং ৰতিং সম্পোসযন্তি, সোযেৱমেৱং পোসিতো সিঙ্গাৰো নাম ৰসো সম্পজ্জতে. সোপি তিধাতি সম্বন্ধো. তত্থ অযোগো নাম পুব্বে অসঙ্গতানং অনুৰাগেন সঙ্গমমিচ্ছন্তানং ইত্থিপুৰিসানমসঙ্গমো. অতিসযৱিৰুড়্হপেমানমুভিন্নম্পি সিলেসো ৱিপ্পযোগো. বলৱকামাৱেসৱিসেসানং কামীনং দস্সনাদিসমঞ্জনং সম্ভোগো.
৩৫৭. ইদানি ৰতিযা পুট্ঠকাৰণং পুট্ঠপযোগঞ্চ দস্সেতি ‘‘যুত্যা’’ইচ্চাদিনা. তে ভাৱানুভাৱা নিদ্দিট্ঠব্যভিচাৰীভাৱেসু ৰত্যানুৰূপব্যভিচাৰীভাৱো তপ্পকাসকো অনুভাৱো চেতি ইমে দ্ৱে যুত্যা হেতুভূতায অযোগৱিপ্পযোগসম্ভোগসঙ্খতানং তিণ্ণং সিঙ্গাৰানং অনুকূলত্থেন ৰতিযা ৱিৰুদ্ধত্তা আলসিযউগ্গজিগুচ্ছাদিকে পৰিৱজ্জেত্ৱা সঙ্কাউস্সুক্কাদীনং ৰত্যানুকূলভাৱানং ৱসেন যথাযোগং নিবন্ধা কৱীহি বন্ধা নং ৰতিং পোসযন্তি যথা তপ্পকাসনেন পূৰেন্তি সজ্জেন্তি, এৱং সজ্জিতো ৰতিসিঙ্গাৰো নাম ৰসো হোতি. সোপি সামঞ্ঞেন নিদ্দিট্ঠসিঙ্গাৰৰসোপি অযোগৱিপ্পযোগসম্ভোগানং সিঙ্গাৰানং ৱসা ভেদেন তিধা ভৱতীতি. তত্থ অযোগো নাম পুব্বে অঞ্ঞমঞ্ঞসঙ্গমৰহিতানং অভিনৱানুৰাগবলেন সঙ্গমং পত্থেন্তানং থীপুমানং অসঙ্গমো. ৱিপ্পযোগো নাম সঙ্গমাতিসযেন ৱিৰুড়্হপেমানং থীপুমানং অঞ্ঞমঞ্ঞৱিসিলেসো. সম্ভোগো নাম বলৱকামতণ্হাৱিসেসৱসেন যুত্তানং কামিনিকামুকানং অঞ্ঞমঞ্ঞং দস্সনাদিঅস্সাদো. ভাৱো চ অনুভাৱো চেতি চ, অযোগো চ ৱিপ্পযোগো চ সম্ভোগো চেতি চ ৱাক্যং.
ইমমলঙ্কাৰং কৰোন্তেন আচৰিযসঙ্ঘৰক্খিতমহাসামিপাদেন পন পৰমমধুৰসদ্ধম্মামতলুদ্ধসুদ্ধসন্তানানং তপোধনানং অঞ্ঞৰসাৱবোধনে পযোজনাভাৱেপি লোকিযেসু তেসু তেসু ৱোহাৰেসু অসম্মোহত্থং সিঙ্গাৰাদিনৱৱিধৰসানং লক্খণমত্তস্সেৱ দস্সিতত্তা তদনুৰূপলক্খিযপৰিগ্গহে অসতি লক্খণাৱবোধস্স সুব্যত্তাভাৱতো ৱুত্তলক্খণাৱবোধত্থং তংতংলক্খণকথনানন্তৰং তস্স তস্স লক্খিযস্স মুখমত্তং দস্সেতব্বং হোতি. হেট্ঠা ‘‘ৰাগানতব্ভুতসৰোজমুখং ধৰাযা’’তিআদিনা নিদ্দিট্ঠসম্ভোগসিঙ্গাৰৰসাভাসেনেৱ হসাভাসাদীনং অট্ঠন্নং ৰসাভাসৰূপস্স ভাৱাভাসস্স, ৱিভাৱাভাসস্স, অনুভাৱাভাসস্স চ ঞাতব্বত্তা সিঙ্গাৰৰসস্স লক্খিযমেৱং ৱেদিতব্বং.
গীতস্সৰেন উপকড্ঢিয নেত্তৰস্মি-
বন্ধং কৰংৱ ৱিৱসঞ্চ কৰগ্গহেন;
যা তাদিসেপি ৱিনিযোজযি দুক্কৰে মং,
সেৰন্দতী অধিগতা ৱিধিনা মযজ্জাতি.
গীতস্সৰেন হত্থীনং গীতিকায পিযত্তা গীতিকাধনিনা উপকড্ঢিয অত্তনো সমীপং আকড্ঢিত্ৱা নেত্তৰস্মিবন্ধং নেত্তসঙ্খাতহত্থাচৰিযস্স ৰজ্জুনা বন্ধং কৰগ্গহেন হত্থগ্গাহেন সোণ্ডগ্গহণেন ৱিৱসঞ্চ অপগতইচ্ছাচাৰং পৰৱসং কৰং ইৱ হত্থং ইৱ গীতস্সৰেন অত্তনো লীলোপেতগীতিকাধনিনা উপকড্ঢিয অত্তনো সমীপং নেত্ৱা নেত্তৰস্মিবন্ধং অত্তনো নযনকন্তিযা পটিবন্ধং কৰগ্গহেন হত্থগ্গাহেন ৱিৱসঞ্চ অপগতধিতিং মূড়্হং মং যা কন্তা তাদিসেপি দুক্কৰে ৱিনিযোজযি, সা ইৰন্দতী ইৰন্দতী নাম নাগমানৱিকা মযা অজ্জ ৱিধিনা ভাগ্যেন অধিগতা লদ্ধাতি.
এত্থ গীতস্সৰনেত্তৰস্মিকৰগ্গহসঙ্খতাহি ইমাহি পদাৱলীহি উদ্দীপনৱিভাৱো দস্সিতো. থিযা পুৰিসো চ, পুৰিসস্স থী চ আলম্বণং হোতীতি ‘‘সা ইৰন্দতী মযা’’তি ইমিনা আৰম্মণৱিভাৱো দস্সিতো. ‘‘উপকড্ঢিয বন্ধং ৱিৱস’’ন্তি ইমেহি কামেন উদ্দীপিতঠাযীভাৱসঙ্খতা ৰতি দস্সিতা. ‘‘তাদিসেপি দুক্কৰে ৱিনিযোজযী’’তি ইমেহি উস্সাহাদিকা চ ‘‘ৱিধিনা অধিগতা মযজ্জা’’তি ইমেহি হৰিসাদিকা চ ব্যভিচাৰীভাৱা দস্সিতা. ৰতিযা ৱিৰুদ্ধে নিব্বেদআলসিযউগ্গতজিগুচ্ছাদিকে ব্যভিচাৰীভাৱে ৱজ্জেত্ৱা ৱুত্তপ্পকাৰৱিভাৱাদিকে পকাসন্তো ‘‘গীতস্সৰেনে’’চ্চাদিকা ৰতিপ্পতীতিযা অনুৰূপং পযুত্তা কৱিপ্পযোগা ইধ অনুভাৱা নাম হোন্তি. নাটকাদিদস্সনীযসত্থে অভিনযো অনুভাৱো. ৰম্মদেসৰম্মকালৰম্মৱেসাদযো তদভাৱে ৰতিযা অনুপ্পজ্জনতো সামত্থিযা গম্যা ভৱন্তীতি এৱং লক্খণানুগতলক্খিযপৰিগ্গাহো সব্বত্থ কাতব্বো. এৱং সতিবন্ধত্থাৱবোধকানং সব্ভানং উপ্পজ্জমানাযপীতিযা কাৰণত্তা কাৰিযোপচাৰেন এসো বন্ধো ৰসো নাম হোতীতি. উপৰিপি এৱমেৱ.
হস্সঠাযীভাৱ
৩৫৮. ৱিকাৰাকতিআদীহি,
অত্তনো’থ পৰস্স ৱা;
হাসো নিদ্দা সমালস্য-
মুচ্ছাদিব্যভিচাৰিভি;
পৰিপোসে সিযা হস্সো,
ভিয্যো’ত্থিপভুতীন সো.
৩৫৮. ‘‘ৱিকাৰে’’চ্চাদি. ৱিকাৰাকতি দেসৱযাদীনং ৱিপৰীতো কেসবন্ধনাদি, সো আদি যেসং অঞ্ঞাকত্যাদিনচ্চনাদীনং, তেহি ৱিভাৱেহি হাসো চেতোৱিকাসো, সোপি অত্তনো সম্বন্ধী ৱা অথ পৰস্স সম্বন্ধী ৱা, তত্থ যো ৱিভাৱসামত্থিযাযেৱাভিব্যত্তিং যাতি, সো অত্তট্ঠো. যো পন ৱিভাৱদস্সনা উপ্পন্নাপি পুৰিসস্স গম্ভীৰত্তাদিনা ছাদিতো সমানো পুৰিসন্তৰে হসত্যাভিব্যত্তো, সো পৰট্ঠো. সো হাসো নিদ্দাদীহি ব্যভিচাৰীহিযেৱ, অনুভাৱপক্খে আদিসদ্দেন অক্খিফন্দনাদযো গহিতা. পৰিপোসে সতি হস্সো নাম ৰসো সিযা. সো হস্সো ভিয্যো ইত্থিপভুতীনং সিযাতি সম্বন্ধো. এত্থ পভুতিসদ্দেন নীচপকতযো সঙ্গণ্হন্তি.
৩৫৮. ইদানি হস্সৰসস্স পোসনাকাৰং দস্সেতুমাহ ‘‘ৱিকাৰ’’ইচ্চাদি. ৱিকাৰাকতিআদীহি দেসৱযোলিঙ্গানং ৱিপৰীতেহি কেসবন্ধগতিট্ঠিতিআদিকেহি, নচ্চগীতআদিকেহি চ দুৱিধেহি আকতিসঙ্খতেহি হেতুভূতেহি অত্তনো ৱা অথ পৰস্স ৱা সম্বন্ধী সো হাসো চেতো ৱিকাসলক্খণো নিদ্দাসমালস্যমুচ্ছাদিব্যভিচাৰিভি নিদ্দাসমআলস্যমুচ্ছাঅক্খিফন্দনাদীহি অনুভাৱেহি সুতসম্বন্ধেন তেহেৱ নিদ্দাসমালস্যমুচ্ছাসঙ্খতব্যভিচাৰীহি কৰণভূতেহি পৰিপোসে সতি হস্সো হস্সো নাম ৰসো সিযা, সো হস্সো ভিয্যো ইত্থিপভুতীনং, নীচপকতীনঞ্চ সিযাতি. ৱিকাৰা চ সা আকতি চেতি চ, সো আদি যেসন্তি চ, নিদ্দা চ সমো চ আলস্যঞ্চ মুচ্ছা চেতি চ, তে আদি যেসং অক্খিফন্দনাদীনং অনুভাৱানন্তি চ, তে চ ব্যভিচাৰিনো চেতি চ, ইত্থী পভুতি যেসং নীচপকতীনন্তি চ ৱাক্যং.
হস্সপ্পভেদ
৩৫৯. সিতমিহ ৱিকাসিনযনং,
কিঞ্চা’লক্খিযদিজন্তু তং হসিতং;
মধুৰস্সৰং ৱিহসিতং,
সংসসিৰোকম্পমুপহসিতং.
৩৬০. অপহসিতং সঞ্জল’ক্খি,
ৱিক্খিত্তঙ্গং ভৱত্য’তিহসিতং;
দ্ৱে দ্ৱে হস্সা কথিতা চে’সং,
জেট্ঠে মজ্ঝে’ধমেপি চ কমসো.
৩৫৯-৩৬০. হস্সে ভেদমাহ ‘‘সিত’’মিচ্চাদিনা. ইহ হস্সে ৱিকাসীনি নযনানি যস্স তং সিতং, কিঞ্চি আলক্খিযা দিজা দন্তা যস্স তং হসিতং. এৱং মধুৰো সৰো সদ্দো যস্স তং ৱিহসিতং. অংসসিৰোকম্পেন সহ ৱত্তমানং উপহসিতং, সহ জলেন অস্সুনা ৱত্তমানানি অক্খীনি যস্স তং অপহসিতং. ৱিক্খিত্তানি ইতো ততো পসাৰিতানি অঙ্গানি যস্স তং অতিহসিতং নাম. এসঞ্চ সিতাদীনং মজ্ঝে দ্ৱে দ্ৱে হস্সা আদিতো পট্ঠায কমসো যথাক্কমেন জেট্ঠে মজ্ঝে অধমেপি চ কথিতাতি সম্বন্ধো. পুৰাতনেহীতি ৱিঞ্ঞাযতি.
৩৫৯-৩৬০. ইদানি হস্সভেদং দস্সেতি ‘‘সিত’’মিচ্চাদিনা. ইহ ইমস্মিং হস্সৱিসযে ৱিকাসিনযনং ৱিৱটনযনং সিতং নাম. কিঞ্চি আলক্খিযদিজং তু কিঞ্চি দিস্সমানদন্তং, তং হসিতং নাম. মধুৰস্সৰং মধুৰনাদং ৱিহসিতং নাম. সংসসিৰোকম্পং অংসসিৰোকম্পসহিতং উপহসিতং নাম. সজলক্খি অস্সুৱিলোচনসহিতং অপহসিতং নাম. ৱিক্খিত্তঙ্গং অট্ঠানে পসাৰণৱসেন ৱিক্খিত্তহত্থপাদাদিঅৱযৱৱন্তং অতিহসিতং নাম ভৱতি. এসং ছন্নং কমসো কমেন দ্ৱে দ্ৱে জেট্ঠে মজ্ঝে অধমেপি ৱিসযে কথিতা পুৰাতনেহি ভাসিতাতি. ৱিকাসীনি নযনানি অস্সেতি চ, কিঞ্চি ঈসকং আলক্খিযা দিজা যস্সেতি চ, মধুৰো সৰো অস্সেতি চ, অংসো চ সিৰো চেতি চ, অংসসিৰসো কম্পোতি চ, তেন সহ ৱত্ততীতি চ, সহ জলেন ৱত্তমানানি অক্খীনি যস্সেতি চ, অনুস্ৱৰাগমো. ৱিক্খিত্তানি অঙ্গানি যস্সেতি চ ৱাক্যং. সিতহসিতদ্ৱযং উত্তমে, ৱিহসিতউপহসিতদ্ৱযং মজ্ঝিমে, অপহসিতঅতিহসিতদ্ৱযং অধমে ৱত্ততে. এৱং সিতাদযো অনুৰূপৱিভাৱাদিনা পযুত্তা ইমে ৰসা’ৱত্থং পাপুণন্তীতি অধিপ্পাযো.
হস্সৰসস্স এৱমুদাহৰণং ঞাতব্বং –
পূজেসি কণ্ঠমণিনা অপি যো পসন্নো,
ধম্মে পুৰা’সমধুৰং ৱিধুৰং স হন্তুং;
গোপেন্তিযাপি ৱচনেন থিযা সভাৱং;
ভত্তিং অকাসি ফৰুসে মযি নাগৰাজাতি.
যো পুৰা পুব্বে ধম্মে তস্স ধম্মকথনে পসন্নো কণ্ঠমণিনা অপি অত্তনো অনগ্ঘকণ্ঠমণিনাপি তং পূজেসি, সো নাগৰাজা সভাৱং অত্তনো অধিপ্পাযং গোপেন্তিযা অপি থিযা ৱচনেন ইত্থিযা ৱচনেন অসমধুৰং তুল্যৰহিতং ৱিধুৰং ৱিধুৰপণ্ডিতং হন্তুং ৱিনাসনত্থং ফৰুসে চণ্ডে মযি ভত্তিং অকাসীতি. ইহ একস্মিংযেৱ ৱত্থুনি নাগৰাজস্স পসাদৱধৱিধানাদিৱিপৰীতপ্পৱত্তি আলম্বণৱিভাৱো, পঠমং অনগ্ঘপিযৱত্থূহি পূজিতভাৱো চ বোধিসত্তস্স অতুল্যভাৱো চ ইত্থিৱচনস্স সম্পটিচ্ছনভাৱো চ তস্সাধিপ্পাযস্স অঞ্ঞাতভাৱো চ পুণ্ণকস্স চণ্ডভাৱো চেতি ইমেহি সব্বৱচনেহি উদ্দীপনৱিভাৱো দস্সিতো. ইমেহি উদ্দীপিতঠাযীভাৱসঙ্খতো হাসো ৱাক্যসামত্থিযা পকাসিতো হাসৱিৰোধিনিব্বেদাদিৱজ্জিতা সমালসিযসন্তোসঅস্সুৱেপথাদিকা ব্যভিচাৰীভাৱা সাত্তিকাভাৱা চ এৱং সামত্থিযেন দীপিতা. তদনুৰূপৱিভাৱাদিপকাসকা যথাৱুত্তকৱিপ্পযোগা অনুভাৱা নাম হোন্তি. হস্সভেদেন মজ্ঝিমে পুৰিসে ৱত্তব্বাপি হসিতউপহসিতা দ্ৱে ইমা দট্ঠব্বা.
কৰুণাঠাযীভাৱ
৩৬১. সোকৰূপো তু কৰুণো-
নিট্ঠপত্তিট্ঠনাসতো;
তত্থা’নুভাৱা ৰুদিত-
পলযত্থম্ভকাদযো;
ৱিসাদালস্যমৰণ-
চিন্তাদী ব্যভিচাৰিনো.
৩৬১. ‘‘সোকে’’চ্চাদি. অনিট্ঠস্স পুত্তৱিযোগাদিনো দেসনিক্কড্ঢনাদিনো পত্তি চ ইট্ঠস্স ধম্মস্স, ধনাদিনো ৱা নাসো চ ততো ৱিভাৱভূতেহি সম্পন্নো সোকৰূপো সোকসভাৱো তু কৰুণো ৰসো নাম. তত্থ উত্তমানং সোকো পুত্তৱিযোগাদিঅনিট্ঠুপ্পত্তিতো, ধম্মাদিইট্ঠনাসতো চ জাযতে. নীচানং তু দেসনিক্কড্ঢনাদিঅনিট্ঠুপ্পত্তিতো, ধনাদিইট্ঠনাসতো চ, পৰেসং ধনাদিনাসতো তু উত্তমস্সেৱ মহাকাৰুণিকত্তা, সেসং সুবোধং. অনুভাৱো পনেত্থ যথোচিত্যং নিৰূপযিতব্বো.
৩৬১. ইদানি কৰুণাৰসপোসনক্কমং দস্সেতি ‘‘সোক’’ইচ্চাদিনা. অনিট্ঠপ্পত্তিট্ঠনাসতো পুত্তৱিযোগাদিনো, দেসচাগাদিনো ৱা অনিট্ঠস্স উপ্পত্তি চ সীলাদিনো, ধনাদিনো ৱা ইট্ঠস্স কন্তিৱত্থুনো ৱিনাসো চাতি ইমেহি আলম্বণৱিভাৱেহি কৰণভূতেহি উপ্পন্নো সোকৰূপো তু সোকসভাৱো পন কৰুণো কৰুণাৰসো নাম হোতি. তত্থ কৰুণাৰসে ৰুদিতপলযত্থম্ভকাদযো ৰুদিতো পলযো থম্ভোতিআদযো অনুভাৱা নাম ভৱন্তীতি. থম্ভাদীনং সৰূপো হেট্ঠা ৱুত্তোৱ. ৱিসাদআলস্যমৰণচিন্তাদযো ব্যভিচাৰিনো তস্মিংযেৱ ব্যভিচাৰিনো ভৱন্তি. ইহ পুত্তৱিযোগাদিঅনিট্ঠপ্পত্তিযা চ সীলধম্মাদিইট্ঠনাসনেন চ উত্তমানং সোকো উপ্পজ্জতি, দেসচাগাদিঅনিট্ঠপ্পত্তিযা চ ধনাদিইট্ঠনাসনেন চ নীচানং. অঞ্ঞেসং ধনাদিৱিনাসনেন পন মহাকৰুণিকত্তা উত্তমস্সেৱ উপ্পজ্জতি. তস্মিং ৱিসযে সো সোকো সেসানং নুপ্পজ্জতি. তস্মা যথাৰহং পযোগো কাতব্বো. সোকস্স ৰূপো সভাৱোতি চ, অনিট্ঠস্স পত্তীতি চ, ইট্ঠস্স নাসোতি চ, অনিট্ঠপ্পত্তি চ ইট্ঠনাসো চেতি চ, ৰুদিতঞ্চ পলযো চ থম্ভকো চেতি চ, তে আদি যেসমিতি চ, ৱিসাদো চ আলস্যঞ্চ মৰণঞ্চ চিন্তা চেতি চ, তা আদি যেসমিতি চ ৱাক্যং. ইমস্স কৰুণাৰসস্স লক্খিযমেৱং দট্ঠব্বং –
আকড্ঢিতে’কসতৰাজপুৰক্খতো যো,
ধম্মেন আসনমলংকুৰুতে জিনোৱ;
সো অস্সৱালমৱলম্বিয দানি নীতো,
যক্খেন লোকতিলকো কুৰুতে কিমেকোতি.
যো একসতৰাজপুৰক্খতো ৰাজূনং একসতেন পৰিৱাৰিতো জিনো ইৱ বুদ্ধো ইৱ ধম্মেন মধুৰধম্মকথনেন আসনং ধম্মাসনং অলংকুৰুতে সজ্জেতি, লোকতিলকো লোকস্স পিযতায তিলকালঙ্কাৰভূতো সো ৱিধুৰপণ্ডিতো যক্খেন পুণ্ণকেন আকড্ঢিতো হুত্ৱা নীতো অস্সৱালং অৱলম্বিয ইদানি একো কিং কুৰুতেতি. ইহানীতোতি দস্সিতপিযৱত্থুৱিযোগো সোকস্স আলম্বণৱিভাৱো হোতি. ‘‘আকড্ঢিতেকসতৰাজে’’চ্চাদিনা সকলেন ৱাক্যেন উদ্দীপনৱিভাৱো দস্সিতো, উদ্দীপিতসোকসঙ্খাতঠাযীভাৱো চ ৱিসাদালস্যচিন্তাদিকো ব্যভিচাৰীভাৱো চ ৰুদিতপলযথম্ভকাদিকা ৱিভাৱাদিবোধকঅনুভাৱা চ ৱাক্যসামত্থিযেন দীপিতা হোন্তি.
ৰুদ্দঠাযীভাৱ
৩৬২. কোধো মচ্ছৰিযাদীহি, পোসে তাসমদাদিভি;
নযনাৰুণতাদীহি, ৰুদ্দো নাম ৰসো ভৱে.
৩৬২. ‘‘কোধো’’ইচ্চাদি, সুবোধং. এত্থ পঠমেন আদিসদ্দেন অৱিক্খেপউপহাসাদযো ৱিভাৱা গহিতা, দুতিযেন উগ্গসম্ভমাদযো ব্যভিচাৰিনো, ততিযেন ভূকুটিপুৰণওট্ঠনিপ্পীড়নাদযো অনুভাৱা.
৩৬২. ইদানি ৰুদ্দৰসস্স পোসনক্কমং দস্সেতি ‘‘কোধো’’ইচ্চাদিনা. কোধো মচ্ছৰিযাদীহি মচ্ছৰিযঅৱিক্খেপউপহাসাদীহি আলম্বণাদীহি ৱিভাৱেহি চ হেতুভূতেহি তাসমদাদীহি তাসমদউগ্গতসম্ভমাদীহি ব্যভিচাৰীভাৱেহি চ নযনাৰুণতাদীহি নেত্তৰত্তসুভঙ্গওট্ঠপীড়নাদীহি অনুভাৱেহি চ কৰণভূতেহি পোসে সতি ৰুদ্দো নাম ৰসো ভৱেতি. মচ্ছৰিযং আদি যেসন্তি চ, তাসো চ মদো চেতি চ, তে আদি যেসমিতি চ, নযনানি চ তানি অৰুণানি চাতি চ, তেসং ভাৱোতি চ, সা আদি যেসমিতি চ ৱাক্যং.
ৰুদ্দৰসস্স উদাহৰণমেৱং দট্ঠব্বং –
যক্খেন ভো অধিগতোসি মনুস্সভক্খে,
না’স্সস্স ৱাল’মৱলম্ব পুৰং অৱেক্খ;
ৱেৰম্ভৱাতমুখচুণ্ণিতসব্বগত্তো,
মচ্চো কথং পুনপি পস্সতি জীৱলোকন্তি.
ভো মনুস্সভক্খেন যক্খেন অধিগতোসি গহিতো অসি, অস্সস্স ৱালমৱলম্ব ৱালধিং গহেত্ৱা ইদানেৱ পুৰং অৱেক্খ তুয্হং নগৰং ওলোকেহি, তথেৱ হি ৱেৰম্ভৱাতমুখচুণ্ণিতসব্বগত্তো ৱেৰম্ভৱাতস্স অভিমুখিচুণ্ণিতসকলসৰীৰো মচ্চো মনুস্সো জীৱলোকং সত্তলোকং পুনপি কথং পস্সতীতি. ইহ মচ্ছৰিযাদিৱিভাৱা চ কোধাদিসঙ্খাতো ঠাযীভাৱো চ ৱাক্যসামত্থিযা দীপিতা হোন্তি, অপৰদ্ধেন তাসমদউগ্গতাদিব্যভিচাৰীভাৱা ৱিভাৱিতা হোন্তি. সমুদাযেন নযনাৰুণতাদযো অনুভাৱা সূচিতা হোন্তি.
ৱীৰঠাযীভাৱ
৩৬৩. পতাপৱিক্কমাদীহু-স্সাহো ৱিৰোতি সঞ্ঞিতো;
ৰণদানদযাযোগা, ৱীৰো’যং তিৱিধো ভৱে;
তেৱা’নুভাৱা ধিতিম-ত্যাদযো ব্যভিচাৰিনো.
৩৬৩. ‘‘পতাপি’’চ্চাদি. পতাপো সত্তুসন্তাপকাৰী তেজো, ৱিক্কমো পৰমণ্ডলক্কমন্তং, তে আদযো যেসং বলাৱিক্খেপাদীনং পটিপুগ্গলগতানং ৱিভাৱানং, তেহি জাতো উস্সাহো ৰসত্তমাপন্নো ৱীৰো ৰসোতি সঞ্ঞিতো, অযং ৱীৰো ৰণদানদযাযোগা তিৱিধো ভৱে যুদ্ধৱীৰো দানৱীৰো দযাৱীৰোতি, তে যুদ্ধকৰণাদযো এৱ তত্থ অনুভাৱা ভৱন্তি. ধিতিমতিউগ্গতাদযো ব্যভিচাৰিনো ভৱন্তীতি.
৩৬৩. ইদানি ৱীৰৰসভেদং, পোসনক্কমঞ্চ দস্সেতি ‘‘পতাপ’’ইচ্চাদিনা. পতাপৱিক্কমাদীহি অঞ্ঞৰাজূনং দণ্ডজতেজসঙ্খতপতাপো, তেসমেৱ পৰমণ্ডলক্কমনসঙ্খাতৱিক্কমো ফলভেদো চেতিআদীহি উপ্পন্নো উস্সাহো ৱীৰোতি ৱীৰৰসোতি সঞ্ঞিতো কৱীহি ঞাতো, অযং ৱীৰৰসো ৰণদানদযাযোগা যুদ্ধচাগকৰুণাযোগেন হেতুভূতেন তিৱিধো ভৱে. তে এৱ ৰণদানদযা এৱ ইমা অনুভাৱা নাম হোন্তি. ধিতিমত্যাদযো ধিতিমতিউগ্গতগব্বাদযো ব্যভিচাৰিনো ভাৱা হোন্তীতি. যুদ্ধৱীৰদানৱীৰদযাৱীৰৱসেন ৱীৰৰসো তিৱিধো হোতি. পতাপো চ ৱিক্কমো চেতি চ, তে আদি যেসমিতি চ, ৰণো চ দানঞ্চ দযা চেতি চ, তাহি যোগোতি চ, তযো ৱিধা পকাৰা অস্সাতি চ, ধিতি চ মতি চেতি চ, তা আদি যেসমিতি চ ৱাক্যং.
ৱীৰৰসস্স উদাহৰণমেৱং দট্ঠব্বং –
ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা কুৱেৰং সুমহতি-
মপি চে’কোৱকুম্ভণ্ডসেনং,
উত্তাসেত্ৱা গহেত্ৱা মণিৰতনৱৰং
লক্খমাধায জূতে;
জেত্ৱা কোৰব্যৰাজং সচিৱৰতন-
মুদ্ধচ্চ ৰঞ্ঞং সতম্হা,
এত্থানেত্ৱা’দিযিস্সং সুযুৱতিৰতনং
কো মমে’ত্থ’ত্থি ভাৰোতি.
কুৱেৰং ৱেস্সৱণমহাৰাজং ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা বোধেত্ৱা সুমহতিমপি কুম্ভণ্ডসেনং অতিমহন্তিং কুম্ভণ্ডসেনং একোৱ উত্তাসেত্ৱা ভযং জনেত্ৱা মণিৰতনৱৰং গহেত্ৱা জূতে অক্খকীড়াযং লক্খং আধায ঠপেত্ৱা কোৰব্যৰাজং জেত্ৱা ৰঞ্ঞং সতম্হা ৰাজসম্বন্ধিনা সতেন সচিৱৰতনং অমচ্চৰতনং উদ্ধচ্চ উদ্ধৰিত্ৱা এত্থানেত্ৱা সুযুৱতিৰতনং সোভনইত্থিৰতনং আদিযিস্সং গণ্হিস্সামি, এত্থ যথাৱুত্তেসু মম কো ভাৰো অত্থীতি. এত্থ ‘‘কো মমেত্থত্থি ভাৰো’’তি ইমিনা উস্সাহসঙ্খাতো ঠাযীভাৱো পকাসিতো. এতস্স উপ্পত্তিউদ্দীপনেসু কাৰণভূতস্স ইত্থিৰতনস্স আদানখ্যাতনাগৰাজগতপতাপৱিক্কমাদিৱিভাৱো চ, তংতংৰূপপ্পকাসককৱিৱচনসঙ্খাতানুভাৱো চ ‘‘ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা’’ইচ্চাদিনা ৱাক্যসামত্থিযেন পটিপাদনীযা হোন্তি. ‘‘সুমহতিমপি কুম্ভণ্ডসেনং একো’’তি চ, ‘‘ৰঞ্ঞং সতম্হা সচিৱৰতনমুদ্ধচ্চা’’তি চ ইমেহি ধিতিউগ্গতগব্বাদযো চ, ‘‘ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা কুৱেৰ’’ন্তি চ, ‘‘উত্তাসেত্ৱা কোৰব্যৰাজ’’ন্তি চ, ‘‘এত্থানেত্ৱা ইচ্চাদযো’’তি চ ইমেহি মত্যাদযো চ ব্যভিচাৰিনো ভাৱা ৱিভাৱিতা হোন্তি. ইমেহি ৱিভাৱানুভাৱব্যভিচাৰীভাৱেহি যুদ্ধৱীৰৰসো পোসিতোতি দট্ঠব্বো. ইমিনাযেৱ নযেন দানৱীৰাদযো ৱিঞ্ঞাতব্বা.
ভযঠাযীভাৱ
৩৬৪. ৱিকাৰিসনসত্তাদি-
ভযুক্কংসো ভযানকো;
সেদাদযো’নুভাৱে’ত্থ,
তাসাদী ব্যভিচাৰিনো.
৩৬৪. ‘‘ৱিকাৰি’’চ্চাদি. ৱিকাৰি অসভাৱপ্পৱত্তো ৱিৰুদ্ধো সনো সদ্দো সত্তো চ, তে আদযো যেসং সুঞ্ঞাৰঞ্ঞাদীনং ইত্থিনীচপ্পকতিসম্ভৱন্তানং, ৱিভাৱানং, গুৰুআদীনং ৱা উত্তমানং, তেহি জাতস্স ভযস্স, কিত্তিমস্স ৱা উক্কংসো ভযানকো নাম ৰসো. এত্থ সেদকম্পনপাদচলনাদযো অনুভাৱা, তাসাদযো ব্যভিচাৰিনো.
৩৬৪. ইদানি ভযানকৰসস্স পোসনক্কমং দস্সেতি ‘‘ৱিকাৰি’’চ্চাদিনা. ৱিকাৰিসনসত্তাদিভযুক্কংসো পকতিৱিৰহেন ৱিকাৰৱন্তেহি ৱিৰুদ্ধেহি অসনিসদ্দাদিসদ্দেহি, ৰক্খসাদিসত্তেহি ৱা ৱিভাৱেহি হেতুভূতেহি সঞ্জাতো সাভাৱিকো, কিত্তিমো ৱা ভযপটিবন্ধো উক্কংসো ভযানকৰসো নাম হোতি. এত্থ ভযানকৰসৱিসযে সেদাদযো দাহসৰীৰকম্পনাদযো অনুভাৱা কাযিকৱাচসিকপ্পযোগসঙ্খতা অনুভাৱা হোন্তি. তাসাদী ব্যভিচাৰিনো তাসসঙ্কাদযো ইহ ব্যভিচাৰীভাৱা হোন্তীতি. সনো চ সত্তো চেতি চ, ৱিকাৰো এতেসং অত্থীতি চ, ৱিকাৰিনো চ তে সনসত্তা চেতি চ, তে আদযো যেসং সুঞ্ঞাৰঞ্ঞাদীনমিতি চ, তেহি জাতং ভযমিতি চ, মজ্ঝে পদলোপো, তস্স উক্কংসোতি চ, সেদো আদি যেসং কম্পনাদীনমিতি চ, তাসো আদি যেসং সঙ্কাদীনমিতি চ ৱাক্যং. ইত্থিনীচপ্পকতিকানং ভযহেতু ৱিকাৰিসনসত্তাদি, উত্তমানং গুৰুআদি.
এত্থ লক্খিযমেৱং ৱেদিতব্বং –
যং দিট্ঠিসত্থপতনেন পৰিপ্ফুৰন্তী,
কুম্ভণ্ডৰক্খসচমূ গমিতা সমন্তা;
আচক্কৱাড়নগ’মস্সগতং পুৰীৱ,
ভোতো মুহুং মুহু’মপস্সি স পুণ্ণকো’হন্তি.
দিট্ঠিসত্থপতনেন দিট্ঠিসল্লসম্পাতনেন পৰিপ্ফুৰন্তী কম্পমানা সমন্তা পৰিসমন্ততো আচক্কৱাড়নগং চক্কৱাড়পব্বতাৱধি গমিতা পলাপিতা কুম্ভণ্ডৰক্খসচমূ কুম্ভণ্ডৰক্খসানং সেনা যং অস্সগতং অস্সপিট্ঠে নিসিন্নকং ভোতো ভৱতং তুম্হাকং পুৰী ইৱ পুৰিযা দস্সনমিৱ মুহুং মুহুং অপস্সি খণে খণে অপস্সিত্থ, সো অহং পুণ্ণকো নাম যক্খোতি. এত্থ ‘‘দিট্ঠিসত্থপতনেনা’’তি দিট্ঠিসত্থাৰোপনেন চ ‘‘স পুণ্ণকো অহ’’ন্তি ইমিনা চ ভযজননস্স হেতুভূতৱিৰুদ্ধসত্তসঙ্খাতা ৱিভাৱা নিদ্দিট্ঠা, ‘‘মুহুং মুহু’মপস্সী’’তি ৰসাৱত্থসম্পত্তভযুক্কংসসঙ্খতো ঠাযীভাৱো ৱিভাৱিতো, ‘‘কুম্ভণ্ডৰক্খসচমূ গমিতা সমন্তা আচক্কৱাড়নগ’’ন্তি তাসসঙ্কাদিকা ব্যভিচাৰিনো ভাৱা জোতিতা. ‘‘পৰিপ্ফুৰন্তী’’তি সেদকম্পাদযো অনুভাৱা দস্সিতা হোন্তি.
জিগুচ্ছাঠাযীভাৱ
৩৬৫. জিগুচ্ছা ৰুধিৰাদীহি,
পূত্যাদীহি ৱিৰাগতো;
বীভচ্ছো খোভনু’ব্বেগী,
কমেন কৰুণাযুতো;
নাসাৱিকুননাদীহি,
সঙ্কাদীহি’স্স পোসনং.
৩৬৫. ‘‘জিগুচ্ছা’’ইচ্চাদি. ৰুধিৰন্তাদীহি পূতিকিমিআদীহি ৱিৰাগতো চ জাতা জিগুচ্ছা গৰহা কমেন খোভনো উব্বেগী কৰুণাযুতো চ বীভচ্ছো ভৱতি, নাসাৱিকুননমুখচ্ছদনাদীহি অনুভাৱেহি, সঙ্কাৱেগাদীহি ব্যভিচাৰীহি চ অস্স পোসনং ভৱতীতি.
৩৬৫. ইদানি বীভচ্ছৰসস্স পোসনক্কমং দস্সেতি ‘‘জিগুচ্ছা’’ইচ্চাদিনা. ৰুধিৰাদীহি ৰত্তন্তগুণাদীহি চ, পূত্যাদীহি পূতিকিমিআদীহি চ, ৱিৰাগতো ৱিৰত্তভাৱেন চাতি ইমেহি তীহি ৱিভাৱেহি হেতুভূতেহি উপ্পজ্জমানা জিগুচ্ছা কমেন ৰুধিৰাদীনং তিণ্ণং ৱিভাৱানং পটিপাটিযা খোভনো অনৱট্ঠানো অসমাহিতো উব্বেগী উব্বেগৱা কৰুণাযুতো সোকৰূপেন সহিতো চাতি এৱং বীভচ্ছো ৰসো নাম হোতি. নাসাৱিকুননাদীহি নাসসঙ্কোচনমুখপিদহনাদীহি অনুভাৱেহি চ সঙ্কাদীহি চ সঙ্কাআৱেগাদীহি ব্যভিচাৰীভাৱেহি চ কৰণভূতেহি অস্স বীভচ্ছৰসস্স পোসনং হোতীতি. ৰুধিৰাদীসু তীসু পদেসু, খোভনাদীসু তীসু চ গম্যমানত্তা অৱুত্তোপি চসদ্দো যোজেতব্বো, তস্মা খোভনাদীহি তীহি যুত্তোৱ বীভচ্ছৰসো নামাতি দট্ঠব্বো. ৰুধিৰং আদি যেসং অন্তাদীনমিতি চ, পূতিআদি যেসং কিমিআদীনমিতি চ, উব্বেগো অস্স বীভচ্ছস্স অত্থীতি চ, কৰুণেন আযুতোতি চ, নাসায ৱিকুননং সঙ্কোচনমিতি চ, তং আদি যেসং মুখচ্ছাদনাদীনমিতি চ, সঙ্কা আদি যেসং আৱেগাদীনমিতি চ ৱাক্যং.
ইমস্স বীভচ্ছস্সোদাহৰণমেৱং ৱেদিতব্বং –
যক্খা মচ্চকৰঙ্ককঙ্কনধৰা যে নিম্মিতা পুণ্ণকে-
নু’ত্তংসীকতপাণিপল্লৱধৰা হাৰীকতন্তোৰগা;
লিত্তা লোহিতকুঙ্কুমেহি ৱিধুৰেনে’তে পিৱন্তা ৱসা-
মজ্জং সীসকপালপাতিহি পুৰে ধুত্তা ৱিযো’পেক্খিতাতি.
পুণ্ণকেন যক্খেন নিম্মিতা মচ্চকৰঙ্ককঙ্কনধৰা মনুস্সট্ঠিসঙ্খাতকৰভূসনধাৰিনো উত্তংসীকতপাণিপল্লৱধৰা মত্থকমালিকতহত্থতলসঙ্খতপল্লৱধাৰিনো হাৰীকতন্তোৰগা মুত্তাহাৰীকতমনুস্সন্তসঙ্খাতউৰগসম্পযুত্তা লোহিতকুঙ্কুমেহি ৰুধিৰসঙ্খাতকুঙ্কুমকক্কেহি লিত্তা সীসকপালপাতিহি সীসকপালসঙ্খাতেহি সৰাৱেহি ৱসামজ্জং ৱসাসঙ্খাতসুৰং পুৰে অভিমুখে পিৱন্তা যে যক্খা সিযুং, এতে যক্খা ৱিধুৰেন পণ্ডিতেন ধুত্তা ৱিয নগৰে সুৰাধুত্তা ৱিয উপেক্খিতা হোন্তীতি. ইহ ‘‘লিত্তা লোহিতকুঙ্কুমেহী’’তি চ ‘‘উত্তংসীকতপাণিপল্লৱধৰা’’তি চ ‘‘হাৰীকতন্তোৰগা’’তি চ ইমেহি চিত্তক্খোভকাৰণভূতো ৰুধিৰাদিৱিভাৱো চ, ‘‘মচ্চকৰঙ্ককঙ্কনৰো’’তি চ ‘‘সীসকপালপাতিহি ৱসামজ্জং পিৱন্তা’’তি চ ইমেহি উব্বেগৱন্তসভাৱস্স হেতুভূতো পূত্যাদিৱিভাৱো চ পকাসিতো. কৰুণাযুতসভাৱস্স কাৰণভূতৱিৰজ্জনৱিভাৱো চ নাসাৱিকুননাদিঅনুভাৱো চ সঙ্কাৱেগাদিব্যভিচাৰীভাৱো চ বীভচ্ছসঙ্খাতঠাযীভাৱো চাতি ইমে সব্বে ৱাক্যসামত্থিযেন গম্মাতি ৱেদিতব্বা.
ৱিম্হযঠাযীভাৱ
৩৬৬. অতিলোকপদত্থেহি,
ৱিম্হযো’যং ৰসো’ব্ভুতো;
তস্সা’নুভাৱা সেদস্সু-
সাধুৱাদাদযো সিযুং;
তাসাৱেগধিতিপ্পঞ্ঞা,
হোন্তে’ত্থ ব্যভিচাৰিনো.
৩৬৬. ‘‘অতি’’চ্চাদি. অতিলোকেহি লোকাতিৱুত্তীহি মাযাদিব্বগেহাৰামাদীহি পদত্থেহি জাতো অযং ৱিম্হযো চিত্তৱিকাৰসঙ্খাতো ঠাযীভাৱো অব্ভুতো ৰসো নাম. সেদঅস্সুসাধুৱাদৰোমঞ্চাদযো তস্স অনুভাৱা সিযুং, তাসাদযো ব্যভিচাৰিনো হোন্তীতি.
৩৬৬. ইদানি ৱিম্হযৰসস্স পোসনক্কমং দস্সেতি ‘‘অতি’’ইচ্চাদিনা. অতিলোকপদত্থেহি লোকট্ঠিতিমতিক্কম্ম পৱত্তেহি মাযাদিব্বভৱনআৰামৱিমানাদিপদত্থেহি হেতুভূতেহি উপ্পজ্জমানো অযং ৱিম্হযো চিত্তব্যাপনসঙ্খাতো ঠাযীভাৱো অব্ভুতো ৰসো অব্ভুতৰসো নাম ভৱে, সেদস্সুসাধুৱাদাদযো তস্স অব্ভুতৰসস্স অনুভাৱা সিযুং, তাসাৱেগধিতিপ্পঞ্ঞা এত্থ অব্ভুতৰসৱিসযে ব্যভিচাৰিনো ভাৱা হোন্তীতি. অতিক্কন্তা লোকমিতি চ, তে চ তে পদত্থা চেতি চ, সাধুইতি ৱাদোতি চ, সেদো চ অস্সু চ সাধুৱাদো চেতি চ, তে আদি যেসং ৰোমঞ্চাদীনমিতি চ, তাসো চ আৱেগো চ ধিতি চ পঞ্ঞা চেতি চ ৱাক্যং.
ইমস্স অব্ভুতৰসস্সোদাহৰণমেৱং দট্ঠব্বং –
স পুণ্ণকেনা’হটনেকভিংসনে-
স্ৱ’হো নটেনেৱ সুনিচ্চলো’চলা;
নিপাতিতো তেন অৱংসিৰোপতং,
অসন্তসং তং মিনি দিট্ঠিযট্ঠিযাতি.
সো ৱিধুৰপণ্ডিতো পুণ্ণকেন যক্খেন নটেন ইৱ অনেকৱিকাৰদস্সনকেন নাটকেন ৱিয আহটনেকভিংসনেসু ভযত্তমানীতানেকৱিধভিংসনেসু ৱত্তমানেসু সুনিচ্চলো তেন পুণ্ণকেন অচলা সট্ঠিযোজনুব্বেধকাড়াগিৰিপব্বতমত্থকতো নিপাতিতো অৱংসিৰোপতং অধোসীসং পতন্তো অসন্তসং এৱং অপ্পতিট্ঠেপি অনুত্তসন্তো তং পব্বতং দিট্ঠিযট্ঠিযা মিনি পমাণমকাসি, অহো অচ্ছৰিযন্তি. এত্থ ভযহেতুম্হি সতি ভীতিযা চ তত্থ পৰিজাননাভাৱস্স চ লোকসভাৱত্তা তমতিক্কম্ম ভযকৰণে অসন্তাসস্স চ দিট্ঠিযা পব্বতমিননস্স চ পৱত্তভাৱকথনেন লোকাতিক্কন্তপদত্থসঙ্খাতো ৱিভাৱো ‘‘অসন্তসং তং মিনি দিট্ঠিযট্ঠিযা’’তি ইমিনা পকাসিতো. ‘‘অহো’’তি ৱচনেন, তস্স সামত্থিযেন চ সাধুৱাদসেদঅস্সুআদযো অনুভাৱা ৱিভাৱিতা. তাসআৱেগধিতিচ্চাদিব্যভিচাৰীভাৱা, ৱিম্হযসঙ্খাতঠাযীভাৱো চ সমুদিতৱাক্যসামত্থিযেন জোতিতো.
সমঠাযীভাৱ
৩৬৭. ঠাযীভাৱো সমো মেত্তা-
দযামোদাদিসম্ভৱো;
ভাৱাদীহি তদু’ক্কংসো,
সন্তো সন্তনিসেৱিতো.
ইতি সঙ্ঘৰক্খিতমহাসামিপাদৱিৰচিতে
সুবোধালঙ্কাৰে
ৰসভাৱাৱবোধো নাম পঞ্চমো পৰিচ্ছেদো.
সুবোধালঙ্কাৰো সমত্তো.
৩৬৭. ‘‘ঠাযি’’চ্চাদি. মেত্তাদিসম্ভৱো সমো উপসমসঙ্খাতো ঠাযীভাৱো ভৱতি, তদনুৰূপেহি ভাৱানুভাৱেহি তস্স উক্কংসো যস্স, সো সন্তো নাম ৰসো ভৱতি, সো চ সন্তনিসেৱিতোতি.
ইতি সুবোধালঙ্কাৰে মহাসামিনামিকাযং টীকাযং
ৰসভাৱাৱবোধো পঞ্চমো পৰিচ্ছেদো.
৩৬৭. ইদানি সন্তৰসস্স পোসনক্কমং দস্সেতি ‘‘ঠাযি’’চ্চাদিনা. মেত্তাদযামোদাদিসম্ভৱো মেত্তাকৰুণাপীতিআদিৱিভাৱেহি সম্ভূতো সমো কাযচিত্তোপসমো ঠাযীভাৱো নাম হোতি, ভাৱাদীহি ব্যভিচাৰীভাৱাদীহি কৰণভূতেহি, অপিচ তস্স সমস্স অনুৰূপেহি ব্যভিচাৰীভাৱানুভাৱেহি তদুক্কংসো তস্স ঠাযীভাৱস্স উক্কংসযুত্তো সন্তনিসেৱিতো সাধূহি সেৱিতো সন্তো সন্তৰসো নাম হোতীতি. মেত্তা চ দযা চ মোদো চেতি চ, তে আদযো যেসমিতি চ, তেহি সম্ভৱো যস্সেতি চ, তস্স উক্কংসো অস্স সন্তস্সেতি চ, সতং নিসেৱিতোতি চ ৱাক্যং.
অস্স সন্তৰসস্সোদাহৰণমেৱং দট্ঠব্বং –
এন্তেসু কেসৰিকৰীস্ৱ’পি ৱেঠযন্তে,
নাগে নগং মদগজে ৱিয ৱেড়ুগুম্বং;
যক্খে ৱিচালযতি নোচলি ঈসকম্পি,
সন্তিং গতোৱ ৱিধুৰো মধুৰাপি ভাৱোতি.
কেসৰিকৰীসু সীহহত্থীসু এন্তেসু অপি ভিংসনাকাৰেন সমীপমাগচ্ছন্তেসুপি নাগে ৱেঠযন্তেপি নাগেসু সৰীৰং ৱেঠযন্তেসুপি. জাত্যাপেক্খাযেকৱচনং, ৱেড়ুগুম্বং মদগজে ৱিয ৱিচালযতি মদগড়িতহত্থিম্হি চালেন্তে ইৱ যক্খে পুণ্ণকে নগং কাড়াগিৰিপব্বতং ৱিচালযতিপি অনেকপ্পকাৰে চালেন্তেপি ৱিধুৰো পণ্ডিতো সন্তিং গতোৱ নিব্বানং আলম্বণকৰণৱসেন সম্পত্তো ৱিয ফলসমাপত্তিসমাপন্নো ইৱ অথ ৱা দিট্ঠধম্মনিব্বানসঙ্খতনিৰোধসমাপত্তিসমাপন্নো ৱিয ঈসকম্পি অপ্পকম্পি মধুৰা ভাৱা অপি মধুৰসভাৱতোপি নো চলি, নিসিন্নট্ঠানতো পগেৱাতি অধিপ্পাযো. এত্থ ধাৱনৰোদনকম্পনাদীনং কৰণভূতং সীহাদীনমাগমনং নাগৱেঠনং পব্বতকম্পনন্তিআদীসু ৱত্তমানেসুপি নিব্বিকাৰত্তেন সন্তিং গতোতি ইমিনা সন্তৰসস্স পকতিভূতে উদ্দেসে দস্সিতো নৱমো ঠাযীভাৱো দস্সিতো হোতি, এতস্স উপ্পত্তিউদ্দীপনানং কাৰণভূতা মেত্তাদযামোদাদিৱিভাৱা সামত্থিযা দস্সিতা হোন্তীতি. ধিতিমতিসতিআদযো তদনুৰূপব্যভিচাৰীভাৱা চ তাদিসানুভাৱা চ ‘‘এন্তেসু ৱেঠযন্তে ৱিচালযতী’’তি ইমিনা, সকলৱাক্যসামত্থিযেন চ পকাসিতাতি দট্ঠব্বা.
ইতি সুবোধালঙ্কাৰনিস্সযে
ৰসভাৱাৱবোধো নাম পঞ্চমো পৰিচ্ছেদো.