৩. গুণাৱবোধপৰিচ্ছেদ

অনুসন্ধিৱণ্ণনা

১১৬. সম্ভৱন্তি গুণা যস্মা,

দোসানে’ৱ’মতিক্কমে;

দস্সেস্সং তে ততো দানি,

সদ্দে সম্ভূসযন্তি যে.

১১৬. এৱং দোসপৰিহাৰোপদেসং দস্সেত্ৱা ইদানি দোসপৰিহাৰা সমুপগতগুণং উপদস্সিতুমধিকাৰং ৱিৰচযন্তো আহ ‘‘সম্ভৱন্তি’’ইচ্চাদি. দোসানং যথাৱুত্তানং পদদোসাদীনং এৱং যথাৱুত্তনযেন অতিক্কমে সতি গুণা ধম্মা সদ্দালঙ্কাৰসভাৱা পসাদাদযো যস্মা কাৰণা সম্ভৱন্তি সিজ্ঝন্তি, তঞ্চ ‘‘পসাদো কিলিট্ঠাদীনং ৱজ্জনা সম্ভৱতী’’ত্যাদিনা যথাযোগং ৱিঞ্ঞেয্যং, ততো তস্মা কাৰণা যে গুণা সদ্দে সম্ভূসযন্তি অলঙ্কৰোন্তি, তে সদ্দালঙ্কাৰসঙ্খাতে গুণে ইদানি দস্সেস্সং উপদিসিস্সামি.

১১৬. এৱং দোসপৰিহাৰপৱেসোপাযং দস্সেত্ৱা ইদানি যথাৱুত্তদোসানং পৰিহাৰেন ‘‘বন্ধনিস্সিতগুণা এতে’’তি দস্সেতুং পুব্বাপৰপৰিচ্ছেদানং সম্বন্ধং ঘটেন্তো ‘‘সম্ভৱন্তি’’চ্চাদিগাথমাহ. দোসানং নিদ্দিট্ঠপদদোসাদীনং এৱং অনন্তৰপৰিচ্ছেদে নিদ্দিট্ঠক্কমেন অতিক্কমে সতি গুণা পসাদাদিসদ্দালঙ্কাৰসঙ্খাতা পসাদাদযো সদ্দধম্মা যস্মা সম্ভৱন্তি, ততো যে সদ্দধম্মা সদ্দে সম্ভূসযন্তি সজ্জন্তি, তে সদ্দধম্মে দস্সেস্সং পকাসিস্সামীতি. এত্থ কিলিট্ঠদোসব্যাকিণ্ণদোসপৰিহাৰেহি পসাদালঙ্কাৰো সিজ্ঝতি, সেসাপি যথালাভতো ঞাতব্বা.

সদ্দালঙ্কাৰউদ্দেসৱণ্ণনা

১১৭. পসাদো’জো মধুৰতা,

সমতা সুখুমালতা;

সিলেসো’দাৰতা কন্তি,

অত্থব্যত্তিসমাধযো.

১১৭. ইদানি তে ৱিভজতি ‘‘পসাদো’’ইচ্চাদিনা পসত্থি পসাদো পকাসত্থতা, ওজো সমাসৱুত্তিবাহুল্লং অত্থপাৰিণত্যঞ্চ, মধুৰতা সদ্দানং ৰসৱন্ততা, সমতা পজ্জাপেক্খায চতুন্নং পাদানমেকজাতিযসম্বন্ধতা, গজ্জাপেক্খায তু পদানং, সুখুমালতা অফৰুসক্খৰবাহুল্লং, সিলেসনং সিলেসো বন্ধগাৰৱং, উদাৰতা উক্কংসতা কেনচি অত্থেন সনাথতা ৱিসিট্ঠৱিসেসনযুত্ততা চ, কন্তি সব্বলোকমনোহৰতা, অত্থব্যত্তি সিদ্ধেন ঞাযেন ৱা অভিধেয্যস্স গহণং, সমাধি লোকপ্পতীত্যনুসাৰিঅমুখ্যত্থতা, তেসু ওজউদাৰতা সদ্দত্থগুণা, সমাধি অত্থগুণো, অত্থানুগামিত্তা এত্থ সদ্দানং, অঞ্ঞে তু সদ্দগুণাৱ.

১১৭. ইদানি ‘‘পসাদোজো’’ইচ্চাদিনা তে সদ্দালঙ্কাৰে কমেন ৱিভজিতুং উদ্দিসতি. পসাদো পসন্নফড়িকাৱলি অত্তনি আৱুনিতৰত্তকম্বলসুত্তমিৱ সদ্দানং অত্থস্স পসাদনসঙ্খাতো পসাদালঙ্কাৰো চ, ওজো সমাসৱুত্তিবাহুল্যঅত্থপাৰিণত্যসঙ্খতো সদ্দত্থানং গুণো চ, মধুৰতা সদ্দানং ৰসৱন্তভাৱসঙ্খাতকণ্ণমধুৰতা চ, সমতা পজ্জে পাদস্স সুতিতো সদিসতা চ, গজ্জে পদানং তথেৱ সদিসতাতি এৱং পাদানং পদানঞ্চ তুল্যগুণতা চ, সুখুমালতা ৱণ্ণানং অতিফৰুসঅতিসিথিলভাৱং ৱিনা সমপ্পমাণমুদুগুণো চ, সিলেসো ঠানকৰণাদিসম্ভূতসভাগৱণ্ণসুতীহি অচ্ছিদ্দগুৰুগুণো চ, উদাৰতা উক্কট্ঠেন কেনচি অত্থেন বন্ধস্স সজ্জিতভাৱো চ, ৱিসিট্ঠৱিসেসনপদেন যুত্ততা চ, কন্তি সব্বেসং পিযগুণতা চ, অত্থব্যত্তি ইচ্ছিতত্থস্স সিদ্ধেন ৱা ন্যাযেন ৱা সুপাকটভাৱো চ, সমাধযো লোকপ্পতীতিঅনতিক্কন্তঅঞ্ঞধম্মাৰোপনেন অমুখ্যত্থতা চাতি ইমে সদ্দত্থগুণা দস হোন্তি. ‘‘সমাধযো’’তি তস্সেৱ বহুত্তং দীপেতি, ইমেসু দসসু ওজোদাৰতাতি দ্ৱে সদ্দত্থগুণা, সমাধি অত্থগুণো পৰিযাযেন তদত্থজোতকসদ্দগুণোপি, সেসা সত্ত সদ্দগুণা এৱ, এতে সব্বেপি অলঙ্কৰোন্তি বন্ধমনেনাতি ৱাক্যেন অলঙ্কাৰা নাম.

সদ্দালঙ্কাৰপযোজনৱণ্ণনা

১১৮. গুণেহে’তেহি সম্পন্নো, বন্ধো কৱিমনোহৰো;

সম্পাদযতি কত্তূনং, কিত্তিমচ্চন্তনিম্মলং.

১১৮. ‘‘গুণেহি’’চ্চাদি. এতেহিযেৱ ৱুত্তেহি দসহি গুণেহি ধম্মেহি সদ্দালঙ্কাৰসব্ভাৱেহি সম্পন্নো যুত্তো সমিদ্ধো ৱা কৱীনং মনো হৰতি সৱসে ৱত্তেতীতি কৱিমনোহৰো কৱিহদযহিলাদকাৰী বন্ধো কত্তূনং বন্ধন্তানং কৱীনং অচ্চন্তনিম্মলং অতিসযপৰিসুদ্ধং অগুণলেসেনাপ’নালিম্পত্তা কিত্তিং গুণঘোসং সম্পাদযতি নিপ্ফাদেতি.

১১৮. ‘‘গুণে’’চ্চাদি. এতেহি গুণেহি ইমেহি সদ্দালঙ্কাৰসঙ্খাতদসৱিধসদ্দধম্মেহি সম্পন্নো সমন্নাগতো সমিদ্ধো ৱা বন্ধো পজ্জাদিবন্ধো কৱিমনোহৰো অত্তনো নিৰৱজ্জত্তা কৱীনং চিত্তং পীণেন্তো কত্তূনং ৰচযন্তানং অচ্চন্তনিম্মলং অপ্পকদোসেনাপি অসম্মিস্সত্তা অতিপৰিসুদ্ধং কিত্তিং বন্ধনৱিসযভূতযসোৰাসিং সম্পাদযতি নিপ্ফাদেতীতি. ইমিনা কাৰণেন বন্ধস্স যথাৱুত্তদসৱিধগুণপৰিগ্গহো সউস্সাহং কাতব্বোতি অধিপ্পাযো. মনো হৰতীতি মনোহৰো, কৱীনং মনোহৰো কৱিমনোহৰোতি ৱিগ্গহো.

সদ্দালঙ্কাৰনিদ্দেসৱণ্ণনা

১১৯. অদূৰাহিতসম্বন্ধ-সুভগা যা পদাৱলি;

সুপসিদ্ধাভিধেয্যা’যং, পসাদং জনযে যথা.

১১৯. ইদানি যথোদ্দেসানমেসং নিদ্দেসং সোদাহৰণং কৰোন্তো আহ ‘‘অদূৰ’’ইচ্চাদি. অদূৰে আসন্নে অদূৰেন ৱা অদূৰাহিতক্ৰিযাকত্তুকম্মাদিপদৱসেন আহিতো ঠপিতো কতো সম্বন্ধো অন্ৱযো, তেন সুভগা মনোহৰা সুপসিদ্ধো সুপ্পকাসো সুগম্মো অভিধেয্যো অত্থো যস্সা সাতি তথা, ন তু ভাৱত্থো তস্স সভাৱগম্ভীৰত্তা. ৱুত্তঞ্হি –

‘‘কৱীন’ধিপ্পায’মসদ্দগোচৰং,

পদে ফুৰন্তং মুদুকম্হি কেৱলং;

ৱিসন্তি ভাৱাৱগমা কতস্সমা,

পকাসযন্ত্যা’কতিযো তু তাদিসা’’তি.

তাদিসা যা পদাৱলি পদপন্তি অযং পসাদং তন্নামকং গুণং জনযে উপ্পাদযতি. যথাতি তমুদাহৰতি.

১১৯. ইদানি উদ্দেসক্কমেন এতেসং সদ্দালঙ্কাৰাদীনং নিদ্দেসং সোদাহৰণং দস্সেন্তো আহ ‘‘অদূৰাহিতে’’চ্চাদি. অদূৰে আসন্নপদেসে তদুপচাৰেন আসন্নে ৱা আহিতো ক্ৰিযায, লদ্ধক্ৰিযাযোগকত্তুকম্মাদিপদানং ৱসেন চ কতো, নো চে ৱিন্যাসৱসেন ঠপিতো ৱা সম্বন্ধো ইচ্ছিতত্থপতীতিক্কমেন অঞ্ঞমঞ্ঞাপেক্খলক্খণক্ৰিযাকাৰকযোগো তেন সুভগা মনোহৰা, সুপসিদ্ধো পসিদ্ধত্থৱিসযে সদ্দপযোগতো অতিপাকটো অভিধেয্যো সদ্দত্থো যস্সা সা অযং পদাৱলি পদপন্তি পসাদং পসাদনামকং গুণং জনযে উপ্পাদযতি. যথাতি লক্খিযং দস্সেতি. অদূৰে আহিতোতি ৱা, উপচৰিতত্তা অদূৰো চ সো আহিতো চাতি ৱা, সো চ সো সম্বন্ধো চেতি চ, তেন সুভগাতি চ, সু অতিসযেন পসিদ্ধোতি চ, সো অভিধেয্যো অস্সেতি চ ৱাক্যং. এত্থ সুপসিদ্ধো নাম সদ্দত্থো, অধিপ্পাযত্থো পন পকতিগম্ভীৰো. ৱুত্তঞ্হি –

‘‘কৱীন’ধিপ্পায’মসদ্দগোচৰং,

পদে ফুৰন্তং মুদুকম্হি কেৱলং;

ৱিসন্তি ভাৱাৱগমা কতস্সমা,

পকাসযন্ত্যা’কতিযো তু তাদিসা’’তি.

তস্সত্থো – অসদ্দগোচৰং সদ্দস্স অৱিসযং হুত্ৱা মুদুকম্হি পদে কেৱলং ৱিসুং ফুৰন্তং চাপেন্তং কৱীনধিপ্পাযং কৱীনমজ্ঝাসযং কতস্সমা সদ্দত্থৱিসযে কতপৰিচযা পণ্ডিতা ভাৱাৱগমা পদত্থাৱবোধেন ৱিসন্তি পৱিসন্তি, তাদিসা আকতিযো তু সদ্দসদ্দত্থানং আকাৰা পকাসযন্তি অধিপ্পাযত্থং জোতেন্তীতি.

১২০. অলঙ্কৰোন্তা ৱদনং, মুনিনো’ধৰৰংসিযো;

সোভন্তে’ৰুণৰংসী’ৱ, সম্পতন্তা’ম্বুজোদৰে.

১২০. ‘‘অলঙ্কৰোন্তা’’ইচ্চাদি. মুনিনো সম্মাসম্বুদ্ধস্স ৱদনং সভাৱমধুৰপকতিমুখং অলঙ্কৰোন্তা সজ্জন্তা সোভযমানা অধৰানং ৰংসিযো সুপক্কবিম্বফলোপমওট্ঠযুগড়ৱিনিস্সটবহুতৰকন্তিচ্ছিতাভা মুনিনোতি ৱিঞ্ঞাযতি সুতত্তা. অম্বুজোদৰে তা কালোপনতপুপ্ফকাসৰমণীযে পদুমব্ভন্তৰে সম্পতন্তা পৱত্তমানা অৰুণৰংসীৱ বালসূৰিযৰংসিযো ৱিয সোভন্তে ৱিৰাজন্তি.

১২০. ‘‘অলঙ্কৰোন্তে’’চ্চাদি. মুনিনো ৱদনং পকতিসুন্দৰমুখং অলঙ্কৰোন্তা সজ্জন্তা অধৰৰংসিযো তস্সেৱ মুনিনো ওট্ঠদ্ৱযতো নিক্খন্তকন্তিসমূহা অম্বুজোদৰে ৱিকসনানুৰূপকালাভিমুখে পদুমগব্ভে উপড্ঢৱিকসিতেতি ৱুত্তং হোতি. সম্পতন্তা পৱত্তমানা অৰুণৰংসী ইৱ বালসূৰিযৰংসীৱ সোভন্তে দিব্বন্তীতি. এত্থ অদূৰসম্বন্ধং পসিদ্ধত্থঞ্চ নিস্সায পসাদগুণো পাকটো. অধৰৰংসীনং মুনিসম্বন্ধো সুতানুমিতসম্বন্ধেসু সুতসম্বন্ধস্স বলৱত্তা [সুতানুমিতেসু সুতসম্বন্ধো বলৱা (পৰিভাসেন্দুসেৰে ১১২)], কাকক্খিগোড়কনযেন ৱা লব্ভতীতি. অধৰে ৰংসীতি চ, অম্বুজস্স উদৰন্তি চ ৱাক্যং.

১২১. ওজো সমাসবাহুল্য-

মেসো গজ্জস্স জীৱিতং;

পজ্জেপ্য’নাকুলো সো’যং,

কন্তো কামীযতে যথা.

১২১. ‘‘ওজো’’ইচ্চাদি. সমাসস্স একত্থৱুত্তিযা বাহুল্যং ভিয্যোভাৱো ইত্যনুৱদিত্ৱা পুন ওজো ৱিধীযতে, এসো ওজো সমাসবাহুল্ললক্খণো গজ্জস্স ৱুত্তিৰূপস্স জীৱিতং হদযং সাৰং তপ্পধানত্তা গজ্জস্স, ন পজ্জস্স, সোযং ওজো অনাকুলো অগহনো অতোযেৱ কন্তো হদযঙ্গমো, পজ্জেপি ন কেৱলং গজ্জে কামীযতে পযুজ্জতে. যথেত্যুদাহৰতি.

১২১. ইদানি ওজগুণং দস্সেতি ‘‘ওজো’’চ্চাদিনা. ওজো নাম সমাসবাহুল্যং ভিন্নত্থেসু পৱত্তসদ্দানং একত্থপৱত্তিলক্খণস্স সমাসস্স বহুলতা, এসো ওজো গজ্জস্স গজ্জবন্ধস্স জীৱিতং হদযং, জীৱিতসীসেন হদযসঙ্খতং চিত্তং ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. সো অযং ওজো অনাকুলো নিব্যাকুলো কন্তো ততোযেৱ ৱিঞ্ঞূনং পিযভূতো পজ্জেপি পজ্জবন্ধেপি কামীযতে কৱীহি পযুজ্জতেতি. বহুলস্স ভাৱো বাহুল্যং, সমাসস্স বাহুল্যন্তি ৱিগ্গহো. গজ্জবন্ধাধিকাৰস্সাভাৱা পজ্জৱিসযস্স ওজগুণস্স লক্খিযং দস্সেতি ‘‘যথে’’চ্চাদিনা.

১২২. মুনিন্দমন্দসঞ্জাত-হাসচন্দনলিম্পিতা;

পল্লৱা ধৱলা তস্সে-ৱেকোনা’ধৰপল্লৱো.

১২২. ‘‘মুনিন্দ’’ইচ্চাদি. মুনিন্দস্স মন্দং ঈসকং সঞ্জাতো পৱত্তো তংসভাৱত্তা ভগৱতো হাসস্স [যসস্স (ক.)] হাসো হসিতং সোৱ চন্দনমিৱ চন্দনং ধৱলত্তৰূপত্তা, তেন লিম্পিতা উপদেহিতা পল্লৱা সব্বানি কিলসযানি ‘‘ইদমেৱে’’তি নিযমাভাৱতো, ধৱলা পকতিৱণ্ণপৰিচ্চাগেন সুক্কা অহেসুং গাহাপিতত্তা সগুণস্স তাদিসৱিসিট্ঠস্স পটিলাভতো, এৱং সন্তেপি তস্স মুনিন্দস্সেৱ একো অঞ্ঞস্স তাদিসস্সাভাৱা অধৰপল্লৱো ন ধৱলো ধৱলো নাহোসি. অচ্চাসন্নদেসিযোপি বহুমন্তব্বো’য’মস্সানুভাৱোতি.

‘‘পেমাৱবন্ধহদযে সদযে জিনস্মিং,

তস্মিং নু কিং কুমতযো ভৱথ’প্পসন্না;

কিং তেন ৱো ন ৱিহিতং হিত’মুগ্গদুগ্গ-

সংসাৰসাগৰসমুত্তৰণাৱসানং’’.

ইচ্চপৰমুদাহৰণং. এৱমেতাদিসো অনাকুলো কন্তো ওজো জানিতব্বোতি. ননু চ য-তসদ্দানং নিচ্চো সম্বন্ধো, তস্মা কথং ‘‘তস্সেৱেকো নাধৰপল্লৱো’’তি এত্থ যসদ্দাভাৱোতি? সচ্চং, কিন্তু পক্কন্তৱিসযো, তথা পসিদ্ধৱিসযো, অনুভূতৱিসযো চ তসদ্দো যসদ্দং নাপেক্খতে. যথা –

‘‘সৱাসনে কিলেসে সো, একো সব্বে নিঘাতিয;

অহু সুসুদ্ধসন্তানো, পূজানঞ্চ সদাৰহো’’.

ইচ্চাদি. এত্থ বুদ্ধো ‘‘বুদ্ধানুস্সতিমাদিতো’’তি পক্কন্তো.

পসিদ্ধৱিসযো যথা –

‘‘অগ্গিং পক্খন্দ’ অথ ৱা, ‘পব্বতগ্গা পতে’তি ৱা;

যদি ৱক্খতি কত্তব্বং, ঞাতকাৰীহি সো জিনো’’.

ইচ্চাদি.

অনুভূতৱিসযো যথা –

‘‘অতীতং নানুসোচামি, নপ্পজপ্পাম’নাগতং;

পচ্চুপ্পন্নেন যাপেমি, তেন ৱণ্ণো পসীদতি’’.

ইচ্চাদি.

যসদ্দো তুত্তৰৱাক্যট্ঠো পুব্বৱাক্যে তসদ্দমেৱ গমযতি. যথা –

‘‘বোধিং নমামি নতিভাজনমচ্চুড়াৰং,

পুঞ্ঞাকৰং ভুৱনমণ্ডলসোত্থিভূতং;

যো চক্খুসোতসতিগোচৰতং সমেতো,

দোসাৰিদপ্পমথনে’কৰসো বুধানং’’.

ইচ্চাদি.

পুব্বৱাক্যোপাত্তো তু যসদ্দো উত্তৰৱাক্যেতসদ্দোপাদানং ৱিনা সাকঙ্খে ৱাক্যস্স ঊনত্তং জনেতি. এত্থ পক্কন্তৱিসযো তসদ্দো.

১২২. মুনিন্দস্স মন্দং ঈসকং সঞ্জাতো পৱত্তো হাসোযেৱ সিতং চন্দনচুণ্ণমিৱ তেন লিম্পিতা আলেপিতা পল্লৱা ৰুক্খলতাদীনং পকতিৰত্তানি কিসলযানি ধৱলা সগুণপৰিচ্চাগেন সেতা অহেসুং, তথাপি তস্সেৱ তথাগতস্স একো অতুলো অসহাযো ৱা অধৰপল্লৱো দন্তাৱৰণসঙ্খাতপল্লৱো ন ৰংসিসংসট্ঠোপি সমীপট্ঠোপি ধৱলো সেতো নাহোসি. এৱমেত্থ অগহনসমাসবাহুল্যং দীপিতং হোতি.

‘‘পেমাৱবন্ধহদযে সদযে জিনস্মিং,

তস্মিং নু কিং কুমতযো ভৱথ’প্পসন্না;

কিং তেন ৱো ন ৱিহিতং হিত’মুগ্গদুগ্গ-

সংসাৰসাগৰসমুত্তৰণাৱসান’’ন্তি.

অপৰমুদাহৰণং. তস্সত্থো – কুমতযো হে অঞ্ঞাণা! পেমাৱবন্ধহদযে সব্বেসু তুম্হেসু নিচ্চং পৱত্তিতদড়্হপেমানুবন্ধচিত্তে সদযে ততোযেৱ দযাসহিতে তস্মিং জিনস্মিং ৱিসযভূতে কিং নু কস্মা অপ্পসন্না ভৱথ, তথা হি ৱো তুম্হাকং তেন জিনেন উগ্গো দাৰুণো চ, দুগ্গো গন্তুমসক্কুণেয্যো চ, সোযেৱ সংসাৰসাগৰো তস্স সমুত্তৰণং পৰিযন্তপ্পত্তিযেৱ অৱসানং যস্স তং ন ৱিহিতং অকতং হিতং ৱুদ্ধি নাম কিং হোতি, ন হোতেৱ. এত্থাপি সমাসস্স পাকটত্তা ওজো গুণো কন্তো হোতীতি.

ননু য-তসদ্দানং নিচ্চসম্বন্ধোতি কথং ‘‘তস্সেৱেকো’’তি চ ‘‘তস্মিং নু কিং কুমতযো’’তি চ ইচ্চাদীসু হেট্ঠা ৱুত্তযসদ্দো নত্থীতি? সচ্চং, তথাপি পক্কন্তত্থৱিসযো, পসিদ্ধত্থৱিসযো, অনুভূতত্থৱিসযো ৱা তসদ্দো যসদ্দং নাপেক্খতি. তথা হি –

‘‘সৱাসনে কিলেসে সো, একো সব্বে নিঘাতিয;

অহু সুসুদ্ধসন্তানো, পূজানঞ্চ সদাৰহো’’তি.

এৱমাদীসু ‘‘সো’’তি নিদ্দিট্ঠতসদ্দো ‘‘বুদ্ধানুস্সতিমাদিতো’’তি এত্থ অতীতেন বুদ্ধসদ্দেন ৱচনীযৱিসযো হোতি.

‘‘অগ্গিং পক্খন্দ’ অথৱা, ‘পব্বতগ্গা পতে’তি ৱা;

যদি ৱক্খতি কত্তব্বং, ঞাতকাৰীহি সো জিনো’’তি.

এৱমাদীসু তসদ্দো ঞাতকাৰীহি কত্তব্বত্তা পসিদ্ধবুদ্ধপদত্থৱিসযো.

‘‘অতীতং নানুসোচামি, নপ্পজপ্পাম’নাগতং;

পচ্চুপ্পন্নেন যাপেমি, তেন ৱণ্ণো পসীদতী’’তি.

এৱমাদীসু তসদ্দো অননুসোচননপ্পজপ্পনযাপনসঙ্খাতৱিজাননৱসেন অনুভূতত্থৱিসযো, তস্মা তীসুপি ঠানেসু তসদ্দো যসদ্দং নাপেক্খতে. এত্থ পন পক্কন্তৱিসযো তসদ্দো অধিপ্পেতো. অপিচ উত্তৰৱাক্যে ঠিতো যসদ্দো পুব্বৱাক্যে তসদ্দে অসতিপি তমেৱ দীপেতি. তথা হি –

বোধিং নমামি নতিভাজনমচ্চুড়াৰং,

পুঞ্ঞাকৰং ভুৱনমণ্ডলসোত্থিভূতং;

যো চক্খুসোতসতিগোচৰতং সমেতো,

দোসাৰিদপ্পমথনে’কৰসো বুধানন্তি.

যো বুধানং চক্খুসোতসতীনং গোচৰতং ৱিসযভাৱং সমেতো পত্তো, তেসংযেৱ দোসাৰীনং কিলেসপচ্চত্থিকানং দপ্পমথনে দপ্পমদ্দনে একৰসো পধানকিচ্চো সমিদ্ধিৱন্তো ৱা হোতি, তং বোধিং নমামীতি সম্বন্ধো. পুব্বৱাক্যে পযোজিতো যসদ্দো উত্তৰৱাক্যে তসদ্দোপাদানে অসতি সংসযমুপ্পাদযমানো ৱাক্যস্স ঊনত্তং কৰোতি. উদাহৰণং পন পাকটং.

১২৩. পদাভিধেয্যৱিসযং,

সমাসব্যাসসম্ভৱং;

যং পাৰিণত্যং হোতি’হ,

সোপি ওজোৱ তং যথা.

১২৩. ‘‘পদি’’চ্চাদি. পদস্স অভিধেয্যো অত্থো সো ৱিসযো যস্স. যত্থ পচুৰসদ্দাভিধেয্যো অত্থো সংখিত্তপদেহি ৱুচ্চতে, সো সমাসো. যত্থপ্পকেহি পদেহি অভিধেয্যত্থো পচুৰপদেহি ৱুচ্চতে, সো ব্যাসো. ততো সমাসব্যাসতো সম্ভৱো যস্স. তং তথাৱিধং যং পাৰিণত্যং পৰিণতভাৱো হোতীতি অনুৱদিত্ৱা সোপি ইহ সসত্থে ওজোৱাতি ৱিধীযতে. তং যথেত্যুভযম্পি উদাহৰতি.

১২৩. ‘‘পদে’’চ্চাদি. পদানং বহূনং অপ্পকানং ৱা পদানং অভিধেয্যৱিসযং ৱিত্থাৰসংখিত্তত্থৱিসযৱন্তং সমাসব্যাসসম্ভৱং যথাক্কমং সঙ্খেপৱিত্থাৰদ্ৱযেন নিপ্ফন্নং নিপ্ফত্তিৱন্তং ৱা যং পাৰিণত্যং কত্তূনং গন্থৱিসযে পৰিণতিপ্পকাসকো যো সদ্দধম্মো অত্থধম্মো হোতি, সদ্দগুণো অত্থগুণোতি ৱুত্তং হোতি, সোপি ইহ সুবোধালঙ্কাৰে ওজো নাম সদ্দগুণো অত্থগুণো. তং যথাতি দ্ৱীসু লক্খিযং দস্সেতি, পদানং অভিধেয্যো ৱিসযো যস্স পাৰিণত্যস্সেতি চ, সমাসো চ ব্যাসো চাতি চ, ততো সম্ভৱন্তি চ, ততো সম্ভৱো অস্সাতি চ, পৰিণতস্স কত্তুনো গন্থস্স এৱ ৱা ভাৱোতি চ ৱিগ্গহো. কত্তু পাৰিণত্যপক্খে তপ্পকাসকগন্থস্স তদত্থেন পাৰিণত্যং সিদ্ধং.

১২৪. জোতযিত্ৱান সদ্ধম্মং,

সন্তাৰেত্ৱা সদেৱকে;

জলিত্ৱা অগ্গিখন্ধো’ৱ,

নিব্বুতো সো সসাৱকো.

১২৪. ‘‘জোতযিত্ৱানে’’চ্চাদি. ইমিনা হেট্ঠা পচুৰপদাভিহিতো বুদ্ধৱংসো সঙ্খেপৰূপেন ৱুত্তো.

১২৪. ‘‘জোতযি’’চ্চাদি. সো তথাগতো সদ্ধম্মং সপৰিযত্তিকং নৱলোকুত্তৰসদ্ধম্মং জোতযিত্ৱান ঞাণালোকেন ওভাসেত্ৱা সদেৱকে সত্তে সন্তাৰেত্ৱা সংসাৰসাগৰপৰিযন্তমুপনেত্ৱা অগ্গিখন্ধোৱ মহাতেজেন অগ্গিক্খন্ধো ৱিয জলিত্ৱা অনঞ্ঞসাধাৰণৰূপকাযসম্পত্তিযা পজ্জলিত্ৱা অন্তে সসাৱকো সাৱকেহি সহ নিব্বুতো খন্ধপৰিনিব্বানেন পৰিনিব্বুতোতি. ইমিনা সকলবুদ্ধৱংসে বহূহি পদেহি ৱুত্তত্থো সঙ্খেপক্কমেন ৱুত্তো. সতং ধম্মো, সন্তো সংৱিজ্জমানো ৱা ধম্মোতি চ, সহ দেৱেহি ৱত্তমানাতি চ, সহ সাৱকেহি ৱত্তমানোতি চ ৱিগ্গহো.

১২৫. মত্থকট্ঠী মতস্সাপি, ৰজোভাৱং ৱজন্তু মে;

যতো পুঞ্ঞেন তে সেন্তি [সেন্তু (ক.)], জেনপাদম্বুজদ্ৱযে.

১২৫. ‘‘মত্থকট্ঠী’’ইচ্চাদি. মতস্সাপি মৰণমাপন্নস্সাপি মে মত্থকে মুদ্ধনি অট্ঠী ৰজোভাৱং ধূলিত্তং ৱজন্তু পাপুণন্তু. কস্মাতি চে? যতো যস্মা কাৰণা পুঞ্ঞেন কুসলেন কম্মেন হেতুনা তে ৰজা জিনস্স ইমে জেনা, পাদা, তেযেৱ অম্বুজানিৱ অম্বুজানি, তেসং দ্ৱযে সেন্তি পৱত্তন্তি, তথা হোতু ৱা মা ৱা, পণতিগেধেনেৱ ৱদতি. এত্থ ‘‘কথমহং ভগৱতো পাদে নিচ্চং সিৰসা পণমামী’’ত্যধিপ্পাযো ৱিত্থাৰেন ৱুত্তো.

১২৫. ‘‘মত্থকি’’চ্চাদি, মতস্সাপি মে ময্হং মত্থকট্ঠী মুদ্ধনি অট্ঠীনি ৰজোভাৱং অতিসুখুমৰজত্তং ৱজন্তু পাপুণন্তু. কস্মা আসীসনং কৰোতীতি চে? যতো যস্মা কাৰণা পুঞ্ঞেন ময্হং তথাৱিধেন কুসলকম্মেন হেতুনা তে ৰজা জেনপাদম্বুজদ্ৱযে জিনপটিবদ্ধচৰণপদুমযুগড়ে সেন্তি পৱত্তন্তি, বুদ্ধস্স সিৰিপাদে কিঞ্চিপি ৰজোজল্লং ন উপলিম্পতেৱ, তথাপি ৱন্দনাভিলাসেন এৱং ৱুত্তং. এত্থ ‘‘কথমহং ভগৱতো সিৰিপাদে মুদ্ধনা নিচ্চং পণমামী’’ত্যভিলাসো ৱিত্থাৰেন ৱুত্তো. মত্থকে অট্ঠীতি চ, ৰজসো ভাৱোতি চ, জিনস্স ইমেতি চ, জেনা চ তে পাদা চেতি চ, তেযেৱ অম্বুজানীতি চ, তেসং দ্ৱযন্তি চ ৱিগ্গহো.

১২৬. ইচ্চত্ৰ নিচ্চংপণতি-গেধো সাধু পদিস্সতি;

জাযতে’যং গুণো তিক্খ-পঞ্ঞান’মভিযোগতো.

১২৬. ব্যাসত্তমেৱস্স ৱিৱৰতি ‘‘ইচ্চত্ৰি’’চ্চাদিনা. ইচ্চেৱং অত্ৰ গাথাযং পণতিযং পণামে গেধো অধিকচ্ছন্দো সাধু সুন্দৰং পদিস্সতি ৱিঞ্ঞাযতে, অযং যথাৱুত্তো ওজো গুণো পৰিণতভাৱসঙ্খাতো তিক্খপঞ্ঞানং সাতিসযমতীনং এৱং সন্তেপি অভিযোগতো পুনপ্পুনপ্পৱত্তিতপৰিচযবলেন জাযতে উপ্পজ্জতি.

১২৬. ইদানি সংখিত্তস্সত্থস্স ৱিত্থাৰেন পকাসিতভাৱং ‘‘ইচ্চত্ৰ’’ইচ্চাদিনা নিদ্দিসতি. ইতি ইমিনা অনন্তৰগাথাযং ৱুত্তক্কমেন অত্ৰ ইমিস্সং গাথাযং নিচ্চংপণতিগেধো নিৰন্তৰপণামে অধিককত্তুকামতাকুসলচ্ছন্দো সাধু ৱিভূতো ৱিভূতং ৱা পদিস্সতি পঞ্ঞাযতি, অযং গুণো যথাৱুত্তো অযং পৰিণতভাৱসঙ্খাতো ওজো নাম সদ্দত্থগুণো তিক্খপঞ্ঞানং সুখুমবুদ্ধিমন্তানং অভিযোগতো গন্থৱিসযভূতেন নিৰন্তৰাভ্যাসেনেৱ জাযতে সিজ্ঝতি, ৱত্তু পাৰিণত্যেনেৱ ভৱনতো যেসং কেসঞ্চি যেন কেনচি পকাৰেন ন সিজ্ঝতীতি. নিচ্চং পৱত্তা পণতীতি চ, তস্সং গেধোতি চ, তিক্খা পঞ্ঞা যেসন্তি চ, অভি পুনপ্পুনং যোগো যুঞ্জনন্তি চ ৱিগ্গহো.

১২৭. মধুৰত্তং পদাসত্তি-ৰনুপ্পাসৱসা দ্ৱিধা;

সিযা সমসুতি পুব্বা, ৱণ্ণাৱুত্তি পৰো যথা.

১২৭. মাধুৰিযমৱধাৰযমাহ ‘‘মধুৰত্ত’’মিচ্চাদি. সৱনীযত্তেন মনোহৰত্তং মধুৰত্তং. তং পদানি ৱাক্যালঙ্কাৰানি সমানানি উত্তৰুত্তৰেহি, তেসং আসত্তি ঠানাদিনাযথাকথঞ্চি সমসুতীনং আসন্নতা পদাসত্তি, পঠমপ্পযুত্তস্সক্খৰস্স পচ্ছা পাসো পক্খেপো অনুপ্পাসো, পদাসত্তি চ অনুপ্পাসো চ, তেসং ৱসেন দ্ৱিধা হোতি. ‘‘কীদিসা তে’’তি আহ ‘‘সিযা’’তিআদি. পুব্বা পঠমাভিহিতা পদাসত্তি সমা যেন কেনচি ঠানমত্তাসংযোগাদিনা পদন্তৰেন সুতি ৱণ্ণো যস্সা সা সিযা ভৱেয্য, পৰো পচ্ছিমো অনুপ্পাসো তু ৱণ্ণস্স সৰব্যঞ্জনলক্খণস্স আৱুত্তি পুনপ্পুনুচ্চাৰণং সিযাতি. এৱং কত্থচি বন্ধে সমানপদাসত্তি কত্থচি অনুপ্পাসো কত্থচি তদুভযং, দ্ৱযেন ৰহিতো ৱিৰসো বন্ধো নস্সাদীযতে কৱীহি, তাদিসং মধুৰত্তং দুৱিধং পটিপজ্জিতব্বং, সিলেসসমতান্ৱিতন্তুচ্চন্তমেৱ ৰমণীযং সিযাতি লক্খণং দস্সেত্ৱা ‘‘যথে’’তি লক্খিযমুভযত্থোদাহৰতি ‘‘যদে’’চ্চাদিনা, ‘‘মুনিন্দি’’চ্চাদিনা চ.

১২৭. ইদানি মধুৰগুণং দস্সেতি ‘‘মধুৰি’’চ্চাদিনা. মধুৰত্তং সৱনীযভাৱতো মনোহৰত্তং মধুৰগুণং, পদানং ৱাক্যাৱযৱসঙ্খাতানং স্যাদ্যন্তাদীনং উপৰূপৰিপদেহি সমানানং আসত্তি ঠানকৰণাদিনা যেন কেনচি পকাৰেন অঞ্ঞমঞ্ঞং আসন্নতা, অনুপ্পাসো পুব্বুচ্চাৰিতৱণ্ণানং পুন পক্খিপনঞ্চাতি দ্ৱিন্নং ৱসা ৱিভাগেন দ্ৱিধা হোতি. তত্থ পুব্বা পদাসত্তি সমসুতি সিযা, পুব্বাপৰৱণ্ণানং ঠানমত্তাকৰণাদীহি আসন্নসুতিসঙ্খতৱণ্ণৱুত্তি হোতি, পৰো অনুপ্পাসো পন ৱণ্ণাৱুত্তি সৰব্যঞ্জনসভাৱানং পুব্বুচ্চাৰিতৱণ্ণানং পুনপ্পুনুচ্চাৰণং সিযাতি. যথাতি দ্ৱীসু উদাহৰণমাদিসতি. এৱং কত্থচি বন্ধে পদাসত্তি কত্থচি অনুপ্পাসো কত্থচি তদুভযং, দ্ৱীহি ৱিনিমুত্তো পন বন্ধো ৱিঞ্ঞূহি অস্সাদনীযো ন হোতি. উপৰি ৱক্খমানাহি সিলেসসমতাহি যুত্তং মধুৰত্তং পন ৱিসেসতো অস্সাদনীযং হোতীতি. মধুৰস্স বন্ধস্স ভাৱোতি চ, পদানং আসত্তীতি চ, অনু পচ্ছা পাসো পক্খেপোতি চ, পদাসত্তি চ অনুপ্পাসো চাতি চ, তেসং ৱসো ভেদোতি চ, সমা সুতি ৱণ্ণো যস্সাতি চ, ৱণ্ণস্স আৱুত্তীতি চ ৱিগ্গহো.

১২৮. যদা এসো’ভিসম্বোধিং,

সম্পত্তো মুনিপুঙ্গৱো;

তদা পভুতি ধম্মস্স,

লোকে জাতো মহুস্সৱো.

১২৮. এসো মুনিপুঙ্গৱো যদা যতো পভুতি অভিসম্বোধিং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং সম্পত্তো সমধিগতো, তদা পভুতি ততো আৰব্ভ ধম্মস্স চতুসতিপট্ঠানাদিভেদস্স সত্ততিংসবোধিপক্খিযসঙ্খাতস্স মহুস্সৱো মহন্তো অব্ভুদযো নিপ্পটিপক্খা পৱত্তি লোকে তিৱিধে জাতো অহোসীতি. ইহ ক্ৱচি দীঘতাকতং সদিসত্তং, ক্ৱচি ঠানকতং, ক্ৱচি সংযোগকতং, ক্ৱচি অঞ্ঞথা, তেনাহ ‘‘সিযা সমসুতি পুব্বা’’তি.

১২৮. ‘‘যদি’’চ্চাদি. এসো মুনিপুঙ্গৱো যদা অভিসম্বোধিং সব্বঞ্ঞুতং সম্পত্তো সসন্তানে উপ্পাদনৱসেন সম্পাপুণি, তদা পভুতি ততো পট্ঠায ধম্মস্স কাযানুপস্সনাসতিপট্ঠানাদিপভেদস্স সত্ততিংসবোধিপক্খিযধম্মস্স মহুস্সৱো মহাভিৱুদ্ধি লোকে কামাদিলোকত্তযে জাতোতি. ইহ ‘‘যদা এসো’’তি দীঘকালৱসেন আসন্নতা, ‘‘য এ’’তি ঠানৱসেন আসন্নতা, ‘‘অভিসম্বোধিং সম্পত্তো’’তি সংযোগৱসেন আসন্নতা, ‘‘ভি ধি’’ন্তি ধনিততো আসন্নতাতি ইচ্চাদিনা পদাসত্তি দট্ঠব্বা. অভিসম্বুজ্ঝতি এতাযাতি চ, পুমা চ সো গোচেতি চ, মুনীনং পুঙ্গৱোতি চ, মহন্তো চ সো উস্সৱো চাতি চ ৱিগ্গহো.

১২৯. মুনিন্দমন্দহাসা তে, কুন্দসন্দোহৱিব্ভমা;

দিসন্ত’মনুধাৱন্তি, হসন্তা চন্দকন্তিযো.

১২৯. কুন্দানং কুসুমানং সন্দোহো সমূহো, তস্স ৱিব্ভমো যেসং তে, মুনিন্দস্স মন্দহাসা মনুঞ্ঞা হসিতানি চন্দস্স কন্তিযো সোভাযো হসন্তা ৱিডম্বযন্তা দিসন্তমনুধাৱন্তি অনুৱিচৰন্তি. ইচ্চত্ৰ নকাৰসহিতস্স দকাৰস্স, তকাৰস্স চানুৱত্তনং.

‘‘ইন্দনীলদলদ্ৱন্দ-সুন্দৰং সিৰিমন্দিৰং;

মুনিন্দনযনদ্ৱন্দং, ৱিন্দতি’ন্দীৱৰজ্জুতিং’’.

ইচ্চপৰমুদাহৰণং.

১২৯. ‘‘মুনিন্দি’’চ্চাদি. কুন্দসন্দোহৱিব্ভমা সুপুপ্ফিতকুন্দকুসুমৰাসিসদিসলীলাৱন্তা তে মুনিন্দমন্দহাসা বুদ্ধস্স মনুঞ্ঞা হসিতা চন্দকন্তিযো নিম্মলচন্দকিৰণে হসন্তা নিন্দন্তা দিসন্তং তং তং দিসং, দিসাপৰিযন্তং ৱা অনুধাৱন্তি ৱিধাৱন্তীতি. এত্থ নকাৰসহিতদকাৰস্স, নকাৰসহিততকাৰস্স চ আৱুত্তি দট্ঠব্বা. মন্দা চ তে হাসা চেতি চ, মুনিন্দস্স মন্দহাসাতি চ, কুন্দানং সন্দোহোতি চ, তস্স ৱিব্ভমো যেসন্তি চ, দিসাযেৱ দিসন্তং, দিসানং ৱা অন্তন্তি চ ৱিগ্গহো.

‘‘ইন্দনীলদলদ্ৱন্দ-সুন্দৰং সিৰিমন্দিৰং;

মুনিন্দনযনদ্ৱন্দং, ৱিন্দতি’ন্দীৱৰজ্জুতি’’ন্তি.

ইদম্পি নকাৰসহিতদকাৰৱণ্ণাৱুত্তিযা অপৰমুদাহৰণং.

তত্থ ইন্দনীলদলদ্ৱন্দসুন্দৰং ইন্দনীলমণিসকলিকাযুগড়মিৱ মনোহৰং সিৰিমন্দিৰং ততোযেৱ সোভায নিৱাসট্ঠানভূতং মুনিন্দনযনদ্ৱন্দং ইন্দীৱৰজ্জুতিং নীলুপ্পলকন্তিং ৱিন্দতি অনুভোতি, ইন্দীৱৰজ্জুতিসমানাতি অধিপ্পাযো.

১৩০. সব্বকোমলৱণ্ণেহি, না’নুপ্পাসো পসংসিযো;

যথা’যং মালতীমালা, লিনলোলালিমালিনী.

১৩০. যেহি কেহিচি আৱুত্তিতো অনুপ্পাসোতি চে? নেত্যাহ ‘‘সব্ব’’ইচ্চাদি. সব্বেহি কোমলেহি সুকুমাৰেহি ৱণ্ণেহি অক্খৰেহি অনুপ্পাসো ন পসংসিযো সিলাঘনীযো ন হোতি সিলেসৱিৰোধিত্তা. ‘‘যথে’’তি তং উদাহৰতি. অযং মালতীমালা জাতিকুসুমদামং লিনানং ব্যাধিতানং লোলানং কুসুমৰসাৰব্ভ লোলুপানং অলীনং ভমৰানং মালা পন্তি সা অস্সা অত্থীতি লিনলোলালিমালিনী.

১৩০. ৱুত্তানুপ্পাসোপি সব্বকোমলৱণ্ণেহি ৱিৰচিতো ন পসংসিযোতি দস্সেতুং ‘‘সব্বকোমলৱণ্ণেহী’’তিআদিমাহ. সব্বকোমলৱণ্ণেহি সব্বেহি সুকুমাৰক্খৰেহি কতো অনুপ্পাসো ৱণ্ণাৱুত্তিলক্খণো ন পসংসিযো সিলেসালঙ্কাৰৱিৰুদ্ধত্তা পসত্থো ন হোতি. ‘‘যথা’’তি তমুদাহৰতি. অযং মালতীমালা এসা জাতিসুমনমালিকা লিনানং ব্যাৱটানং পতন্তানং লোলানং গন্ধলুদ্ধানং অলীনং ভমৰানং মালিনী পন্তিযুত্তাতি. এত্থ লকাৰস্সেৱ পুনপ্পুনপ্পযোগেন কোমলৱণ্ণাৱুত্তি. মালতীনং মালাতি চ, লোলা চ তে অলযো চাতি চ, লিনা চ তে লোলালযো চাতি চ, তেসং মালাতি চ, সা অস্স অত্থীতি চ ৱিগ্গহো.

১৩১. মুদূহি ৱা কেৱলেহি,

কেৱলেহি ফুটেহি ৱা;

মিস্সেহি ৱা তিধা হোতি,

ৱণ্ণেহি সমতা যথা.

১৩১. সমতং সম্ভাৱেতি ‘‘মুদূহি’’চ্চাদিনা. কেৱলেহি কেৱলফুটাদিভাৱাপৱত্তেহি সকলেহি মুদূহি চতূসুপি পাদেসু সজাতিযেহি অসিথিলকোমলেহি ৱা ককাৰাদীহি ৱা সিথিলকোমলস্স সিলেসপটিপক্খত্তা কেৱলেহি ফুটেহি ৱা অধিমত্তসুতীহি ভকাৰাদীহি [ৰাগাদীহি (ক.)] ৱা অকিচ্ছৱচনীযে কিচ্ছৱচনীযস্স সুখুমালৱিপৰিযযত্তা মিস্সেহি ৱা মজ্ঝিমসুতীহি মুদুভূতসংসট্ঠেহি ৱা ৱণ্ণেহি অক্খৰেহি কৰণভূতেহি সমতা তিধা হোতি গজ্জে পজ্জে ৱা. ‘‘যথে’’তি তিৱিধমুদাহৰতি.

১৩১. ইদানি সমতং ৱিভাৱেতুং ‘‘মুদূহি’’চ্চাদিমাহ. কেৱলেহি ফুটমিস্সেহি অঞ্ঞত্তা সকলেহি মুদূহি সিথিলকোমলেহি ৱণ্ণেহি ককাৰাদীহি ৱা কেৱলেহি ফুটেহি কেৱলকোমলৱণ্ণৰহিতত্তা সকলেহি অকিচ্ছুচ্চাৰণীযেহি অধিমত্তসুতীহি ভকাৰাদীহি ৱণ্ণেহি ৱা মিস্সেহি যথাৱুত্তমুদুফুটসম্মিস্সেহি ৱণ্ণেহি ৱা কৰণভূতেহি সমতা গজ্জে ৱা পজ্জে ৱা তিধা হোতীতি. যদি সিথিলকোমলৱণ্ণেহি ৱিচৰিতং সিলেসালঙ্কাৰস্স, কিচ্ছুচ্চাৰণীযেহি ফুটৱণ্ণেহি কতং সুখুমালালঙ্কাৰস্স চ ৱিৰুজ্ঝতীতি. ‘‘যথা’’তি তিৱিধমুদাহৰতি.

কেৱলমুদুসমতা

১৩২. কোকিলালাপসংৱাদী,

মুনিন্দালাপৱিব্ভমো;

হদযঙ্গমতং যাতি,

সতং দেতি চ নিব্বুতিং.

১৩২. ‘‘কোকিলে’’চ্চাদি. কোকিলানং কৰৱীকসকুণানং আলাপো কূজিতং, তং সংৱদতি পকাসতি সীলেনাতি কোকিলালাপসংৱাদী, তংসদিসোতি অত্থো, মুনিন্দস্স আলাপো ৱিসট্ঠাদিঅট্ঠঙ্গিকো সৰো তস্স ৱিব্ভমো ৱিলাসো সতং সপ্পুৰিসানং হদযঙ্গমতং মনোনুসাৰিতং মধুৰভাৱং যাতি, নিব্বুতিং নিব্বানঞ্চ তেসং দেতি.

১৩২. ‘‘কোকিলি’’চ্চাদি. কোকিলানং কৰৱীকসকুণানং আলাপং নাদলীলং সংৱাদী পকাসনসীলো, তংসদিসোতি অধিপ্পাযো, মুনিন্দস্স সব্বঞ্ঞুনো আলাপস্স ৱিসট্ঠাদিঅট্ঠঙ্গিকনাদস্স ৱিব্ভমো ৱিলাসো সতং সপ্পুৰিসানং হদযঙ্গমতং চিত্তাৰাধিতভাৱং যাতি চ, নিব্বুতিং সুতসম্বন্ধেন তেসংযেৱ সাধূনং নিব্বানং দেতি চ দেন্তোপি হোতীতি. এত্থ কোকিলালাপসদ্দেন নিস্সিতে নিস্সযৱোহাৰেন লীলা গহিতা.