২. দোসপৰিহাৰাৱবোধপৰিচ্ছেদৱণ্ণনা

৬৮. কদাচি কৱিকোসল্লা, ৱিৰোধো সকলোপ্য’যং;

দোসসঙ্খ্যমতিক্কম্ম, গুণৱীথিং ৱিগাহতে.

৬৯. তেন ৱুত্তৱিৰোধান-মৱিৰোধো যথা সিযা;

তথা দোসপৰিহাৰা-ৱবোধো দানি নীযতে.

৬৮-৬৯. ইচ্চেৱং দোসৱিভাগং পৰিচ্ছিজ্জ ইদানি যথাৱুত্তদোসপৰিহাৰক্কমমুপদিসিতুমাহ ‘‘কদাচী’’ত্যাদি. সকলোপি অযং ৱিৰোধো ৱিৰুদ্ধত্থন্তৰাদিকতো ন কোচি একো এৱ দোসেসু, দোসানং ৱা সঙ্খ্যং গণনং দোসভাৱং অতিক্কম্ম পৰিচ্ছিজ্জ গুণানং ৱীথিং পদৱিং গুণসভাৱতং ৱিগাহতে অব্ভুপগচ্ছতি কদাচি, ন সব্বদা. কৱিনো পযুজ্জকস্স কোসল্লা তাদিসৱিসযপৰিগ্গহলক্খণনেপুঞ্ঞকাৰণা, ন তু যথা তথা চেতি. ‘‘তেনে’’চ্চাদি. যেনেৱং, তেন কাৰণেন ৱুত্তানং ৱিৰুদ্ধত্থন্তৰাদীনং ৱিৰোধানং যথা যেন পকাৰেন অৱিৰোধো নিদ্দোসতা সিযা ভৱেয্য, তথা তেন পকাৰেন দোসানং পৰিহাৰো দূৰীকৰণং অৱবুজ্ঝতি ঞাযতি এতেনাতি অৱবোধো, তস্স অৱবোধো, তন্নামিকো পৰিচ্ছেদো ইদানি নীযতে আনীযতে ৱুচ্চতেতি অত্থো.

৬৮-৬৯. এৱং দোসৱিভাগং পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা ইদানি যথাৱুত্তদোসানং পৰিহাৰত্থমাৰভন্তো ‘‘কদাচী’’ত্যাদিমাহ. সকলোপি অযং ৱিৰোধো পদদোসাদিকো দোসসঙ্খ্যং দোসানং, দোসেসু ৱা গণনং দোসভাৱং অতিক্কম্ম কদাচি কৱিকোসল্লা কৱিনো ব্যাকৰণাভিধানছন্দোঅলঙ্কতিআদীসু পৰিচযলক্খণেন পঞ্ঞাপাটৱেন যতো গুণৱীথিং গুণপদৱিং কেৱলং গুণসভাৱং ৱিগাহতে অব্ভুপগচ্ছতি, তেন কাৰণেন ৱুত্তৱিৰোধানং যথাৱুত্তপদদোসাদিৱিৰোধানং অৱিৰোধো অৱিৰুদ্ধতা যথা সিযা যেন পকাৰেন ভৱেয্য, তথা তেন পকাৰেন দোসপৰিহাৰাৱবোধো যথাৱুত্তপদদোসাদিসম্বন্ধিনো পৰিহৰণক্কমস্স অৱবোধকাৰণত্তা তন্নামিকপৰিচ্ছেদো ইদানি লদ্ধাৱসৰে নীযতে ৱুচ্চতে. যথাৱুত্তদোসা কৱিসামত্থিযেন নিদ্দোসত্তং ভজন্তি, তস্স সামত্থিযস্স উপদেসং দস্সামাতি অধিপ্পাযো.

পদদোসপৰিহাৰৱণ্ণনা

তত্থ ৱিৰুদ্ধত্থন্তৰস্স পৰিহাৰো যথা –

৭০. ৱিন্দন্তং পাকসালীনং, সালীনং দস্সনা সুখং;

তং কথং নাম মেঘো’যং, ৱিসদো সুখযে জনং.

৭০. ‘‘ৱিন্দন্ত’’মিচ্চাদি. পাকেন পৰিণতভাৱেন সালীনং যুত্তানং, মনুঞ্ঞানং ৱা সালীনং ৰত্তসালিআদীনং সালিজাতীনং দস্সনা সুখং চেতসিকং সোমনস্সং ৱিন্দন্তং তং জনং ৱিসদো অযং মেঘো অম্বুদো কথং নাম সুখযেতি. এত্থ তাদিসস্স জনস্স অসুখপ্পদানং গৰড়স্স মেঘস্সানুৰূপন্তি ৱিৰুদ্ধত্থন্তৰতা পৰিহটা.

৭০. তত্থ ৱিৰুদ্ধত্থন্তৰস্স পৰিহাৰো যথা এৱং. ‘‘ৱিন্দন্তি’’চ্চাদি. পাকসালীনং পৰিণামেন যুত্তানং, মনুঞ্ঞানং ৱা সালীনং ৰত্তসালিআদীনং দস্সনা দস্সনহেতু সুখং চেতসিকসোমনস্সং ৱিন্দন্তং অনুভোন্তং তং জনং তং কস্সকজনং ৱিসদো জলদাযকো অযং মেঘো কথং নাম সুখযে, ন সুখযতেৱ. তাদিসস্স জনস্স দুক্খদানং গৰড়দাযকস্স মেঘস্সাপি অনুৰূপমিতি ৱিৰুদ্ধঞ্ঞত্থো অপনীতো হোতি. পাকেন সালিনোতি ৱিগ্গহো. সুখং কৰোতীতি সুখযেতি নামধাতু.

যথা ৱা –

৭১. ৱিনাযকোপি নাগোসি,

গোতমোপি মহামতি;

পণীতোপি ৰসাপেতো,

চিত্তা মে সামি তে গতি.

৭১. ‘‘ৱিনাযকোপি’’চ্চাদি. ৱীনং পক্খীনং নাযকো, গৰুড়ো, সত্তে ৱিনেতীতি ৱিনাযকো, ৱুদ্ধো, ভগৱা চ. তত্থ যদা ৱিনাযকো গৰুড়ো, তদা তু নাগো পন্নগোসীতি ৱিৰুদ্ধং, পক্খন্তৰে ত্ৱৱিৰুদ্ধং ভগৱতো আগুস্স ৰাগাদিনো অভাৱতো. ইমেসং গুন্নং অতিসযেন গো গোতমো হীনপসু, গোতমৱংসাৱতিণ্ণত্তা গোতমো ভগৱা চ. হীনপসু চ ত্ৱং মহামতি অসীতি ৱিৰুদ্ধং অচ্চন্তহীনপসুনো মহতিযা পঞ্ঞায অভাৱতো. পক্খন্তৰে তু ন ব্যাঘাতো. পণীতো মধুৰো ৰসো, উত্তমো চ সুগতো. তত্থ মধুৰৰসতো অপেতো অপগতোসীতি ৱিৰুজ্ঝতি, ভগৱতো তু ৰসেহি সিঙ্গাৰাদীহি অপেতোতি যুজ্জতি. মে মম. সামীতি আমন্তনং. তে তৱ গতি পৱত্তি চিত্তা অব্ভুতাতি. এত্থ ৱিৰুদ্ধত্থন্তৰং ৱিৰোধালঙ্কাৰং সিলাঘনীযন্তি তেন তং পৰিহটং.

৭১. যথা ৱা উত্তদোসস্স পৰিহাৰো ঈদিসো ৱা. ‘‘ৱিনাযকো’’চ্চাদি. হে সামি ত্ৱং ৱিনাযকোপি গৰুড়োপি নাগোসি পন্নগো অসি. নো চে, ৱিনাযকোপি সত্তে ৱিনেন্তো এৱ নাগোসি নিক্কিলেসো অসি. গোতমোপি পসুতমোপি মহামতি মহাপঞ্ঞৱাসি. নো চে, গোতমোপি গোত্ততো গোতমোযেৱ মহামতি মহাপঞ্ঞৱাসি. পণীতোপি মধুৰোপি ৰসাপেতো মধুৰৰসতো অপগতোসি. নো চে, পণীতোপি উত্তমো এৱ ৰসাপেতো সিঙ্গাৰাদিৰসতো অপগতোসি. তে তুয্হং গতি পৱত্তি মে ময্হং চিত্তা অচ্ছৰিযা. এত্থ গৰুড়স্স নাগত্তঞ্চ পসুতমস্স পঞ্ঞৱন্তত্তঞ্চ পণীতস্স নিৰসত্তঞ্চ ৱিৰুদ্ধং, তথাপি অঞ্ঞপক্খস্স অৱিৰুদ্ধত্তা ৱিৰুদ্ধত্থন্তৰদোসো পসত্থেন ৱিৰুদ্ধালঙ্কাৰেন নিৰাকতো. ৱীনং পক্খীনং নাযকো, গৰুড়ো. সত্তে ৱিনেতীতি ৱিনাযকো, বুদ্ধো. নত্থি আগু [অগো (ক.)] এতস্সাতি নাগো, বুদ্ধো. গুন্নমতিসযেন গোতমো, পসু. মহতী মতি অস্সাতি মহামতি, বুদ্ধো. পধানত্তং নীতো পণীতো, মধুৰো ৰসো. ৰসতো অপেতোতি ৰসাপেতো, বুদ্ধোতি ৱিগ্গহো.

অঝত্থস্স যথা –

৭২. কথং তাদিগুণাভাৱে,

লোকং তোসেতি দুজ্জনো;

ওভাসিতাসেসদিসো,

খজ্জোতো নাম কিং ভৱে.

৭২. ‘‘কথ’’মিচ্চাদি. দুজ্জনো তাদিনো গুণা লোকং তোসেন্তি, তাদীনং গুণানং অত্তনি অভাৱে সতি লোকং সত্তলোকং কথং তোসেতি, ন তোসেতীতি অত্থো. ৱুত্তমেৱত্থন্তৰেন সাধেতি ‘‘খজ্জোতো নাম ওভাসিতা দীপিতা অসেসদিসা যেন তথাৱিধো কিং ভৱে, ন ভৱেয্য তাদিনো গুণস্স অভাৱতো’’তি. এত্থ খজ্জোতস্স অধিকত্থভাৱেন সিতো ওভাসিতাসেসদিসত্তদোসো ‘‘কথং তাদিগুণাভাৱে’’তিআদিৱচোভঙ্গিযা পৰিহটো.

৭২. অঝত্থস্স যথাতি এত্থ পৰিহাৰো অজ্ঝাহাৰো, এৱমুপৰিপি. ‘‘কথি’’চ্চাদি. দুজ্জনো গুণহীনজনো তাদিগুণাভাৱে সন্তোসজননকাৰণানং তাদিসানং সীলাদিগুণানং অত্তনি অৱিজ্জমানত্তে সতি লোকং সত্তলোকং কথং তোসেতি, ন তোসেতিযেৱ, তথা হি খজ্জোতো নাম ওভাসিতাসেসদিসো কিং ভৱে, ন ভৱত্যেৱ. এত্থ খজ্জোতস্স সকলদিসোভাসনসঙ্খাতমধিকত্থদোসো ‘‘কথং তাদিগুণাভাৱে’’চ্চাদিৱাক্যলীলায নিৰাকতো. তাদী চ তে গুণা চেতি ৱিগ্গহো.

৭৩. পহেড়িকাযমাৰুড়্হা, ন হি দুট্ঠা কিলিট্ঠতা;

পিযা সুখা’লিঙ্গিতং ক-মালিঙ্গতি নু নো ইতি.

৭৩. ‘‘পহেড়িকাযং’’ইচ্চাদি. কিলিট্ঠতা কিলিট্ঠপদদোসো পহেড়িকায ৱিসযে আৰুড়্হা সহী ন হি নো দুট্ঠো সিযা. কীদিসীতি আহ ‘‘পিযে’’চ্চাদি. ইতীতি নিদস্সনে. পিযা ৱল্লভায আলিঙ্গিতং কং জনং সুখং কাযিকং চেতসিকঞ্চ নো আলিঙ্গতি ন সংযুজ্জতি নু. নুইতি পৰিৱিতক্কে নিপাতো. এত্থ পিযাতি কিলিট্ঠং পহেড়িকায সমাৰোপেন পৰিহটং.

৭৩. ‘‘পহেড়িকে’’চ্চাদি. কিলিট্ঠতা কিলিট্ঠপদদোসসঙ্খাতা পহেড়িকাযং ৱিসযে আৰুড়্হা চে, ন হি দুট্ঠা দুট্ঠা ন হোতি. কিমুদাহৰণং? পিযা সুখালিঙ্গিতং কমালিঙ্গতি নু নো ইতি, ইতিসদ্দস্স নিদস্সনত্থত্তা সেসউদাহৰণানমেতমুপলক্খণন্তি ঞাতব্বং. নো চে, এৱংপকাৰানমুদাহৰণানমপৰিগ্গহেতব্বত্তা ইতিসদ্দো পকাৰত্থোতি. পিযা ৱল্লভায আলিঙ্গিতং উপগুহিতং কং নাম জনং সুখং কাযিকমানসিকং নো আলিঙ্গতি নু, আলিঙ্গতেৱাতি. এত্থ পিযাতি কিলিট্ঠপদং পহেড়িকাযমাৰোপনেন নিৰাকতং হোতি.

৭৪. যমকে নো পযোজেয্য, কিলিট্ঠপদ’মিচ্ছিতে;

ততো যমক’মঞ্ঞং তু, সব্বমেতংমযং ৱিয.

৭৪. ‘‘যমকে’’চ্চাদি. ততো অঞ্ঞন্তি ইচ্ছিতযমকতো অঞ্ঞং. তুইতি ৱিসেসজোতকো. এতংমযং ৱিযাতি এতেন কিলিট্ঠপদেন নিব্বত্তং ৱিয.

৭৪. ‘‘যমকে’’চ্চাদি. কিলিট্ঠপদং ইচ্ছিতে যমকে ইট্ঠযমকে নো পযোজেয্য নপ্পযুজ্জেয্য, ততো ইট্ঠযমকতো অঞ্ঞং সব্বং যমকং পন এতংমযং ৱিয ইমিনা কিলিট্ঠপদদোসেন কতং ৱিয হোতি. এত্থ ইট্ঠযমকং ৱুত্তনযেন ঞাতব্বং, এতেন নিব্বত্তং এতংমযন্তি ৱিগ্গহো.

দেসৱিৰোধিনো যথা –

৭৫. বোধিসত্তপ্পভাৱেন, থলেপি জলজান্য’হুং;

নুদন্তানি’ৱ সুচিৰা-ৱাসক্লেসং তহিং জলে.

৭৫. ‘‘বোধিসত্তে’’চ্চাদি. বোধিসত্তস্স মাযাদেৱিযা সুতস্স ৱক্খমানস্স ৱিসেসস্স তদুপ্পন্নদিনে সম্ভৱা পভাৱেন পুঞ্ঞপ্পভাৱতো জলজানি অম্বুজানি থলেপি অহুং অহেসুং অচিন্তনীযত্তা পুঞ্ঞপ্পভাৱস্স. কিং পন ৱাপ্যাদীসু কিং কৰোন্তাৱ তহিং তস্মিঞ্চ জলে সুচিৰং সব্বদাৱ আৱসনমাৱাসো তেন জাতো ক্লেসো তং নুদন্তানিৱ দূৰতো জহন্তানিৱেতি. অচিন্তনীযত্তা পুঞ্ঞপ্পভাৱস্স ঈদিসম্পি অচ্ছৰিযমহোসীতি ন দেসৱিৰোধো.

৭৫. বোধিসত্তপ্পভাৱেন বোধিসত্তস্স অচিন্তেয্যানুভাৱেন জলজানি জলজসদিসত্তা তন্নামকানি পদুমকেৰৱাদীনি তহিং জলে ৱিসযত্তেন পসিদ্ধে তস্মিং উদকে সুচিৰাৱাসক্লেসং অতিচিৰং নিৱাসতো জাতআযাসং নুদন্তানি ইৱ চজন্তানি ইৱ থলেপি অহুং অহেসুং, ৱাপিআদীসু কা কথা. এত্থ জলজানং থলুপ্পত্তিকথনসঙ্খাতং দেসৱিৰোধং অচিন্তেয্যপুঞ্ঞপ্পভাৱেন ঈদিসানং অচ্ছৰিযানং পাতুভাৱতো ‘‘বোধিসত্তপ্পভাৱেনা’’তি ইমিনা নিৰাকৰোতি. বোধিযং চতুমগ্গপঞ্ঞাযং সত্তোতি চ, তস্স পভাৱোতি চ, সুচিৰং আৱাসোতি চ, তেন ভূতো ক্লেসোতি চ ৱাক্যং.

কালৱিৰোধিনো যথা –

৭৬. মহানুভাৱপিসুনো, মুনিনো মন্দমাৰুতো;

সব্বোতুকমযং ৱাযি, ধুনন্তো কুসুমং সমং.

৭৬. ‘‘মহা’’ইচ্চাদি. মন্দো মুদুভূতো মাৰুতো অযং সব্বোতুকং সব্বেসু উতূসু পুপ্ফনকং কুসুমং পুপ্ফং সমং একতো কত্ৱা ধুনন্তো ৱিকিৰন্তো মুনিনো মুনিসদিসত্তা ভৱিস্সন্তমুনিভাৱেন চ বোধিসত্তস্স, মুনিনোযেৱ ৱা সম্মাসম্বোধিসমধিগমসমযে মহানুভাৱস্স পিসুনো সূচকো ৱাযি পৱাযতীতি. এত্থ যদ্যপেকদা সব্বোতুকাসম্ভৱো নানাউতূসু নানাকুসুমস্স সম্ভৱা, তথাপি ভগৱতো মহানুভাৱপিসুনমীদিসমেকপদিকং সম্ভৱতীতি কালৱিৰোধো ইমিনা পৰিহটো.

৭৬. ‘‘মহানুভাৱে’’চ্চাদি. অযং মন্দমাৰুতো অচণ্ডসমীৰণো সব্বোতুকং ৱসন্তাদীসু সব্বউতূসু ৱিকসন্তং কুসুমং পুপ্ফজাতং সমং একতো কত্ৱা ধুনন্তো কম্পেন্তো মুনিনো একন্তভাৱিত্তা মুনিসঙ্খাতস্স বোধিসত্তস্স, সম্মাসম্বোধিসমধিগমসমযে ভূতত্তা মুনিনো সব্বঞ্ঞুনো ৱা মহানুভাৱপিসুনো মহন্তং পুঞ্ঞপ্পভাৱং পকাসেন্তো ৱাযি সম্পৱাযীতি. এত্থ নানাকালে সম্ভৱন্তানম্পি কুসুমানং এককালে সম্ভৱস্স কালৱিৰোধত্তেপি ভগৱতো পুঞ্ঞানুভাৱো তাদিসমচ্ছৰিযমেকক্খণে জনেতুং সমত্থোতি কালৱিৰোধং ‘‘মহানুভাৱপিসুনো’’তি ইমিনা নিৰাকৰোতি. মহানুভাৱস্স, মহানুভাৱং ৱা পিসুনোতি ৱাক্যং.

কলাৱিৰোধিনো যথা –

৭৭. নিমুগ্গমনসো বুদ্ধ-গুণে পঞ্চসিখস্সপি;

তন্তিস্সৰৱিৰোধো সো, ন সম্পীণেতি কং জনং.

৭৭. ‘‘নিমুগ্গি’’চ্চাদি. বুদ্ধস্স গুণে সীলাদিকে অপৰিমাণে নিমুগ্গং ওগাড়্হং মনং চিত্তং যস্স তস্স পঞ্চসিখস্স গন্ধব্বদেৱপুত্তস্সপি ৱীণায তন্তিযা সৰো কিৰিযাকালমানলক্খণৱিলম্বিতদুতমজ্ঝভেদভিন্নো ছজ্জাদিকো তস্স ৱিৰোধো কলাসত্থপৰিনিদ্দিট্ঠকমৱেসমং কং জনং ন সম্পীণেতি, পীণেতিযেৱ. সম্মাসম্বুদ্ধস্স লোকিযগুণানুবন্ধবুদ্ধীনং ৱিক্খেপপ্পৱত্তিপি তথাৱিধং পীণেতীতি. ‘‘বুদ্ধগুণে নিমুগ্গমনসো’’তি ইমিনা কলাৱিৰোধো পৰিহটো.

৭৭. ‘‘নিমুগ্গি’’চ্চাদি. বুদ্ধগুণে সব্বঞ্ঞুনো ৱিম্হযজনকসীলাদিগুণসম্ভাৰে নিমুগ্গমনসো ওতিণ্ণচিত্তস্স পঞ্চসিখস্সপি গন্ধব্বদেৱপুত্তস্সাপি সো তন্তিস্সৰৱিৰোধো ৱীণায তন্তিযা ঘট্টনকিৰিযা, অদ্ধমত্তিকাদিকালো, হত্থাদীনং সন্নিৱেসলক্খণো মানোতি ইমেহি তীহি লক্খণেহি যুত্তস্স মন্দসীঘমজ্ঝিমপ্পমাণেহি ভিন্নস্স ছজ্জাদিসত্তসৰস্স কলাসত্থাগতক্কমস্স ৱিনাসসঙ্খাতো ৱিৰোধো কং জনং ন সম্পীণেতি, সম্পীণেতি এৱ. এত্থ অকন্তিযা কাৰণভূতো কলাসত্থাগতক্কমভঙ্গো লোকুত্তৰবুদ্ধগুণানুগতবুদ্ধিযা জাতোতি সো ভঙ্গো ‘‘নিমুগ্গমনসো বুদ্ধগুণে’’তি ৱুত্তত্তা পীতিযা কাৰণমেৱেতি ন ৱিৰোধো. নিমুগ্গো মনো অস্সাতি চ, তন্তিযা সৰোতি চ, তেসং ৱিৰোধোতি চ ৱাক্যং.

লোকৱিৰোধিনো যথা –

৭৮. গণযে চক্কৱাড়ং সো, চন্দনাযপি সীতলং;

সম্বোধিসত্তহদযো, পদিত্তঙ্গাৰপূৰিতং.

৭৮. ‘‘গণযে’’চ্চাদি. চন্দনায অপি সীতলং গণযে চিন্তেসি. কিন্তং? পদিত্তঙ্গাৰপূৰিতং চক্কৱাড়ং. কো সো? সম্বোধিযং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণে সত্তং পৰিবদ্ধং হদযং চিত্তং যস্স সো. সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণানুবন্ধবুদ্ধিনো হি তাদিসো মনোবন্ধোতি ন লোকৱিৰোধো.

৭৮. ‘‘গণযে’’চ্চাদি. সম্বোধিসত্তহদযো সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণে আসত্তচিত্তো সো বোধিসত্তো পদিত্তঙ্গাৰপূৰিতং আদিত্তঙ্গাৰেহি পৰিপুণ্ণং চক্কৱাড়ং চক্কৱাড়গব্ভং চন্দনাযপি চন্দনতো অপি সীতলং অতিসীতলং কত্ৱা গণযে চিন্তেয্যাতি. ইট্ঠত্থলুদ্ধস্স চিত্তপ্পৱত্তিযা ঈদিসত্তা অগ্গিনো চন্দনতোপি অধিকসীতত্তকপ্পনা ‘‘চন্দনং সীতলং, অগ্গি উণ্হো’’তি পৱত্তলোকসীমায ৱিৰুদ্ধা ন হোতি. সম্বোধিযং সত্তহদযং যস্সেতি চ, পদিত্তানি অঙ্গাৰানীতি চ, তেহি পূৰিতন্তি চ ৱিগ্গহো.

ঞাযৱিৰোধিনো যথা –

৭৯. পৰিচ্চত্তভৱোপি ত্ৱ-মুপনীতভৱো অসি;

অচিন্ত্যগুণসাৰায, নমো তে মুনিপুঙ্গৱ.

৭৯. ‘‘পৰিচ্চত্তে’’চ্চাদি. মুনিপুঙ্গৱ মুনীনং উত্তম পৰিচ্চত্তো ৱিসট্ঠো ভৱো সুগতিদুগ্গতিসঙ্খাতো যেনাতি পৰিচ্চত্তভৱোপি ত্ৱং উপনীতো আনীতো পৱত্তিতো ভৱো ৱুড্ঢি যেনাতি উপনীতভৱো অসি. তস্মা কাৰণা অচিন্ত্যগুণসাৰায তে নমো অত্থূতি সেসো. ঈদিসং ন ঞাযৱিৰুদ্ধমেৱংৱিধত্তা মুনিপুঙ্গৱস্স.

৭৯. ‘‘পৰিচ্চত্তে’’চ্চাদি. মুনিপুঙ্গৱ মুনিসেট্ঠ ত্ৱং পৰিচ্চত্তভৱোপি অপনীতসুগতিদুগ্গতিভৱোপি উপনীতভৱো লোকস্সানীতঅভিৱুদ্ধিকো অসি ভৱসি, অচিন্ত্যগুণসাৰায ততো এৱ চিন্তাৱিসযাতিক্কন্তসাৰগুণস্স তে তুয্হং নমো অত্থূতি সব্বাকাৰতো ভৱস্স পৰিচ্চত্তত্তা অত্তনি অৱিজ্জমানং সুগতিভৱং লোকস্স দেতীতি এতং ঞাযাগতং ন হোতীতি পটিভাতি, তথাপি চ সব্বঞ্ঞূনং পৱত্তি ঈদিসাযেৱাতি ঞাযৱিৰোধো নিৰাকতো. অচিন্ত্যা গুণসাৰা যস্মিন্তি ৱিগ্গহো.

আগমৱিৰোধিনো যথা –

৮০. নেৱালপতি কেনাপি, ৱচীৱিঞ্ঞত্তিতো যতি;

সম্পজানমুসাৱাদা, ফুসেয্যাপত্তিদুক্কটং.

৮০. ‘‘নেৱে’’তিআদি. যতীতি ভিক্খু কেনাপি সহ নেৱালপতি ন ৱদত্যেৱ, তথাপি ৱচীৱিঞ্ঞত্তিতো চোপনৱাচাসঙ্খাতেন ৱচীৱিঞ্ঞত্তিহেতুনা পৱত্তিতো সম্পজানন্তস্স মুসাৱাদতো কাৰণা আপত্তিদুক্কটং ‘‘সম্পজানমুসাৱাদস্স হোতী’’তি ৱুত্তদুক্কটাপত্তি ফুসেয্য আপজ্জতীতি. এত্থ অনালপতো ৱচীৱিঞ্ঞত্তিযা কথং মুসাৱাদোতি অভিধম্মাপন্নৱিৰোধো নত্থি, অপৰৱচনত্থে ত্ৱীদিসো ৱিৰুজ্ঝতীতি.

৮০. ‘‘নেৱি’’চ্চাদি. যতি সমণো কেনাপি কেনচি সদ্ধিং নেৱালপতি নো ভাসতি, তথাপি ৱচীৱিঞ্ঞত্তিতো চোপনৱাচাসঙ্খাতৱিঞ্ঞত্তিকাৰণা পৱত্তনতো সম্পজানমুসাৱাদা সম্পজানন্তস্স মুসাভণনতো আপত্তিদুক্কটং দুক্কটাপত্তিং ফুসেয্য আপজ্জেয্যাতি. এত্থ অনালপন্তস্স ৱচীৱিঞ্ঞত্তিতো মুসাৱাদো কথং সম্ভৱতীতি অভিধম্মাপন্নৱিৰোধো, ‘‘সন্তিং আপত্তিং নাৱিকৰেয্য, সম্পজানমুসাৱাদ’স্স হোতী’’তি নিদানুদ্দেসে নিদ্দিট্ঠৱচীদ্ৱাৰে অকিৰিযসমুট্ঠানা দুক্কটাপত্তি হোতীতি আগমৱিৰোধো নিৰাকতো. মুসাভণনং ৱিনা আপত্তি কথং ভৱতীতি? যথা কালে অৱস্সমানমেঘতো সঞ্জাতদুব্ভিক্খং ‘‘মেঘকতং দুব্ভিক্খ’’ন্তি ৱত্তব্বং হোতি, এৱং কথেতব্বকালে অকথনতো সঞ্জাতা ৱচীদ্ৱাৰে অকিৰিযসমুট্ঠানা দুক্কটাপত্তিপি ততো সঞ্জাতাতি ৱত্তব্বা হোতি. সম্পজানন্তস্স মুসাৱাদোতি চ, আপত্তিযেৱ দুক্কটন্তি চ ৱাক্যং.

নেয্যস্স যথা –

৮১. মৰীচিচন্দনালেপ-লাভা সীতমৰীচিনো [সিতমৰীচিনো (সী.)];

ইমা সব্বাপি ধৱলা, দিসা ৰোচন্তি নিব্ভৰং.

৮১. ‘‘মৰীচী’’ত্যাদি. সীতমৰীচিনো চন্দস্স মৰীচিযো দীধিতিযো এৱ চন্দনং, তস্স আলেপো উপদেহো, তস্স লাভেন ইমা সব্বাপি দিসা নিব্ভৰমতিসযং ধৱলা সেতা ৰোচন্তীতি নত্থেত্থ নেয্যতা মৰীচিযা সদ্দোপাত্তত্থায তু.

৮১. ‘‘মৰীচি’’চ্চাদি. সীতমৰীচিনো চন্দস্স মৰীচিচন্দনালেপলাভা মৰীচিসঙ্খাতচন্দনালেপস্স পটিলাভতো ইমা সব্বাপি দিসা নিব্ভৰমতিসযং ধৱলা সেতা ৰোচন্তি দিব্বন্তীতি. দিসানং ধৱলকাৰণস্স ‘‘মৰীচিচন্দনালেপলাভা সীতমৰীচিনো’’তি ৱুত্তত্তা নেয্যদোসো ন পতিট্ঠাতি, চন্দনমিৱ চন্দনং, মৰীচিযোযেৱ চন্দনমিতি চ, তস্স আলেপোতি চ, তস্স লাভোতি চ ৱিগ্গহো.

যথা ৱা –

৮১. মনোনুৰঞ্জনো মাৰ-ঙ্গনাসিঙ্গাৰৱিব্ভমো;

জিনেনা’সমনুঞ্ঞাতো, মাৰস্স হদযানলো.

৮২. ‘‘মনো’’চ্চাদি. মনং পস্সন্তানমনুস্সৰন্তানঞ্চ চিত্তং অনুৰঞ্জেতীতি মনোনুৰঞ্জনো, মাৰঙ্গনানং সিঙ্গাৰকতো ৱিব্ভমো ৱিলাসো জিনেন অসমনুঞ্ঞাতো অব্ভুপগতো মাৰস্স ৱসৱত্তিনো হদযানলো হদযগ্গি জাতো. সোকো চেত্থ অনলত্থে নিৰুপ্পিতো তস্স তাদিসত্থানতিৱত্তনতো, কাৰণন্তুপচাৰেনাতি. এত্থ যজ্জপি মাৰঙ্গনাপৰাজযো ন সদ্দোপাত্তত্থো, তথাপি ‘‘সিঙ্গাৰৱিব্ভমো মাৰস্স হদযগ্গী’’তি ৱুত্তে সামত্থিযা মাৰঙ্গনাপৰাজযো গম্যতে, তথাৱিধস্স মাৰসোকস্স মাৰঙ্গনাপৰাজযাব্যভিচাৰতো. নেৱেদিসস্স নেয্যতা, ৱঙ্কৱুত্তীদিসী গুণোযেৱ বন্ধস্স.

৮২. ৱত্তব্বস্স ঞাযোপাত্তত্তা নেয্যদোসপৰিহাৰত্থমুদাহৰতি ‘‘মনো’’চ্চাদি. মনোনুৰঞ্জনো দস্সনসৱনানুস্সৰণং কৰোন্তানং জনানং চিত্তমত্তনি অনুৰঞ্জন্তো মাৰঙ্গনাসিঙ্গাৰৱিব্ভমো মাৰৱধূনং ৰতিকীড়াহেতুভূতকামপত্থনাসঙ্খাতসিঙ্গাৰেন কতলীলা জিনেন জিতপঞ্চমাৰেন সত্থুনা অসমনুঞ্ঞাতো অনব্ভুপগতো অসম্পটিচ্ছিতো মাৰস্স ৱসৱত্তিনো হদযানলো হদযগ্গি অহোসীতি. অনলত্তেন কপ্পিতকাৰিযভূতো সোকো মাৰঙ্গনাসিঙ্গাৰৱিব্ভমসঙ্খাতকাৰণেন সদ্ধিং অভেদকপ্পনায [অনলত্তকপ্পনায (ক.)] ‘‘গুড়ো সেম্হং, তিপুসং জৰো’’তিআদীসু ৱিয তুল্যাধিকৰণভাৱেন ৱুত্তো হোতি. এত্থ কিঞ্চাপি মাৰঙ্গনানং পৰাজযৱাচকো সদ্দো নত্থি, তথাপি ‘‘সিঙ্গাৰৱিব্ভমো মাৰস্স হদযানলো’’তি ৱুত্তে মাৰঙ্গনাপৰাজযং ৱিনা তাদিসসোকুপ্পত্তিকাৰণস্স অনধিগতত্তা অঞ্ঞথানুপপত্তিলক্খণসামত্থিযেন তাসং পৰাজযো পকাসিতো হোতীতি ঈদিসৱঙ্কৱুত্তিযা বন্ধগুণত্তা নেয্যদোসো নিৰাকতো হোতীতি. মনো অনুৰঞ্জেতীতি চ, মাৰঙ্গনানং সিঙ্গাৰোতি চ, তেন কতো ৱিব্ভমোতি চ ৱাক্যং.

ৱিসেসনাপেক্খস্স যথা –

৮৩. অপযাতাপৰাধম্পি, অযং ৱেৰী জনং জনো;

কোধপাটলভূতেন, ভিয্যো পস্সতি চক্খুনা.

৮৩. ‘‘অপযাতে’’চ্চাদি. অযং ৱেৰী জনো অপযাতাপৰাধম্পি জনন্তি সম্বন্ধো. অপযাতো অপগতো অপৰাধো যস্স তং, কোধেন পাটলভূতেন সেতৰত্তেন. ইমিনা ৱিসেসনাপেক্খদোসো পৰিহটো.

৮৩. ‘‘অপযাতি’’চ্চাদি. অযং ৱেৰী জনো অপযাতাপৰাধম্পি অপগতাপৰাধম্পি জনং কোধপাটলভূতেন কোধেন ভূতসেতলোহিতৱণ্ণযুত্তেন চক্খুনা ভিয্যো যেভুয্যেন পস্সতীতি. ‘‘পস্সতী’’তি ৱচনস্স ৱিজ্জমানত্তেপি ‘‘চক্খুনা’’তি ৱিসেস্যৱচনং ‘‘কোধপাটলভূতেনা’’তি ৱিসেসনস্স লব্ভমানত্তা সাত্থকং হোতীতি ৱিসেসনাপেক্খদোসো নিৰাকতোতি. অপযাতো অপগতো অপৰাধো অস্মাতি চ, কোধেন পাটলভূতন্তি চ ৱিগ্গহো.

হীনত্থস্স যথা –

৮৪. অপ্পকানম্পি পাপানং,

পভাৱং নাসযে বুধো;

অপি নিপ্পভতানীত-

খজ্জোতো হোতি ভাণুমা.

৮৪. ‘‘অপ্পকান’’মিচ্চাদি. বুধো পণ্ডিতপোসো অপ্পকানং পাপানম্পি কিমুতমধিকানং পভাৱং আনুভাৱং নাসযে অপ্পৱত্তিং পাপেয্য. তং অত্থন্তৰন্যাসেন সাধেতি. ভাণুমা সূৰিযো নিপ্পভতং আনীতো খজ্জোতো যেন তথাৱিধো অপি হোতি. ‘‘মন্দপ্পভো অয’’ন্তি জোতিৰিঙ্গণম্পি নোপেক্খতি চক্কৱাড়কুহৰানুচৰিতমহানুভাৱোপীতি. এত্থ অপীত্যাদিনা ৱচোভঙ্গিযা হীনত্থদোসো পৰিহটো.

৮৪. ‘‘অপ্পকানি’’চ্চাদি. বুধো পঞ্ঞৱা অপ্পকানম্পি অতিমন্দানম্পি পাপানং অকুসলানং পভাৱং ৱিপাকদানসামত্থিযসঙ্খাতানুভাৱং নাসযে অহোসিকম্মতাপাদনেন নাসেয্য, বহূনং পাপানং ৱত্তব্বমেৱ নত্থি. তমত্থমত্থন্তৰন্যাসালঙ্কাৰেন সমত্থেতি অপিচ্চাদি. ভাণুমা সূৰিযো নিপ্পভতানীতখজ্জোতো অপি নিপ্পভতমাপাদিতজোতিৰিঙ্গণেহি সমন্নাগতোপি হোতীতি. হীনপভাৱো হোতি খজ্জোপনকে পহায অত্তনো আলোকং কৰোন্তো ন হোতীতি অধিপ্পাযো. এত্থ অপি নিপ্পভতিচ্চাদিৱচনৱিলাসৱসেন হীনপক্খং গহেত্ৱাপি সূৰিযউদাৰত্তস্সেৱ পোসিতত্তা ‘‘নিপ্পভতানীতখজ্জোতো’’তি ৱিসেসনপদং হীনত্থদোসং ন নিস্সযতি. নত্থি পভা যেসন্তি চ, তেসং ভাৱোতি চ, তং আনীতা খজ্জোতা যেনেতি চ ৱিগ্গহো.

অনত্থস্স যথা –

৮৫. ন পাদপূৰণত্থায, পদং যোজেয্য কত্থচি;

যথা ৱন্দে মুনিন্দস্স, পাদপঙ্কেৰুহং ৱৰং.

৮৫. ‘‘ন পাদে’’চ্চাদি. এত্থ ৱন্দেইচ্চাদো হেট্ঠা ৱিয পাদপূৰণস্স কস্সচি অভাৱেন অনত্থাভাৱো.

৮৫. ‘‘ন পাদি’’চ্চাদি. পাদপূৰণত্থায গাথাপাদানং পূৰণসঙ্খাতপযোজনত্থায পদং নামাদিকং কত্থচি ন যোজেয্য ৱিঞ্ঞূতি, যথা নিৰত্থকপদাযোজনে উদাহৰণমেৱং ‘‘মুনিন্দস্স ৱৰং পাদপঙ্কেৰুহং ৱন্দে’’তি. হেট্ঠা দুট্ঠোদাহৰণে ৱিয পাদপূৰণত্থং কস্সচি পদস্স অযোজিতত্তা সাত্থকপদেহি নিৰত্থকদোসো নিৰাকতোতি. মুদুনিম্মলসোভাদিসাধাৰণগুণযোগতো পঙ্কেৰুহসদিসং উপচাৰতো পঙ্কেৰুহং নাম. পাদমেৱ পঙ্কেৰুহন্তি ৱিগ্গহো. ৱিসেসনৱিসেস্যপদদোসপৰিহাৰো.

৮৬. ভযকোধপসংসাদি-

ৱিসেসো তাদিসো যদি;

ৱত্তুং কামীযতে দোসো,

ন তত্থে’কত্থতাকতো.

৮৬. ‘‘ভযে’’চ্চাদি. ভযঞ্চ চিত্তুত্ৰাসো কোধো চ দোসো পসংসা চ থুতি, তা আদি যস্স তুৰিতাদিনো সো তাদিসো ৱিসেসো যদি ৱত্তুং কামীযতে ইচ্ছীযতে, তত্থ তস্মিং ভযাদিৱিসেসে ৱিসযে একত্থতায একত্থভাৱেন কতো দোসো নত্থি.

৮৬. ইদানি ৱাক্যদোসপৰিহাৰত্থমাৰভতি ‘‘ভযকোধে’’চ্চাদি. ভযকোধপসংসাদি চিত্তুত্ৰাসপটিঘথুতিআদীহি সমন্নাগতো তাদিসো ৱিসেসো ৱত্তুং যদি কামীযতে চে ৱিঞ্ঞূহি ইচ্ছীযতে, তত্থ ভযকোধাদিকে ৱিসেসে একত্থতাকতো একত্থভাৱেন কতো দোসো ৱাক্যদোসো ন ভৱতি. ভযাদিৱিসেসে ৱত্তুমিচ্ছিতে পুব্বুচ্চাৰিতপদস্স পুনুচ্চাৰণে একত্থদোসো ন হোতীতি অধিপ্পাযো. ভযঞ্চ কোধো চ পসংসা চাতি চ, তা আদি যস্স তুৰিতকোতূহলঅচ্ছৰাহাসসোকপসাদসঙ্খাতস্স অত্থৱিসেসস্সেতি চ ৱিগ্গহো. তগ্গুণসংৱিঞ্ঞাণঅঞ্ঞপদত্থসমাসত্তা ভযাদীসু কথিতমপি গহেত্ৱা পুনপ্পুনং কথনমৱিৰোধং. একো অত্থো যেসং পদাদীনং তে একত্থা, তেসং ভাৱো একত্থতা, তায কতোতি ৱিগ্গহো.

যথা –

৮৭. সপ্পো সপ্পো অযং হন্দ, নিৱত্ততু ভৱং ততো;

যদি জীৱিতুকামো’সি, কথং তমুপসপ্পসি.

৮৭. ‘‘যথে’’ত্যুদাহৰতি ‘‘সপ্পো’’ইচ্চাদি. ‘‘অযং সপ্পো সপ্পো’’তি ভযেনামেডিতং হন্দাতি খেদে ততো তম্হা ঠানা, সপ্পতো ৱা ভৱং ভৱন্তো নিৱত্ততু গতমগ্গাভিমুখো আৱত্ততু. তং ঠানং, সপ্পং ৱা. নত্থেত্থ একত্থতাদোসো ভযেনামেডিতপ্পযোগতো.

৮৭. ‘‘সপ্পো’’চ্চাদি. হন্দ নট্ঠো ৱত, অযং সপ্পো সপ্পো ভৱং ততো ঠানতো, সপ্পতো ৱা নিৱত্ততু আৱত্ততু যদি জীৱিতুকামো অসি, তং ঠানং, সপ্পং ৱা কথমুপসপ্পসি কথমুপগচ্ছসীতি. ভযে আমেডিতৱচনত্তা একত্থতাদোসো নত্থি, জীৱিতুকামোসীতি এত্থ বিন্দুলোপো.

পদদোসপৰিহাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ৱাক্যদোসপৰিহাৰৱণ্ণনা

ভগ্গৰীতিনো যথা –

৮৮. যো কোচি ৰূপাতিসযো,

কন্তি কাপি মনোহৰা;

ৱিলাসাতিসযো কোপি,

অহো বুদ্ধমহোদযো.

৮৮. ‘‘যো’’ইচ্চাদি. ৰূপস্স অনুব্যঞ্জনেহি অনুব্যঞ্জিতবাত্তিংসৱৰপুৰিসলক্খণোপসোভিতস্স ব্যামপ্পভাকেতুমালাৱিৰাজিতস্স অতিসযো আধিক্কং ৱাচাগোচৰভাৱাতিক্কমেন অৱচনীযত্তা যো কোচিযেৱ. মনো অনেকলোকস্স চিত্তং হৰতীতি মনোহৰা চিত্তমৱহৰন্তী কন্তি সোভা কাপি অৱচনপথা কাপিযেৱ. ৱিলাসস্স গত্যাদিনো অতিসযো ৱচনপথাতিক্কন্তো কোপিযেৱ, তস্মা বুদ্ধস্স মহন্তো উদযো অভিৱুড্ঢি অহো অব্ভুতোতি. এত্থ কিংসদ্দেনাৰদ্ধা ৰীতি ন কত্থচি ভগ্গা.

৮৮. ‘‘যো কোচি’’চ্চাদি. ৰূপাতিসযো সুপ্পহিট্ঠিতপাদতাদিদ্ৱত্তিংসপুৰিসলক্খণেহি সোভিতস্স চিত্তঙ্গুলিতাদিঅসীতিঅনুব্যঞ্জনেহি অলঙ্কতস্স ব্যামপ্পভাকেতুমালাহি উজ্জলস্স ৰূপকাযস্স আধিক্যং যো কোচিযেৱ মনোগোচৰভাৱং ৱিনা ৱচনৱিসযাতিক্কন্তত্তা যো কোচিযেৱ. মনোহৰা লোকস্স চিত্তং হৰন্তী কন্তি সোভা কাপিযেৱ ৱচীৱিসযাতিক্কন্তত্তা কাপিযেৱ. ৱিলাসাতিসযো ৱিসযভূতপিযভাৱসঙ্খাতস্স গমনাদিৱিলাসস্স আধিক্যম্পি কোপিযেৱ ৱুত্তকাৰণেনেৱকোপিযেৱ. ততো বুদ্ধমহোদযো বুদ্ধস্স মহাভিৱুদ্ধিসঙ্খাতো উদযো অহো অচ্ছৰিযোতি. এত্থ সব্বনামিকেন কিং সদ্দেন ৱত্তুমাৰদ্ধক্কমো ন কত্থচি ভিন্নোতি ভগ্গৰীতিদোসো নত্থীতি.

৮৯. অব্যামোহকৰং বন্ধং, অব্যাকিণ্ণং মনোহৰং;

অদূৰপদৱিন্যাসং, পসংসন্তি কৱিস্সৰা.

৮৯. ‘‘অব্যামোহ’’ইচ্চাদি. নত্থি দূৰমেসন্তি অদূৰানি, তানিযেৱ পদানি, তেসং ৱিন্যাসো যাথাৱতো ঠপনং যস্স তং. ততোযেৱ অব্যাকিণ্ণো অসম্মিস্সো চ. সো অব্যাকিণ্ণতায এৱ মনোহৰো চাতি অব্যাকিণ্ণং মনোহৰং. তেনেৱ ‘‘অযমেত্থ অত্থো অযং ৱা’’তি এৱং ব্যামোহং ন কৰোতীতি অব্যামোহকৰো, তং. পসাদালঙ্কাৰালঙ্কিতং বন্ধং. কৱীনং ইস্সৰা পধানা. যে কনিট্ঠঙ্গুলিগণনানিট্ঠা, তে পসংসন্তি থুৱন্তি তাদিসবন্ধগুণস্সাতিসযপসংসাৰহভাৱেন.

৮৯. ‘‘অব্যামোহে’’চ্চাদি. অদূৰপদৱিন্যাসং নামাদিপদানং ৱোহাৰকালে অদূৰসম্বন্ধো যথা সিযা, তথা পটিপাটিযা পদট্ঠপনেন সমন্নাগতং অব্যাকিণ্ণং, ততোযেৱ অঞ্ঞসম্বন্ধীপদেহি অসম্মিস্সং মনোহৰং, ততোযেৱ ৱিঞ্ঞূনং চিত্তমাৰাধেন্তং অব্যামোহকৰং ‘‘ইমস্সত্থো ইমস্সত্থো এসো এসো ৱা’’তি সংসযমনুপ্পাদেন্তং বন্ধং পসাদালঙ্কাৰসংযুত্তং বন্ধনং কৱিস্সৰা কৱীনং পধানা পণ্ডিভজনা, কনিট্ঠঙ্গুলিযা গণিতব্বা অগ্গকৱিনোতি অধিপ্পাযো. পসংসন্তি থোমেন্তি. ব্যামোহং ন কৰোতীতি অব্যামোহকৰো. ৱি আকিণ্ণো ব্যাকিণ্ণো, ন ব্যাকিণ্ণো অব্যাকিণ্ণো. নত্থি দূৰং যেসং, তানিযেৱ পদানি, তেসং ৱিন্যাসো ঠপনং যস্স বন্ধস্সাতি ৱিগ্গহো.

যথা –

৯০. নীলুপ্পলাভং নযনং,

বন্ধুকৰুচিৰো’ধৰো;

নাসা হেমঙ্কুসো তেন,

জিনোযং পিযদস্সনো.

৯০. ‘‘যথে’’ত্যুদাহৰতি ‘‘নীলুপ্পলাভ’’মিচ্চাদি. যস্স জিনস্স নযনং নেত্তং নীলুপ্পলাভং ইন্দীৱৰদ্ৱযনিভং, অধৰো অধৰোট্ঠো বন্ধুকমিৱ বন্ধুককুসুমমিৱ ৰুচিৰো কন্তো, নাসা নাসিকা সযং হেমঙ্কুসো সুৱণ্ণঙ্কুসোযেৱ, তেন কাৰণেন অযং জিনো পিযং মধুৰং দস্সনমস্সাতি পিযদস্সনো. ঈদিসো ন ব্যাকিণ্ণদোসো, অব্যাকিণ্ণো পসাদোযেৱাতি.

৯০. ইদানি ব্যাকিণ্ণদোসপৰিহাৰং পৰিহৰতি ‘‘নীলুপ্পলি’’চ্চাদিনা. নযনং যস্স নেত্তযুগড়ং নীলুপ্পলাভং নীলুপ্পলদলসদিসং, অধৰো অধৰোট্ঠো বন্ধুকৰুচিৰো বন্ধুকপুপ্ফমিৱ মনুঞ্ঞো, নাসা নাসিকা হেমঙ্কুসো সুৱণ্ণঙ্কুসোযেৱ, তেন কাৰণেন অযং জিনো পিযদস্সনো মনুঞ্ঞদস্সনো হোতীতি. এত্থ পসাদালঙ্কাৰেন যুত্তত্তা ন ব্যাকিণ্ণদোসো. আভাসদ্দো নিভাসদ্দো ৱিয ইৱত্থো. নো চে, পভাপৰিযাযো ৱা হোতি. বন্ধুকমিৱ ৰুচিৰোতি চ, পিযং দস্সনং যস্সেতি চ ৱিগ্গহো. ইহ দস্সনস্স কত্তুভূতসাধুজনসম্বন্ধত্তেপি ৱিসযত্তেনেৱ জিনসম্বন্ধো হোতীতি অঞ্ঞপদত্থেন তথাগতো গহিতোতি.

৯১. সমতিক্কন্তগাম্মত্ত-কন্তৱাচাভিসঙ্খতং;

বন্ধনং ৰসহেতুত্তা, গাম্মত্তং অতিৱত্ততি.

৯১. ‘‘সমতিক্কন্তি’’চ্চাদি. সম্মা অতিক্কন্তং নিগ্গতং. গাম্মস্স ভাৱো গাম্মত্তং. যাসং কন্তানং মধুৰানং ৱাচানং তাহি অভিসঙ্খতং ৰচিতং বন্ধনং ৰসস্স মাধুৰিযস্স হেতুত্তা কাৰণভাৱেন গাম্মত্তং যথাৱুত্তং অতিৱত্ততি অতিক্কমতি.

৯১. ‘‘সমতি’’চ্চাদি. সমতিক্কন্তগাম্মত্তকন্তৱাচাভিসঙ্খতং ৱিসেসতো অতিক্কন্তগাম্মভাৱাহি কন্তৱাচাহি ৰচিতং বন্ধনং মুত্তকাদিবন্ধনং ৰসহেতুত্তা পণ্ডিতানং পীতিৰসস্স কাৰণত্তা যথাৱুত্তগাম্মদোসং অতিৱত্ততি অতিক্কম্ম পৱত্ততীতি. সম্মা অতিক্কন্তং গাম্মত্তং যাসং, তাহিযেৱ কন্তৱাচাহি অভিসঙ্খতন্তি চ, ৰসস্স হেতু, তস্স ভাৱোতি চ ৱিগ্গহো.

যথা –

৯২. দুনোতি কামচণ্ডালো,

সো মং সদয নিদ্দযো;

ঈদিসং ব্যসনাপন্নং,

সুখীপি কিমুপেক্খসে.

৯২. ‘‘যথে’’ত্যুদাহৰতি. কামাতুৰা কাচি ৱনিতা অত্তনো পিযং পতিং ৱিৰৱতি ‘‘দুনোতি’’চ্চাদিনা. দযায সহ পৱত্তীতি সদযইতি অনুনযৱসেন পিযস্স আমন্তনং, সানুনযামন্তনঞ্হি ততোনুগ্গহাভিকঙ্খাযমচ্চন্তমুচিতং, সো কামো কন্দপ্পো এৱ চণ্ডালো অকণ্ডো ৱা অসয্হোপতাপাৱহত্তা. কামে চণ্ডালত্তাৰোপনঞ্চ উচিতমেৱ যতোনেন কযিৰমানমসহনমুপতাপমসহমানা তং পৰিভৱন্তং ৱিপ্পলপতি, নিদ্দযো নিক্কৰুণো, ইদমপি উচিতমুপতাপে নিক্কৰুণানং তাদিসী গতীতি. মং দুনোতি অধিকমুপতাপেতি নিদ্দযত্তা, ন ভৱন্তং, তেনেৱ ভৱং সুখী. ইমিনা অঞ্ঞাসত্ততং তস্স দীপেতি. যদি নাঞ্ঞাসত্তোসি, নাহমেকাকিনী ভৱামি. অসহাযানঞ্হি পটিসত্তৱো হোন্তি. একাকিত্তাযেৱাহমপ্পটিসৰণত্তানেন দুসামীতি [দুঞ্ঞামীতি (?)] তৱ কামং ত্ৱং সুখী হোসি. সনাথানং তাদিসী ৱুত্তীতি এৱং সুখীপি ত্ৱং ঈদিসং ব্যসনমাপন্নং কিং কস্মা উপেক্খসেতি. এৱমযং ৱঙ্কৱুত্তিযা অত্তনো, তং ৱিসযমনুভৱন্তস্স চ ৱিমুখত্তং নিদস্সেতীতীদিসং ন গাম্মং.

৯২. গাম্মদোসপৰিহাৰে লক্খিযং দস্সেতি ‘‘দুনোতি’’চ্চাদি. কামতণ্হাভিভূতা অঙ্গনা অত্তনো ৱল্লভং নিস্সায এৱং ৱিলপতি ‘‘সদয হে কাৰুণিক সো কামচণ্ডালো সো অনঙ্গনীচো নিদ্দযো নিক্কাৰুণিকো মং দুনোতি পীড়েতি, সুখীপি মম ৱিয অনাথভাৱাভাৱতো সুখিতোপি ত্ৱং ঈদিসং ব্যসনাপন্নং এৱং কামচণ্ডালেন অকাৰুণেন কতঅসয্হসন্তাপসঙ্খাতব্যসনমনুপ্পত্তং মং কিমুপেক্খসে কস্মা উদাসীনোসী’’তি. অত্তনো দুক্খাতুৰত্তা দুক্খদূৰীকৰণং কাৰুণিকানংযেৱ ৱিসযন্তি ‘‘সদযে’’তি অনুনযৱসেন আমন্তনুচিতং অত্তনো দুক্খাতুৰতং পোসেতুং পীড়াকাৰকে কামে চণ্ডালত্তাৰোপনঞ্চ নিদ্দযত্তকথনঞ্চ উচিতমেৱ অত্তনি উপেক্খকত্তা. সুখীপীতি ইমিনা তস্স পৰৱিসযাসত্ততায অতিচাৰং অব্ভুপগমেতি. এৱং ৱঙ্কৱুত্তিযা অত্তনো ৱল্লভে সানুৰাগত্তঞ্চ অত্তনি তস্স তদভাৱত্তঞ্চ দস্সেতীতি. ‘‘কঞ্ঞে কামযমানং মং, ন কামযসি কিংন্ৱিদ’’ন্তি এত্থ ৱিয ইহ গাম্মদোসো নত্থীতি গাম্মদোসপৰিহাৰমিদং. কামোযেৱ চণ্ডালো কামচণ্ডালো, সহ দযায যো ৱত্ততীতি চ, নত্থি দযা অস্সেতি চ, সুখমস্স অত্থীতি চ ৱিগ্গহো. অপিসদ্দো অক্খমে.

৯৩. যতিহীনপৰিহাৰো, ন পুনে’দানি নীযতে;

যতো ন সৱনুব্বেগং, হেট্ঠা যেতং ৱিচাৰিতং.

৯৩. ‘‘যতি’’চ্চাদি. ৱিচাৰিতন্তি ‘‘তং নমে সিৰসা চামী-কৰৱণ্ণং তথাগত’’ন্তিআদিনা হেট্ঠা পকাসিতন্তি অত্থো.

৯৩. ‘‘যতিহীনি’’চ্চাদি. যতো যস্মা সৱনুব্বেগং ‘‘দোসানমুদ্দেসক্কমেন দোসপৰিহাৰক্কমো ন ৱুত্তো’’তি এৱং ৱিঞ্ঞূনমুপ্পজ্জমানং ইমস্স গন্থস্স সৱনাসহনং নত্থি, ততো যতিহীনপৰিহাৰো যতিহীনদোসস্স পৰিহৰণৱসেন পৱত্তমুদাহৰণং ইদানি পুন ন নীযতে নাহৰীযতেতি. ইমিনাধিগতমাদো ৱুত্তত্থমেৱ সমত্থেতি. হেট্ঠা যেতং ৱিচাৰিতন্তি এৱং যতিহীনদোসপৰিহৰণং হেট্ঠা অনন্তৰপৰিচ্ছেদে ৱিচাৰিতং ‘‘তং নমে সিৰসা চামী-কৰৱণ্ণং তথাগত’’ন্তিআদিনা পকাসিতন্তি. আদো যতিহীনদোসপাতুভাৱেযেৱ পৰিহাৰক্কমস্সাপি দস্সিতত্তা ইহাদস্সনেপি গন্থস্স ঊনতা নত্থীতি অধিপ্পাযো. যতি হীনা এত্থেতি চ, তস্স পৰিহাৰোতি চ, সৱনে উব্বেগন্তি চ ৱিগ্গহো.

কমচ্চুতস্স যথা –

৯৪. উদাৰচৰিতো’সি ত্ৱং, তেনেৱা’ৰাধনা ত্ৱযি;

দেসং ৱা দেহি গামং ৱা, খেত্তং ৱা মম সোভনং.

৯৪. ‘‘উদাৰ’’ইচ্চাদি. উদাৰং উদাৰত্তং চাগাতিসযসম্বন্ধতো চৰিতং অতিগুণপৱত্তি যস্সাতি ৱিগ্গহো. এত্থ উচিতত্তা দেসাদীনং যাচনক্কমস্স কমচ্চুতস্স পৰিহাৰোযং.

৯৪. ‘‘উদাৰি’’চ্চাদি. ত্ৱং পুঞ্ঞৱন্ত উদাৰচৰিতোসি চাগাতিসযযোগতো ৱিসাৰদপৱত্তিযুত্তোসি, তেনেৱ তেন কাৰণেনেৱ আৰাধনা মম যাচনা ত্ৱযি হোতি. দেসং ৱাজনপদং ৱা, নো চে, গামং ৱা সংৱসথং ৱা, নো চে, সোভনং খেত্তং ৱা কেদাৰং ৱা মম দেহীতি অনুপুব্বং হীনপদত্থযাচনা দাযকস্স দানস্সাপি যাচকস্স ইচ্ছিতত্থপটিলাভস্সাপি অনুৰূপত্তা কমচ্চুতদোসমপনেতি. উদাৰং চৰিতং অস্সাতি ৱিগ্গহো.

অতিৱুত্তস্স যথা –

৯৫. মুনিন্দচন্দসম্ভূত-

যসোৰাসিমৰীচিনং;

সকলোপ্য’যমাকাসো,

না’ৱকাসো ৱিজম্ভনে.

৯৫. ‘‘মুনিন্দ’’ইচ্চাদি. মুনিন্দোযেৱ চন্দো, ততো সম্ভূতা পাতুভূতা, যসোৰাসী এৱ মৰীচিযো, তাসং. অযং সকলো আকাসোপি গগনমেৱ, ন তস্সেকো পদেসো. ৱিজম্ভনে ব্যাপনে নাৱকাসো তাদিসত্তা তাসং মৰীচিনন্তি নাতিৱুত্তং.

৯৫. ‘‘মুনিন্দি’’চ্চাদি. মুনিন্দচন্দসম্ভূতযসোৰাসিমৰীচিনং মুনিন্দসঙ্খাতচন্দতো পাতুভূতানং কিত্তিসমূহসঙ্খাতকিৰণানং ৱিজম্ভনে ব্যাপনে অযং সকলোপি আকাসো নাৱকাসো ন ওকাসো হোতীতি. হেতুফলাদিএকেককাৰণেনাপি অপ্পমেয্যানং সব্বঞ্ঞুগুণানং পৱত্তিযা অপ্পমেয্যসামঞ্ঞভূতাকাসস্স নিৰৱকাসস্স ইৱ কথনমুচিতন্তি অতিৱুত্তদোসো ইহ ন ভৱতি. চন্দো ইৱ চন্দো, মুনিন্দো এৱ চন্দো, ততো সম্ভূতানংযেৱ যসানং ৰাসী চ তা মৰীচিযো চাতি ৱিগ্গহো.