২. কপ্পৱিনাসকণ্ডো
ইদানি বুদ্ধুপ্পাদদুল্লভকথা
‘‘বুদ্ধো চ দুল্লভো লোকে, সদ্ধম্মসৱনম্পি চ;
সঙ্ঘো চ দুল্লভো লোকে, সপ্পুৰিসাতি দুল্লভা’’তি.
ইমিস্সা গাথায সংৱণ্ণনাক্কমো সম্পত্তো. তত্থ ইমস্মিং সত্তলোকে ওকাসলোকে ৱা সব্বঞ্ঞুসম্মাসম্বুদ্ধো দুল্লভোৱ তথা হেস লোকো সঙ্খাৰলোকো, সত্তলোকো, ওকাসলোকোতি তিপ্পভেদো হোতি তেসং সম্পত্তিৱিপত্তি চ এৱং ৱেদিতব্বা তত্থ লুজ্জতি পলুজ্জতীতি লোকোতি ৱচনত্থেন সত্তলোকো ৱেদিতব্বো. লোকিযন্তি পতিট্ঠহন্তি এত্থ সত্তনিকাযাতি ৱচনত্থেন ওকাসলোকো ৱেদিতব্বো. তথা হেস সত্তা অৱকসন্তি এত্থাতিওকাসোতি ৱুচ্চতি সো ভূমিৱসেন অপাযভূমি, কামসুগতিভূমি, ৰূপাৱচৰভূমি, অৰূপাৱচৰভূমিচেতি চতুব্বিধা হোতি. তত্থ নিৰযং, তিৰচ্ছানযোনি, পেত্তিৱিসযো, অসুৰকাযো, তি চতস্সো অপাযভূমি নাম. মনুস্সা, চাতুমহাৰাজিকা, তাৱতিংসা, যামা, তুসিতা, নিম্মানৰতি, পৰনিম্মিতৱসৱত্তী চেতি সত্তৱিধা হোতি কামসুগতিভূমি সাপনাযং একাদসৱিধাপি কামতণ্হা অৱচৰতি এত্থাতি ৱচনত্থেন কামাৱচৰভূমি নাম. ব্ৰহ্মপাৰিসজ্জা, ব্ৰহ্মপুৰোহিতা, মহাব্ৰহ্মা চ পঠমজ্ঝানভূমি ইদং অগ্গিনা পৰিগ্গহিতট্ঠানং. পৰিত্তাভা, অপ্পমাণাভা, আভস্সৰা চ দুতিযজ্ঝানভূমি ইদং আপেন পৰিগ্গহিতট্ঠানং. পৰিত্তসুভা, অপ্পমাণসুভা, সুভকিণ্হা চ ততিযজ্ঝানভূমি ইদং ৱাতেন পৰিগ্গহিতট্ঠানং, তেসং ৱিপত্তিং পৰতো ৱণ্ণযিস্সাম. ৱেহপ্ফলা, অসঞ্ঞসত্তা, সুদ্ধাৱাসা চ চতুত্থজ্ঝানভূমিচেতি ৰূপাৱচৰভূমি সোড়সৱিধা হোতি. অৱিহা, অতপ্পা, সুদস্সা, সুদস্সী, অকনিট্ঠাচেতি সুদ্ধাৱাসভূমি পঞ্চৱিধা হোতি. আকাসানঞ্চাযতনভূমি, ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনভূমি, আকিঞ্চঞ্ঞাযতনভূমি, নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনভূমিচেতি চতুব্বিধা হোতি অৰূপভূমি. এত্তাৱতা একতিংসপ্পভেদাপি ভূমি অৱকসন্তি এত্থ সত্তনিকাযাতি ৱচনত্থেন ওকাসোতি ৱুচ্চতি. তত্থ অট্ঠ মহানিৰযানি অপাযভূমি নাম. তিৰচ্ছানং পেত্তিৱিসযো অসুৰকাযোতি ইমেসং ৱিসুং ভূমি নাম নত্থি, মনুস্সভূমিযংযেৱ যত্থ কত্থচি অৰঞ্ঞৱনপত্থাদীসু নিবদ্ধৱাসং ৱসন্তি সোযেৱ পদেসো তেসং ভূমি. মনুস্সভূমিতো দ্ৱিতালীসসহস্সযোজনো যুগন্ধৰপ্পমাণো সিনেৰুনো পঞ্চমাড়িন্ধো চাতুমহাৰাজিকভূমি. ততুপৰি দ্ৱিতালীসসহস্সযোজনং সিনেৰুমত্থকং তাৱতিংসানং ভূমি. ততুপৰি দ্ৱেতালীসসহস্সযোজনং ঠানং যামানং ভূমি. ইমিনা নযেন যাৱ ৱসৱত্তিভূমি দ্ৱিতালীসসহস্সযোজনে তিট্ঠতি, তস্মা মনুস্সভূমিতো যাৱ ৱসৱত্তিভূমি দ্ৱেসহস্সানিপঞ্চন হুতানি দুৱেসতসহস্সানি যোজনানি হোন্তি, তেনেতং ৱুচ্চতি.
‘‘মনুস্সভূমিতো যাৱ, ভূমি ৱসৱত্তন্তৰা;
দুৱে সতসহস্সানি, পঞ্চনহুতমেৱ চ.
দ্ৱেসহস্সঞ্চ মধিকং, যোজনানং পমাণতো;
গণনা নাম ভূমীসু, সঙ্খ্যা এৱং পকাসিতা’’তি.
ততুপৰি ব্ৰহ্মপাৰিসজ্জাদযো তযো ব্ৰহ্মুনো পঞ্চপঞ্ঞাসসতসহস্স অট্ঠসহস্সযোজনে সমতলে ঠানে তিট্ঠন্তি. দুতিযততিযভূমীব্ৰহ্মুনোপি তপ্পমাণেসু সমতলেসু তিট্ঠন্তি. চতুত্থভূমিযং পন ৱেহপ্ফলঅসঞ্ঞসত্তা তপ্পমাণে সমতলে ঠানে তিট্ঠন্তি. ততুপৰিসুদ্ধাৱাসভূমিযো তংতং পমাণে ঠানে উপৰূপৰি তিট্ঠন্তি. চতস্সোপি অৰূপভূমিযো তপ্পমাণে ঠানে উপৰূপৰি তিট্ঠন্তি. এত্তাৱতা চ মনুস্সভূমিতো যাৱ ভৱগ্গা যোজনানং সত্তকোটি চ অট্ঠাৰসলক্খা চ পঞ্চনহুতানি চ ছসহস্সানি চ হোন্তি তেনেতং ৱুচ্চতি পোৰাণেহি.
‘‘হেট্ঠিমা ব্ৰহ্মলোকম্হা, পতিতা মহতী সিলা;
অহোৰত্তেন একেন, উগ্গতা অট্ঠতালীসং.
যোজনানং সহস্সানি, চাতুমাসেহি ভূমি;
এৱং ৱুত্তপ্পমাণেন, সাযং হেট্ঠিমভূমি.
ইতো সতসহস্সানি, সত্তপঞ্ঞাস চাপৰং;
সট্ঠি চেৱ সহস্সানি, উব্বেধেন পকাসিতা.
যোজনেসুপি ৱুত্তেসু, হিত্ৱা কামপ্পমাণকং;
সেসানি ৱসৱত্তীনং, পাৰিসজ্জান মন্তৰং.
তঞ্চ পঞ্চহি পঞ্ঞাস, সতসহস্সানি চাপৰং;
অট্ঠ চেৱ সহস্সানি, যোজনানি পৱুচ্চৰে.
ইতো পৰাসু সব্বাসু, ব্ৰহ্মভূমীসু যোজনা;
তপ্পমাণাৱ দট্ঠব্বা, নযগ্গাহেন ধীমতা.
ভূমিতো আভৱগ্গম্হা, সত্তকোটি অট্ঠাৰস;
লক্খা পঞ্চ নহুতানি, ছসহস্সানি সব্বদাতি.
এসা চ ৱিচাৰণা টীকা চৰিযমতেন কতা;
ইদমেৱ সন্ধায, যাৱতা চন্দিমসূৰিযা.
পৰিহৰন্তি দিসা ভন্তি, ৱিৰোচমানা যাৱতা;
তাৱ সহস্সধা লোকে, এত্থ তে ৱত্ততী ৱসো’’তি.
ৱুত্তং. এত্থন্তৰে সত্তা তিট্ঠন্তি, তেসং ৱিত্থাৰো অপুব্বং কত্ৱা কথেতুং অসক্কুণেয্যত্তা ন ৱক্খাম ইমস্মিং সত্তলোকে ওকাসলোকে চ সব্বঞ্ঞুসম্মাসম্বুদ্ধোৱ দুল্লভো, তথা হি চত্তাৰো বুদ্ধা অনুবুদ্ধো, সাৱকবুদ্ধো, পচ্চেকবুদ্ধো, সম্মাসম্বুদ্ধোতি. তত্থ বহুস্সুতং ভিক্খুং পসংসন্তেন চ ন সো তুম্হাকং সাৱকো নাম, বুদ্ধোনামেস চুন্দাতি বহুস্সুতস্স ভিক্খুনো বুদ্ধভাৱং অনুজানন্তেন চ.
ধম্মকাযো যতো সত্থা, ধম্মো সত্থুকাযো মতো;
ধম্মাসিকোসো সঙ্ঘো চ, সত্থুসঙ্খ্যম্পি গচ্ছতীতি.
ৱুত্তে পুথুজ্জনোপি উপচাৰৱসেন ৱাচনামগ্গস্স বোধত্তা অনুবুদ্ধো নাম. অৰিযসাৱকো পন পৰতো যোসৱসেন চত্তাৰি সচ্চানি বুজ্ঝতি বুজ্ঝনমত্তমেৱ ৱাতি ৱচনত্থেন বুজ্ঝনসভাৱত্তা সাৱকবুদ্ধো নাম. যো পন খগ্গৱিসাণকপ্পো সযম্ভূঞাণেন অনঞ্ঞবোধকো হুত্ৱা সামং বুজ্ঝনত্থেন পচ্চেকবুজ্ঝত্তা পচ্চেকবুদ্ধো নাম. সম্বুদ্ধোতিপি এতস্সেৱ নামং. যো পন সঙ্খতাসঙ্খতপ্পভেদং সকলম্পি ধম্মজাতং যাথাৱসৰসলক্খণপ্পটিৱেধৱসেন সম্মা পকাৰেন সযং পচিতুপাৰমিতাসযম্ভূতেন সযম্ভূঞাণেন সযমেৱ অনঞ্ঞবোধিতো হুত্ৱা সৱাসনসম্মোহনিদ্দায অচ্চন্তং ৱিগতো দিনকৰকিৰণসমাগমেন পৰমৰুচিৰসিৰীসোভগ্গপ্পত্তিযা ৱিকসিতমিৱ পদুমং অগ্গমগ্গঞাণসমাগমেন অপৰিমিতগুণগণালঙ্কতসব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণপ্পত্তিযা সব্বধম্মে বুজ্ঝি অবুজ্ঝি অঞ্ঞাসীতি সম্মাসম্বুদ্ধো, ভগৱা, সোৱ লোকে দুল্লভো পচ্চেকসম্বুদ্ধানম্পি হি একস্মিং কালে সতসহস্সাদিৱসেন একতো পৱত্তত্তা তে দুল্লভাপি অনচ্ছৰিযজাতত্তা পৰেসং মগ্গফলাধিগমায উপনিস্সযৰহিতত্তা চ সম্মাসম্বুদ্ধোৱ লোকে দুল্লভো, অযং লোকসম্পত্তিৱিচাৰণা.
কথং লোকস্স ৱিপত্তি ৱেদিতব্বা তথা হেস লোকো ৱিনস্সমানো তেজেনপি আপেনপি ৱাযুনাপি ৱিনস্সতি. তস্স ৱিত্থাৰো ৱিসুদ্ধিমগ্গাদীসু ৱুচ্চমানোপি কেসঞ্চি পুগ্গলানং মতেন মিচ্ছাগাহত্তা ব্ৰহ্মূনং আযুনা মিনিতেপি অসমানং সংৱট্টসীমাপি ৱিৰুদ্ধা, তস্মা তেসং ৱাদং অপনেত্ৱা গন্থতো সমানেত্ৱা ৱক্খাম. তত্থ চত্তাৰি অসঙ্খ্যেয্যানি. কতমানি চত্তাৰি অসঙ্খ্যেয্যানি সংৱট্টো, সংৱট্টট্ঠাযী, ৱিৱট্টো, ৱট্টট্ঠাযীতি. তযো সংৱট্টা আপোসংৱট্টো, তেজোসংৱট্টো, ৱাযোসংৱট্টো. তিস্সো সংৱট্টসীমা আভস্সৰা, সুভকিণ্হা, ৱেহপ্ফলাতি. অযমেত্থ উদ্দেসো. তত্থ সংৱট্টো নাম পৰিহাযমানো কপ্পো. তেন সংৱট্টট্ঠাযীপি গহিতো হোতি, তং মূলকত্তা. ৱড্ঢযমানো ৱিৱট্টকপ্পো নাম. তেন ৱিৱট্টট্ঠাযীপি গহিতো তং মূলকত্তা. তত্থ সংৱট্টোতি ৱিনাসো. যদা কপ্পো ৱিনস্সমানো তেজেন সংৱট্টতি, আভস্সৰতো হেট্ঠা পঠমজ্ঝানভূমি অগ্গিনা দয্হতি. যদা আপেন সংৱট্টতি, সুভকিণ্হতো হেট্ঠা যাৱ দুতিযজ্ঝানভূমি উদকেন ৱিলীযতি. যদা ৱাযুনা সংৱট্টতি, ৱেহপ্ফলতো হেট্ঠা যাৱ ততিযজ্ঝানভূমি ৱাতেন সংৱট্টতি. ৱিত্থাৰতো পন জাতিখেত্ত আণাখেত্তৱিসযখেত্তৱসেন তিণ্ণং বুদ্ধখেত্তানং আণাখেত্তং ৱিনস্সতি. তস্মিং ৱিনট্ঠে জাতিখেত্তম্পি ৱিনস্সতেৱ. তত্থ জাতিখেত্তং দসসহস্সচক্কৱাড়পৰিযন্তং হোতি. তং তথাগতস্স পটিসন্ধিগ্গহণআযুসঙ্খাৰোস্সজ্জনাদিকালেসুপি কম্পতি. আণাখেত্তং কোটিসতসহস্সচক্কৱাড়পৰিযন্তং. যত্থ ৰতনসুত্তং খন্ধপৰিত্তং ধজগ্গপৰিত্তং আটানাটিযপৰিত্তং মোৰপৰিত্তন্তি ইমেসং পৰিত্তানং আনুভাৱো পৱত্ততি. ৱিসযখেত্তং অনন্তং অপৰিমাণং. তত্থ জাতিখেত্তআণাখেত্তাৱসেন দ্ৱে খেত্তানি একতো ৱিনস্সন্তি. সণ্ঠহন্তম্পি একতো সণ্ঠহতি. তস্স ৱিনাসোচ সণ্ঠহন্তঞ্চ এৱং ৱেদিতব্বং যস্মিং সমযে কপ্পো অগ্গিনা নস্সতি, তদা আদিতো কপ্পৱিনাসকমহামেঘো ৱুট্ঠহিত্ৱা কোটিসতসহস্সচক্কৱাড়ং একমেঘৱস্সং ৱসি, তুট্ঠা মনুস্সা বীজানি ৱপ্পেন্তি, সস্সেসু গোখাযিতমত্তেসু জাতেসু গদ্ৰভৰৱং ৱিৰৱন্তো একবিন্দুপি ন পততি. যদা পচ্ছিন্নমেৱ হোতি তদা ৱস্সূপজীৱিনো সত্তা কালং কত্ৱা পৰিত্তাভেসু ব্ৰহ্মভূমীসু উপ্পজ্জন্তি পুঞ্ঞফলূপজীৱিনোপি দেৱতা তত্থেৱ ব্ৰহ্মলোকে উপ্পজ্জন্তি, এৱং দীঘস্স অদ্ধুনো অচ্চযেন তত্থ তত্থ উদকং পৰিক্খযং গচ্ছতি, মচ্ছকচ্ছপাদি উদকনিস্সিতা পাণা কালং কত্ৱা মনুস্সদেৱলোকেসু নিব্বত্তিত্ৱা ঝানং উপ্পাদেত্ৱা ব্ৰহ্মলোকে নিব্বত্তন্তি. নেৰযিকসত্তাপি সত্তমসূৰিযপাতুভাৱা ৱিনস্সন্তি, তেপি দেৱলোকে পটিলদ্ধজ্ঝানৱসেন ব্ৰহ্মলোকে উপ্পজ্জন্তি, তদা হি লোকব্যূহা নাম কামাৱচৰদেৱা উক্খিত্তসিৰা ৱিকিণ্ণকেসা ৰুদমুখা অস্সূনি হত্থেহি মুঞ্চমানা ৰত্তৱত্থনিৱত্থা অতিৱিয ৱিৰূপৱেসধাৰিনো হুত্ৱা মনুস্সপথে ৱিচৰন্তা এৱং আৰোচেন্তি ‘‘মাৰিসা ভো ইতো ৱস্সসত সহস্সচ্চযেন কপ্পৱুট্ঠানং ভৱিস্সতি অযং লোকো ৱিনস্সিস্সতি মহাসমুদ্দোপিসুস্সিস্সতি অযঞ্চ মহাপথৱী সিনেৰুপব্বতৰাজা ডয্হিস্সতি ৱিনস্সিস্সতি যাৱব্ৰহ্মলোকা ৱিনাসো ভৱিস্সতি মেত্তং মাৰিসা ভাৱেথ. কৰুণং, মুদিতং, উপেক্খং মাৰিসা ভাৱেথ মাতৰং উপট্ঠহথ, পিতৰং উপট্ঠহথ, কুলে জেট্ঠাপচাযিনো হোথা’’তি. তেসং ৱচনং সুত্ৱা যেভুয্যেন মনুস্সা চ ভুম্মদেৱতা চ সংৱেগজাতা অঞ্ঞমঞ্ঞং মুদুচিত্তা হুত্ৱা মেত্তাদীনি পুঞ্ঞানি কৰিত্ৱা দেৱলোকে নিব্বত্তন্তি. তত্থ সুধাভোজনং ভুঞ্জিত্ৱা ৱাযো পৰিকম্মং কত্ৱা ঝানং পটিলভন্তি, এৱং নেৰযিকসত্তাপি অপৰাপৰিযকম্মেন দেৱলোকং নিব্বত্তন্তি. যে পন নিযতমিচ্ছাদিট্ঠিকা তেসং কম্মস্স অপৰিক্খযা অঞ্ঞচক্কৱাড়েসু অত্তনো কম্মানুৰূপং ৱিপাকমনুভোন্তি. তেনেৱ অহোসিকম্মে মিচ্ছাদিট্ঠিৱসেন অকত্তব্বং নাম পাপং নত্থি, যতো সংসাৰখাণুভাৱোৱ নাম হোতীতি আহ ‘‘দিট্ঠি পৰমানি ভিক্খৱে ৱজ্জানী’’তি. ‘‘অপৰাপৰিযৱেদনীযকম্মৰহিতোপি সংসৰন্তো সত্তো নাম নত্থী’’তি ৱুত্তত্তা. ‘‘অপৰাপৰিযকম্মৱসেন যতো মিচ্ছাদিট্ঠিসমাদানতো সপ্পুৰিসূপনিস্সযৱসেন ৱিৰাজেত্ৱা ভৱতো ৱুট্ঠানং নাম ভৱেয্যাতি অম্হাকং খন্তি. এৱং দেৱলোকে পটিলদ্ধজ্ঝানৱসেন সব্বেপি ব্ৰহ্মলোকে নিব্বত্তন্তি. ৱস্সুপচ্ছেদতো পন উদ্ধং দীঘস্স অদ্ধুনো অচ্চযেন দুতিযো সূৰিযো পাতুভৱতি. পাতুভূতে চ তস্মিং নেৱ ৰত্তিপৰিচ্ছেদো, ন দিৱা পৰিচ্ছেদো পঞ্ঞাযতি, একো সূৰিযো উট্ঠেতি, একো সূৰিযো অত্থং গচ্ছতি. অৱিচ্ছিন্নসূৰিযসন্তাপোৱ লোকো হোতি.
পকতিসূৰিযে সূৰিযদেৱপুত্তো অত্থি কপ্পৱিনাসকসূৰিযে পন নত্থি. পকতিসূৰিযোভাসেন আকাসে ৱলাহকা ধূমসিখাপি চৰন্তি. কপ্পৱিনাসকসূৰিযোভাসেন ৱিগতধূমৱলাহকং আদাসমণ্ডলং ৱিয নিম্মলং হোতি নভং ঠপেত্ৱা গঙ্গা, যমুনা, সৰভূ, অচিৰৱতী, মহীতি, ইমা পঞ্চ মহানদিযো ঠপেত্ৱা অৱসেসপঞ্চসতকুন্নদীআদীসু উদকং সুস্সতি ততো দীঘস্স অদ্ধুনো অচ্চযেন ততিযো সূৰিযো পাতুভৱতি তস্মিং পাতুভূতে পঞ্চ মহানদিযোপি সুস্সন্তি. ততো দীঘস্স অদ্ধুনো অচ্চযেন চতুত্থো সূৰিযো পাতুভৱতি. যস্স পাতুভাৱা হিমৱতী মহানদীনং পভৱা সীহপতনো, হংসপতনো, মন্দাকিনী, কণ্ণমুণ্ডকো, ৰথকাৰদহো, অনোতত্তদহো, ছদ্দন্তদহো, কুণালদহোতি ইমে সত্ত মহাসৰা সুস্সন্তি. ততো দীঘস্স অদ্ধুনো অচ্চযেন পঞ্চমো সূৰিযো পাতুভৱতি, যস্স পাতুভাৱা অনুপুব্বেন মহাসমুদ্দো অঙ্গুলিপব্বতেমনমত্তম্পি উদকং ন সণ্ঠাতি. ততো দীঘস্স অদ্ধুনো অচ্চযেন ছট্ঠো সূৰিযো পাতুভৱতি, যস্মিং পাতুভাৱে সকলচক্কৱাড়ং একধূমং হোতি, পৰিযাদিন্নসিনেহধূমেন যথা চ এৱং কোটিসতসহস্সচক্কৱাড়ম্পি. ততোপি দীঘস্স অদ্ধুনো অচ্চযেন সত্তমো সূৰিযো পাতুভৱতি, যস্স পাতুভাৱা সকলচক্কৱাড়ং একজালং হোতি সদ্ধিং কোটিসতসহস্সচক্কৱাড়েহি যোজনসতিকাদিভেদা সিনেৰুকূটানি পলুজ্জিত্ৱা আকাসেযেৱ অন্তৰধাযন্তি. সাপি অগ্গিজালা উট্ঠহিত্ৱা চাতুমহাৰাজিকে গণ্হাতি, তত্থ কনকৱিমানৰতনৱিমানানি ঝাপেত্ৱা তাৱতিংসভৱনং গণ্হাতি এতেনূপাযেন যাৱ পঠমজ্ঝানভূমি গণ্হাতি. তত্থ তযোপি ব্ৰহ্মলোকে ঝাপেত্ৱা আভস্সৰে আহচ্চ অট্ঠাসি. সা যাৱ অণুমত্তম্পি সঙ্খাৰগতং অত্থি, তাৱ ননিব্বাযি. সব্বসঙ্খাৰপৰিক্খযা পন সপ্পিতেলঝাপনঅগ্গিসিখা ৱিয ছাৰিকম্পি অনৱসেসেত্ৱা নিব্বাযি. হেট্ঠা আকাসেন সহ উপৰি আকাসো একো হোতি মহন্ধকাৰো. এৱং কপ্পৱিনাসকমহামেঘতো যাৱজালপৰিচ্ছেদা সংৱট্টো নাম একমসঙ্খ্যেয্যং নাম. অথ দীঘস্স অদ্ধুনো অচ্চযেন মহামেঘো ৱুট্ঠহিত্ৱা পঠমং সুখুমং ৱস্সতি. অনুপুব্বেন কুমুদনাড়যট্ঠিমুসলতালক্খন্ধাদিপ্পমাণাহি ধাৰাহি ৱস্সন্তো কোটিসতসহস্সচক্কৱাড়েসু সব্বডড্ঢট্ঠানং পূৰেত্ৱা অন্তৰধাযতি. তং উদকং হেট্ঠা চ তিৰিযঞ্চ ৱাতো সমুট্ঠহিত্ৱা ঘনং কৰোতি. পৰিৱটুমং পদুমিনিপত্তে উদকবিন্দুসদিসং. এৱং অগ্গিজালনিব্বাযনতো যাৱ কোটিসতসহস্সচক্কৱাড়পৰিপূৰতো সম্পত্তিমহামেঘো, ইদং সংৱট্টট্ঠাযী নাম, দুতিযমসঙ্খ্যেয্যং নাম. কথং তাৱ মহন্তং উদকৰাসিং ৱাতো ঘনং কৰোতীতি চে. ৱিৱৰসম্পদানতো তং ৱা তেন পিণ্ডিযমানং ঘনং কৰিযমানং পৰিক্খযমানং অনুপুব্বেন হেট্ঠা ওতৰতি. ওতিণ্ণোতিণ্ণে উদকে পুব্বে ব্ৰহ্মলোকট্ঠানে ব্ৰহ্মপাৰি সজ্জ-ব্ৰহ্মপুৰোহিতমহাব্ৰহ্মাৱসেন পঠমজ্ঝানভূমি পঠমং পাতুভৱতি. ততো ওতিণ্ণোতিণ্ণে উদকে চতুকামাৱচৰদেৱলোকট্ঠানে অনুক্কমেন পৰনিম্মিতৱসৱত্তী, নিম্মানৰতী, তুসিতা, যামাতি চত্তাৰো কামাৱচৰদেৱলোকা পাতুভৱন্তি. ততো পুৰিমপথৱিট্ঠানং ওতিণ্ণে পন উদকে বলৱৱাতা উপ্পজ্জন্তি. তে তং পিদহিতদ্ৱাৰে ধমকৰণে ঠিতউদকমিৱ নিৰুস্সাসং কত্ৱা নিৰুজ্ঝন্তি. মধুৰোদকং পৰিক্খযং গচ্ছমানং উপৰি ৰসপথৱিং সমুট্ঠাপেতি সা ৱণ্ণসম্পন্নাচেৱ হোতি গন্ধৰসসম্পন্না চ, নিৰুদকপাযাসস্স উপৰি পটলং ৱিয তদা চ আভস্সৰব্ৰহ্মলোকে পঠমতৰাভিনিব্বত্তা সত্তা আযুক্খযা ৱা পুঞ্ঞক্খযা ৱা ততো চৱিত্ৱা ইধূপপজ্জন্তি. ‘‘পুঞ্ঞক্খযা ৱা’’তি ইমিনা ব্ৰহ্মূনং আযুপৰিচ্ছেদং অপ্পত্ৱাৱ কম্মক্খযেন মৰণং ৱিঞ্ঞাযতি. তে হোন্তি সযংপভা অন্তলিক্খচৰা. তে অগ্গঞ্ঞসুত্তে ৱুত্তনযেন তং ৰসপথৱিং সাযিত্ৱা তণ্হাভিভূতা আলুপ্পকাৰং পৰিভুঞ্জিতুং উপক্কমন্তি. অথ নেসং সযং পভা অন্তৰধাযতি, অন্ধকাৰো হোতি তে অন্ধকাৰং দিস্ৱা ভাযন্তি. ততো নেসং ভযং নাসেত্ৱা সূৰভাৱং জনযন্তং পৰিপুণ্ণপণ্ণাসযোজনং সূৰিযমণ্ডলং ৱা পাতুভৱতি. তে তং দিস্ৱা ‘‘আলোকং পটিলভিম্হা’’তি হট্ঠতুট্ঠা হুত্ৱা ‘‘অম্হাকং ভযং নাসেত্ৱা সূৰভাৱং জনযন্তো উট্ঠিতো, তস্মা সূৰিযো হোতূ’’তি সূৰিযো ত্ৱেৱস্স নামং কৰোন্তি. অথ সূৰিযে দিৱসং আলোকং কত্ৱা অত্থঙ্গতে ‘‘যম্পি আলোকং লভিম্হা, সোপি নো নট্ঠো’’তি পুন ভীতা হোন্তি. তেসং এৱং হোতি ‘‘সাধুৱতস্স অঞ্ঞং আলোকং লভেয্যামা’’তি. তেসং চিত্তং ঞত্ৱা ৱিয একূনপঞ্ঞাসযোজনং চন্দমণ্ডলং পাতুভৱতি. তে তং দিস্ৱা ভিয্যোসোমত্তায হট্ঠতুট্ঠা হুত্ৱা ‘‘অম্হাকং ছন্দং ঞত্ৱা ৱিয উট্ঠিতো, তস্মা চন্দো হোতূ’’তি চন্দোত্ৱেৱস্স নামং কৰোন্তি. ততো পভুতি ৰত্তিদিৱা পঞ্ঞাযন্তি. অনুক্কমেন চ মাসদ্ধমাসউতুসংৱচ্ছৰা. চন্দিমসূৰিযানং পন পাতুভূতদিৱসেযেৱ সিনেৰুচক্কৱাড়হিমৱন্তপব্বতা পাতুভৱন্তি, তে চ খো অপুব্বং অচৰিমং ফগ্গুণপুণ্ণমদিৱসেযেৱ পাতুভৱন্তি. কথং যথানাম কঙ্গুভত্তে পচ্চমানে একপ্পহাৰেনেৱ বুব্বুড়কানি উট্ঠহন্তি. একে পদেসা থূপথূপা হোন্তি, একে নিন্ননিন্না, একে সমসমা এৱমেৱ থূপথূপট্ঠানে পব্বতা হোন্তি, নিন্ননিন্নট্ঠানে সমুদ্দা, সমসমট্ঠানে দীপাতি এৱং মনুস্সলোকে সণ্ঠিতে চাতুমহাৰাজিকা, তাৱতিংসাতি দ্ৱে কামাৱচৰদেৱলোকা পচ্ছতো পাতুভৱন্তি. ভূমনিস্সিতা নাম হেতে দ্ৱে দেৱলোকা. এৱং সম্পত্তিমহামেঘতো যাৱ চন্দিমসূৰিযপাতুভাৱো, ইদং ৱিৱট্টো নাম ততিযমসঙ্খ্যেয্যং নাম. অথ তেসং সত্তানং ৰসপথৱিং পৰিভুঞ্জন্তানং কম্মেন একচ্চে ৱণ্ণৱন্তো, একচ্চে দুব্বণ্ণা হোন্তি তত্থ ৱণ্ণৱন্তো দুব্বণ্ণে অতিমঞ্ঞন্তি. তেসং মানাতিমানপচ্চযা সাপি ৰসপথৱী অন্তৰধাযতি. ভূমিপপ্পটকো পাতুভৱতি অথ নেসং তেনেৱ নযেন সোপি অন্তৰধাযতি, পতালতা পাতুভৱতি, তেনেৱ নযেন সাপি অন্তৰধাযতি. অকট্ঠপাকো সালি পাতুভৱতি অকণো অথুসো সুদ্ধো সুগন্ধো তণ্ডুলপ্ফলো. ততো নেসং ভাজনানি উপ্পজ্জন্তি তে সালী ভাজনে ঠপেত্ৱা পাসাণপিট্ঠিযা ঠপেন্তি, সযমেৱ জালসিখা উট্ঠহিত্ৱা পচতি. সো হোতি ওদনো সুমনজাতিপুপ্ফসদিসো, ন তস্স সূপেন ৱা ব্যঞ্জনেন ৱা কৰণীযং অত্থি. যংযং ৰসং ভুঞ্জিতুকামা হোন্তি, তংতং ৰসোৱ হোতি. তেসং তং ওড়াৰিকং আহাৰং আহৰতং ততো পভুতি মুত্তকৰীসং সঞ্জাযতি. অথ নেসং তস্স নিক্খমনত্থায ৱণমুখানি পভিজ্জন্তি. পুৰিসস্স পুৰিসভাৱো, ইত্থিযা ইত্থিভাৱো পাতুভৱতি. তত্ৰসুদং ইত্থী পুৰিসং, পুৰিসো চ ইত্থিং অতিৱেলং উপনিজ্ঝাযতি. তেসং অতিৱেলং উপনিজ্ঝাযনভাৱা কামপৰিড়াহো উপ্পজ্জতি. ততো মেথুনধম্মং পটিসেৱন্তি. তে অসদ্ধম্মপটিসেৱনপচ্চযা ৱিঞ্ঞূহি গৰহিযমানা ৱিহেঠিযমানা তস্স অসদ্ধম্মস্স পটিচ্ছাদনহেতু অগাৰানি কৰোন্তি.
তে অগাৰং অজ্ঝাৱসমানা অনুক্কমেন অঞ্ঞতৰস্স অলসজাতিকস্স সত্তস্স দিট্ঠানুগতিং আপজ্জন্তা সন্নিধিং কৰোন্তি. ততো পভুতি কণোপি থুসোপি তণ্ডুলং পৰিযোনদ্ধন্তি, লাযিতট্ঠানম্পি নপ্পটিৱিৰূহতি. তে সন্নিপতিত্ৱা অনুট্ঠুনন্তি ‘‘পাপকা ৱত ভো ধম্মা সত্তেসু পাতুভূতা, মযং পুব্বে মনোমযা অহুম্হা’’তি. অগ্গঞ্ঞসুত্তে ৱুত্তনযেন ৱিত্থৰেতব্বং. ততো মৰিযাদং ঠপেন্তি. অথঞ্ঞতৰো সত্তো অঞ্ঞস্স ভাগং অদিন্নং আদিযতি. তং দ্ৱিক্খত্তুং পৰিভাসিত্ৱা ততিযৱাৰে লেড্ডুদণ্ডেহি পহৰন্তি. তে এৱং অদিন্নাদানকলহমুসাৱাদদণ্ডদানেসু উপ্পন্নেসু সন্নিপতিত্ৱা চিন্তযন্তি, ‘‘যংনূন মযং একং সত্তং সম্মন্নেয্যাম, যো নো সম্মা খিযিতব্বং খিযেয্য, গৰহিতব্বং গৰহেয্য, পব্বাজেতব্বং পব্বাজেয্য, মযং পনস্স সালীনং ভাগং অনুপদস্সামা’’তি. এৱং কতসন্নিট্ঠানেসু পন সত্তেসু ইমস্মিং তাৱ কপ্পে অযমেৱ ভগৱা বোধিসত্তভূতো তেন সমযেন তেসু সত্তেসু অভিৰূপতৰো চ দস্সনীযতৰো চ মহেসক্খতৰো চ বুদ্ধিসম্পন্নো পটিবলো নিগ্গহপগ্গহং কাতুং তে তং উপসঙ্কমিত্ৱা যাচিত্ৱা সম্মনিংসু. সো তেন মহাজনেন সম্মতোতিপি মহাসম্মতো, খেত্তানং অধিপতীতি খত্তিযো, ধম্মেন সমেন পৰেসং ৰঞ্জেতীতি ৰাজাতি, তীহি নামেহি পঞ্ঞাযিত্থ. যঞ্হি লোকে অচ্ছৰিযং ঠানং বোধিসত্তোৱ তত্থ আদি পুৰিসোতি এৱং বোধিসত্তং আদিং কত্ৱা খত্তিযমণ্ডলে সণ্ঠিতে অনুপুব্বেন ব্ৰাহ্মণাদযোপি ৱণ্ণা সণ্ঠহিংসু. এৱং চন্দিমসূৰিযপাতু ভাৱতো যাৱ পুন কপ্পৱিনাসকমহামেঘো, ইদং ৱিৱট্টট্ঠাযী নাম চতুত্থমসঙ্খ্যেয্যং নাম. তেনেতং ৱুচ্চতি মেঘো জালপৰিচ্ছিন্নো সংৱট্টোতি জালা মেঘপৰিচ্ছিন্নো সংৱট্টট্ঠাযীতি ৱুচ্চতি. মেঘা সূৰিযপৰিচ্ছিন্নো ৱিৱট্টোতি ৱুচ্চতি. সূৰিযা মেঘপৰিচ্ছিন্নো ৱিৱট্টট্ঠাযীতি ৱুচ্চতি. চত্তাৰি ইমানি কপ্পানি মহাকপ্পোতি ৱুচ্চতি. ৱিৱট্টট্ঠাযিকপ্পেযেৱ উপ্পজ্জন্তি বুদ্ধাদযোতি. তথা হি ইমস্মিংযেৱ ৱিৱট্টট্ঠাযিঅসঙ্খ্যয্যকপ্পে বুদ্ধপচ্চেক বুদ্ধসাৱকচক্কৱত্তিনো উপ্পজ্জন্তি, ন তীসু অসঙ্খ্যেয্যকপ্পেসু. তঞ্চ খো অসুঞ্ঞকপ্পেযেৱ, ন সুঞ্ঞকপ্পে. তত্থ বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধসাৱকচক্কৱত্তীহি পুঞ্ঞৱন্তপুগ্গলেহি অসুঞ্ঞত্তা অসুঞ্ঞকপ্পো নাম. তব্বিগমেন সুঞ্ঞকপ্পো ৱেদিতব্বো. তেসুপি অসুঞ্ঞকপ্পো পঞ্চৱিধো হোতি সাৰকপ্পো, মণ্ডকপ্পো, ৱৰকপ্পো, সাৰমণ্ডকপ্পো, ভদ্দকপ্পোতি, তেসু যস্মিং কপ্পে একোৱ বুদ্ধো উপ্পজ্জতি, সো সাৰকপ্পো নাম. যস্মিং কপ্পে দ্ৱে বুদ্ধা উপ্পজ্জন্তি, সো মণ্ডকপ্পো নাম. যস্মিং কপ্পে তযো উপ্পজ্জন্তি, সো ৱৰকপ্পো নাম. যস্মিং কপ্পে চত্তাৰো বুদ্ধা উপ্পজ্জন্তি, সো সাৰমণ্ডকপ্পো নাম. যস্মিং কপ্পে পঞ্চ বুদ্ধা উপ্পজ্জন্তি, সো ভদ্দকপ্পোনাম. ইমানি পঞ্চকপ্পানিযেৱ সহেৱ সমোধানেত্ৱা জাতত্তকীসোতত্তকিযা নিদানে.
‘‘নন্দো সুনন্দো পথৱী, মণ্ডো ধৰণী সাগৰো;
পুণ্ডৰীকো ইমে সত্ত, অসঙ্খ্যেয্যা পকাসিতা.
পঞ্চ বুদ্ধসহস্সানি, হোন্তি নন্দে অসঙ্খ্যেয্যে;
নৱ বুদ্ধসহস্সানি, সুনন্দম্হি অসঙ্খ্যেয্যে.
দস বুদ্ধসহস্সানি, পথৱিম্হি অসঙ্খ্যেয্যে;
একাদস সহস্সানি, তম্হি মণ্ডে অসঙ্খ্যেয্যে.
ৱীসতি বুদ্ধসহস্সানি, ধৰণিম্হি অসঙ্খ্যেয্যে;
তিংস বুদ্ধসহস্সানি, সাগৰম্হি অসঙ্খ্যেয্যে.
চত্তালীস সহস্সানি, পুণ্ডৰীকে অসঙ্খ্যেয্যে;
অসঙ্খ্যেয্যেসু সত্তসু, এত্তকাতি পৱুচ্চতি.
একংসতসহস্সানি, ৱীসতি চ সহস্সঞ্চ;
সেসা পঞ্চসহস্সানি, সব্ববুদ্ধেহি মণ্ডিতা’’তি.
ৱুত্তং. অপৰম্পি ৱুত্তং.
‘‘ভদ্দো সব্বফুল্লো, সব্বৰতনো উসভক্খন্ধো;
মানিতভদ্দো চ পদুমো, উসভক্খন্তুত্তমেৱ চ;
সব্বভাসো অসঙ্খ্যেয্যো, নৱমোতি পৱুচ্চতি.
পণ্ণাস বুদ্ধসহস্সানি, সব্বভদ্দে অসঙ্খ্যেয্যে;
সট্ঠি বুদ্ধসহস্সানি, সব্বফুল্লে অসঙ্খ্যেয্যে.
সত্ততি বুদ্ধসহস্সানি, সব্বৰতনে অসঙ্খ্যেয্যে;
অসীতি বুদ্ধসহস্সানি, উসভক্খন্ধে অসঙ্খ্যেয্যে.
নৱুতি বুদ্ধসহস্সানি, মানিতভদ্দে অসঙ্খ্যেয্যে;
ৱীসতি বুদ্ধসহস্সানি, পদুমম্হি অসঙ্খ্যেয্যে.
দস বুদ্ধসহস্সানি উসভম্হি অসঙ্খ্যেয্যে;
পঞ্চ বুদ্ধসহস্সানি, খন্তুত্তমে অসঙ্খ্যেয্যে.
দ্ৱে চ বুদ্ধসহস্সানি, সব্বভাসে অসঙ্খ্যেয্যে;
অঙ্খ্যেযে নৱস্মিং, এত্তকাতি পৱুচ্চতি.
তীণি সতসহস্সানি, সত্তাসীতিসহস্সঞ্চ;
গণনানঞ্চ বুদ্ধানং, সব্ববুদ্ধেহি মণ্ডিতা’’তি.
তে সব্বেপি সম্মাসম্বুদ্ধে যাৱ অৰিমেত্তেয্যা সমোধানেত্ৱা
‘‘সম্বুদ্ধে অট্ঠৱীসঞ্চ, দ্ৱাদসঞ্চ সহস্সকে;
পঞ্চসতসহস্সানি, নমামি সিৰসা মহং;
তেসং ধম্মঞ্চ সঙ্ঘঞ্চ, আদৰেন নমামহং.
নমক্কাৰানুভাৱেন, হিত্ৱা সব্বে উপদ্দৱে;
অনেকঅন্তৰাযাপি, ৱিনস্সন্তু অসেসতো’’তি.
নমস্সনগাথা পৱত্তা সা ঊনসঙ্খ্যাৱসেনেৱ কতাৱ ভৱিতব্বং, তথা হি অম্হাকং ভগৱা পোৰাণব্ৰহ্মদেৱবুদ্ধং আদিং কত্ৱা যাৱ পোৰাণসক্যগোতমা মনসাৱ চিন্তেন্তস্স সত্তঅসঙ্খ্যেয্যানি ৱীতিৱত্তানি পোৰাণসক্যগোতমবুদ্ধং আদিং কত্ৱা যাৱ মজ্ঝিমদীপঙ্কৰা ৱাচামত্তেন নৱ অসঙ্খ্যেয্যানি ৱীতিৱত্তানি. মজ্ঝিমদীপঙ্কৰতো পট্ঠায যাৱ পদুমুত্তৰবুদ্ধা কাযঙ্গৱাচঙ্গৱসেন চত্তাৰি অসঙ্খ্যেয্যানি ৱীতিৱত্তানি. পদুমুত্তৰবুদ্ধতো যাৱ ককুসন্ধা একমসঙ্খ্যেয্যং ৱীতিৱত্তং. এৱমিমেসু ৱীসতিঅসঙ্খ্যেয্যেসু ব্ৰহ্মদেৱপোৰাণসক্যগোতমবুদ্ধানমন্তৰে সত্ত অসঙ্খ্যেয্যে সব্বং সম্পিণ্ডেত্ৱা একসতসহস্সঞ্চ ৱীসতি সহস্সঞ্চ পঞ্চসহস্সানি চ হোন্তি. পোৰাণসক্যগোতমমজ্ঝিমদীপঙ্কৰানমন্তৰে নৱ অসঙ্খ্যেয্যে সব্বং সম্পিণ্ডেত্ৱা তীণিসতসহস্সানি সত্তাসীতিসহস্সানি চ হোন্তি. মজ্ঝিমদীপঙ্কৰতো যাৱ মেত্তেয্যা অট্ঠৱীসাতি সব্বং সমোধানেত্ৱা অট্ঠৱীসঞ্চ দ্ৱাদসসহস্সঞ্চ পঞ্চসতসহস্সানি চ হোন্তি তস্মা ঊনসঙ্খ্যাতি ৱেদিতব্বা. পৰিপুণ্ণসঙ্খ্যাৱসেন ইচ্ছমানেহি চিন্তেতব্বাৱ. এসা চ সঙ্খ্যাৱিচাৰণা নিদানে ৱুত্তাৱ.
এৱং ‘‘চিন্তিতং সত্তসঙ্খ্যেয্যং, নৱসঙ্খ্যেয্যৱাচকং;
কাযৱাচা চতুসঙ্খ্যেয্যং, বুদ্ধত্তংসমুপাগমী’’তি.
ৱুত্তেসু ৱীসতিঅসঙ্খ্যেয্যেসু পৱত্তঅসঙ্খ্যেয্যকপ্পৱসেনেৱ কতা. অত্থতো পন সাৰকপ্পমণ্ডকপ্পৱৰকপ্পসাৰমণ্ডকপ্পভদ্দকপ্পৱসেন পঞ্চৱিধাতি ৱেদিতব্বা. ইমানি পঞ্চনামানি বুদ্ধুপ্পাদকপ্পেযেৱ লব্ভন্তি, অনুপ্পন্নকপ্পে পন সুঞ্ঞকপ্পোত্ৱেৱ নামং লব্ভতি তথা হি কপ্পসণ্ঠহনকালে সব্বপঠমং মহাবোধিপল্লঙ্কট্ঠানেযেৱ পদুমিনিগব্ভা উপ্পজ্জতি. সা যস্মিং কালে একো বুদ্ধো উপ্পজ্জিস্সতি, একো পদুমিনিগব্ভো অট্ঠপৰিক্খাৰেহি সহ উপ্পজ্জতি. তং দিস্ৱা সুদ্ধাৱাসব্ৰহ্মুনো নেমিত্তপাঠকা অৰহন্তো ইমস্মিং কপ্পে একো বুদ্ধো উপ্পজ্জিস্সতীতি সঞ্জাতপীতিসোমনস্সা হুত্ৱা অট্ঠপৰিক্খাৰে গহেত্ৱা ব্ৰহ্মলোকে ঠপেন্তি ‘‘যদা বুদ্ধো উপ্পজ্জিস্সতি, তদা দস্সামা’’তি. এৱং দ্ৱে তযো চত্তাৰো পঞ্চ বুদ্ধা উপ্পজ্জিস্সন্তি, তদা দ্ৱে তীণি চত্তাৰি পঞ্চ পদুমিনিগব্ভা অট্ঠপৰিক্খাৰেহি সহ উপ্পজ্জন্তি. তঞ্চ খো একস্মিং যেৱ নাড়েকেক বদ্ধা হুত্ৱা উপ্পজ্জন্তি. এৱং কপ্পসণ্ঠহনকালতো পট্ঠাযেৱ ইমানি পঞ্চ নামানি লব্ভন্তীতি ৱেদিতব্বানি. এত্তাৱতা ইমস্মিংযেৱ ৱিৱট্টট্ঠাযীঅসঙ্খ্যেয্যকপ্পে বুদ্ধাদযো মহেসক্খা পুঞ্ঞৱন্তো চক্কৱত্তিৰাজানো উপ্পজ্জন্তি, তথা আযুকপ্পন্তৰকপ্পানিপি. তত্থ আযুকপ্পো নাম তেসং তেসং সত্তানং আযুপৰিচ্ছেদো. অন্তৰকপ্পো নাম তত্থ সত্থৰোগদুব্ভিক্খানং অঞ্ঞতৰসংৱট্টনেন বহূসু ৱিনাসমুপগতেসু অৱসিট্ঠসত্তসন্তা নপ্পৱত্তকুসলকম্মানুভাৱেন দসৱস্সতো পট্ঠায অনুক্কমেন অসঙ্খ্যেয্যাযুকপ্পপ্পমাণেসু সত্তেসু পন অধম্মসমাদানৱসেন কমেন পৰিহাযিত্ৱা দসৱস্সাযুকেসু জাতেসু ৰোগাদীনমঞ্ঞতৰসংৱট্টনেন সত্তানং ৱিনাসপ্পত্তি যাৱ অযমেকো অন্তৰকপ্পো. এৱং পৰিচ্ছিন্নঅন্তৰকপ্পৱসেন চতুসট্ঠিঅন্তৰকপ্পো একো অসঙ্খ্যেয্যকপ্পো ৱীসতি অন্তৰকপ্পপ্পমাণোতি অপৰে ৱদন্তি. ইমানি চত্তাৰি অসঙ্খ্যেয্যকপ্পানি একো মহাকপ্পো নাম. এৱং তেজো সংৱট্টৱসেন তাৱ মহাকপ্পানং অন্তৰং অগ্গিনাৱ ৱিনস্সতি. যস্মিং পন সমযে কপ্পো উদকেন নস্সতি, তদা আদিতোৱ কপ্পৱিনাসকমহামেঘো ৱুট্ঠহিত্ৱাতি পুব্বে ৱুত্তনযেনেৱ ৱিত্থাৰেতব্বং অযং পন ৱিসেসো যথা তত্থ দুতিযসূৰিযো, এৱমিধপি কপ্পৱিনাসকো খাৰুদকমহামেঘো ৱুট্ঠাতি সো আদিতো সুখুমং ৱস্সন্তো অনুক্কমেন মহাধাৰাহি কোটিসতসহস্সচক্কৱাড়ং পূৰেন্তো ৱস্সতি. খাৰুদকেন ফুট্ঠফুট্ঠা পথৱীপব্বতাদযো ৱিলীযন্তি তং উদকং ৱাতেন সমন্ততো ধাৰিতং পথৱিতো যাৱ পৰিত্তাভা অপ্পমাণাভা আভস্সৰাতি তযোপি দুতিযজ্ঝানভূমি উদকং গণ্হাতি. তত্থ তযোপি ব্ৰহ্মলোকে ৱিলীযাপেত্ৱা সুভ কিণ্হে আহচ্চ তিট্ঠতি যাৱ অণুমত্তং সঙ্খাৰগতং অত্থি, তাৱ ন ৱূপসমতি. উদকানুগতং পন সব্বসঙ্খাৰগতং অভিভৱিত্ৱা সহসা ৱূপসমতি অন্তৰধানং গচ্ছতি, হেট্ঠা আকাসেন সহ উপৰি আকাসো একো হোতি মহন্ধকাৰোতি সব্বং ৱুত্তসদিসমেৱ. কেৱলং পনিধ ওতিণ্ণোতিণ্ণে উদকে আভস্সৰব্ৰহ্মলোকং আদিং কত্ৱা লোকপাতুভাৱো ৱেদিতব্বো. সুভকিণ্হতো চৱিত্ৱা আভস্সৰট্ঠানাদীসু সত্তা নিব্বত্তন্তি এত্থাপি কপ্পৱিনাসকমহামেঘতো যাৱ কপ্পৱিনাসকউদকপৰিচ্ছেদো সংৱট্টো নাম পঠমমসঙ্খ্যেয্যকপ্পো নামাতি চত্তাৰিঅসঙ্খ্যেয্যকপ্পানি ৱুত্তসদিসানি এৱং সত্ত মহাকপ্পানি সত্তক্খত্তুং অগ্গিনা ৱিলীযিত্ৱা অট্ঠমে মহাকপ্পে উদকেনপি ৱিনাসো চ সণ্ঠহনঞ্চ ৱেদিতব্বং, এৱং সত্তসত্তমহাকপ্পো সত্তসত্তৱাৰং অগ্গিনা ৱিলীযিত্ৱা অট্ঠমে অট্ঠমে ৱাৰে আপেন ৱিলীযিত্ৱা অনুক্কমেন তেসট্ঠিমহাকপ্পানি পৰিপুণ্ণানি তদা আপৱাৰং পটিবাহিত্ৱা চতুসট্ঠিমে মহাকপ্পে ৱাতেন ৱিনস্সতি তদা আদিতো কপ্পৱিনাসকমহাৱাতো ৱুট্ঠহিত্ৱাতি সব্বং পুব্বে ৱুত্তনযমেৱ. অযং পন ৱিসেসো যথা অগ্গিনা ৱিনাসকপ্পে দুতিযসূৰিযো, এৱমিধাপি কপ্পৱিনাসনত্থং ৱাতো সমুট্ঠাতি সো পঠমং সুখুমৰজং উট্ঠাপেতি, ততো থূলৰজং সণ্হৰজং সুখুমৱালিকং সক্খৰপাসাণাদযোতি যাৱ কূটাগাৰমত্তে পাসাণেপি ৱিসমট্ঠানে ঠিতমহাৰুক্খেচ উট্ঠাপেতি, তে পথৱিতো নভমুগ্গতা ন পুন পতন্তি, তত্থেৱ চুণ্ণৱিচুণ্ণা হুত্ৱা অভাৱং গচ্ছন্তি. যথানুক্কমেন হেট্ঠা মহাপথৱিযা ৱাতো সমুট্ঠহিত্ৱা পথৱিং পৰিৱত্তেত্ৱা উদ্ধংমূলং কত্ৱা আকাসে খিপতি যোজনসতপ্পমাণাপি পথৱিপ্পদেসা দ্ৱিযোজনতিযোজনচতুযোজনপঞ্চযোজনছযোজনসত্তযোজনপ্পমাণাপি ভিজ্জিত্ৱা তে ৱেগক্খিত্তা আকাসেযেৱ চুণ্ণৱিচুণ্ণা হুত্ৱা অভাৱং গচ্ছন্তি চক্কৱাড়পব্বতম্পি ৱাতো উক্খিপিত্ৱা আকাসে খিপতি তে অঞ্ঞমঞ্ঞং ঘট্টযন্তা চুণ্ণৱিচুণ্ণা হুত্ৱা ৱিনস্সন্তি এতেনেৱ ভূমট্ঠকৱিমানানি আকাসট্ঠকৱিমানানি চ ৱিনাসেন্তো ছকামাৱচৰদেৱলোকে নাসেত্ৱা কোটিসতসহস্সচক্কৱাড়ানি ৱিনাসেতি. তত্থ চক্কৱাড়া চক্কৱাড়েহি, হিমৱন্তা হিমৱন্তেহি, সিনেৰূ সিনেৰূহি অঞ্ঞমঞ্ঞং সমাগন্ত্ৱা চুণ্ণৱিচুণ্ণা হুত্ৱা ৱিনস্সন্তি. পথৱিতো যাৱ পৰিত্তসুভা, অপ্পমাণসুভা, সুভণিণ্হাতি তযোপি ততিযজ্ঝানভূমী ৱাতো গণ্হাতি তত্থ তযোপি ব্ৰহ্মলোকে ৱিনাসেত্ৱা ৱেহপ্ফলং আহচ্চ অট্ঠাসি. এৱং সব্বং সঙ্খাৰগতং ৱিনাসেত্ৱা সযং ৱিনস্সতি, হেট্ঠা আকাসেন সহ উপৰি আকাসো একো হোতি মহন্ধকাৰোতি সব্বং ৱুত্তসদিসং. ইধ পন সুভকিণ্হব্ৰহ্মলোকং আদিং কত্ৱা লোকো পাতুভৱতি. ৱেহপ্ফলতো চৱিত্ৱা সুভকিণ্হাদীসু সত্তা নিব্বত্তন্তি, তত্থকপ্পৱিনা সকমহামেঘতো যাৱ কপ্পৱিনাসকৱাতুপচ্ছেদো, ইদং সংৱট্টো নাম, পঠমমসঙ্খ্যেয্যং নামাতি চত্তাৰি অসঙ্খ্যেয্যকপ্পানি একো মহাকপ্পো নামাতি সব্বং তেজোসংৱট্টে ৱুত্তনযমেৱ.
ৱুত্তম্পি চেতং.
‘‘সত্ত সত্ত গ্গিনা ৱাৰা, অট্ঠমে অট্ঠমে দকা;
চতুসট্ঠি যদা পুণ্ণা, একো ৱাযুৱৰো সিযা.
অগ্গিনা’ভস্সৰা হেট্ঠা, আপেন সুভকিণ্হতো;
ৱেহপ্ফলতো ৱাতেন, এৱং লোকো ৱিনস্সতী’’তি.
তস্মা তিণ্ণম্পি পঠমজ্ঝানতলানং এককপ্পেপি অৱিনাসাভাৱতো সকলকপ্পে তেসং সম্ভৱো নত্থীতি অসঙ্খ্যেয্য কপ্পৱসেন তেসং আযুপৰিচ্ছেদো দট্ঠব্বো. দুতিযজ্ঝানতলতো পট্ঠায পন পৰিপুণ্ণমহাকপ্পৱসেন আযুপৰিচ্ছেদো দট্ঠব্বো, ন অসঙ্খ্যেয্যকপ্পৱসেন. যদি দুতিযজ্ঝানতলতো পট্ঠায পৰিপুণ্ণমহাকপ্পৱসেন আযুপৰিচ্ছেদো সিযা, কথং আভস্সৰাদীসু ব্ৰহ্মূনং অট্ঠমহাকপ্পাদিৱসেন আযু পৰিপুণ্ণং সিযা, তথা হি পঠমজ্ঝানতলং সত্তসু ৱাৰেসু অগ্গিনা ৱিনস্সতি. অট্ঠমে ৱাৰে যাৱ আভস্সৰা উদকেন ৱিনস্সতি পুন সত্তৱাৰেসু অগ্গিনা পঠমজ্ঝানতলং, পুন অট্ঠমেৱাৰে উদকেন দুতিযজ্ঝানতলং ৱিনস্সতীতি এৱং অট্ঠমে ৱাৰে আপৱাৰং পটিবাহিত্ৱা যাৱ সুভকিণ্হা ৱাতেন ৱিনস্সতি এৱং চতুসট্ঠি পৰিপুণ্ণা হোতীতি সচ্চং, হেট্ঠাৱিৱট্টট্ঠাযী অসঙ্খ্যেয্যকপ্পৱসেন একো সত্ত মহাকপ্পানি চাতি অট্ঠ কপ্পানি আভস্সৰব্ৰহ্মূনং আযুপ্পমাণং হোতি. চতুসট্ঠিকপ্পেসুপি ৱিৱট্টট্ঠাযীঅসঙ্খ্যেয্যকপ্পৱসেন একো তে সট্ঠিমহাকপ্পানি চাতি চতুসট্ঠিকপ্পানি সুভকিণ্হানং ব্ৰহ্মূনং আযুপ্পমাণং হোতি তেন ৱুত্তং পোৰাণেহি.
সত্ত সত্ত’গ্গিনা ৱাৰা, অট্ঠমে অট্ঠমে দকা;
চতুসট্ঠি যদা পুণ্ণা, একো ৱাযুৱৰো সিযা’তি.
কেচি পন.
‘‘অগ্গিনা’ভস্সৰা হেট্ঠা, আপেন সুভকিণ্হতো;
ৱেহপ্ফলতো ৱাতেন, এৱং লোকো ৱিনস্সতী’’তি.
ইমিস্সা গাথায ‘‘আভস্সৰাতি’’চ ‘‘সুভকিণ্হতো’’তি চ ‘‘ৱেহপ্ফলতো’’তি চ অভিৱিধিৱসেন ৱুত্তভাৱঞ্চ সমতলভাৱেপি সেট্ঠভূমিত্তা পট্ঠানৱসেন ৱুত্তভাৱঞ্চ অমঞ্ঞিত্ৱা সুদ্ধাৱাসভূমীসু ৱিয উপৰূপৰিৱসেন ভূমিক্কমোতি মঞ্ঞিত্ৱা.
‘‘পঞ্চভূমি নট্ঠা অগ্গি, অট্ঠ ভূমি নট্ঠা দকা;
নৱভূমি নট্ঠা ৱাতা, লোকনট্ঠা তদা সিযুং.
পঠমে অগ্গি দ্ৱত্তিংস, দুতিযে আদি সোড়স;
দুতিযভূমে মজ্ঝে অট্ঠমং, তং ছপ্পঞ্ঞাস ৱাৰকং.
আভস্সৰম্হি চতুত্থং, পৰিত্তসুভম্হি দ্ৱে জলং;
অপ্পমাণসুভং একৱাৰং, মতং উদকসত্তম’’ন্তি.
ৱদন্তি তেসং ৱাদে আভস্সৰতো হেট্ঠা পঞ্চভূমি অগ্গিনট্ঠা, সুভকিণ্হতো হেট্ঠা অট্ঠভূমি উদকনট্ঠাতি ৱদন্তি. সমতলদীপনত্থং সন্দেহচ্ছেদনত্থং এৱং গহিতাতি একভৱপৰিযোসানং সন্ধায পটিসন্ধিভৱঞ্চাতি আদি ৱুত্তন্তি. ইমিস্সাপি অত্থং দুগ্গহিতেন গহেত্ৱা পটিসন্ধিভৱঙ্গৱসেন সদিসভাৱমেৱ সন্ধায ৱুত্তন্তি পৰিকপ্পেন্তি সো অযুত্তৰূপো ৱিয দিস্সতি অতিৱিয মিচ্ছাগাহো চ হোতি অগ্গঞ্ঞসুত্তৱিসুদ্ধিমগ্গাদীহি ৱিৰুজ্ঝনতো সংৱট্টসীমাপি ৱিৰুদ্ধা তত্থ পঠমজ্ঝানতলং উপাদায অগ্গিনা, দুতিযজ্ঝানতলং উপাদায উদকেন, চতুত্থজ্ঝানতলং উপাদায ৱাতেন ৱিনস্সতীতি ৱুত্তৱচনেনাপি ৱিৰুজ্ঝতেৱ তস্মা ‘‘আভস্সৰা’’তি চ ‘‘সুভকিণ্হতো’’তি চ ‘‘ৱেহপ্ফলতো’’তি চ এত্থাভিৱিধিৱসেন অত্থো গহেতব্বো. অঞ্ঞথা ‘‘উপৰি পব্বতা দেৱো ৱস্সতী’’তি এত্থ ৱিয আভস্সৰসুভকিণ্হৱেহপ্ফলানং তেন তেন সংৱট্টেন ৱিনাসোপি ন ভৱেয্য. অযং লোকৱিপত্তিপৰিচ্ছেদো. এৱং বুদ্ধো চ দুল্লভো লোকে তি ইমস্স অত্থো ৱুত্তোযেৱ.
ইতি সাগৰবুদ্ধিত্থেৰৱিৰচিতে সীমৱিসোধনে
কপ্পৱিনাসকণ্ডো দুতিযো পৰিচ্ছেদো.