১. উপসম্পদাকণ্ডো

ইমস্মিঞ্হি ঠানে ঠত্ৱা বুদ্ধগুণপটিসংযুত্তায কথায ৱুচ্চমানায সাধূনং চিত্তসম্পহংসনঞ্চেৱ, ইমস্সেৱ পকৰণস্স অনুম্মত্তৱচনভাৱো চ ভৱেয্য, অনুম্মত্তৱচনত্তে চ সিদ্ধে সোতব্বং মঞ্ঞিস্সন্তি, তস্মা বুদ্ধগুণং ৱণ্ণযিস্সাম. অম্হাকং কিৰ ভগৱা ব্ৰহ্মদেৱবুদ্ধমাদিং কত্ৱা যাৱ পোৰাণসক্যগোতমা মনোপণিধিৱসেন, কট্ঠৱাহনজাতকংআদিংকত্ৱা যাৱ মজ্ঝিমদীপঙ্কৰা ৱাচঙ্গৱসেন মজ্ঝিমদীপঙ্কৰপাদমূলতো পট্ঠায কাযৱাচঙ্গৱসেন সব্বং সম্পিণ্ডেত্ৱা যাৱ ৱেস্সন্তৰত্তভাৱা ৱীসতি অসঙ্খ্যেয্যানি পাৰমিযো পূৰেন্তস্স সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণত্থায যেৱ অলঙ্কতং সীসং ছিন্দিত্ৱা দেন্তস্স সব্বঞ্ঞুবোধিসত্তস্স সীসং জম্বুদীপৱাসীনং উদ্ধনতোপি বহুতৰং, অঞ্জিতনযনং উপ্পাটেত্ৱা দেন্তস্স নযনং অজটাকাসে গগনতলে তাৰাগণতোপি বহুতৰং, হদযমংসং ৱা দক্খিণবাহুং ৱা ছিন্দিত্ৱা দেন্তস্স মংসং ছনহুত অট্ঠস হস্সাধিকসতসহস্সপমাণসিনেৰুৰাজতোপি বহুতৰং, লোহিতং উপ্পাটেত্ৱা দেন্তস্স ৰুহিৰং চতূসু মহাসমুদ্দেসু উদকতোপি বহুতৰং, মদ্দীসদিসে চ ভৰিযে জালীকণ্হাজিনসদিসে চ পুত্তে পৰেসং দাসত্থায দেন্তস্স গণনপথং ৱীতিৱত্তা. এৱং পাৰমিযো পূৰেন্তস্সেৱ.

চিন্তিতং সত্তসঙ্খ্যেয্যং, নৱসঙ্খ্যেয্য’ৱাচকং;

কাযৱাচা চতুখ্যাতং, বুদ্ধত্তং সমুপাগমীতি.

জাতত্তকীসোতত্তকিযা ৱুত্তনযেন অসূৰো হুত্ৱা বুদ্ধত্তং চিন্তেন্তস্সেৱ সত্তঅসঙ্খ্যেয্যানি ৱীতিৱত্তানি. অতিসূৰো অহুত্ৱা ৱাচামত্তমেৱ নৱ অসঙ্খ্যেয্যানি ৱীতিৱত্তানি. অতিসূৰো হুত্ৱা কাযঙ্গৱাচঙ্গৱসেন পূৰেন্তস্স চত্তাৰি অসঙ্খ্যেয্যানি ৱীতিৱত্তানি. ইমানি চত্তাৰি অসঙ্খ্যেয্যানি দীপঙ্কৰপাদমূলতো পট্ঠায ৱেদিতব্বানি. সতসহস্সকপ্পমত্থকে পন অজ্ঝত্তপাৰমী পূৰিতাতি ৱেদিতব্বা. ৱেস্সন্তৰত্তভাৱেন চ সত্তকমহাদানং দত্ৱা সত্তক্খত্তুং পথৱিং কম্পেত্ৱা ৱঙ্কপব্বতং গন্ত্ৱা নযনসদিসে দ্ৱে পুত্তে ব্ৰাহ্মণস্স দাসত্থায দত্ৱা দুতিযদিৱসে ব্ৰাহ্মণৱণ্ণেন আগতস্স সক্কস্স দেৱৰঞ্ঞো অত্তসমং মদ্দিং নাম ভৰিযং দত্ৱা তস্মিং ভৱে অপৰিমেয্যানি পুঞ্ঞানি কত্ৱা ততো তুসিতপুৰং গন্ত্ৱা তত্থ যাৱতাযুকং ঠত্ৱা দসহি চক্কৱাড়সহস্সেহি আগন্ত্ৱা দেৱতাৱিসেসেহি.

কালো দেৱ মহাৱীৰ, উপ্পজ্জ মাতুকুচ্ছিযং;

সদেৱকং তাৰযন্তো, বুজ্ঝস্সু অমতং পদন্তি.

যাচিযমানো কালং দীপঞ্চ দেসঞ্চ কুলং মাতৰমেৱচাতি ইমানি পঞ্চ মহাৱিলোকনানি ৱিলোকেত্ৱা তুসিতপুৰতো চৱিত্ৱা মহাসম্মতৱংসজস্স ওক্কাকৰঞ্ঞো পুত্তানং কুসলম্ভেদভযেন ভগিনীহিযেৱ সদ্ধিং আৱাহকৰণং সুত্ৱা সক্যা ৱত ভো ৰাজকুমাৰাতি ওক্কাকমহাৰাজেন ৱুত্তৱচনং পৱত্তনিমিত্তং কত্ৱা সক্যাতি লদ্ধনামানং ৰাজূনমব্ভন্তৰে পৱত্তস্স সুদ্ধোদনমহাৰাজস্স জেট্ঠমহেসিযা সিৰিমহামাযায কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তিত্ৱা দসমাসচ্চযেন দেৱদহনগৰস্স কপিলৱত্থুস্স চ মজ্ঝে লুম্বিনীৱনে মাতুকুচ্ছিতো নিক্খমিত্ৱা জাতক্খণেযেৱ উত্তৰাভিমুখং সত্তপদৱীতিহাৰেন গন্ত্ৱা অছম্ভিৱাচং নিচ্ছাৰেত্ৱা পিতৰং ৱন্দাপেত্ৱা অনুক্কমেন সোড়সৱস্সুদ্দেসিককালে ৰজ্জসিৰিং অনুভৱিত্ৱা ৰাহুলভদ্দস্স জাতদিৱসে নিক্খমিত্ৱা ছব্বস্সানি দুক্কৰচৰিযং চৰিত্ৱা ৱেসাখপুণ্ণমদিৱসে অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুজ্ঝিত্ৱা পঞ্চচত্তালীস ৱস্সানি দেৱমনুস্সানং ৰতনদামং গন্থেন্তো ৱিয ধম্মৰতনৱস্সং ৱস্সাপেত্ৱা যাৱ সুভদ্দপৰিব্বাজকৱিনযনা কতবুদ্ধকিচ্চে কুসিনাৰাযউপৱট্টনে মল্লানং সালৱনে ৱেসাখপুণ্ণমদিৱসে পচ্চূসসমযে অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বুতে ভগৱতিলোকনাথে সুভদ্দেন ৱুড্ঢপব্বজিতেন ‘‘অলং আৱুসো মা সোচিত্থ মা পৰিদেৱিত্থ, সুমুত্তা মযং তেন মহাসমণেন, উপদ্দুতা চ হোম’ইদং ৱো কপ্পতি ইদং ৱো ন কপ্পতী’তি. ইদানি পন মযং যং ইচ্ছিস্সাম তং কৰিস্সাম, যং ন ইচ্ছিস্সাম ন তং কৰিস্সামা’’তি ৱুত্তৱচনং সল্লক্খেত্ৱা গণপামোক্খানং সত্তন্নং ভিক্খুসতসহস্সানং সঙ্ঘত্থেৰো আযস্মা মহাকস্সপো ধম্মসঙ্গীতিং কত্ৱা পৰিসুদ্ধে ধম্মৱিনযে ততো অপৰভাগে ৱস্সসতস্স অচ্চযেন ৱেসালিযা ৱজ্জিপুত্তকা দসৱত্থূনি দস্সেত্ৱা সাসনৱিপত্তিং কৰোন্তে দিস্ৱা আযস্মতা যসত্থেৰেন কাকণ্ডকপুত্তেন সমুস্সাহিযমানো দুতিযসঙ্গীতিং কত্ৱা ততো অপৰভাগে তথাগতস্স পৰিনিব্বানতো দ্ৱিন্নং ৱস্সসতানং উপৰি অট্ঠাৰসমে ৱস্সে ধম্মাসোকোনাম ৰাজা সকলজম্বুদীপতলে একৰজ্জাভিসেকং পাপুণিত্ৱা বুদ্ধসাসনে মহন্তং লাভসক্কাৰং পৱত্তেত্ৱা পৰিহীনলাভসক্কাৰা তিত্থিযা অন্তমসো ঘাসচ্ছাদনমত্তম্পি অলভন্তা লাভসক্কাৰং পত্থযমানা সাসনে পব্বজিত্ৱা সকানি সকানি দিট্ঠিগতানি দীপেত্ৱা সাসনে মহন্তং অব্বুদঞ্চ মলঞ্চ পৱত্তেসুং. তদা ধম্মাসোকৰঞ্ঞো পত্তাভিসেকতো সত্তৰসমে ৱস্সে সট্ঠিসতসহস্স ভিক্খূসু সহস্সভিক্খুং গহেত্ৱা মোগ্গলিপুত্ততিস্সো নাম সঙ্ঘত্থেৰো মহাপৱাৰণায পৰপ্পৱাদং ভিন্দিত্ৱা কথাৱত্থুপ্পকৰণং দেসেত্ৱা ততিযধম্মসঙ্গীতিং কত্ৱা পৰিসুদ্ধে ধম্মৱিনযে সাট্ঠকথেবুদ্ধৱচনে ধৰন্তেৱ পাড়িযট্ঠকথাসু অত্থচ্ছাযং গহেত্ৱা অত্তনো মতিৱসেন নানাগন্থৱিসেসানি কৰোন্তি, তেসু অত্তনোমতিৱসেন অত্থচ্ছাযং গহেত্ৱা কাৰণপতিৰূপকং কত্ৱা ৱুত্তৱচনং সাৰতো সল্লক্খেত্ৱা সুত্ত-সুত্তানুলোমআচৰিযৱাদে মুঞ্চিত্ৱা পাড়িযা অট্ঠকথং, অট্ঠকথায চ পাড়িং তব্বিৱৰণভূতং সাৰত্থদীপনিঞ্চ অঞ্ঞানি চ গন্থৱিসেসানি অসংসন্দিত্ৱা অত্তনোমতিযাপি পুব্বাপৰং অসমানেত্ৱা ৱাদপ্পকাসনমত্তমেৱ ঠপেত্ৱা গৰুকলহুকেসু গৰুকেযেৱ ঠাতব্বেপি গৰুকে অট্ঠত্ৱা কেচি ভিক্খূ নদিযা উদকুক্খেপং অকত্ৱা কৰোন্তি. এৱং সাসনে দ্ৱিধা ভিন্না হোন্তি. ইদঞ্চ ভিন্দনং কোসম্বকক্খন্ধকে ভিন্নতোপি সতগুণেন সহস্সগুণেন বলৱতৰমেৱ সাসনস্স ৱিপত্তিকাৰণত্তা, তথা হি ন ইদং মনুস্সলোকে ভিক্খূনংযেৱ হোতি, ভিক্খূনং, উপাসকমনুস্সানং, আৰক্খকদেৱতানম্পি, তাসং সহাযকানং ভুম্মনিস্সিতদেৱতানম্পি তাসং সহাযকানং ৰুক্খনিস্সিতদেৱতানম্পি তাসংসহাযকানং আকাসট্ঠকদেৱতানম্পি, তাসং সহাযকানং চাতুমহাৰাজিকদেৱতানম্পি, তাসং সহাযকানং তাৱতিংসদেৱতানম্পি, এৱং মিত্তপৰম্পৰৱসেন ছকামাৱচৰদেৱতানম্পি তাসং মিত্তানং ব্ৰহ্মপাৰিসজ্জানম্পীতি এৱং যাৱঅকনিট্ঠব্ৰহ্মলোকা অৰিযপুগ্গলে ঠপেত্ৱা সব্বে পুথুজ্জনা দেৱমনুস্সা ভিন্না হোন্তি, তেসং ভিন্নত্তা বহু চ পাপং পসৱতি, তস্মা পাড়িযা অট্ঠকথং, অট্ঠকথায চ পাড়িং সংসন্দিত্ৱা তানি তানি গন্থৱিসেসানি চ একতো কত্ৱা গঙ্গোদকে ন যমুনোদকং ৱিয মিস্সিত্ৱা একীভাৱং কত্ৱা সীমৱিসোধনিং নাম কৰিস্সামি, তং সুণাথ সাধুকং মনসিকৰোথ ধম্মৰাজস্স সাৱকাতি.

তত্থ বুদ্ধুপ্পাদো দুল্লভো তি বুদ্ধস্স উপ্পাদকালো দুল্লভো তথা হি অনুপ্পন্নকালে বুদ্ধে বুদ্ধোতি সদ্দম্পি অসুত্ৱা ৱীতিৱত্তানং কপ্পানং গণনপথং ৱীতিৱত্তা. বুদ্ধকাৰণস্স দুক্কৰত্তং হেট্ঠা ৱুত্তমেৱ.

ততো পব্বজা চ উপসম্পদাচা তিএত্থ তোপচ্চযো লামকত্থে, পঞ্চম্যত্থে ৱা. বুদ্ধুপ্পাদো দুল্লভো, তমনুপব্বজ্জা চ উপসম্পদা চ দুল্লভাযেৱাতি অধিপ্পাযো. যথা চ লোকে কিঞ্চিদেৱ মহগ্ঘং অলভিতব্বং লভিত্ৱা ৱা তেন সহকাৰীকাৰণভূতং অপ্পগ্ঘম্পি মহগ্ঘং মহগ্ঘং দুল্লভং দুল্লভন্তি ৱুচ্চতি, এৱমেৱ অতিদুল্লভং বুদ্ধুপ্পাদং আগম্ম তমনুপব্বজিতম্পি দুল্লভন্তি ৱুচ্চতি, যথা চ নিদিযা উপৰিমভাগে সত্তাহৱট্টলিকাদিভাৱেন উদকপূৰণে হেট্ঠা কিস্মিঞ্চি ঠানে তৰিতুং অৱিসহন্তা ইদমেৱ ঠানং দুক্কৰন্তি ৱুচ্চতি, এৱমেৱ বুদ্ধকাৰণস্স দুক্কৰভাৱে ন তমনুপব্বজ্জুপসম্পদাপি দুক্কৰং দুল্লভন্তি ৱুচ্চতি. অঞ্ঞথা বুদ্ধভগৱতো পি পব্বজ্জুপসম্পদভাৱোযেৱ সেট্ঠো ভৱেয্য. অথৱা কাৰণূপচাৰৱসেনাপি এৱং ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং, যথা সেম্হোগুড়োতি তথা হি গুড়স্স পি ৱনপচ্চযা সেম্হো উস্সন্নো, তং জনো গুড়েনসেম্হোতি ৱত্তব্বেপি কাৰণস্মিং গুড়ে ফলভূতং সেম্হং ৰোপেত্ৱা সেম্হো গুড়োতি ৱুচ্চতি, এৱং কাৰণস্স দুক্কৰত্তা দুল্লভে বুদ্ধুপ্পাদে তমনুক্ৰিযা পব্বজ্জাপি তং মূলকাৰণভূতে বুদ্ধুপ্পাদে ৰোপেত্ৱা দুল্লভা পব্বজ্জাতি ৱুচ্চতি. বুদ্ধুপ্পাদকালেপি বুদ্ধদস্সনং দুল্লভমেৱ, অনুপ্পন্নকালে পন পগেৱ, সব্বখণেসু নৱমখণত্তা চ তথা হি মিলক্খুদেসঅৰূপভূমিঅসঞ্ঞসত্তনিৰযপেততিৰচ্ছানভূমীসু জাযমানেসু ৱা মজ্ঝিমদেসে জাযমানোপি মিচ্ছাদিট্ঠিভূতা ৱা, সম্মাদিট্ঠিকুলে জাযমানাপি চক্খুসোত ৱিকলভাৱেন অঙ্গৱিকলা ৱা বুদ্ধদস্সনং ন অৰহন্তি, দস্সনম্পি দস্সনমত্তমেৱ. সুপণ্ণনাগৰাজাদীনং তস্মিং ভৱে মগ্গফলভাগিনো ন হোন্তি, হোন্তি চেত্থ.

‘‘পচ্চন্তজো অৰূপিনো, ৱিকলঙ্গো অসঞ্ঞজো;

মিচ্ছাদিট্ঠি তিৰচ্ছানো, পেতো নেৰযিকোপিচ.

এতে অট্ঠক্খণা ৱুত্তা, বুদ্ধেনাদিচ্চবন্ধুনা;

বুদ্ধুপ্পাদো খণো একো, নৱমোতি পৱুচ্চতীতি’’.

পব্বজ্জা তিচেত্থ সামঞ্ঞেন ৱুত্তেপি সামণেৰাৱ অধিপ্পেতা, উপসম্পদা চাতি ৱিসুং ৱুত্তত্তা. সামণেৰা চ নাম বুদ্ধং সৰণং গচ্ছামিত্যাদিনা তিক্খত্তুং ৱত্ৱা উভতোসুদ্ধিৱসেনেৱ সামণেৰভূমিযং তিট্ঠন্তি. দসসীলানি পন তেসং সিক্খাপদমত্তমেৱ. তানি পাড়িৱসেন অসক্কোন্তো অত্থৱসেন ‘‘ইদঞ্চ সমাদায ৱত্তেহী’’তি আচিক্খিতুম্পি ৱট্টতিযেৱ. ইধ ৱত্তব্বং নত্থি. উপসম্পদা পন অট্ঠৱিধা হোন্তি এহিভিক্খূপসম্পদা, সৰণগমনূপসম্পদা, ওৱাদ পটিগ্গহণূপসম্পদা, পঞ্হাব্যাকৰণূপসম্পদা, অট্ঠগৰুধম্মপটিগ্গহণূপসম্পদা, দূতেনূপসম্পদা, অট্ঠৱাচিকূপসম্পদা, ঞত্তিচতুত্থূপসম্পদা চাতি. তত্থ ভগৱা এহি ভিক্খুভাৱায উপনিস্সযসম্পন্নং পুগ্গলং দিস্ৱা ৰত্তপংসুকূলন্তৰতো সুৱণ্ণৱণ্ণং দক্খিণহত্থং নীহৰিত্ৱা ব্ৰহ্মঘোসং নিচ্ছাৰেন্তো ‘‘এহি ভিক্খু চৰ ব্ৰহ্মচৰিযং সম্মা দুক্খস্স অন্তকিৰিযাযা’’তি ৱদতি. তস্সানন্তৰমেৱ গিহিলিঙ্গং অন্তৰধাযিত্ৱা.

তিচীৱৰঞ্চ পত্তো চ, ৱাসি সূচিচ বন্ধনং;

পৰিস্সাৱনমট্ঠেতে, যুত্তযোগস্স ভিক্খুনোতি.

এৱং ৱুত্তেহি অট্ঠহিপৰিক্খাৰেহি সৰীৰে পটিমুত্তোযেৱ ৱস্সসতিকত্থেৰো ৱিয ইৰিযাপথসম্পন্নো বুদ্ধাচৰিযকো বুদ্ধুপজ্ঝাযকো সম্মাসম্বুদ্ধং ৱন্দমানোৱ তিট্ঠতি. অযং এহি ভিক্খূপসম্পদা নাম. ভগৱা হি পঠমবোধিযং এতস্মিং কালে এহি ভিক্খুপসম্পদায এৱ উপসম্পাদেতি. তানি পন পঞ্চৱগ্গিযাদযো অঙ্গুলিমালত্থেৰপৰিযোসানা.

তীণিসতং সহস্সঞ্চ, চত্তালীসং পুনাপৰো;

একো চ থেৰো সপ্পঞ্ঞো; সব্বে তে এহি ভিক্খুকাতি.

এতে ৱিনযপিটকে নিদ্দিট্ঠএহিভিক্খূ নাম ৱিনযপিটকে অনিদ্দিট্ঠা পন তিসতপৰিৱাৰসেলব্ৰাহ্মণাদযো.

সত্তৱীস সহস্সানি, তীণিযেৱ সতানি চ;

এতে হি সব্বে সঙ্খাতা, সব্বে তে এহিভিক্খুকাতি.

তং সব্বং সম্পিণ্ডেত্ৱা অট্ঠৱীসসহস্সানি ছসতানি একচত্তালীসুত্তৰানি চ হোন্তি. পঠমবোধিচ নামেসা ৱীসতিৱস্সানি হোন্তি.

ভগৱা হি অনুত্তৰং ধম্মচক্কং পৱত্তেত্ৱা অট্ঠাৰসকোটিব্ৰাহ্মণানং অমতং পাযেত্ৱা পঠমৱস্সং ৱসি. দুতিযততিযচতুত্থৱস্সেসু ৰাজগহে ৱেড়ুৱনৱিহাৰে ৱস্সং ৱসি, ভগৱা হি আসাড়্হিনক্খত্তপুণ্ণমিযং বাৰাণসিযা ইসিপতনে মিগদাযে পঠমৱস্সং ৱসিত্ৱা ফগ্গুণমাসে ফগ্গুণপুণ্ণমিযং ৰাজগহং পত্ৱা বিম্বিসাৰৰঞ্ঞা কাৰিতে ৱেড়ুৱন ৱিহাৰে একমাসমত্তং ৱসিত্ৱা চিত্ৰমাসে ৱীসতিখীণাসৱসহস্সপৰিৱুতো কপিলৱত্থুং গন্ত্ৱা অসীতিযা ঞাতিসহস্সানং মজ্ঝে ৱিপ্পটিপন্নানং ৰাজূনং মত্থকে পংসুৰজং ওকিৰিত্ৱা তে ৱন্দাপেত্ৱা পোক্খৰৱস্সঞ্চ ৱস্সাপেত্ৱা তমাগম্ম অসীতিযা ঞাতিসহস্সানং ৱেস্সন্তৰ জাতকং কথেত্ৱা ৰাহুলমাতৰমাগম্ম চন্দকিন্নৰীজাতকঞ্চ কথেত্ৱা পিতৰং অনাগামিফলে পতিট্ঠাপেত্ৱা ৰাজগহমেৱ আগন্ত্ৱা ৱাসং কপ্পেসি, তেন ৱুত্তং দুতিয ততিয চতুত্থ ৱস্সেসু ৰাজগহে ৱেড়ুৱনৱিহাৰে ৱস্সং ৱসী’’তি. পঞ্চমে পন ৱেসালিযং একৱাসং ৱসি. ছট্ঠে মকুড়পব্বতে একৱাসং ৱসি. পুণ্ণো ৱা তত্থ. তত্ৰাযং অনুপুব্বিকথা সুনাপৰন্তৰট্ঠে কিৰ একস্মিং ৱাণিজকগামে দ্ৱে ভাতৰো. তেসু কদাচি জেট্ঠো পঞ্চসকটসতানি গহেত্ৱা জনপদং গন্ত্ৱা ভণ্ডং আহৰতি, কদাচি কনিট্ঠো. ইমস্মিং পন সমযে কনিট্ঠং ঘৰে ঠপেত্ৱা জেট্ঠভাতিকো পঞ্চ সকটসতানি গহেত্ৱা জনপদচাৰিকং চৰন্তো অনুপুব্বেন সাৱত্থিং পত্ৱা জেতৱনস্স অৱিদূৰে পঞ্চসকটসতানি ঠপেত্ৱা ভুত্তপাতৰাসো পৰিজনপৰিৱুতো ফাসুকট্ঠানে নিসীদি. তেন চ সমযেন সাৱত্থিৱাসিনো ভুত্তপাতৰাসা উপোসথঙ্গানি অধিট্ঠায সুট্ঠুত্তৰাসঙ্গা গন্ধপুপ্ফাদিহত্থা যেনবুদ্ধো, যেনধম্মো, যেনসঙ্ঘো, তন্নিন্না তপ্পোণা তপ্পব্ভৰা হুত্ৱা দিক্খিণদ্ৱাৰেন নিক্খমিত্ৱা জেতৱনং গচ্ছন্তি. সো তে দিস্ৱা ‘‘কহং ইমে গচ্ছন্তী’’তি একং মনুস্সং পুচ্ছি. কিং ত্ৱং অয্যো ন জানাসি, লোকে বুদ্ধধম্মসঙ্ঘৰতনানি নাম উপ্পন্নানি, ইচ্চেৱ মহাজনো সত্থুসন্তিকে ধম্মকথং সোতুং গচ্ছতীতি. তস্স ‘‘বুদ্ধো’’তি ৱচনং ছৱিচম্মাদীনি ছিন্দিত্ৱা অট্ঠিমিঞ্জং আহচ্চ অট্ঠাসি. অথ অত্তনো পৰিজনপৰিৱুতো তায পৰিসাযসদ্ধিং ৱিহাৰং গন্ত্ৱা সত্থামধুৰস্সৰেন ধম্মং দেসেন্তস্স পৰিস পৰিযন্তে ঠিতো ধম্মং সুত্ৱা পব্বজ্জায চিত্তং উপ্পাদেসি. অথ তথাগতেন কালং ৱিদিত্ৱা পৰিসায উয্যোজিতায সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা স্ৱাতনায নিমন্তেত্ৱা দুতিযদিৱসে মণ্ডপং কৰেত্ৱা আসনানি পঞ্ঞাপেত্ৱা বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স মহাদানং দত্ৱা ভত্তকিচ্চাৱসানে ভগৱা অনুমোদনং কত্ৱা পক্কমি. ভুত্তপাতৰসো উপোসথঙ্গানি অধিট্ঠায ভণ্ডাগাৰিকং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘এত্তকং ভণ্ডং ৱিস্সজ্জিতং এত্তকং পন ন ৱিস্সজ্জিত’’ন্তি সব্বং আচিক্খিত্ৱা ‘‘ইমং সাপতেয্যং ময্হং কনিট্ঠস্স দেহী’’তি সব্বং নিয্যোতেত্ৱা সত্থু সন্তিকে পব্বজিত্ৱা কম্মট্ঠান পৰাযণো অহোসি. অথস্স কম্মট্ঠানং মনসিকৰোন্তস্স কম্মট্ঠানং ন উপট্ঠাতি, ততো চিন্তেসি ‘‘অযং জনপদো ময্হং অসপ্পাযো, যংনূনাহং সত্থু সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা সকট্ঠানমেৱ গচ্ছেয্য’’ন্তি. অথ পুব্বণ্হসমযে পিণ্ডায চৰিত্ৱা সাযন্হসমযে পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা কম্মট্ঠানং কথাপেত্ৱা সত্থা সীহনাদং নদিত্ৱা পক্কমি. অথ খো আযস্মা পুণ্ণো সূনাপৰন্তৰট্ঠং পত্ৱা সম্মতপব্বতং নাম পৱিসিত্ৱা ৱাণিজকগামং পিণ্ডায পাৱিসি. অথ নং কনিট্ঠভাতা সগেহং নেত্ৱা ভিক্খং দত্ৱা ‘‘ভন্তে অঞ্ঞত্থ অগন্ত্ৱা ইধেৱ ৱসথা’’তি পটিঞ্ঞং কাৰেত্ৱা ৱসাপেসি. ততো সমুদ্দগিৰিৱিহাৰং নাম অগমাসি. তত্থ সমুদ্দৱীচিযো আগন্ত্ৱা অযকণ্টপাসাণেসু পহৰিত্ৱা মহাসদ্দং কৰোন্তি. থেৰো কম্মট্ঠানং মনসিকৰোন্তো ন ফাসুৱিহাৰো হোতীতি সমুদ্দং নিসদ্দং কত্ৱা অধিট্ঠাসি. ততো মাতুলগিৰিং নাম আগমাসি. তত্থ সকুণসঙ্ঘো উস্সন্নো ৰত্তিঞ্চ দিৱা চ সদ্দো একো বদ্ধো হোতি. থেৰো ‘‘ইদং ঠানং অফাসুকন্তি ততো মকুড়কাৰামৱিহাৰং নাম গতো. সো ৱাণিজগামস্স নাতিদূৰো নাচ্চাসন্নো গমনাগমনসম্পন্নো ৱিৱিত্তো অপ্পসদ্দো. থেৰো ‘‘ইদং ঠানং ফাসুক’’ন্তি তত্থ ৰত্তিট্ঠানদিৱাঠানে চঙ্কমনাদীনি কাৰেত্ৱা ৱস্সং উপগচ্ছতি. এৱং চতূসু ঠানেসু ৱিহাসি. অথেকদিৱসং তস্মিংযেৱ অন্তোৱস্সে পঞ্চ ৱাণিজকসতানি ‘‘পৰসমুদ্দং গচ্ছামা’’তি নাৱায ভণ্ডং পক্খিপিংসু. নাৱাৰোহনদিৱসে থেৰস্স কনিট্ঠভাতা থেৰং ভোজেত্ৱা থেৰস্স সন্তিকে সিক্খাপদানি গহেত্ৱা গচ্ছন্তো ‘‘ভন্তে মহাসমুদ্দো নাম অস্সদ্ধেয্যো চানেকন্তৰাযো চ, অম্হে আৱজ্জেয্যাথা’’তি ৱত্ৱা নাৱং আৰূয্হি. নাৱা ঊমিজৱেন গচ্ছমানা অঞ্ঞতৰং দীপং পাপুণি. মনুস্সা ‘‘পাতৰাসং কৰিস্সামা’’তি দীপকে ওতিণ্ণা. তস্মিং দীপকে অঞ্ঞং কিঞ্চি নত্থি, চন্দনৱনমেৱ অহোসি. অথেকো ৱা সিযা ৰুক্খং আকোটেত্ৱা লোহিতচন্দনভাৱং ঞত্ৱা ‘‘ভো মযং লাভত্থায পৰসমুদ্দং গচ্ছাম, ইতো চ উত্তৰি লাভা নাম নত্থি, চতুৰঙ্গুল মত্তাপি ঘটিকা সতসহস্সং অগ্ঘতি, সংহাৰেতব্বকযুত্তং ভণ্ডং হাৰেত্ৱা গচ্ছামা’’তি. তে তথা কৰিংসু চন্দনৱনে অধিৱত্থা অমনুস্সা কুজ্ঝিত্ৱা ইমেহি অম্হাকং চন্দনৱনং নাসিতং, ঘাতেস্সাম নে’’তি চিন্তেত্ৱা ন ইমেসু ঘাটিতেসু সব্বং এককুণপং ভৱিস্সতি, সমুদ্দমজ্ঝে নেসং নাৱং ওসীদেস্সামা’’তি আহংসু. অথ তেসং নাৱং আৰূয্হ মুহুত্তং গতকালেযেৱ উপ্পাদিকং উপট্ঠাপেত্ৱা সযম্পি তে অমনুস্সা ভযানকানি ৰূপানি দস্সযিংসু. ভীতা মনুস্সা অত্তনো দেৱতা নমস্সন্তি. থেৰস্স কনিট্ঠো চূড়পুণ্ণকুটুম্বিকো ‘‘ময্হং ভাতা অৱস্সযো হোতূ’’তি থেৰস্স নমস্সমানো অট্ঠাসি. থেৰো পি কিৰ তস্মিংযেৱ খণে আৱজ্জেত্ৱা তেসং ব্যসনপ্পত্তিং ঞত্ৱা ৱেহাসং উপ্পতিত্ৱা অভিমুখো অট্ঠাসি. অমনুস্সা থেৰং দিস্ৱাৱ ‘‘অয্যপুণ্ণত্থেৰো এহী’’ তি পক্কমিংসু. উপ্পাদিকং সন্নিসীদি. থেৰো ‘‘মা ভাযথা’’তি তেসং অস্সাসেত্ৱাৱ কহং গন্তুকামত্থা’’তি পুচ্ছি. ‘‘ভন্তে অম্হাকং সকট্ঠানমেৱ গচ্ছামা’’তি থেৰো নাৱং ফলে অক্কমিত্ৱা ‘‘এতেসং ইচ্ছিতট্ঠানং গচ্ছতূ’’তি অধিট্ঠাতি. ৱাণিজা সকট্ঠানং গন্ত্ৱা তং পৱত্তিং পুত্তদাৰস্স আৰোচেত্ৱা ‘‘এথ থেৰং সৰণং গচ্ছামা’’তি পঞ্চসতানি অত্তনো অত্তনো পঞ্চমাতুগামসতেহি সদ্ধিং তীসু সৰণেসু পতিট্ঠায উপাসকত্তং পটিৱেদেসুং. ততো নাৱায ভণ্ডং ওতাৰেত্ৱা থেৰস্স একং কোট্ঠাসং কত্ৱা ‘‘অযং ভন্তে তুম্হাকং কোট্ঠাসো’’তি আহংসু. থেৰো ‘‘ময্হং ৱিসুং কোট্ঠাস কিচ্চং নত্থি’’. সত্থা পন তুম্হেহি দিট্ঠপুব্বো’তি. ন দিট্ঠপুব্বো ভন্তে’তি, তেনহি ইমিনা সত্থু মণ্ডলমাড়ং কৰোথ. এৱং সত্থাৰং পস্সিস্সথাতি তে সাধু ভন্তে’তি তেন চ কোট্ঠাসেন অত্তনো চ কোট্ঠাসেন মণ্ডলমাড়ং কাতুং আৰভিংসু. সত্থা কিৰস্স আৰদ্ধকালতো পট্ঠায পৰিভোগং অকাসি. তথো মনুস্সা ৰত্তিং ওভাসং দিস্ৱা ‘‘মহেসক্খা দেৱতা অত্থী’’তি সঞ্ঞংকৰিংসু. উপাসকা মণ্ডলমাড়ঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘস্স সেনাসনানি চ নিট্ঠপেত্ৱা দানসম্ভাৰং সজ্জেত্ৱা ‘‘কতং ভন্তে অম্হেহি অত্তনোকিচ্চং, সত্থাৰং পক্কোসথা’’তি থেৰস্স আৰোচেসুং. থেৰো সাযন্হসমযে ইদ্ধিযাসাৱত্থিং পত্ৱা ‘‘ভন্তে ৱাণিজগামৱাসিনো তুম্হে দট্ঠুকামা, তেসং অনুকম্পং কৰোথা’’তি. ভগৱা অধিৱাসেসি. থেৰো ভগৱতো অধিৱাসনং ৱিদিত্ৱা সকট্ঠানমেৱ পচ্চাগতো. ভগৱা আনন্দত্থেৰং আমন্তেসি ‘‘আনন্দ স্ৱে সূনাপৰন্তে ৱাণিজগামে পিণ্ডায চৰিস্সাম, ত্ৱং একূনপঞ্চসতানং ভিক্খূনং সলাকং দেহী’’তি. থেৰো সাধু ভন্তে’তি ভিক্খুসঙ্ঘস্স তমত্থং আৰোচেত্ৱা ‘‘চাৰিকা সলাকং গণ্হন্তূ’’তি আহ. তং দিৱসং কুণ্ডধানত্থেৰো পঠমং সলাকং অগ্গহোতি. ৱাণিজগামৱাসিনোপি ‘‘স্ৱে কিৰ সত্থা আগমিস্সতী’’তি গামমজ্ঝে মণ্ডপং কত্ৱা দানগ্গং সজ্জযিংসু. ভগৱা পাতোৱ সৰীৰপটিজগ্গনং কত্ৱা গন্ধকুটিং পৱিসিত্ৱা ফলসমাপত্তিং অপ্পেত্ৱা নিসীদি. সক্কস্স পণ্ডুকম্বলসিলাসনং উণ্হং অহোসি. সো কিং ইদন্তি আৱজ্জেত্ৱা সত্থু সূনাপৰন্তগমনং দিস্ৱা ৱিসুকম্মং আমন্তেসি ‘‘তাত অজ্জ ভগৱা তীণিমত্তানি যোজনসতানি পিণ্ডাচাৰং গমিস্সতি, পঞ্চ কূটাগাৰসতানি মাপেত্ৱা জেতৱনদ্ৱাৰ কোট্ঠমত্থকে গমনসজ্জানিং কত্ৱা ঠপেহী’’তি, সো তথা অকাসি. ভগৱতো কূটাগাৰং চতুমুখং অহোসি, দ্ৱিন্নং অগ্গসাৱকানং দ্ৱিমুখং, সেসানং একমুখং, সত্থা গন্ধকুটিতো নিক্খম্ম পটিপাটিযা ঠপিত কূটাগাৰেসু ধুৰকূটাগাৰং পাৱিসি. দ্ৱে অগ্গসাৱকে আদিং কত্ৱা একূনপঞ্চভিক্খুসতানিপি কূটাগাৰং গন্ত্ৱা নিসিন্না অহেসুং, একং তুচ্ছকূটাগাৰং অহোসি. পঞ্চপি কূটাগাৰসতানি আকাসে উপ্পতিংসু. সত্থা সচ্চবন্ধপব্বতং নাম পত্ৱা কূটাগাৰং আকাসে ঠপেত্ৱা তস্মিং পব্বতে সচ্চবন্ধো নাম মিচ্ছাদিট্ঠি, সো মহাজনং মিচ্ছাদিট্ঠিং উগ্গণ্হাপেন্তো লাভগ্গযসগ্গপ্পত্তো হুত্ৱা ৱসতি. অব্ভন্তৰে চস্স অন্তোচাটিযং পদীপো ৱিয অৰহত্তস্স উপনিস্সযো জলতি, তং দিস্ৱা ‘‘ধম্মমস্স কথেস্সামী’’তি গন্ত্ৱা ধম্মং দেসেতি. তাপসো দেসনাপৰিযোসানে অৰহত্তং পাপুণি. মগ্গেনেৱস্স অভিঞ্ঞা আগতা, এহি ভিক্খু হুত্ৱা ইদ্ধিমযপত্তচীৱৰো কূটাগাৰং পাৱিসি. ভগৱা কূটাগাৰগতেহি পঞ্চহি ভিক্খুসতেহিসদ্ধিং ৱাণিজগামং গন্ত্ৱা কূটাগাৰানি অদিস্সমানানি কত্ৱা ৱাণিজগামং পাৱিসি. ৱাণিজা বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স মহাদানং দত্ৱা সসত্থাৰং মকুড়কাৰামং নযিংসু. সত্থা মণ্ডলমাড়ং পাৱিসি. মহাজনো যাৱ সত্থা ভত্তদৰথং পটিপ্পস্সম্ভেতি, তাৱ পাতৰাসং কত্ৱা উপোসথঙ্গানি সমাদায গন্ধঞ্চ পুপ্ফঞ্চ আদায ধম্মসৱনত্থায আৰামং পচ্চাগমাসি. সত্থা ধম্মং দেসেসি. মহাজনস্স বন্ধনা মোক্খো জাতো, মহন্ত বুদ্ধকোলাহলং অহোসি. সত্থা মহাজনস্স সঙ্গহত্থং কতিপাহং তত্থেৱ ৱসি, অৰুণং পন মহাগন্ধকুটিযংযেৱ উট্ঠপেসি. তত্থ কতিপাহং ৱসিত্ৱা ৱাণিজগামে পিণ্ডায চৰিত্ৱা ‘‘ত্ৱং ইধেৱ ৱসাহী’’তি পুণ্ণত্থেৰং নিৱত্তেত্ৱা অন্তৰে নম্মদানদী নাম অত্থি, তস্সা তীৰং অগমাসি. নম্মদানাগৰাজা সত্থু পচ্চুগ্গন্ত্ৱা নাগভৱনং পৱেসেত্ৱা তিণ্ণং ৰতনানং সক্কাৰং অকাসি. সত্থা তস্স ধম্মং কথেত্ৱা নাগভৱনা নিক্খমি. সো ‘‘ময্হং ভন্তে পৰিচৰিতব্বং দেথা’’তি যাচি. ভগৱা নম্মদানদীতীৰে পদচেতিযং দস্সেসি. তং ৱীচীসু আগহাসু পিধিযতি ৱীচীসু গতাসু ৱিৱৰতি, মহাসক্কাৰপ্পত্তং অহোসি. সত্থা ততো নিক্খম্ম সচ্চবন্ধপব্বতং গন্ত্ৱা সচ্চবন্ধং আহ ‘‘তযা মহাজনো অপাযমগ্গে ওতাৰিতো. ত্ৱং ইধেৱ ৱসিত্ৱা এতেসং লদ্ধিং ৱিস্সজ্জাপেত্ৱা নিব্বানমগ্গে পতিট্ঠাপেহী’’তি. সোপি পৰিচৰিতব্বং যাচি. সত্থা ঘনপিট্ঠিপাসাণে অল্লমত্তিকপিণ্ডম্হি লঞ্ছনং ৱিয পদচেতিযং দস্সেসি. এৱং সূনাপৰন্তৰট্ঠেযেৱ দ্ৱে চক্কৰতনচেতিযানি যাৱসাসনন্তৰধানং পতিট্ঠাপেসি. সত্তমে পন ৱস্সে সাৱত্থিযং কণ্ডম্বৰুক্খমূলে তিত্থি মদ্দনং কৰোন্তো যমকপাটিহাৰিযং কত্ৱা দসহি চক্কৱাড় সহস্সেহি আগতানং দেৱতানং মাতৰং কাযসক্খিং কত্ৱা অভিধম্মং দেসেন্তে তাৱতিংসভৱনে পাৰিচ্ছত্তকমূলে পণ্ডুকম্বলসিলাযং ৱস্সং ৱসি. অট্ঠমে সংসুমাৰনগৰে একৱস্সং ৱসি. নৱমে কোসম্বিযং একৱস্সং ৱসি. তদা ভদ্দিযো, কিমিলো, ভগু, আনন্দো, অনুৰুদ্ধো, দেৱদত্তো, চাতি ছ খত্তিযা পব্বজিংসু. তেসং ৱিত্থাৰো ধম্মপদে আগতো. দসমে পন ৱস্সে পালিলেয্যাগামে দক্খিণৱনসণ্ডে ভদ্দসালমূলে পালিলেয্যকেন হত্থিনা উপট্ঠিযমানো ফাসুকং ৱস্সাৱাসং ৱসি. একাদসমে নালন্ধব্ৰাহ্মণগামে একৱাসং ৱসি. দ্ৱাদসমে ৱেৰঞ্জাযং একৱাসং ৱসি দুচ্চৰিতস্স ৱিপাকং অনুভৱমানো, ভগৱতা কিৰ ফুস্সস্স ভগৱতো কালে সাৱকানং ৱচীদুচ্চৰিতৱসেন কতুপচিতস্স অকুসলকম্মস্স তদা লদ্ধোকাসৱসেন উপট্ঠিতত্তা ৱেৰঞ্জব্ৰাহ্মণেন নিমন্তিতোপি সমানো মাৰাৱট্টন ৱসেন অসল্লক্খেত্ৱা অস্সৱাণিজকানং নিবদ্ধৱত্তসঙ্খেপেন পঞ্ঞত্তং পত্থপত্থমূলকং যৱতণ্ডুলমেৱ তেমাসং ভুঞ্জতি, ৱুত্তঞ্হেতং অপদানে.

‘‘ফুস্সস্সাহং পাৱচনে, সাৱকে পৰিভাসিস্সং;

যৱং খাদথ ভুঞ্জথ, মাচ ভুঞ্জথ সালিনো.

তেন কম্মৱিপাকেন, তেমাসং খাদিতং যৱং;

নিমন্তিতো ব্ৰাহ্মণেন, ৱেৰঞ্জাযং ৱসিং তদাতি’’.

তেন ৱুত্তং ‘‘দ্ৱাদসমে ৱেৰঞ্জাযং একৱাসং ৱসি দুচ্চৰিতস্স ৱিপাকং অনুভৱমানো’’তি. তেৰসমে জালিযপব্বতে একৱাসং ৱসি. চতুদ্দসমে সাৱত্থিযং অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে জেতৱনৱিহাৰে পঠমৱাসং ৱসিত্ৱা পন্নৰসমে ৱস্সে ঞাতিজনসঙ্গহত্থং কপিলৱত্থুং গন্ত্ৱা একমেৱ ৱাসং কপ্পেসি. সোড়সমে ৱস্সে আড়ৱকযক্খদমনত্থং অগ্গাড়ৱীনগৰে একৱাসং ৱসি. সত্তৰসমে ৱস্সে ৰাজগহমেৱ নিৱত্তিত্ৱা ৱাসং কপ্পেসি. অট্ঠাৰসমে ৱস্সে জালিযপব্বতমেৱ নিৱত্তিত্ৱা ৱসি. একূনৱীসতিমেপি ৱস্সে তত্থেৱ জালিযপব্বতমেৱ ৱসি. ৱীসতিমে ৱস্সে ৰাজগহস্স অৱিদূৰে ভীসনকে ভেসকলৱনসণ্ডে ৱাসং কপ্পেসী’’তি ইমানি ৱীসতি ৱস্সানি পঠমবোধীতি ৱেদিতব্বানি. এতস্মিং কালে এহিভিক্খূপসম্পদাযএৱ উপসম্পাদেসীতি যেভুয্যেন ভগৱন্তংযেৱ উদ্দিস্স আচৰিযুপজ্ঝাযং কত্ৱা এহিভিক্খু ভাৱমাপন্নে পুঞ্ঞৱন্তপুগ্গলেযেৱ সন্ধায ৱুত্তং, অঞ্ঞেসম্পি অৰিযভাৱমনাপন্নানং সুদিন্নাদীনং ৱা যমকপাটিহাৰিযে পসীদিত্ৱা আযস্মতো সাৰিপুত্তত্থেৰস্স সন্তিকে পব্বজিতানং পুব্বে কস্সপবুদ্ধকালে ৱগ্গুলিভূতপুব্বানং পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং থেৰস্সেৱ সন্তিকে পব্বজিতভাৱস্স দিস্সনতো তেন ৱুত্তং ‘‘ভগৱা হি পঠমবোধিযং এতস্মিং কালে এহি ভিক্খূপসম্পদায এৱ উপসম্পাদেসী’’তি. ইতো পৰেসু পন পঞ্চৱীসতিৱস্সেসু অনাথপিণ্ডিকেন কাৰিতে জেতৱনমহাৱিহাৰে একূনৱীসতিৱস্সা ৱাসং ৱসি. ৱিসাখায সত্তৱীসতি কোটিধনপৰিচ্চাগেন কাৰিতে পুব্বাৰামে ছব্বস্সানি ৱসি. দ্ৱিন্নং কুলানং গুণমহত্তং পটিচ্চ সাৱত্থিযং নিস্সায পঞ্চৱীসতি ৱস্সানি ৱাসং ৱসি. অন্তিমে পন ৱস্সে বেড়ুৱগামে ৱসিত্ৱা মৰণন্তিকা ৱেদনা উপ্পজ্জি, আযুসঙ্খাৰোস্সজ্জনঞ্চ তত্থ অকাসি. ইমানি ইধ নাধিপ্পেতানি, ভগৱতো ৱস্সক্কমজাননত্থংযেৱ ৱুত্তন্তি.

সৰণগমনূপসম্পদা নাম ‘‘বুদ্ধং সৰণং গচ্ছামি’’ত্যাদিনা তিক্খত্তুং ৱাচং ভিন্দিত্ৱা ৱুত্তেহি তীহি সৰণগমনেহি উপসম্পন্নো.

ওৱাদপটিগ্গহণূপসম্পদা নাম ‘‘তস্মা তিহ তে কস্সপ এৱং সিক্খিতব্বং তিব্বমেৱ হিৰোত্তপ্পং পচ্চুপট্ঠিতং ভৱিস্সতি থেৰেসু নৱেসু মজ্ঝিমেসু চাতি, এৱঞ্হি তে কস্সপ সিক্খিতব্বং তস্মা তিহ তে কস্সপ এৱং সিক্খিতব্বং যং কিঞ্চি ধম্মং সোস্সামি কুসলূপসঞ্হিতং সব্বন্তং অট্ঠিং কত্ৱা মনসিকত্ৱা সব্বমেৱ চেতসো সমন্নাহৰিত্ৱা ওহিতসোতো ধম্মং সোস্সামীতি, এৱঞ্হি তে কস্সপ সিক্খিতব্বং তস্মা তিহ তে কস্সপ এৱং সিক্খিতব্বং সাতসহগতং মে কাযগতা সতিং ন জহিস্সতীতি, এৱঞ্হি তে কস্সপ সিক্খিতব্বন্তি ইমিনা ওৱাদপটিগ্গণেন মহাকস্সপত্থেৰস্স অনুঞ্ঞাতউপসম্পদা নাম.

পঞ্হাব্যাকৰণূপসম্পদা নাম সোপাকস্স অনুঞ্ঞাতউপসম্পদা, ভগৱা কিৰ পুব্বাৰামে অনুচঙ্কমন্তো সোপাকসামণেৰং ‘‘উদ্ধুমাতকসঞ্ঞাতি ৱা সোপাক ৰূপসঞ্ঞাতি ৱা ইমে ধম্মা নানত্থা নানাব্যঞ্জনা, উদাহু একত্থা ব্যঞ্জনমেৱ নান’’ন্তি দসঅসুভনিস্সিতে পঞ্হে পুচ্ছি. সো তে ব্যাকাসি. ভগৱা তস্স সাধুকাৰং দত্ৱা ‘‘কতিৱস্সোসি ত্ৱং সোপাকা’’তি পুচ্ছি. ‘‘সত্তৱস্সো অহং ভগৱা’’তি, ‘‘সোপাক ত্ৱং মম সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন সদ্ধিং সংসন্দিত্ৱা পঞ্হে ব্যাকাসী’’তি আৰদ্ধচিত্তো উপসম্পদং অনুজানাতি, অযং পঞ্হাব্যাকৰণূপসম্পদা.

অট্ঠৱাচিকূপসম্পদা নাম ভিক্খুনিযা ভিক্খুনিসঙ্ঘতো ঞত্তিচতুত্থেন ভিক্খুসঙ্ঘতো ঞত্তিচতুত্থেনাতি ইমেহি দ্ৱীহি কম্মেহি উপসম্পদা. ঞত্তিচতুত্থকম্মূপসম্পদা নাম ভিক্খূনং এতৰহি উপসম্পদা, অযমেৱ ইধাধিপ্পেতা, সম্পত্তিৱিপত্তিৱসেন সম্ভৱতো. কস্মা হেস উপসম্পন্নো নামাতি. সমগ্গেন সঙ্ঘেন ঞত্তিচতুত্থেন কম্মেন অকুপ্পেন ঠানাৰহেন উপৰিভাৱং সমাপন্নো পত্তোতি উপসম্পন্নো, সেট্ঠভাৱং পত্তোতিঅত্থো তথা হি গিহিভাৱতো সামণেৰভাৱো সেট্ঠো নাম, ততোপি উপসম্পন্নভাৱোযেৱ সেট্ঠো. তত্থ সমগ্গেন সঙ্ঘেনাতি সব্বন্তিমেন পৰিযাযেন পঞ্চৱগ্গকৰণীযে কম্মে যাৱতিকা ভিক্খূ কম্মপ্পত্তা, তেসং আগতত্তা ছন্দাৰহানং ছন্দস্স আহটত্তা, সম্মুখীভূতানঞ্চ অপ্পটিক্কোসনতো এতস্মিং কম্মে সমগ্গভাৱং উপগতেন. ঞত্তিচতুত্থেনাতি তীহি অনুসাৱনাহি একায চ ঞত্তিযা কত্তব্বেন. এত্থ চ কিঞ্চাপি ঞত্তি সব্বপঠমং ৱুত্তা, তিস্সন্নং পন অনুসাৱনানং অত্থব্যঞ্জনভেদাভাৱতো অত্থব্যঞ্জনভিন্না ঞত্তি তাসং চতুত্থন্তি কত্ৱা ঞত্তিচতুত্থন্তি ৱুচ্চতি. কম্মেনা তি ধম্মিকেন কম্মেন, ৱিনযকম্মেনাতিঅত্থো. অকুপ্পেনা তি ৱত্থু ঞত্তি অনুসাৱন সীম পৰিসসম্পত্তি সম্পন্নত্তা অকোপেতব্বতং অপ্পটিক্কোসিতব্বতঞ্চ উপগতেন. ঠানাৰহেনা তি কাৰণাৰহেন, সত্থুসাসনাৰহেনাতি অত্থো. এতেহি কাৰণেহি সেট্ঠভাৱমাপন্নোতি অত্থো. তত্থ সম্পত্তিৱিপত্তিৱসেন সম্ভৱতো তি ৱত্থুসম্পত্তি ঞত্তিসম্পত্তি অনুসাৱনসম্পত্তিসীমসম্পত্তিপৰিসসম্পত্তিৱসেন পঞ্চহি সম্পত্তীহি উপসম্পদকম্মস্স সিজ্ঝনতোতি অত্থো. তত্থ ৱত্থু সম্পত্তিনাম পৰিপুণ্ণৱীসতিৱস্সভাৱো ইদানি পুৰিসত্তভাৱো চ. উন্নৱীসতিৱস্সং, অন্তিমৱত্থুঅজ্ঝাপন্নপুব্বং, পণ্ডকো, থেয্যসংৱাসকো, তিত্থিযপক্কন্তকো, তিৰচ্ছানগতো, মাতুঘাতকো, পিতুঘাতকো, অৰহন্তঘাতকো, ভিক্খুনিদূসকো, সঙ্ঘভেদকো, লোহিতুপ্পাদকো, উভতোব্যঞ্জনকো, তি ইমে তেৰস পুগ্গলা উপসম্পদায অৱত্থু. তত্থ ঊনৱীসতিৱস্সন্তি সামঞ্ঞেন ৱুত্তেপি মাতুকুচ্ছিতো নিক্খমনতো পট্ঠায একূনৱীসপৰিপুণ্ণো পুৰিসপুগ্গলো উপসম্পদায ৱত্থু, ততো ওৰং ন উপসম্পদায ৱত্থু তথো হি একস্মিং সংৱচ্ছৰে হেমন্তগিম্হৱস্সৱসেন তিণ্ণং উতূনং সম্ভৱত্তা তযো উতূ হোন্তি, হোন্তি চেত্থ.

‘‘কত্তিকন্তিকপক্খম্হা, হেমং ফগ্গুণপুণ্ণমা;

তস্সন্তি কপক্খম্হা, গিম্হং আসাড়্হিপুণ্ণমা;

ৱস্সকালং ততো সেসং, চতুৱীসতূপোসথা.

চাতুদ্দসী ছ এতেসু, পক্খা ততিযসত্তমা;

সেসা পন্নৰসী ঞেয্যা, অট্ঠাৰস উপোসথাতি’’.

এত্থ চ কত্তিকস্স কাড়পক্খপাটিপদতো পট্ঠায যাৱ ফগ্গুণপুণ্ণমা চত্তাৰো মাসা হেমউতু নাম. ফগ্গুণস্স কাড়পক্খপাটিপদতো পট্ঠায যাৱ আসাড়্হীপুণ্ণমা চত্তাৰো মাসা গিম্হউতু নাম. অসাড়্হকাড়পক্খপাটিপদতো পট্ঠায যাৱ অপৰকত্তিকপুণ্ণমা চত্তাৰো মাসা ৱস্সউতু নাম. এৱং একস্মিং সংৱচ্ছৰে তযো উতূ হোন্তি. তত্থ একস্মিং উতুম্হি পক্খস্স ততিযসত্তমেসু দ্ৱে দ্ৱে কত্ৱা ছ চতুদ্দসিকা, পঠমদুতিযচতুত্থপঞ্চমছট্ঠঅট্ঠমেসু ছ ছ কত্ৱা অট্ঠাৰস পন্নৰসিকাতি এৱং একসংৱচ্ছৰে চতুৱীসতি উপোসথা হোন্তি. ইমেসু চতুৱীসতুপোসথেসু চাতুদ্দসিযা একূনতিংস দিৱসা হোন্তীতি কত্ৱা একসংৱচ্ছৰে ছ ঊনা দিৱসা হোন্তি. ইমিনা নযেন একূনৱীসতিমে ৱস্সে ছমাসাধিকানি অট্ঠাৰসৱস্সানি হোন্তি. তস্মিং মাতুকুচ্ছিম্হি নিব্বত্তকালে দসমাসে পক্খিপিত্ৱা চত্তাৰি মাসাধিকানি একূনৱীসৱস্সানি পৰিপুণ্ণানি. ৰাজানো পন তিণ্ণং তিণ্ণং ৱস্সানং অচ্চযেন মাসং আকড্ঢন্তি, দিৱসেন সহ মাসম্পি, তস্মা অট্ঠাৰসৱস্সে যেৱ ছ মাসাধিকানি হোন্তি. তং হেট্ঠাচতুমাসাধিক একূনৱীসতিমে ৱস্সে পক্খিপিত্ৱা একমাসাধিকানি ৱীসতিৱস্সানি সব্বসো পৰিপুণ্ণানি হোন্তি. এৱং একূনৱীসতিৱস্সতো পট্ঠায গব্ভৱীসো উপসম্পদায ৱত্থূতি ৱেদিতব্বো. ইদানি পুৰিসত্তভাৱো তি ভিক্খুনিযা অভাৱতো পুৰিসপুগ্গলোৱ ইদানি ৱট্টতীতি অধিপ্পেতো তথা হি মাতুগামস্স পব্বজিতত্থা পঞ্চৱস্সসতানি সদ্ধম্মো তিট্ঠেয্য, পঞ্ঞত্তত্তা পন অপৰানি পঞ্চৱস্সসতানি ঠস্সতীতি এৱং ৱস্সসহস্সমেৱ পটিসম্ভিদাপ্পত্তসদ্ধম্মস্স পতিট্ঠিতভাৱো ৱুত্তো. মাতুগামা চ নাম দুপ্পঞ্ঞা তিব্বকিলেসা লামকা চ. ভগৱতা চ পঠমবোধিযং আদিতো পট্ঠাযমেৱ মহাপজাপতিযা গোতমিযা অট্ঠগৰুধম্মপটিগ্গহণেন উপসম্পদত্তে অনুঞ্ঞাতেপি সাসনস্স অচিৰট্ঠিতিকভাৱো ৱুত্তো. দুপ্পঞ্ঞত্তা ইত্থিযো সাসনে চিৰং ন তিট্ঠন্তি, তিব্বকিলেসত্তা যথা পঞ্ঞত্ত সিক্খাপদানুৰূপং সংৱৰম্পি ৰক্খিতুং ন সক্কোন্তি. লামকত্তাপি তা অট্ঠসমাপত্তিং লভন্তাপি ব্ৰাহ্মপাৰিসজ্জং নাতিক্কমন্তি, এৱং ভিক্খুনিযা অভাৱতো ইদানি পুৰিসপুগ্গলোতি ৱুত্তং. ইমস্মিং ঠানে ঠত্ৱা চত্তাৰি খেত্তানি ৱেদিতব্বানি তথা হি মাতুগামস্স পব্বজিতত্তা ৱস্সসহস্সমেৱ ঠস্সতীতি চেতং পটিসম্ভিদাপ্পত্তখীণাসৱৱসেন ৱুত্তং, ততো পৰং উত্তৰিপি সুক্খৱিপস্সকখীণাসৱৱসেন ৱস্সসহস্সং, অনাগামিৱসেন ৱস্সসহস্সং, সকদাগামিৱসেন ৱস্সসহস্সং, সোতাপন্নৱসেন ৱস্সসহস্সন্তি এৱং পঞ্চৱস্সসহস্সানি পটিৱেধসদ্ধম্মো তিট্ঠতি. পৰিযত্তিসদ্ধম্মোপি তানিযেৱ ন হি পৰিযত্তিযা অসতি পটিৱেধো অত্থি. নাপি পৰিযত্তিযা সতি পটিৱেধো ন হোতি. লিঙ্গং পন পৰিযত্তিযা অন্তৰহিতায চিৰং পৱত্তিস্সতি, ইদং খন্ধকভাণকানং মতেন ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. দীঘনিকাযট্ঠকথাযং পন এৱং ৱুত্তং ‘‘পটিসম্ভিদাপ্পত্তেহি ৱস্সসহস্সং অট্ঠাসি, ছড়ভিঞ্ঞেহি ৱস্সসহস্সং, তেৱিজ্জেহি ৱস্সসহস্সং, সুক্খৱিপস্সকেহি ৱস্সসহস্সং, পাতিমোক্খেন ৱস্সসহস্সং অট্ঠাসী’’তি. ইদম্পি দীঘভাণকত্থেৰানং মতেন ৱুত্তং. অঙ্গুত্তৰনিকাযট্ঠকথাযম্পি বুদ্ধানং পৰিনিব্বানতো ৱস্সসহস্সমেৱ পটিসম্ভিদা নিব্বত্তেতুং সক্কোন্তি, ততো পৰং ছ অভিঞ্ঞা, ততো তাপি অসক্কোন্তা তিস্সো ৱিজ্জা নিব্বত্তন্তি. গচ্ছন্তেকালে তানিপি নিব্বত্তেতুং অসক্কোন্তা সুক্খৱিপস্সকা হোন্তি. এতেনেৱ উপাযেন অনাগামিনো সকদাগিমিনো, সোতাপন্নাতি ৱুত্তং. ইদম্পি অঙ্গুত্তৰনিকাযে ৱুত্তং. সংযুত্তনিকাযট্ঠকথাযং পন পঠমবোধিযং ভিক্খূ পটিসম্ভিদাপ্পত্তা. অথ কালে গচ্ছন্তে পটিসম্ভিদা পাপুণিতুং ন সক্খিংসু, ছড়ভিঞ্ঞা অহেসুং. ততো ছপি অভিঞ্ঞা পত্তুং অসক্কোন্তা তিস্সো ৱিজ্জা পাপুণিংসু. ইদানি কালে গচ্ছন্তে তিস্সো ৱিজ্জা পাপুণিতুং অসক্কোন্তা আসৱক্খযং পাপুণিস্সন্তি, তম্পি অসক্কোন্তা অনাগামিফলং, তম্পি অসক্কোন্তা সকদাগামিফলং, তম্পি অসক্কোন্তা সোতাপত্তিফলং. গচ্ছন্তেকালে সোতাপত্তিফলম্পি পত্তুং ন সক্খিস্সন্তী’তি ৱুত্তং. যস্মা চে তে আচৰিযা ভিন্নৱাদা, তস্মা তেসং আচৰিযানং ভাণকানং মতমেৱ বুদ্ধঘোসাচৰিযেন তত্থ তত্থ লিখিতন্তি গহেতব্বং, অঞ্ঞথা আচৰিযস্সেৱ পুব্বাপৰৱিৰোধপ্পসঙ্গো সিযা আচৰিযবুদ্ধঘোসেনেৱ হি সীহড়ভাসং অপনেত্ৱা মাগধভাসায সাট্ঠকথং বুদ্ধৱচনং লিখিতং, ন অঞ্ঞেন আচৰিযেন তস্মা অট্ঠকথায ৱুত্তৱচনমেৱ পমাণন্তি গহেতব্বং. ননু চত্তাৰোপি নিকাযট্ঠকথাসঙ্গীতিং আৰূড়্হা, অথ কস্মা এৱং ভিন্নাতি. সচ্চং, তথাপি কেসঞ্চি থেৰানং ৱাদপ্পকাসনত্থং ৱুত্তং. ন সঙ্গাহকত্থেৰানং, তস্মা অট্ঠকথাৱচনমেৱ পমাণন্তি ৱুত্তং.

অন্তিমৱত্থুঅজ্ঝাপন্নপুব্বন্তি পাৰাজিকভিক্খু, সো অভব্বো সাসনে উপসম্পদকম্মস্স লদ্ধুং.

পণ্ডকোতিচেত্ত পঞ্চৱিধো হোতি আসিত্তপণ্ডকো, উস্সূযপণ্ডকো, ওপক্কমিকপণ্ডকো, নপুংসকো, পক্খপণ্ডকোতি. তত্থ যস্স পৰেসং অঙ্গজাতং মুখেন গণ্হিত্ৱা অসুচিনা আসিত্তস্স পৰিড়াহো ৱূপসমতি, অযং আসিত্তপণ্ডকো নাম. যস্স পৰেসং অজ্ঝাচাৰং পস্সতো উস্সূযায উপ্পন্নায পৰিড়াহো ৱূপসমতি, অযং উস্সূযপণ্ডকো নাম. যস্স উপক্কমেন বীজানি অপনীতানি হোন্তি, অযং ওপক্কমিকপণ্ডকো নাম. যো পন পটিসন্ধিযং যেৱ অভাৱকো উপ্পন্নো হোতি, অযং নপুংসকো নাম. একচ্চো পন অকুসলৱিপাকানুভাৱেন কাড়পক্খে পণ্ডকো হোতি, জুণ্হপক্খে পনস্স পৰিড়াহোৱূপসমতি, অযং পক্খপণ্ডকো নাম, কেচি পন যো কাড়পক্খে ইত্থী হোতি, জুণ্হপক্খে পুৰিসো, অযং পক্খপণ্ডকোতি ৱদন্তি, তং তেসং মতিমত্তমেৱ. এতেসু আসিত্তপণ্ডকস্স চ উস্সূযপণ্ডকস্স চ পব্বজ্জা ন ৱাৰিতা. ওপক্কমিকনপুংসকপক্খপণ্ডকানং পন ৱাৰিতা. তেসুপি পক্খপণ্ডকস্স যস্মিং পক্খে পণ্ডকো হোতি, তস্মিংযেৱ পব্বজ্জা ৱাৰিতা. এত্থ চ অপণ্ডকপক্খে পব্বজিত্ৱা পণ্ডকপক্খে নাসেতব্বোতি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তং. কেচি পন ‘‘অপণ্ডকপক্খেপব্বজিতো সতো কিলেসক্খযং পাপুণাতি, ন নাসেতব্বো’’তি ৱদন্তি, তং তেসং মতিমত্তমেৱ, পণ্ডকস্স কিলেসক্খযা সম্ভৱতো খীণকিলেসস্স চ পণ্ডকভাৱানুপপত্তিতো অহেতুক পটিসন্ধিকথাযঞ্হি অৱিসেসেন পণ্ডকস্স অহেতুকপটিসন্ধি কতা ৱুত্তা, আসিত্ত উস্সূযপক্খপণ্ডকানঞ্চ পটিসন্ধিতো পট্ঠাযেৱ পণ্ডকভাৱো, ন পৱত্তিযংযেৱাতি ৱদন্তি. তেনেৱ অহেতুকপটিসন্ধিনিদ্দেসে জচ্চন্ধ-জচ্চবধিৰাদযো ৱিয পণ্ডকো জাতিসদ্দেন ৱিসেসেত্ৱা নিদ্দিট্ঠো. চতুত্থপাৰাজিকসংৱণ্ণনাযং পন অভব্বপুগ্গলে দস্সেন্তেন পণ্ডকতিৰচ্ছানগতউভতো ব্যঞ্জনকা তযো ৱত্থুৱিপন্না অহেতুকপটিসন্ধিকা, তেসং সগ্গো অৱাৰিতোতি অৱিসেসেন ৱুত্তং, এৱং পঞ্চৱিধা পণ্ডকা তে পণ্ডকসামঞ্ঞেন অৱিসেসেত্ৱা ‘‘পণ্ডকাতি এৱমেৱ ৱত্ৱা পণ্ডকো ভিক্খৱে ন উপসম্পাদেতব্বো’’তি ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং.

থেয্যসংৱাসকো তি যো সযমেৱ পব্বজ্জালিঙ্গং গহেত্ৱা ভিক্খুৱস্সং গণেত্ৱা ভিক্খূতি পটিঞ্ঞং সম্পটিচ্ছতি, যথাৱুড্ঢং ৱন্দনং সাদিযতি, সো লিঙ্গস্স সংৱাসস্স চ থেনত্তা উভযত্থেনকো নাম. যো পন যথাৱুড্ঢং ৱন্দনং ন সাদিযতি, অসুদ্ধচিত্তৱসেন লিঙ্গস্সথেনত্তালিঙ্গত্থেনকো নাম. যো ৱা পন সামণেৰভূমিযং ঠত্ৱা মুসাৱাদেন ভিক্খুতি পটিঞ্ঞং গহেত্ৱা ভিক্খুৱস্সগ্গেন ৱন্দনাদিং সাদিযতি, সো ভিক্খূহি দিন্নলিঙ্গত্তা লিঙ্গত্থেনকো ন হোতি, সংৱাসস্স থেনত্তা সংৱাসত্থেনকো নাম. এত্থ চ উভযত্থেনকোপি অসুদ্ধচিত্তেন লিঙ্গত্থেনকেএৱ পৱিট্ঠোতি ৱেদিতব্বো. যোপি সামণেৰো ৱুড্ঢসামণেৰানং ৱন্দনং সাদিযতি, দহৰভিক্খূপি ৱুড্ঢভিক্খূনং ৱন্দনং সাদিযতি, সোপি থেয্যসংৱাসকো নাপি হোতি, অথেনত্তা. যো ৱা পন ভিক্খুপাৰাজিকমাপন্নোৱ ভিক্খুলিঙ্গে ঠিতো যাৱ পটিজানাতি, তাৱ অত্থেৱ তস্স ভিক্খুভাৱো, ন সো অনুপসম্পন্নসঙ্খ্যং গচ্ছতি, তথা হি সো সংৱাসং সাদিযন্তোপি থেয্যসংৱাসকো ন হোতি, সো সহসেয্যাদিআপত্তিম্পি ন জনেতি, ওমসৱাদে পাচিত্তিযঞ্চ ন জনেতি তেনেৱ ‘‘অসুদ্ধো হোতি পুগ্গলো অঞ্ঞতৰং পাৰাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপন্নো, তঞ্চে সুদ্ধদিট্ঠি সমানো ওকাসং কাৰাপেত্ৱা অক্কোসাধিপ্পাযো ৱদতি আপত্তি ওমসৱাদস্সা’’তি ওমসৱাদে পাচিত্তিযং ৱুত্তং. অসতি হি ভিক্খুভাৱে দুক্কটং ৱদেয্য. যো পন সামণেৰো সামণেৰলিঙ্গেনেৱ পাণাতিপাতাদিপঞ্চৱিধং সিলৱিপত্তিং পাপুণাতি, সোপি আগতো লিঙ্গনাসনায নাসেত্ৱা সৰণসীলং দাতব্বং, অথেনত্তা উপসম্পদায অৱত্থুভাৱম্পি ন পাপুণাতি. ৱিকালভোজনাদিকং কৰোন্তস্স পন ‘‘অচ্চযো মং ভন্তে অচ্চাগমা’’ত্যাদিনা সঙ্ঘমজ্ঝে অচ্চযং দেসাপেত্ৱা ৱা দণ্ডকম্মং ৱা কত্ৱা সীলং দাতব্বমেৱ. তিত্থিযপক্কন্তকো উত্তানোযেৱ.

তিৰচ্ছানগতোতি যোকোচি অমনুস্সভূতো চত্তাৰো অপাযিকাপি উপসম্পদায অৱত্থুযেৱ. তে পটিসন্ধিযা লামকত্তা অভব্বা সাসনে পব্বজিতুং. যদি চত্তাৰো অপাযিকা উপসম্পদায অৱত্থু ভৱেয্য, অথ কস্মা সেসে অনপদিসিত্ৱা তিৰচ্ছানগতোৱ অৱত্থূতি ৱুত্তন্তি. সেসানং অপাকটৱত্থুত্তা, তথা হি সম্বুদ্ধকালে তিৰচ্ছানযোনিযং নিব্বত্তো একো নাগৰাজা নাগযোনিযা অট্টীযতি হৰাযতি জিগুচ্ছতি. অথখো তস্স নাগস্স এতদহোসি কেননুখো অহং উপাযেন নাগযোনিযা পৰিমুচ্চেয্যং খিপ্পঞ্চ মনুস্সত্তং লভেয্যন্তি. অথখো তস্স নাগস্স এতদহোসি ‘‘ইমে খো সমণাসক্যপুত্তিযা ধম্মচাৰিনো সমচাৰিনো ব্ৰহ্মচাৰিনো সচ্চৱাদিনো সীলৱন্তো কল্যাণধম্মা সচে খো অহং সমণেসু সক্যপুত্তিযেসু পব্বজেয্যং, এৱাহং নাগযোনিযা পৰিমুচ্চেয্যং খিপ্পঞ্চ মনুস্সত্তং পটিলভেয্য’’ন্তি. অথ খো সো নাগো মাণৱকৱণ্ণেন ভিক্খূ উপসঙ্কমিত্ৱা পব্বজ্জং যাচি. তং ভিক্খূ পব্বাজেসুং উপসম্পাদেসুং. তেন খো পন সমযেন সো নাগো অঞ্ঞতৰেন ভিক্খুনা সদ্ধিং পচ্চন্তিমে ৱিহাৰে পটিৱসতি. অথ খো সো ভিক্খু ৰত্তিযা পচ্চূসসমযং পচ্চূট্ঠায অজ্ঝোকাসে চঙ্কমতি. অথ খো সো নাগো তস্স ভিক্খুনো নিক্খন্তে ৱিস্সট্ঠো নিদ্দং ওক্কমেসি. সব্বো ৱিহাৰো অহিনা পুণ্ণো, ৱাতপানেহি ভোগা নিক্খন্তা হোন্তি. অথখো সো ভিক্খু ‘‘ৱিহাৰং পৱিসিস্সামী’’তি কৱাটং পণামেন্তো অদ্দস সব্বং ৱিহাৰং অহিনাপুণ্ণং ৱাতপানেহি ভোগে নিক্খন্তে. দিস্ৱান ভীতো ৱিস্সৰমকাসি. ভিক্খূ উপধাৱিত্ৱা তং ভিক্খুং এতদৱোচুং ‘‘কিস্স ত্ৱং আৱুসো ৱিস্সৰমকাসী’’তি. অযং আৱুসো সব্বো ৱিহাৰো অহিনা পুণ্ণো ৱাতপানেহি ভোগা নিক্খন্তাতি. অথ খো সো নাগো তেন সদ্দেন পবুজ্ঝিত্ৱা সকে আসনে নিসীদি. ভিক্খূ এৱমাহংসু ‘‘কোচি ত্ৱং আৱুসো’’তি. ‘‘অহং ভন্তে নাগো’’তি. ‘‘কিস্স পন ত্ৱং আৱুসো এৱৰূপং অকাসী’’তি. অথ খো সো নাগো ভিক্খূনং এতমত্থং আৰোচেসী. ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অথ খো ভগৱা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকৰণে ভিক্খুসঙ্ঘং সন্নিপাতাপেত্ৱা তং নাগং এতদৱোচ ‘‘তুম্হে খ্ৱত্থ নাগা অৱিৰূড়্হিধম্মা ইমস্মিং ধম্মৱিনযে, গচ্ছ ত্ৱং নাগ, তত্থেৱ চাতুদ্দসে পন্নৰসে অট্ঠমিযা চ পক্খস্স উপোসথং উপৱস, এৱং ত্ৱং নাগযোনিযা পৰিমুচ্চিস্সসি খিপ্পঞ্চ মনুস্সত্তং পটিলভিস্সসী’’তি. অথ খো সো নাগো ‘‘অৱিৰূড়্হধম্মো কিৰাহং ইমস্মিং ধম্মৱিনযেতি দুক্খী দুম্মনো অস্সূনি পৱত্তযমানো ৱিস্সৰং কত্ৱা পক্কমি. অথ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি ‘‘দ্ৱে মে ভিক্খৱে পচ্চযা নাগস্স সভাৱপাতুকম্মায. যদা চ সজাতিযা মেথুনং ধম্মং পটিসেৱতি, যদা চ ৱিস্সট্ঠো নিদ্দং ওক্কমতি. ইমে খো ভিক্খৱে দ্ৱে পচ্চযা নাগস্স সভাৱ পাতুকম্মায. তিৰচ্ছানগতো ভিক্খৱে ন উপসম্পাদেতব্বো, উপসম্পন্নো নাসেতব্বো’’তি এৱং তিৰচ্ছানস্সেৱ পাকটৱত্তুত্তাতি. এত্থ চ পৱত্তিযং অভিণ্হং সভাৱপাতুকম্মদস্সনৱসেন ‘‘দ্ৱে পচ্চযা’’তি ৱুত্তং. নাগস্স পন পঞ্চসু কালেসু সভাৱপাতুকম্মং হোতি পটিসন্ধিকালে, তচপজহননকালে, সজাতিযা মেথুনকালে, ৱিস্সট্ঠ নিদ্দোক্কমনকালে, চুতিকালেতি. ননু চ দেৱাপি উপসম্পদায অৱত্থুযেৱ, অথ কস্মা চত্তাৰো অপাযিকাৱ উপসম্পদায অৱত্থূতি ৱুত্তন্তি. সচ্চং, তথাপি দেৱানং অভব্বত্তা পটিৱেধসাসনস্স ঠিতত্তা তে অভব্বতো ৱিসুং কৰণত্থায এৱং ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. ৱক্খতি হি সমন্তপাসাদিকায ৱিনযট্ঠকথায মহাৱগ্গে ‘‘তিৰচ্ছানগতো ভিক্খৱেতি এত্থ নাগো ৱা হোতু সুপণ্ণমাণৱকাদীনং ৱা অঞ্ঞতৰো অন্তমসো সক্কং দেৱৰাজানং উপাদায যো কোচি অমনুস্সজাতিযো সব্বোৱ ইমস্মিং অত্থে তিৰচ্ছানগতোতি ৱেদিতব্বো’’তি, তেন ‘‘তিৰচ্ছানগতোতি যোকোচি অমনুস্সভূতো’’তি ৱুত্তন্তি. এত্থ চাহ যদি নাগসুপণ্ণা পটিসন্ধিযা লামকা ভৱেয্য, অথ কস্মা ৱিধুৰজাতকে চত্তাৰো জনা নাগসুপণ্ণসক্কধনঞ্চযকোৰব্যেসু ভৱনেসু তং তদেৱ ঠানং পত্থেন্তা দানাদীনি পুঞ্ঞানি কৰোন্তি, তেসু একো আযুপৰিযোসানে সপুত্তদাৰো নাগভৱনে নাগৰাজা হুত্ৱা নিব্বত্তি, একো সুপণ্ণভৱনে সিম্বলিৱিমানে সুপণ্ণৰাজা হুত্ৱা নিব্বত্তি, একো তাৱতিংসভৱনে সক্কো হুত্ৱা নিব্বত্তি, একো ধনঞ্চযকোৰব্যৰঞ্ঞো অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তীতি চতুন্নম্পি জনানং পটিসন্ধিযং কুসলকম্মেনেৱ পৱত্তভাৱো ৱুত্তো যদি কুসলকম্মেন ভৱেয্য, ‘‘কুসলা চেতনা ৱিপাকানং খন্ধানং কটত্তা চ ৰূপানং কম্মপচ্চযেন পচ্চযো’’তি ইমিস্সাপি পট্ঠানপাড়িযা অহেতুকানম্পি পটিসন্ধিক্খণে কম্মপচ্চযভাৱো ৱুত্তো ভৱেয্য, ন পনেৱং ৱত্তব্বং অথ কথঞ্চিদং পচ্চেতব্বন্তি. ৱুচ্চতে, নিকন্তিযা বলৱত্তা সত্তৱিধমেথুনসংযোগত্তা চ অপৰিসুদ্ধা তেসং কুসলচেতনা, অপৰিসুদ্ধাযেৱ সুগতিভূমিযং জনেতুং ন সক্কোন্তি. দুগ্গতিভূমিযং পৱত্তমানাপি কম্মা যূহনকালে তং তং ভূমিপত্থনা তণ্হাসম্পযুত্তাপুব্বভাগচেতনা বলেন তেসু তিৰচ্ছানভূমীসু নিব্বত্তন্তি, ন অঞ্ঞেন অকুসলেন. এৱঞ্হি পত্থিতপত্থনা সিদ্ধাপি ভৱেয্য. যদি অঞ্ঞেন অকুসলকম্মেন ভৱেয্য, ইচ্ছিতপত্থনাপি অসিদ্ধাৱ ভৱেয্য. নিকন্তিচ নামেসা বলৱঝানসম্পযুত্তচেতনাপি পটিবাহিতুং সক্কা তথা হি গোপকদেৱদত্তস্স আচৰিযসমণো ঝানবলেন ব্ৰহ্মভূমীসু অনিব্বত্তিত্ৱা ঝানং পটিবাহিত্ৱা অঞ্ঞকম্মেন গন্ধব্বদেৱেসুযেৱ উপ্পজ্জতি ‘‘সীলৱতো হি ভিক্খৱে চেতোপণিধি সমিজ্ঝতি ৱিসুদ্ধত্তা’’তি তেসং ৱিত্থাৰো দীঘনিকাযে আগতো, অত্থিকেহি তত্থ ওলোকেতব্বো. সত্তৱিধমেথুনসংযোগৱসেনাপি সত্তা দুক্খতো ন মুচ্চন্তি ৱুত্তঞ্হি ভগৱতা ‘‘ইধ ব্ৰাহ্মণ একচ্চো সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা সম্মা ব্ৰহ্মচাৰী পটিজানমানো ন হেৱ খো মাতুগামেন সদ্ধিং দ্ৱযংদ্ৱয সমাপত্তিং সমাপজ্জতি, অপি চ খো মাতুগামস্স উচ্ছাদনং ন্হাপনং পৰিমদ্দনং সম্বাহনং সাদিযতি, সো তদস্সাদেতি তং নিকামেতি, তেনচৱিত্তিং আপজ্জতি. ইদম্পিখো ব্ৰাহ্মণব্ৰহ্মচৰিযস্স খণ্ডম্পি ছিদ্দম্পি সবলম্পি কম্মাসম্পি. অযং ৱুচ্চতি ব্ৰাহ্মণ অপৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰতি. সংযুত্তো মেথুনসংযোগেন ন পৰিমুচ্চতি জাতিযা জৰামৰণেন…পে… ন পৰিমুচ্চতি দুক্খস্মাতি ৱদামি. পুনচ পৰং ব্ৰাহ্মণ ইধেকচ্চো সমণোৱা…পে… পটিজানমানো. ন হেৱ খো মাতুগামেনসদ্ধিং দ্ৱযংদ্ৱযসমাপত্তিং সমাপজ্জতি, ন পি মাতুগামস্স উচ্ছাদনং…পে… সাদিযতি, অপি চ খো মাতুগামেন সদ্ধিং সংজগ্ঘতি সংকীড়তি সংকেড়াযতি, সো তদস্সাদেতি…পে… দুক্খস্মাতি ৱদামি. পুনচ পৰং ব্ৰাহ্মণ ইধেকচ্চো সমণো ৱা…পে… ন হেৱ খো মাতুগামেন সদ্ধিং সমাপজ্জতি. নপি মাতুগামস্স উচ্ছাদনং সাদিযতি. নপি মাতুগামেন সদ্ধিং সংজগ্ঘতি সংকীড়তি সংকেড়াযতি. অপিচ খো মাতুগামস্স চক্খুং উপনিজ্ঝাযতি পেক্খতি, সো তদস্সাদেতি…পে… দুক্খস্মাতি ৱদামি. পুনচ পৰং ব্ৰাহ্মণ ইধেকচ্চো সমণোৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা…পে… ন হেৱ খো মাতুগামেন, ন মাতুগামস্স, নপি মাতুগামেন পেক্খতি. অপি চ খো মাতুগামস্স সদ্দং সুণাতি তিৰোকুট্টংৱা তিৰোপাকাৰংৱা হসন্তিযা ৱা ভণন্তিযা ৱা গাযন্তিযা ৱা ৰোদন্তিযা ৱা, সো তদস্সাদেতি…পে… দুক্খস্মাতি ৱদামি. পুনচ পৰং ব্ৰাহ্মণ ইধেকচ্চো সমণো ৱা ব্ৰহ্মণো ৱা…পে… নহেৱ খো মাতুগামেন, নপি মাতুগামস্স, নপি মাতুগামেন, নপি মাতুগামস্স ৰোদন্তিযা ৱা…পে… অপি চ খো যানিতানি পুব্বে মাতুগামেন সদ্ধিং হসিতলপিতকীড়িতানি অনুস্সৰতি. সো তদস্সা দেতি…পে… দুক্খস্মাতি ৱদামি. পুনচ পৰং ব্ৰাহ্মণ ইধেকচ্চো সমণো ৱা ব্ৰহ্মণো ৱা…পে… ন হেৱ খো মাতুগামেন, নপি মাতুগামস্স…পে… ন পি যানি তানি পুব্বে মাতুগামেন সদ্ধিং হসিতলপিতকীড়িতানি অনুস্সৰতি, অপি চ খো গহপতিং ৱা গহপতিপুত্তং ৱা পঞ্চহি কামগুণেহি সহিতং সমঙ্গীভূতং পৰিচাৰযমানং, সো তদস্সাদেতি…পে… দুক্খস্মাতি ৱদামি. পুনচ পৰং ব্ৰাহ্মণ…পে… ন হেৱ খো মাতুগামেন…পে… নপি অনুস্সৰতি গহপতিং ৱা গহপতিপুত্তং ৱা পৰিচাৰযমানং, অপি চ খো অঞ্ঞতৰং দেৱনিকাযং পণিধায ব্ৰহ্মচৰিযং চৰতি ইমিনাহং সীলেন ৱা ৱতেন ৱা তপেনৱা ব্ৰহ্মচৰিযেন ৱা দেৱো ৱা ভৱিস্সামি দেৱঞ্ঞতৰো ৱাতি, সো তদস্সাদেতি, তং নিকামেতি, তেন চ ৱিত্তিং আপজ্জতি. ইদং খো ব্ৰাহ্মণ ব্ৰহ্মচৰিযস্স খণ্ডম্পি ছিদ্দম্পি সবলম্পি কম্মাসম্পী’’তি এৱং লাভাদিহেতুকেন ভেদেন চ সত্তৱিধমেথুনসংযোগেন খণ্ডাদিভাৱো সঙ্গহিতোতি ৱেদিতব্বো.

মাতুঘাতকে পন যেন মনুস্সিত্থিভূতাপি অজনিকা পোসা ৱনিকা মাতা ৱা মহামাতা ৱা চূড়মাতা ৱা জনিকাপি অমনুস্সিত্থিভূতা মাতা ঘাতিতা, তস্স পব্বজ্জা ন ৱাৰিতা, ন চ অনন্তৰিকো হোতি. তিৰচ্ছানিত্থিযোপি মনুস্সপুৰিসমাগম্ম মনুস্সভূতং পুত্তং ৱিজাযন্তি কোন্তপুত্তা দ্ৱেভাতিকত্থেৰা ৱিয তেপি হি অণ্ডজাযেৱ, তথা হি পেতলোকে তিৰচ্ছানে মনুস্সে চাতি ইমেসু তীসু ভূমীসু চতস্সো যোনিযো সম্ভৱন্তি. মনুস্সেসু পনেত্থ কেচিদেৱ ওপপাতিকা হোন্তি, সেয্যথাপি মহাপদুমকুমাৰাদযো. অণ্ডজাপি কোন্ত পুত্তা দ্ৱেভাতিকত্থেৰা ৱিয. ৱিত্থাৰো পন সীহড়ৱত্থুস্মিং ওলোকেতব্বো. এত্থ চ কোন্তাতি কিন্নৰী, তস্সা পুত্তা কোন্তপুত্তা, সা হি ৰঞ্ঞো অসোকধম্মৰাজস্স কালে ৱনচৰকেন লভিত্ৱা মনুস্সসংৱাসমাগম্ম দ্ৱে পুত্তে ৱিজাযিত্ৱা ‘‘ইদানি দাৰকে পহায ন গমিস্সতী’’তি সঞ্ঞায ৱনচৰকো তস্সা পোত্থং অদাসি, সা পোত্থং লভিত্ৱা পক্খন্দিত্ৱা সকট্ঠানমেৱ গতা কিন্নৰিযো হি পোত্থং ৱিনা পক্খন্দিতুং ন সক্কোন্তি, তেনেৱ তাপসো ‘‘মা পোত্থং অস্সা অদাসী’’তি আহ. কম্মপচ্চয উতুসমুট্ঠানঞ্হি তাসং পোত্থং, ৰঞ্ঞো চক্কৱত্তিস্স চক্কৰতনং ৱিয, তথা হি চক্কৱত্তিনো ৱেহাসগমনাদি পুঞ্ঞৱতো ইদ্ধিনাম, ন তেন চক্কৰতনং ৱা হত্থিঅস্সৰতনং ৱা ৱিনা অত্তনো সভাৱেনেৱ গন্তুং সক্কোন্তি. তত্থ চক্কৰতনং ৰঞ্ঞো চক্কৱত্তিস্স কম্মবলেন নিব্বত্তত্তা সমুদ্দমজ্ঝে জাযমানম্পি কম্মপচ্চযউতুসমুট্ঠানং নাম. হত্থিঅস্সৰতনানি পন কম্মপচ্চযকম্মসমুট্ঠানানি নাম. পক্খীনং ৱেহাসগমনাদিকা কম্মৱিপাকজা ইদ্ধি. কিন্নৰিযো পন পোত্থং ৱিনা অত্তনো সভাৱেন পক্খন্দিতুং ন সক্কোন্তি, তস্মা তাসং পোত্থং কম্মপচ্চযউতুসমুট্ঠানন্তি দট্ঠব্বং. কেচি পন দেৱানং অলঙ্কাৰা ৱিয পটিসন্ধিযা সহ আগতোতি ৱদন্তি, ন তং পচ্চেতব্বং, অণ্ডজজলাবুজানং তথা অসম্ভৱতো. কেচিপি পৱত্তি কালে কতন্তি ৱদন্তি, তম্পি অযুত্তমেৱ, সংসেদজাপি পদুমগব্ভেৱা ৱেড়ুগব্ভে ৱা নিব্বত্তা পোক্খৰসাতিব্ৰাহ্মণপদুমৱতীৱেড়ুৱতীদেৱীআদযো ৱিয. জলাবুজা পন পাকটাযেৱ. যেন সযং তিৰচ্ছানভূতেন মনুস্সিত্থিভূতা মাতা ঘাতিতা, সোপি আনন্তৰিকো ন হোতি তিৰচ্ছানগতত্তা পনস্স পব্বজ্জা পটিক্খিত্তা, কম্মং পনস্স ভাৰিযং হোতি, আনন্তৰিযং আহচ্চ তিট্ঠতি. মনুস্সিত্থিযোপি তিৰচ্ছানমাগম্ম গব্ভং জনেন্তি, সেয্যথাপি ভূৰিদত্তস্স মাতা ইত্থিযো হি অট্ঠহি কাৰণেহি গব্ভগ্গহণং হোতি - অজ্ঝাচাৰেন, কাযসংসগ্গেন, চোড়গ্গহণেন, অসুচিপানেন, নাভিপৰামসনেন, ৰূপদস্সনেন, সদ্দেন গন্ধেনাতি. তত্থ অজ্ঝাচাৰেন সুদিন্নস্স পুৰাণদুতিযিকা গব্ভং গণ্হিত্ৱা পচ্ছিমভৱিকং সুৱণ্ণবিম্বসদিসং বীজকং নাম পুত্তং ৱিজাযি. কদাচি একচ্চা উতুসমযে ছন্দৰাগৰত্তা পুৰিসানং হত্থগাহৱেণিগাহঅঙ্গপচ্চঙ্গপৰামসনং সাদিযন্তিযোপি গব্ভং গণ্হন্তি. এৱং কাযসংসগ্গেন গব্ভগ্গহণং হোতি. উদাযিত্থেৰস্স পন পুৰাণদুতিযিকা ভিক্খুনী তং অসুচিং একদেসং মুখেন অগ্গহেসি, একদেসং চোড়কেনেৱ সদ্ধিং অঙ্গজাতে পক্খিপি, সা তেন গব্ভং গণ্হি. এৱং চোড়গ্গহণেন গব্ভগ্গহণং হোতি. মিগসিঙ্গতাপসস্স মাতা মিগী উতুসমযে তাপসস্স পস্সাৱট্ঠানং আগন্ত্ৱা সসম্ভৱং পিৱি, সা তেন গব্ভং গণ্হিত্ৱা মিগসিঙ্গং নাম তাপসদাৰকং ৱিজাযি. এৱং অসুচিপানেন গব্ভগ্গহণং হোতি. সামস্স পন বোধিসত্তস্স মাতা উতুসমযে নাভিপৰামসনেন গব্ভং গণ্হিত্ৱা সামতাপসদাৰকং ৱিজাযি, এৱং মণ্ডব্যস্স চ চণ্ডপজ্জো তস্স চ মাতা উতুসমযে নাভিপৰামসনৱসেন, তত্থ চ দিট্ঠমঙ্গলিকায নাভিপৰামসনেন মণ্ডব্যস্স নিব্বত্তি অহোসি. চণ্ডপজ্জোতস্স মাতু নাভিযং ৱিচ্ছিকো ফৰিত্ৱা গতো, তেন চণ্ডপজ্জোতস্স নিব্বত্তি অহোসি. ইধেকচ্চা ইত্থী উতুসমযে পুৰিসসংসগ্গং অলভমানা ছন্দৰাগৱসেন অন্তোগেহেগতাৱ পুৰিসং উপনিজ্ঝাযতি, ৰাজোৰোধো ৱিয, সা তেন গব্ভং গণ্হাতি. এৱং ৰূপদস্সনেন গব্ভগ্গহণং হোতি. বলাকাসু পন পুৰিসোনাম নত্থি, তা উতুসমযে মেঘসদ্দং সুত্ৱা গব্ভং গণ্হন্তি. গাৱীএৱ ৱা কদাচি উসভগন্ধেন গব্ভং গণ্হন্তি. এৱং গন্ধেন গব্ভগ্গহণং হোতি. এৱং অট্ঠহি কাৰণেহি ইত্থিযো গব্ভং গণ্হন্তি. এত্থ চ পিতুসদিসাযেৱ পুত্তা হোন্তি, তস্মা ভূৰিদত্তাদযো ধতৰট্ঠং নাগৰাজানং পটিচ্চ নাগাযেৱ হোন্তি. চণ্ডপজ্জোতস্স পন ৱিচ্ছিকং পটিচ্চ মনুস্সো জাতো, সম্ভৱেন অজাতত্তা. পিতুঘাতকেপি এসেৱ নযো.

অৰহন্তঘাতকো পন অমনুস্স অৰহন্তদেৱতং ৱা মনুস্সজাতিযং ৱা অৱসেসং অৰিযপুগ্গলং ঘাতেত্ৱা অনন্তৰিযো ন হোতি, পব্বজ্জাপিস্স ন ৱাৰিতা, কম্মং পন বলৱং হোতি. তিৰচ্ছানো পন অমনুস্সঅৰহন্তম্পি ঘাতেত্ৱা আনন্তৰিকো ন হোতি, কম্মং পন ভাৰিযং তিৰচ্ছানগতত্তা পনস্স পব্বজ্জা ৱাৰিতা. ভিক্খুনিদূসকসঙ্ঘভেদকানি পাকটাযেৱ.

লোহিতুপ্পাদকো পন যো তথাগতস্স অভেজ্জকাযতায পৰূপক্কমেন চম্মং ছিন্দিত্ৱা লোহিতং পগ্ঘৰিতুং ন সক্কোতি, সৰীৰস্স পন অন্তোযেৱ একস্মিং ঠানে লোহিতং সমোসৰতি, আঘাতেন পতুব্বনমানং সঞ্চিতং হোতি, তস্স বহু অপুঞ্ঞং পসৱতি, আনন্তৰিকো চ হোতি, পব্বজ্জাপিস্স ৱাৰিতা, সেয্যথাপি দেৱদত্তো. যো পন জীৱকো ৱিয ৰোগৱূপসমনত্থং ফালেত্ৱা পূতিমংসঞ্চ লোহিতঞ্চ নীহৰিত্ৱা ফাসুং কৰোতি, অযং লোহিতুপ্পাদকো ন হোতি, বহুপুঞ্ঞং পসৱতি ব্ৰহ্মপুঞ্ঞং পসৱতি, সেয্যথাপি জীৱকোকোমাৰভচ্চো.

উব্ভতোব্যঞ্জনকো পন ইত্থি-পুৰিসৱসেন দুৱিধো তত্থ ইত্থিউভতোব্যঞ্জনকস্স ইত্থিনিমিত্তং পাকটং, পুৰিসনিমিত্তং পটিচ্ছন্নং. পুৰিসউভতোব্যঞ্জনকস্স পুৰিসনিমিত্তং পাকটং, ইত্থিনিমিত্তং পটিচ্ছন্নং. ইত্থিউভতোব্যঞ্জনকস্স ইত্থীসু পুৰিসত্তং কৰোন্তস্স ইত্থিনিমিত্তং পটিচ্ছন্নং হোতি, পুৰিসনিমিত্তং পাকটং হোতি. পুৰিসউভতোব্যঞ্জনকস্স পুৰিসানং ইত্থিভাৱং উপগচ্ছন্তস্স পুৰিসনিমিত্তং পটিচ্ছন্নং হোতি, ইত্থিনিমিত্তং পাকটং. ইত্থিউভতোব্যঞ্জনকো সযঞ্চ গব্ভং গণ্হাতি, পৰঞ্চ গণ্হাপেতি. পুৰিস উভতো ব্যঞ্জনকো পন সযং ন গণ্হাতি, পৰং গণ্হাপেতি. ইদমেৱ তেসং নানাকৰণং. উভতোব্যঞ্জনন্তি চেত্থ ‘‘ব্যঞ্জনন্তি নিমিত্তং. উভতো ব্যঞ্জনং অস্স অত্থীতি ৱিগ্গহেন ‘‘উভতোব্যঞ্জ’’ন্তি ৱক্খথ, একস্স দ্ৱে ইন্দ্ৰিযানি হোন্তি, অথ একমেৱাতি. একমেৱ ন দ্ৱে, ‘‘যস্স ইত্থিন্দ্ৰিযং উপ্পজ্জতি, তস্স পুৰিসিন্দ্ৰিযং উপ্পজ্জতীতি নো. যস্স ৱা পন পুৰিসিন্দ্ৰিযং উপ্পজ্জতি, তস্স ইত্থিন্দ্ৰিযং উপ্পজ্জতীতি নোতি একস্মিং সন্তানে ইন্দ্ৰিয দ্ৱযস্স পটিসেৱিতত্তা. তঞ্চ খো ইত্থিউভতোব্যঞ্জনকস্স ইত্থিন্দ্ৰিযং, পুৰিসউভতোব্যঞ্জনকস্স পুৰিসিন্দ্ৰিযমেৱাতি. যদি একমেৱ ইন্দ্ৰিযং, এৱং উভতোব্যঞ্জনকভাৱো কথং সিযা. ইন্দ্ৰিযং ব্যঞ্জনকাৰণন্তি ৱুত্তং, তঞ্চ তস্স নত্থীতি. ৱুচ্চতে ন ইত্থিন্দ্ৰিযং পুৰিসব্যঞ্জনস্স কাৰণং, তথা পুৰিসিন্দ্ৰিযম্পি ইত্থিব্যঞ্জনকস্স, কস্মা সদা অভাৱতোতি, তথা হি ইত্থি উভতোব্যঞ্জনকস্স যদা ইত্থিযা ৰত্তং হোতি, তদা পুৰিসব্যঞ্জনং পাকটং হোতি, ইত্থিব্যঞ্জনং পটিচ্ছন্নং তথা পুৰিসউভতোব্যঞ্জনকস্সপি. যদি তেসং ইন্দ্ৰিযদ্ৱযং ব্যঞ্জনানং কাৰণং ভৱেয্য, সদা ব্যঞ্জন দ্ৱযং একতো তিট্ঠেয্য ন পন তিট্ঠতি, তস্মা একমেৱ ইন্দ্ৰিযন্তি নিট্ঠমেত্থাৱ গন্তব্বং. ব্যঞ্জনকাৰণং ইন্দ্ৰিযং পহায ৰাগচিত্তমেৱেত্থ ব্যঞ্জনদ্ৱযস্স কাৰণন্তি দট্ঠব্বং, তস্মা ইত্থিউভতোব্যঞ্জনকো সযম্পি গব্ভং গণ্হাতি, পৰম্পি গণ্হাপেতি, পুৰিসউভতোব্যঞ্জনকো পৰং গণ্হাপেতি, সযং পন ন গণ্হাতি, ইত্থিন্দ্ৰিযসমঙ্গিস্সেৱ গব্ভসম্ভৱতোতি. কুৰুন্দিযং পন ‘‘যদি পটিসন্ধিযং পুৰিসলিঙ্গং, পৱত্তে ইত্থিলিঙ্গং নিব্বত্ততি, যদি পটিসন্ধিযং ইত্থিলিঙ্গং, পৱত্তে পুৰিসলিঙ্গং নিব্বতী’’তি পটিসন্ধিযং লিঙ্গসম্ভৱো ৱুত্তো, সো অযুত্তোৱ. কস্মা, পৱত্তিযংযেৱ ইত্থিলিঙ্গাদীনি সমুট্ঠহন্তি. পটিসন্ধিযমেৱ সমুট্ঠাতি, ন লিঙ্গাদীনি. ইন্দ্ৰিযমেৱ লিঙ্গন্তি ন সক্কা ৱত্তুং, ইন্দ্ৰিযলিঙ্গানং ভিন্নসভাৱত্তা, যথা চ বীজে সতি ৰুক্খো সম্ভৱতি, নাসতি, এৱমেৱ ইন্দ্ৰিযে সতি লিঙ্গাদীনি সম্ভৱন্তি বীজসদিসঞ্হি ইন্দ্ৰিযং, ৰুক্খসদিসানি লিঙ্গাদীনি এৱমেৱ তেসু পুগ্গলেসু পণ্ডকাদযো একাদসপুগ্গলা তস্মিং যেৱ ভৱে নিযামং ওক্কমিতুং ন অৰহন্তি, তস্মা অভব্বা নাম. ঊনৱীসতি অন্তিমৱত্থুঅজ্ঝাপন্নপুব্বা দ্ৱে উপসম্পদায অৱত্থুমত্তমেৱ, উপনিস্সযে সতি তস্মিংযেৱ ভৱে নিযামং ওক্কমিতুং অৰহন্তি, তস্মা ভব্বানাম হোন্তি.

ৱত্থুসম্পত্তিকথা নিট্ঠিতা.

ঞত্তিসম্পত্তি নাম.

‘‘সিথিলং ধনিতঞ্চ দীঘৰস্সং, গৰুকং লহুকঞ্চ নিগ্গহিতং;

সম্বন্ধং ৱৱত্থিতং ৱিমুত্তং, দসধা ব্যঞ্জনবুদ্ধিযা পভেদো’’তি.

এৱং ৱুত্তং দসৱিধং ব্যঞ্জনং অপেক্খিত্ৱা ৱা এৱং অসক্কোন্তেনাপি সিথিলধনিত ৱিমুত্তনিগ্গহিতৱসেন ৱুত্তানি ব্যঞ্জনানি অকোপেত্ৱা ৱা দুৰুত্তং ৱা অকত্ৱা ৱুত্তং ঞত্তিসম্পত্তি নাম. ঞত্তিৱিপত্তি নাম সব্বসো ঞত্তিং অট্ঠপেত্ৱা ৱা ৱত্থুসঙ্ঘপুগ্গলঞত্তীনং অপৰামসনানি পচ্ছা ঞত্তিট্ঠপনঞ্চাতি ইমে তাৱ পঞ্চ ঞত্তিদোসা. তত্থ অযং ইত্থনামোতি উপসম্পদাপেক্খস্স অপি অকিত্তনং ৱত্থুঅপৰামসনং নাম. সুণাতু মে ভন্তে সঙ্ঘোতি এত্থ সুণাতু মে ভন্তেতি ৱত্ৱা সঙ্ঘোতি অভণনং সঙ্ঘঅপৰামসনং নাম. ইত্থন্নামস্স উপসম্পদাপেক্খোতি উপজ্ঝাযস্স অকিত্তনং পুগ্গলঅপৰামসনং নাম. সব্বেন সব্বং ঞত্তিযা অনুচ্চাৰণং ঞত্তিঅপৰামসনং নাম. পঠমং কম্মৱাচং নিট্ঠাপেত্ৱা এসা ঞত্তীতি ৱত্ৱা খমতি সঙ্ঘস্সাতি এৱং ঞত্তি কিত্তনং পচ্ছা ঞত্তিট্ঠপনং নাম. ইতি ইমে পঞ্চ ঞত্তিদোসা ঞত্তিৱিপত্তি নাম. ইমেহি দোসেহি ৱিমুত্তায ঞত্তিযা সম্পন্নং ঞত্তিসম্পত্তি নাম.

ঞত্তিসম্পত্তিকথা নিট্ঠিতা.

অনুসাৱনসম্পত্তি নাম ৱত্থু সঙ্ঘপুগ্গলানং অপৰামসনানি, সাৱনায হাপনং, অকালে সাৱনন্তি ইমে পঞ্চ অনুসাৱনদোসে ৱজ্জেত্ৱা কথনং অনুসাৱনসম্পত্তি নাম. তত্থ ৱত্থাদীনং অপৰামসনানি ঞত্তিযং ৱুত্তসদিসানেৱ. তীসু পন অনুসাৱনাসু যত্থ কত্থচি এতেসং অপৰামসনং অপৰামসনমেৱ. সব্বেন সব্বং পন কম্মৱাচং অৱত্ৱা চতুক্খত্তুং ঞত্তিকিত্তনমেৱ ৱা কম্মৱাচব্ভন্তৰেপি চত্তাৰি ব্যঞ্জনানি কোপেত্ৱা ৱা অক্খৰস্স ৱা পদস্স ৱা দুৰুচ্চাৰণং ৱা কত্ৱা সাৱনং সাৱনায হাপনং নাম, তথা হি সিথিলধনিতৱিমুত্তনিগ্গহিতৱসেন চত্তাৰি ব্যঞ্জনানি অন্তোকম্মৱাচায কম্মং কোপেন্তি. তত্থ ‘‘সুণাতু মে তি সিথিলে ৱত্তব্বে সুণাথু মে’’তি ৱচনং সিথিলে ধনিতং নাম. ‘‘ভন্তে’’তি ৱত্তব্বে ভন্তেতি ৱচনং ধনিতে সিথিলং নাম. ‘‘সুণাতু এসা ঞত্তী’’তি ৱত্তব্বে ‘‘সুণন্তু এসং ঞত্তী’’তি ৱচনং ৱিমুত্তে নিগ্গহিতং নাম. ‘‘পত্তকল্ল’’ন্তি ৱত্তব্বে ‘‘পত্তকল্লা’’তি ৱচনং নিগ্গহিতে ৱিমুত্তং নাম. এৱং ইমানি চত্তাৰি ব্যঞ্জনানি অন্তোকম্মৱাচায কম্মং দূসেন্তি. ইমানি চত্তাৰি অকোপেত্ৱা ৱদন্তেনাপি অঞ্ঞস্মিং অক্খৰে ৱত্তব্বে অঞ্ঞং অক্খৰং ৱদন্তো দুৰুত্তং কৰোতি নাম. ইতৰেসু দীঘৰস্সাদীসু ছসু ঠানেসু দীঘট্ঠানে দীঘং, ৰস্সট্ঠানে ৰস্সমেৱাতি এৱং যথাঠানে তং তদেৱ অক্খৰং ভাসন্তেন অনুক্কমাগতং পৱেণিং অৱিনাসেত্ৱা কম্মৱাচা কাতব্বা. সচে পন এৱং অকত্ৱা দীঘে ৱত্তব্বে ৰস্সং, ৰস্সে ৱত্তব্বে দীঘং ৱদতি, তথা গৰুকে ৱত্তব্বে লহুকং, লহুকে ৱত্তব্বে গৰুকং ৱদতি. সম্বন্ধে ৱা ৱত্তব্বে ৱৱত্থিতং, ৱৱত্থিতে ৱা ৱত্তব্বে সম্বন্ধং ৱদতি, এৱম্পি কম্মৱাচা ন কুপ্পতি. ইমানি ছ ব্যঞ্জনানি কম্মং ন কোপেন্তি. ইদমেৱ আচৰিযানং সমানকথা. অপৰে পন ইদানি ব্যঞ্জনানি অন্তোকম্মৱাচায কম্মং দূসেন্তীতি ৱদন্তি, এৱং সতি অনুপসম্পন্নাৱ বহুতৰা ভৱেয্যুং, ৱীমংসিত্ৱা পন গহেতব্বং. সুট্ঠুতৰা ৱা কম্মৱাচা সিক্খিতব্বা. সাৱনায অনোকাসে পঠমং ঞত্তিং অট্ঠপেত্ৱা অনুসাৱনং অকালে সাৱনং নাম. ইতি ইমেহি দোসেহি ৱিমুত্তায অনুসাৱনায সম্পন্নং অনুসাৱনসম্পত্তিসম্পন্নং নাম. যদি পত্তচীৱৰৰহিতং পুগ্গলং উপসম্পাদেতি, ‘‘পৰিপুণ্ণস্স পত্তচীৱৰ’’ন্তি অনুসাৱনায কতত্তা কম্মকোপো ন হোতি, কাৰকসঙ্ঘো পন সাতিসাৰো তেনেৱাহ ৱিমতিৱিনোদনিযম্পি পত্তচীৱৰানং অভাৱেপি’পৰিপুণ্ণস্স পত্তচীৱৰ’ন্তি কম্মৱাচায সাৱিতত্তা কম্মকোপং অৱত্ৱা দুক্কটমেৱ ৱুত্তন্তি. সচে অনুপজ্ঝাযকো উপসম্পাদেতি, ‘‘ইত্থন্নামস্স উপসম্পদাপেক্খো, ইত্থন্নামেন উপজ্ঝাযেনা’’তি ৱা উপজ্ঝাযং সাৱেতি, সূপসম্পন্নোৱ হোতি. উপজ্ঝাযং ন সাৱেতি নুপসম্পন্নো. ৱক্খতি হি ৱিমতিৱিনোদনিযং ‘‘কম্মং ন কুপ্পতীতি ইদং উপজ্ঝাযাভাৱেপি ইত্থন্নামস্স উপসম্পদাপেক্খো ইত্থন্নামেন উপজ্ঝাযেনা’’তি মতস্স ৱা ৱিব্ভমন্তস্স ৱা পুৰাণউপজ্ঝাযস্স ৱা যস্স কস্সচি অৱিজ্জমানস্সাপি নামেন সব্বত্থ উপজ্ঝাযকিত্তনস্স কতত্তা ৱুত্তং. যদি হি উপজ্ঝাযকিত্তনং ন কৰেয্য,’পুগ্গলং ন পৰামসতী’তি ৱুত্তকম্মৱিপত্তিএৱ সিযা, তেনেৱ পাড়িযং ‘‘অনুপজ্ঝাযকন্তি ৱুত্ত’’ন্তি. সচে সঙ্ঘুপজ্ঝাযেন গণুপজ্ঝাযেন উপসম্পাদেতি, কাৰকসঙ্ঘো সাতিসাৰো, কম্মং পন ন কুপ্পতি, ৱক্খতি হি ৱিমতিৱিনোদনিযং ‘‘সঙ্ঘেন উপজ্ঝাযেনা’’তি অযং ইত্থন্নামো সঙ্ঘস্স উপসম্পদাপেক্খো, ইত্থন্নামো সঙ্ঘং উপসম্পদং যাচতি. সঙ্ঘেন উপজ্ঝাযেনা’’তি এৱং কম্মৱাচায সঙ্ঘমেৱ উপজ্ঝাযং কিত্তেত্ৱাতি অত্থো. এৱং’গণেন উপজ্ঝাযেনা’তি এত্থাপি অযং ইত্থন্নামোগণস্স উপসম্পদাপেক্খো’তি আদিনা যোজনা ৱেদিতব্বা. এৱং ৱুত্তেপি কম্মং ন কুপ্পতি এৱ, দুক্কটস্সেৱ ৱুত্তত্তা, অঞ্ঞথা সো চ পুগ্গলো অনুপসম্পন্নোতি ৱদেয্যা’তি. সচে পণ্ডকাদিনা অনুপসম্পন্নকেন উপজ্ঝাযেন উপসম্পাদেতি, তে ৱজ্জেত্ৱা পঞ্চৱগ্গাদিগণো হত্থপাসং অৱিজহিত্ৱা পূৰতি, কম্মং ন কুপ্পতি, কাৰকসঙ্ঘো পন সাতিসাৰো তেন ৱুত্তং ৱিমতিৱিনোদনিযং ‘‘পণ্ডকাদীহি উপজ্ঝাযেহি কৰিযমানেসু পণ্ডকাদিকেন ৱিনাৱ পঞ্চৱগ্গাদিগণো পূৰতি, কম্মং ন কুপ্পতি. ইতৰথা কুপ্পতী’’তি. সচে চত্তাৰো আচৰিযা একতো অনুসাৱেন্তি, এত্থ পন কথন্তি ৱুচ্চতে, সব্বঅট্ঠকথাসু দ্ৱীহি ৱা তীহি ৱা আচৰিযেহি ৱিসুং ৱিসুং একেন একস্সাতি একপ্পহাৰেনেৱ দ্ৱে তিস্সো ৱা কম্মৱাচা কাতব্বা. সচে পন নানাচৰিযা নানুপজ্ঝাযা হোন্তি, তিস্সত্থেৰো সুমনত্থেৰস্স সদ্ধিৱিহাৰিকং, সুমনত্থেৰো তিস্সত্থেৰস্স সদ্ধিৱিহাৰিকং অনুসাৱেতি, গণপূৰকা হোন্তি ৱট্টতি. সচে পন নানুপজ্ঝাযা হোন্তি, একো আচৰিযো হোতি, নত্ৱেৱ’নানুপজ্ঝাযেনা’তি পটিক্খিত্তত্তা ন ৱট্টতীতি এত্তকমেৱ ৱুত্তং. চতুন্নং পন জনানং ৱিচাৰণকথায নাপি কম্মৱিপত্তিছাযা দিস্সতি, তথাপি ন কত্তব্বমেৱ, সব্বঅট্ঠকথাসু অৱিচাৰিতত্তা. সচে ৱত্থালঙ্কাৰাদিসহিতপৰূড়্হকেসমস্সুং উপসম্পাদেতি, সূপসম্পন্নোৱ হোতি, পচ্ছা কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেতুং ৱট্টতি তেৰসৱত্থুৱিমুত্তত্তা সম্পত্তি যেৱেত্থপমাণত্তা চ.

অনুসাৱনসম্পত্তিকথা নিট্ঠিতা.

ইদানি সীমৱিসোধনিং নাম, নানাগন্থসমাহন্তি ইমিস্সা গাথায সংৱণ্ণনাক্কমো অনুপ্পত্তো.

পঞ্ঞাৱ সব্বঞেয্যেসু, দযা যস্স মহেসিনো;

অনন্তেসুপি সত্তেসু, পৱত্তিত্থ যথাৰুচি.

তায উস্সাহিতো সত্থা, ভিক্খূনং হিতকাৰণং;

যং সীমং অনুজানাতি, তত্থ পঞ্হো পৱত্ততি.

দ্ৱেড়্হকা সংসযা হোন্তি, দেসে সব্বত্থ ভিক্খৱো;

গন্থাপি ৱিসমা হোন্তি, অত্তনোমতিকাৰণা.

যদি মে ঈদিসং ৱাদং, সুত্ৱাৱুপেক্খকো ভৱে;

পব্বজ্জা নিপ্ফলা ময্হং, ৱৰে সম্বুদ্ধসাসনে;

গম্ভীৰো নিপুণো অত্থো, সব্বঞ্ঞুজিনগোচৰো.

সাৰিপুত্তো মহাপঞ্ঞো, থেৰস্সপি অৱিসযো;

কথং ত্ৱং সক্কুণেয্যাসি, সব্বঞ্ঞুজিনগোচৰে;

ইতি মে উপৱদেয্যুং, ধৰতেৱ মহামুনি.

পালিফুল্লো মহাসালো, উচ্চো মেৰুনগূপমো;

পৰিনিব্বানকালম্হি, সম্বুদ্ধো ইচ্চমব্ৰৱি.

মা ত্ৱং আনন্দ ৰোদসি, মা ত্ৱং আনন্দ সোচসি;

অহমেকোৱ নিব্বাযি, ধৰন্তেৱ বহূ বুদ্ধা.

সম্বুদ্ধা চতুৰাসীতি, সহস্সানি ইমানি তে;

ওৱদিস্সন্তি ত্ৱং ভিক্খু, কতপুঞ্ঞোসি হোহিসি.

ৱৰে সাট্ঠকথে পাড়ি, ঠিতে সব্বঞ্ঞুগোচৰে;

নিব্বুতোপি সম্বুদ্ধো, অসুঞ্ঞোৱ পজং ইমং.

এৱাহং চিন্তযিত্ৱান, ৰত্তিদিৱং অতন্দিতো;

ধৰন্তেযেৱ সম্বুদ্ধে, ভিন্নৱাদো অৱিসযো.

তং ৱাদং ভিন্দযিত্ৱান, জহিত্ৱা ৱত্তনোমতিং;

ৱিস্সজ্জিস্সমহং দানি, চিৰং সদ্ধম্মসুদ্ধিযাতি.

তত্থ সীমৱিসোধনি'ন্তি সীমৱিপত্তিজহনং সীমৱিপত্তিং পহায সম্পত্তিলক্খণপ্পকাসকং পকৰণং কৰিস্সন্তি অত্থো. তত্থ সীমাতি পন্নৰসৱিধা সীমা. কতমে পন্নৰস. খণ্ডসীমা, উপচাৰসীমা, সমানসংৱাসসীমা, অৱিপ্পৱাসসীমা, লাভসীমা, গামসীমা, নিগমসীমা, নগৰসীমা, অব্ভন্তৰসীমা, উদকুক্খেপসীমা, জনপদসীমা, ৰট্ঠসীমা, ৰজ্জসীমা, দীপসীমা, চক্কৱাড়সীমা’তি. তত্থ খণ্ডসীমা নাম পব্বজ্জুপসম্পদাদীনং সঙ্ঘকম্মানং সুখকৰণত্থং মহাসীমায ৱা গামখেত্তে ৱা খণ্ডিত্ৱা পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা সম্মতা. তস্সাৱিত্থাৰো ''পঠমং নিমিত্তা কিত্তেতব্বা''তি আদিনা দ্ৱাসত্ততিপ্পভেদায সমন্তপাসাদিকায ৱিনযট্ঠকথায মহাৱগ্গে ৱুত্তো, ইধ ৱুত্তোপি তথেৱ ৱুত্তো ভৱেয্য, তস্মা ন ৱক্খাম, দুৱিঞ্ঞেয্যট্ঠানমেৱ কিঞ্চিঠানং নীহৰিত্ৱা পাকটং কৰিস্সাম. তত্থ সচে পন হেট্ঠা উপৰিমস্স সীমাপৰিচ্ছেদস্স পৰতো অন্তো লেণং হোতি, বহি সীমা ন ওতৰতি. অথাপি উপৰিমস্স সীমাপৰিচ্ছেদস্স ওৰতো বহি লেণং হোতি, অন্তোসীমা ন ওতৰতীতি ইমে দ্ৱে একত্থা ব্যঞ্জনমেৱ নানং. অযঞ্হেত্থত্থোউপৰিমস্স সীমাপৰিচ্ছেদস্স ওৰিমভাগতো হেট্ঠা পব্বতপাদে উমঙ্গসণ্ঠানেন পব্বতপস্সে ৱিজ্ঝিত্ৱা লেণং হোতি, সীমাপৰিচ্ছেদস্স পৰতো লেণে চ লেণস্স বহিভূতে হেট্ঠা পব্বতে চ ভূমিভাগে সীমা ন ওতৰতি, লেণস্স উপৰিযেৱ সীমা হোতীতি. তস্স উপৰিমস্স সীমাপৰিচ্ছেদস্স ওৰিমভাগতো বহিভূতে হেট্ঠা পব্বতপাদে উমঙ্গসণ্ঠানেন ৱিজ্ঝিত্ৱা পব্বতপস্সে লেণং অথাপি হোতি, লেণে চ লেণস্স পৰভূতে হেট্ঠা পব্বতে চ ভূমিভাগে সীমা ন ওতৰতি, লেণস্স উপৰিভাগে ৱ সীমা হোতীতি. এসা চ ৱিচাৰণা ৱিমতিৱিনোদনিযম্পি কতা. অন্তো তি পব্বতস্স অন্তো, পব্বতমূলেতি অত্থো. তমেৱ অন্তোসদ্দং সীমাপৰিচ্ছেদেন ৱিসেসেতুং ‘‘উপৰিমস্স সীমাপৰিচ্ছেদস্স পৰতো’’তি ৱুত্তং. পব্বতপাদং পন অপেক্খিত্ৱা ‘‘ওৰতো’’তি ৱত্তব্বেপি সীমানিস্সযং পব্বতগ্গং সন্ধায ‘‘পৰতো’’তি ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং তেনেৱ বহিলেণন্তি এত্থ বহিসদ্দং ৱিসেসেন্তো ‘‘উপৰিমস্স সীমাপৰিচ্ছেদস্স ওৰতো’’তি আহ. বহি সীমা ন ওতৰতীতি এত্থ বহী তি পব্বতপাদেলেণং সন্ধায ৱুত্তং. লেণস্স বহিভূতে উপৰি সীমাপৰিচ্ছেদস্স হেট্ঠাভাগে সীমা ন ওতৰতীতি অত্থো. অন্তোসীমাতি লেণস্স চ পব্বতপাদস্স চ অন্তো অত্তনো ওতৰণাৰহট্ঠানে ন ওতৰতীতি অত্থো. বহি সীমা ন ওতৰতীতি অত্থো, সীমা ন ওতৰতী তি চেত্থ অত্তনো ওতৰণাৰহট্ঠানে লেণভাৱেন সীমা সব্বথা ‘‘অনোতৰণমেৱ দস্সিতন্তি গহেতব্বং. তত্থ পি অনোতৰণন্তি উপৰিএৱ সীমা হোতী’’তি ৱিমতিৱিনোদনী. কেচি পন ৱেড়ুসুসিৰো ৱিয সুসিৰমেৱ লেণন্তি ৱদন্তি, তং অযুত্তং.

উপচাৰসীমা নাম গামাৰঞ্ঞনিগমাদিৱসা যাৱ ব্ৰহ্মলোকা তেসং তেসং সত্তানং নিৱাসগেহস্স ৱা দেৱৱিমানকপ্পৰুক্খাদীনং ৱা উপচাৰাৰহট্ঠানমেৱ উপচাৰসীমা তে ইধ নাধিপ্পেতা, ভিক্খূনং অৱিসযতায. যং পন পদেসং পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা পৰিৱেণং কত্ৱা পাকাৰাদিপৰিক্খিত্তং ৱা কত্ৱা অপৰিক্খিত্তেপি উপচাৰাৰহট্ঠানং পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা ৱা যস্মিং পদেসে ভিক্খূ ৱসন্তি, অযমেৱ উপচাৰসীমাতি অধিপ্পেতা. ভিক্খূনং ৱস্সূপগমনকথিনত্থাৰকৰণট্ঠানত্তা, তথা হি ‘‘কথিনত্থতসীমায’’ন্তি উপচাৰসীমং সন্ধায ৱুত্তং, খন্ধসীমায তত্ৰুপ্পাদাভাৱতোতি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তং. তত্ৰুপ্পাদেনা ভতন্তি ৱিহাৰসন্তকেন খেত্তৱত্থুআদিনা আভতং কিঞ্চি সঙ্ঘিকং চীৱৰং উপ্পজ্জতি, তং তেসং কথিনত্থাৰকভিক্খূনং যেৱ ভৱিস্সতীতি যোজনা কাতব্বা. খেত্তৱত্থুআদিনা তি এত্থ আদিসদ্দেন মতকচীৱৰং ৱা হোতু সংঘং উদ্দিস্স দিন্নং ৱা সঙ্ঘিকেন ৱা তি মহাঅট্ঠকথাযং ৱুত্তং. তস্মিং উপচাৰসীমে পৱত্তচীৱৰং সব্বং সঙ্গণ্হাতি, তেনেৱ ‘‘তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰেন উপাসকেন সঙ্ঘং উদ্দিস্স ৱিহাৰো কাৰিতো হোতি, সো তস্স ৱিহাৰস্স কতে উভতোসঙ্ঘস্স অকালচীৱৰং দাতুকামো হোতি. তেন খো পন সমযেন উভতোসঙ্ঘস্স কথিনং অত্থতং হোতি. অথ খো সো উপাসকো সঙ্ঘং উপসঙ্কমিত্ৱা কথিনুদ্ধাৰং যাচী’’তি ইমস্মিং ৱত্থুস্মিং আনিসংসপসম্ভনত্থং কথিনুদ্ধাৰং ভগৱতা পঞ্ঞত্তং, তেনেৱ থুল্লনন্দা ভিক্খুনী আনিসংসং অপ্পটিপ্পস্সম্ভেন্তা চীৱৰং অম্হাকং ভৱিস্সতীতি কথিনুদ্ধাৰং পটিবাহি, তস্মা কথিনত্থতসীমাযং অনুদ্ধটে কথিনে যাৱ ফগ্গুণপুণ্ণমা পঞ্চ মাসা এত্থন্তৰে মতকচীৱৰং ৱা হোতু চাতুদ্দিসং সঙ্ঘং উদ্দিস্স মতানং ঞাতিজনানং ৱা, ভিক্খাপঞ্ঞত্তিযা ৱা ৱিহাৰমহাদিকিচ্চেন ৱা যেনকেনচি আকাৰেন সঙ্ঘিকং চীৱৰং দিন্নং হোতি, তং সব্বং তেসং কথিনত্থাৰকভিক্খূনংযেৱ হোতি. ছিন্নৱস্সানং ৱা পচ্ছিমিকায উপগতানং ৱা তত্থ সম্পত্তানং সীমট্ঠকভিক্খূনং ৱা ন হোতি. অজানিত্ৱা চে গণ্হন্তি দাতব্বমেৱ. যদি তং চীৱৰং তণ্ডুলাদিখাদনীযভোজনং কৰোতি, ইতৰেসম্পি হোতিযেৱ. কস্মাতি চে আনিসংস ৱিগতত্তা. তেনেৱ গণপূৰণৱসেন সম্পত্তানং ছিন্নং ৱস্সানং ৱা পচ্ছিমিকায উপগতানং ৱা অঞ্ঞস্মিং ৱিহাৰে ৱুত্থৱস্সনং ৱা খাদনীযভোজনীযাদীনি পাপুণন্তি. কথিনত্থতসাটকস্স দানকম্মৱাচা পন খণ্ডসীমাযমেৱ ৱট্টসি. তস্মিং ৱিহাৰে অসতি অঞ্ঞৱিহাৰে বদ্ধসীমায ৱা উদকুক্খেপসীমাদীসু ৱা কাতব্বমেৱ.

কস্মাতি চে, তস্মিং ৱিহাৰে পুৰিমিকায উপগতা কথিনত্থাৰকুসলা ন হোন্তি. অত্থাৰকুসলা খন্ধকভাণকত্থেৰা পৰিযেসিত্ৱা আনেতব্বা. কম্মৱাচং সাৱেত্ৱা কথিনং অত্থৰাপেত্ৱা দানঞ্চ ভুঞ্জিত্ৱা গমিস্সন্তি, আনিসংসো পন ইতৰেসং ৱহোতী’তি. অঞ্ঞসীমট্ঠকভিক্খূনম্পি কম্মৱাচ সাৱনস্স অট্ঠকথাযং ৱুত্তত্তা. ছিন্নৱস্সাৱা পচ্ছিমিকায উপগতা ৱা অঞ্ঞস্মিং ৱিহাৰে ৱুত্থৱস্সাপি ৱা পুৰিমিকায উপগতানং গণপূৰণমত্তমেৱ লভন্তি, আনিসংসো ইতৰেসংযেৱ হোতি. সচেপি তে ছিন্নৱস্সাদযো অনুমোদেন্তি, ভিন্নো কথিনত্থাৰো, ইদং অট্ঠকথাযং ৱিচাৰিতং. অপৰে পন ‘‘কথিনত্থতসীমন্তি উপচাৰসীমং সন্ধায ৱুত্ত’’ন্তি ৱুত্তত্তা উপচাৰসীমাযমেৱ কথিননত্থাৰক ঞত্তিং কৰোন্তি, তং অযুত্তং, সোধেতুং দুক্কৰত্তা. তথা হি উপচাৰসীমাযমেৱ পৱিট্ঠগামসীমাযং তত্থ ওতিণ্ণে ভিক্খূ তত্থ পাসানযনং ৱা বহিসীমকৰণং ৱা কো সক্খিস্সতি. ‘‘কথিনত্থতসীমায’’ন্তি ইমিনাপিপদেন কথিনত্থতভাৱোযেৱ ৱুত্তো, ন কথিনত্থতসাটকস্স দানকম্মৱাচা, সা চ ৱিচাৰণা কম্মচতুক্কেন দীপেতব্বা. তত্থ অপলোকনকম্মং ঞত্তিকম্মং ঞত্তিদুতিযকম্মং ঞত্তিচতুত্থকম্মন্তি. তত্থ অপলোকনকম্মং নাম সীমট্ঠকসঙ্ঘং সোধেত্ৱা ছন্দাৰহানং ছন্দং আহৰিত্ৱা সমগ্গস্স সঙ্ঘস্স অনুমতিযা সঙ্ঘং কিত্তেত্ৱা ‘‘ৰুচ্চতি সঙ্ঘস্সা’’তি তিক্খুত্তুং অনুসাৱেত্ৱা কত্তব্বং ৱুচ্চতি. ঞত্তিকম্মং নাম ৱুত্তনযেনেৱ সমগ্গস্স সঙ্ঘস্স অনুমতিযা একায ঞত্তিযা কত্তব্বং কম্মং. ঞত্তিদুতিযকম্মং নাম ৱুত্তনযেনেৱ সমগ্গস্স সঙ্ঘস্স অনুমতিযা একায ঞত্তিযা একায চ অনুসাৱনাযাতি এৱং ঞত্তিদুতিযায অনুসাৱনায কত্তব্বং কম্মং. ঞত্তিচতুত্থকম্মং নাম ৱুত্তনযেনেৱ সমগ্গস্স সঙ্ঘস্স অনুমতিযা একায ঞত্তিযা তীহি চ অনুসাৱনাহীতি এৱং ঞত্তিচতুত্থাহি তীহি অনুসাৱনাহি কত্তব্বং কম্মং. তত্থ অপলোকনকম্মং ফলভাজনকালাদীসু লহুককম্মেযেৱ লব্ভতি. কথিনত্থতসাটকদানেপি অনত্থতেযেৱ কথিনে ততো বহুআনিসংসচীৱৰসাটকং লভিত্ৱা তেনেৱ সাটকেন অত্থৰিতব্বা, পুন কম্মৱাচায দানকিচ্চং নত্থি অপলোকনকম্মেন সঙ্ঘস্স অনুমতিযা দাতব্বং. কথিনত্থতসাটকদানকম্মৱাচা একা চে ৱট্টতি. পুন কম্ম ৱাচাযকিচ্চং নত্থি. ঞত্তিকম্মং পন ধম্মসঙ্গাহককালে মহাকস্সপত্থেৰাদীহি অত্তনাৱ অত্তানং সম্মন্ননকালে লহুককম্মেযেৱ লব্ভতি. ঞত্তিদুতিযকম্মং পন সীমাসম্মুতি, সীমাসমূহনং, কথিনদানং, কথিনুদ্ধাৰো, কুটিৱত্থুদেসনা, ৱিহাৰৱত্থুদেসনাতি ইমানি ছ গৰুকম্মানি অপলোকেত্ৱা কাতুং ন ৱট্টতি. ঞত্তিদুতিযকম্মৱাচং সাৱেত্ৱাৱ কাতব্বং. ইতো পৰেসু চীৱৰৱিপ্পৱাসসম্মুতিআদীসু ঞত্তিদুতিযকম্মেসু অপলোকেত্ৱাপি কাতব্বং, লহুককম্মত্তা. ঞত্তিচতুত্থকম্মং পন ইদানি উপসম্পদাকম্মং ইদানি চত্তাৰি কম্মানি বদ্ধসীমায ৱা, তস্মিং অসতি উদকুক্খেপসীমায ৱা সোধেতুং অসক্কোন্তে সতি অবদ্ধসীমায ৱা কাতব্বমেৱ. অপৰে এৱং ৱদন্তি ‘‘কুটিৱত্থুকাৰৱিহাৰৱত্থুকাৰকালে তানি কুটিৱিহাৰৱত্থূনি কথং সীমট্ঠা কাতুং সক্খিস্সন্তি, তস্মা তত্থ তত্থেৱ কুটিৱিহাৰকৰণট্ঠানেযেৱ কাতব্ব’’ন্তি, তং তেসং ৱচনমত্তমেৱ, ন সাৰতো পচ্চেতব্বং. ৱত্থুপৰামসনমেৱেত্থ পমাণং, তথা হি সঙ্ঘকুটিৱত্থুং ওলোকেন্তং যাচতিত্যাদিনা ৱত্থুপৰামসনং কত্ৱা হেট্ঠা ৱত্থুঞত্তিদোসে চ ৱিপত্তি লক্খণে চ ৱজ্জেত্ৱা ঞত্তিদুতিযকম্মেন সম্মতভিক্খূহি তত্থ কুটিৱিহাৰট্ঠানং গন্ত্ৱা ওলোকেতব্বং তেনেৱ পাড়িযং ‘‘তেহি সম্মতেহি ভিক্খূহি তত্থ গন্ত্ৱা কুটিৱত্থু ওলোকেতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং. অঞ্ঞথা পত্তচীৱৰৱিৰহিতং পুগ্গলং ৱা অনুপজ্ঝাযকং ৱা কত্ৱা উপসম্পাদেন্তেহি ‘‘পৰিপুণ্ণস্স পত্তচীৱৰ’’ন্তি ৱা ‘‘ইত্থন্নামস্স উপসম্পদাপেক্খো, ইত্থন্নামেন উপজ্ঝাযেনা’’তি কম্মৱাচায সাৱিতেপি কম্মস্স অসিজ্ঝনং ভৱেয্য. অপৰে এৱং ৱদন্তি ‘‘সীমাসম্মুতিকালে পন কতং, তথা হি সীমাসম্মুতিকালে ভিক্খূ তস্মিং যেৱ ঠানে ঠত্ৱা কম্মৱাচং সাৱেন্তি, তস্মিম্পি ঠানে অবদ্ধসীমাৱ হোতি. যদি বদ্ধসীমা ভৱেয্য, সীমজ্ঝোত্থৰণং ৱা সীমসম্ভেদো ৱা সিযা’’তি. সচ্চং, তথাপি তং সীমাসম্মুতিট্ঠানং ভুজিস্সং কত্ৱা সীমসম্মুতিকম্মস্সকতত্তা ৱিসুংগামে সম্মতানং ভিক্খূনং গামসীমে ঠিতা ভিক্খূ কম্মং কোপেতুং ন সক্কোন্তি. যদি সীমসম্মুতিট্ঠানং ভুজিস্সং কত্ৱাৱ সীমং সম্মন্নেয্য, কথং ভগৱতো ধৰমানকালে ছব্বগ্গিযা ভিক্খু যথাসুখং সীমং সম্মন্নিস্সন্তীতি ন পনেৱং দট্ঠব্বং তথা হি ৱাসাখা মিগাৰমাতাপি নৱকোটীহি ভূমিং গণ্হিত্ৱা পুব্বাৰামং নাম মহা ৱিহাৰং কাৰেসি, তথা অনাথপিণ্ডিকো কহাপণসন্থতেন জেতস্স ৰাজকুমাৰস্স উয্যানট্ঠানং কিণাপেত্ৱা গণ্হিত্ৱা জেতৱনং নাম মহাৱিহাৰং কাৰেসি এৱং পুঞ্ঞকামা পৰিৱেণং কত্ৱা ৱিহাৰং কৰোন্তি তস্মা ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ যথাসুখং সীমং বন্ধন্তীতি দট্ঠব্বন্তি. অযং উপচাৰসীমায ৱিচাৰণা.

সমানসংৱাসসীমা নাম দিট্ঠিসীলসামঞ্ঞসঙ্ঘাতসঙ্খাতেহি ভিক্খুগণেহি উপোসথাদিসঙ্ঘকম্মেন সমানং একীভাৱং হুত্ৱা ৱসিতুং সম্মতা সীমা. অৱিপ্পৱাসসীমা নাম তিচীৱৰেন ৱিপ্পৱসিতুং সম্মতা সীমা, এতা দ্ৱেসীমা তিযোজনপৰমতাযপি সম্ভৱতো মহাসীমা তিপি নামং লভন্তি, তাসং ৱিচাৰণা মহাঅট্ঠকথাযং সব্বসো পৰিপুণ্ণং কত্ৱা ৱুত্তা, তস্মা ইধ ন ৱক্খাম ৱুচ্চমানম্পি অৱিসেসেত্ৱা ৱুত্তং ভৱেয্য, তস্মা ন ৱক্খাম.

লাভসীমা নাম যং গামং ৱা নিগমং ৱা পোক্খৰণীতড়াকৱনাদিকং ৱা যং যং পদেসং সঙ্ঘস্স চতুচ্চপ্পযত্থায ৰাজৰাজমহামত্তেহি পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা ঠপিতা, এসা লাভসীমা নাম. নেৱ সম্মাসম্বুদ্ধেন অনুঞ্ঞাতা, ন ধম্মসঙ্গহকত্থেৰেহি ঠপিতা, অপি চ খো লাভদাযকেহি ঠপিতাৱ. মাতিকাট্ঠকথায লীনত্থপ্পকাসনিযম্পি লাভসীমাতি যং ৰাজৰাজমহামত্তাদযো ৱিহাৰং কাৰেত্ৱা গাৱুতং ৱা অড্ঢযোজনং ৱা যোজনং ৱা সমন্তা পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা ‘‘অযং অম্হাকং ৱিহাৰস্স লাভসীমা, যং এত্থন্তৰে উপ্পজ্জতি, তং সব্বং অম্হাকং ৱিহাৰস্স দেমা’’তি ঠপেন্তি, অযং লাভসীমা নামা’তি ৱুত্তং. ইমস্মিং লাভসীমাধিকাৰে ৰঞ্ঞো মহাচেতিযদাযকস্স দিৱঙ্গতকালতো একস্মিং সংৱচ্ছৰে অতীতে তস্স জেট্ঠপুত্তস্স ধম্মৰঞ্ঞো কালে ঈদিসং পুঞ্ঞং ভূতপুব্বং. যদি হি ৰাজৰাজমহামত্তাদীসু যো কোচি যস্স ৱিহাৰস্স যানি তড়াকখেত্তৱত্থাদীনি দত্ৱা তং সহিতৱিহাৰং পুগ্গলস্স দেতি, এৱং সতি কিং তস্স পুগ্গলস্স তং সহিতৱিহাৰং পুগ্গলিকভাৱেন পটিগ্গহেতুং ৱট্টতি, উদাহু সঙ্ঘিকভাৱেনেৱাতি তড়াকখেত্তৱত্থাদিৱিৰহিতো পন কেৱলো পুগ্গলিকৱিহাৰো অঞ্ঞেসং দম্মীতি অদত্ৱা পুগ্গলে মতে সঙ্ঘিকো হোতি, উদাহু পুগ্গলিকোযেৱাতি. তত্ৰাযং ৱিস্সজ্জনা, যদি হি ৰাজৰাজমহামত্তাদীসু যোকোচি ৱিহাৰস্স তড়াকখেত্তাৱত্থাদীনি দেতি, এৱং সতি পটিক্খিপিতুং ন ৱট্টতীতিদট্ঠব্বং তেন ৱুত্তং ৱিনযট্ঠকথাযং ‘‘ইমং তড়াকং, ইমং খেত্তং, ইমং ৱত্থুং ৱিহাৰস্স দেমাতি ৱুত্তে পটিক্খিপিতুং ন লব্ভতী’’তি. ‘‘পাসাদস্স দাসিং, দাসং, খেত্তং, ৱত্থুং, গোমহিংসং দেমাতি ৱদন্তি, পাটেক্কং গহণকিচ্চং নত্থি, পাসাদে পটিগ্গহিতে পটিগ্গহিতমেৱ হোতী’’তি চ. ৱিনযৱিনিচ্ছযপকৰণে চ.

‘‘খেত্তৱত্থুতড়াকং ৱা, দেম গোঅজিকাদিকং;

ৱিহাৰস্সাতি ৱুত্তেপি, নিসেধেতুং ন ৱট্টতী’’তি.

খুদ্দসিক্খাপকৰণে চ ‘‘খেত্তাদীনি ৱিহাৰস্স, ৱুত্তে দম্মীতি ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং. ‘‘ৱিহাৰস্স দেমা’’তি চেত্থ সঙ্ঘিকৱিহাৰস্সেৱ, ন পুগ্গলিকৱিহাৰস্সাতি দট্ঠব্বং, তথা হি ৱুত্তং ৱিমতিৱিনোদনিযং ৱিহাৰস্স দেমাতি সঙ্ঘিকৱিহাৰং সন্ধায ৱুত্তন্তি. ‘‘পাসাদস্সা’’তি চ সামঞ্ঞেন ৱুত্তেপি ‘‘তেন খো পন সমযেন ৱিসাখা মিগাৰমাতা সঙ্ঘস্স অত্থায সাড়িন্দং পাসাদং কাৰাপেতুকামো হোতি হত্থিনখক’’ন্তি ইমস্মিং ৱত্থুস্মিং পাসাদপৰিভোগস্স অনুঞ্ঞাতত্তা সঙ্ঘিকংযেৱ পাসাদং সন্ধায ৱুত্তন্তি ৱিঞ্ঞাযতি তথা হি ৱুত্তং ৱিমতিৱিনোদনিযং সব্বং পাসাদপৰিভোগ’ন্তি. পাড়িযা অট্ঠকথায ৱণ্ণনাধিকাৰে ‘‘সুৱণ্ণৰজতাদিৱিচিত্ৰানী’’তিআদি সঙ্ঘিকসেনাসনং সন্ধায ৱুত্তং. পুগ্গলিকং পন সুৱণ্ণাদিৱিচিত্ৰং ভিক্খুস্স সম্পটিচ্ছিতুমেৱ ন ৱট্টতি, ‘‘ন কেনচি পৰিযাযেন জাতৰূপজতং সাদিযিতব্ব’’ন্তি ৱুত্তত্তা, তেনেৱেত্থ অট্ঠকথাযং সঙ্ঘিকৱিহাৰে ৱা পুগ্গলিকৱিহাৰে ৱাতি ন ৱুত্ত’ন্তি. ‘‘ভিক্খূনং ধম্মৱিনযৱণ্ণনট্ঠানে’’তি ৱুত্তত্তা সঙ্ঘিকমেৱ সুৱণ্ণাদিমযং সেনাসনং সেনাসনপৰিক্খাৰা চ ৱট্টন্তি, ন পুগ্গলিকানীতি গহেতব্বন্তি চ, তস্মা তড়াকখেত্তৱত্থাদিসহিতৱিহাৰো সঙ্ঘিকোযেৱ হোতি, ন পুগ্গলিকোতি ৱিনযকোৱিদেহি দট্ঠব্বো. সচে পন ৰাজৰাজমহামত্তাদীসু যোকোচি তড়াকখেত্তৱত্থাদিসহিতং ৱিহাৰং পুগ্গলস্স তং সহিতৱিহাৰভাৱমাৰোচেত্ৱা দেতি, এৱং সতি পুগ্গলস্স সঙ্ঘিকৱিহাৰভাৱেনেৱ পটিগ্গহেতুং ৱট্টতি, ন পুগ্গলিকৱিহাৰভাৱেনাতি দট্ঠব্বং. ‘‘কস্মা, ৱিহাৰস্স দেমা’’তি ৱত্ৱা দিন্নানং তড়াকখেত্তৱত্থাদীনং সঙ্ঘস্সেৱ ৱট্টমানত্তা. তেনেৱাহ ৱিমতিৱিনোদনিযং ‘‘ৱিহাৰস্স দেমাতি ৱুত্তং সঙ্ঘস্স ৱট্টতি, ন পুগ্গলস্স, খেত্তাদি ৱিয দট্ঠব্ব’’ন্তি. তত্ৰাযং যোজনা ৱিহাৰস্সাদেমাতি ৱত্ৱা দিন্নং খেত্তাদি সঙ্ঘস্স ৱট্টতি, ন পুগ্গলস্স, এৱং ৱিহাৰস্স দেমাতি ৱুত্তং সুৱণ্ণাদিৱিচিত্তং অকপ্পিযমঞ্চং সঙ্ঘস্স ৱট্টতি, ন পুগ্গলস্সাতি দট্ঠব্বন্তি. সঙ্ঘস্সেৱ কপ্পিযৱোহাৰেন খেত্তাদীনি পটিগ্গহেতুং ৱট্টতি, তথা হি ৱুত্তং ৱিমতিৱিনোদনিযং ‘‘চত্তাৰোপচ্চযে পৰিভুঞ্জতূতি দেতি ৱট্টতীতিএত্থ ভিক্খুসঙ্ঘস্স চতুপচ্চযপৰিভোগত্থায তড়াকং দম্মীতি ৱা ভিক্খুসঙ্ঘো চত্তাৰো পচ্চযে পৰিভুঞ্জিতুং তড়াকং দম্মীতি ৱা ইতো তড়াকতো উপ্পন্নে চত্তাৰো পচ্চযে দম্মীতি ৱা ৱুত্তম্পি ৱট্টতি. ইদঞ্চ সঙ্ঘস্স দিয্যমানঞ্ঞেৱ সন্ধায ৱুত্তং, পুগ্গলস্স পন এৱম্পি দিন্নং তড়াকখেত্তাদি ন ৱট্টতি. সুদ্ধচিত্তস্স পন উদকপৰিভোগত্থং কূপপোক্খৰণীআদযো ৱট্টন্তি. সঙ্ঘস্সতড়াকংঅত্থি, তংকথন্তিআদিনাহিসব্বত্থ সঙ্ঘস্সৱসেনেৱ ৱুত্তন্তি. ‘‘খেত্তাদযো পন সব্বেসঙ্ঘস্সেৱ ৱট্টন্তি, পাড়িযং পুগ্গলিকৱসেন গহেতুং অননুঞ্ঞাতত্তাতি দট্ঠব্ব’’ন্তি চ. পুগ্গলস্স পন পুগ্গলানঞ্চ খেত্তৱত্থাদীনি কপ্পিযৱোহাৰেনাপি পটিগ্গহেতুং ন ৱট্টতি. এৱঞ্চকত্ৱা ৱিমতিৱিনোদনিযং ‘‘খেত্তৱত্থাদীনিপি কপ্পিযৱোহাৰেনাপি পুগ্গলানং গহেতুং ন ৱট্টতি, তথা অনুঞ্ঞাতত্তাতি ৱিঞ্ঞাযতি খেত্তৱত্থুপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতী’’তি আদিনা হি পটিক্খিত্তাসু একস্সেৱ পুগ্গলিকৱসেন গহণে অননুঞ্ঞাতে তদিতৰানং তথাগহেতব্বতা সিদ্ধাৱ হোতী’তি ৱুত্তং, তস্মা তড়াকখেত্তৱত্থাদিসহিতস্স ৱিহাৰস্স সঙ্ঘিকভাৱেনেৱ পটিগ্গহেতব্বতা সিদ্ধা হোতীতি দট্ঠব্বা. অযং পঠমপঞ্হে ৱিস্সজ্জনা.

তড়াকখেত্তৱত্থাদিৱিৰহিতং পন ৱিহাৰং পুগ্গলিকভাৱেনাপি পটিগ্গহেতুং ৱট্টতি. সো চ ৱিহাৰো তস্মিং পুগ্গলে জীৱন্তে পুগ্গলিকো হোতি. অঞ্ঞেসং দম্মীতি অদত্ৱা মতে অৱিস্সজ্জনীযো অৱেভঙ্গিযো, সঙ্ঘিকোযেৱ হোতীতি দট্ঠব্বো. যথাহ, ভিক্খুস্স ভিক্খৱে কালঙ্কতে সঙ্ঘো সামি পত্তচীৱৰে. অপি চ গিলানুপট্ঠাকা বহূপকাৰা, অনুজানামি ভিক্খৱে সঙ্ঘেন তিচীৱৰঞ্চ গিলানুপট্ঠাকানং দাতুং. যং তত্থ লহুভণ্ডং লহুপৰিক্খাৰং, তং সম্মুখীভূতেন সঙ্ঘেন ভাজেতব্বং. যং তত্থ গৰুভণ্ডংগৰুপৰিক্খাৰং তং আগতানাগতস্স চাতুদ্দিসস্স সঙ্ঘস্স অৱিস্সজ্জিযং অৱেভঙ্গিযন্তি. ৱিনযট্ঠকথাযঞ্চ ‘‘তস্মিং জীৱন্তে পুগ্গলিকো, মতে সঙ্ঘিকোযেৱাতি অঞ্ঞেসং অদত্ৱা ঠপিতপৰিক্খাৰাপি তত্থ সঙ্ঘস্সেৱ হোন্তি. দ্ৱিন্নং সন্তকং হোতি অৱিভত্তং, একস্মিং কালঙ্কতে ইতৰো সামি. বহূনং সন্তকেপি এসেৱ নযো, সব্বেসু মতেসু সঙ্ঘিকং হোতী’’তি ৱুত্তং.

এত্থ চ যং তত্থ গৰুভণ্ড’ন্তি আদীসু গৰুভণ্ডং নাম ৰাসিৱসেন পঞ্চৱিধং, সৰূপৱসেন পন পঞ্চৱীসতিৱিধং হোতি, তস্মা মতকসন্তকভূতস্সাপি ৱিহাৰস্স গৰুভণ্ডভাৱো ৱেদিতব্বো, তেনাহ অট্ঠকথাযং ‘‘যং তত্থ লহুভণ্ডং যং তত্থ গৰুভণ্ড’’ন্তি.

ইতি পঞ্চহি ৰাসীহি, পঞ্চনিম্মললোচনো;

পঞ্চৱীসৱিধং নাথো, গৰুভণ্ডং পকাসযীতি.

এত্থ ৱিহাৰস্স গৰুভণ্ডভাৱো ৱেদিতব্বো. অযং দুতিযপঞ্হে ৱিস্সজ্জনা.

অযং হংসাৱতিযা পামোক্খমহাথেৰানং ৱিস্সজ্জনা. ৰামঞ্ঞৰট্ঠৱাসিনো পন মহাথেৰা পুগ্গলিকভাৱেনাপি পটিগ্গহেতব্বমেৱাতি ৱদন্তি, তথা জংমাযৰট্ঠৱাসিনোপি মহাথেৰা, তথা সূনাপৰন্তৰট্ঠৱাসিনোপি মহাথেৰা তথা ইসিনগৰৱাসিনোপি মহাথেৰা পুগ্গলিকভাৱেন পটিগ্গহণে দোসো নত্থী’তি ৱদন্তি তেসং মহাথেৰানং অযমধিপ্পাযো লাভসীমানামেসা নেৱ সম্মাসম্বুদ্ধেন অনুঞ্ঞাতা. ন ধম্মসঙ্গাহকত্থেৰেহিপি ঠপিতা. অপি চ খো পুঞ্ঞত্থিকেহি লাভদাযকেহি ঠপিতা তস্মা পুঞ্ঞত্থিকা ৰাজৰাজমহামত্তাদযো ৱিহাৰং কাৰাপেত্ৱা তস্স ৱিহাৰস্স লাভত্থায পদেসং পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা ঠপেন্তি ‘‘যং এত্থন্তৰে উপ্পজ্জতি, তং সব্বং অম্হাকং ৱিহাৰস্স দেমা’’তি. তং পন ৱিহাৰং অত্তনো ৰুচিতস্স যস্সকস্সচি পুগ্গলস্স ‘‘ইমং ৱিহাৰং তুয্হং দম্মি, তৱ ৱিহাৰো হোতূ’’তিৱা অত্তনো ৰুচিযা দেতি সোপি পুগ্গলো ‘‘অনুজানামি ভিক্খৱে পঞ্চলেণানি ৱিহাৰ’’ন্তি আদিনা অনুঞ্ঞাতৱিহাৰমেৱ পটিগ্গণ্হাতি, ভগৱতো অনুঞ্ঞাতৱিহাৰমত্তস্সেৱ পটিগ্গহিতত্তাতি. তস্মিং ৱিহাৰে খেত্তৱত্থাদীনি অত্থীতি চে. ‘‘খেত্তৱত্থুপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতী’’তি আদিনা যং খেত্তাদিৱত্থুপটিগ্গহণং পটিক্খিত্তং, তস্স খেত্তাদিৱত্থুস্স অপ্পটিগ্গহিতত্তা ৱিহাৰমত্তমেৱ হি পটিগ্গহিতে তপ্পটিবদ্ধা খেত্তাদিৱত্থুস্মিং উপ্পন্নচীৱৰ পিণ্ডপাতগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰাপি তস্সেৱ পুগ্গলস্স কপ্পিযভাৱেনেৱ পৱত্তন্তি, পুগ্গলস্স পটিগ্গহণে ৱা পৰিভুত্তে ৱা দোসো নত্থি, ভগৱতা এৱ অনুঞ্ঞাতস্স কপ্পিযপচ্চযস্স পৰিভুঞ্জিতত্তা. সুত্তং আহৰাতি চে, ‘‘অনুজানামি ভিক্খৱে সব্বং পাসাদপৰিভোগ’’ন্তি. ননু চ ৱিসাখা মিগাৰমাতা সঙ্ঘস্সেৱ অত্থায সাড়িন্দং পাসাদং হত্থিনখকন্তি. সচ্চং, তথাপি পুগ্গলো সঙ্ঘপৰিযাপন্নো সঙ্ঘস্স পাসাদপৰিভোগে অনুঞ্ঞাতে তদন্তোগধস্সপি পুগ্গলস্স অনুঞ্ঞাতমেৱ হোতি. অঞ্ঞথা পুগ্গলে অন্তোৱিহাৰে নিসিন্নোযেৱ সঙ্ঘো তস্মিং যেৱ ৱিহাৰসীমে কম্মং কৰোন্তোপি কম্মকোপো ন ভৱেয্য, অৱগ্গাৰহত্তাতি ৱক্খতি চ সাৰত্থদীপনিযং ‘‘অনুজানামি ভিক্খৱে সব্বং পাসাদপৰিভোগ’’ন্তি ৱচনতো পুগ্গলিকেপি সেনাসনে সে নাসনপৰিভোগৱসেন নিযমিতং সুৱণ্ণঘটাদিকং পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টমানম্পি কেৱলং অত্তনো সন্তকং কত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুং ন ৱট্টতী’’তি, ইমিনাপি ৱচনেন পুগ্গলিকৱিহাৰস্সপি সব্বকপ্পিযভাৱো ৱিঞ্ঞাযতি ‘‘অনুজানামি ভিক্খৱে সব্বং পাসাদপৰিভোগ’’ন্তি ঞাপকস্স দস্সনতো. সুৱণ্ণঘটাদিকন্তি এত্থ আদিসদ্দো মৰিযাদত্থো, পকাৰত্থো ৱা, তেন ৰজতহাৰকূট-জাতিফলিকাদীনি অকপ্পিযঘটানি সুৱণ্ণৰজতহাৰকূট জাতিফলিকাদিভাজনসৰৱাদীনি চ সেনাসনপৰিক্খাৰানি সঙ্গণ্হাতি, তানি ভিক্খুস্স পৰিক্খাৰভাৱেন ন ৱট্টন্তি তথা দাসিদাসগোমহিংসাপি, তথা খেত্তাদিৱত্থুম্পি ভিক্খুস্স অত্তনো সন্তকভাৱেন পটিগ্গহেতুং ন ৱট্টন্তি, ৱিহাৰস্স পন পটিসেধেতব্বং নত্থি, সব্বসদ্দস্স দস্সনতো তেনেৱাহ সমন্তপাসাদিকায ৱিনযট্ঠকথায ‘‘সেনাসনে পন দ্ৱাৰকৱাট ৱাতপানকৱাটাদীসু সব্বং ৰতনমযম্পি ৱণ্ণমট্ঠকম্মং ৱট্টতি. সেনাসনে কিঞ্চি পটিসেধেতব্বং নত্থি অঞ্ঞত্ৰ ৱিৰুদ্ধসেনাসনা’’তি, ইমিনা ঠপেত্ৱা’গামঞ্চ গামূপচাৰঞ্চা’তি এত্থ ৱিৰুদ্ধসেনাসনং ঠপেত্ৱা সব্বকপ্পিযাকপ্পিযং ৱিহাৰস্স কপ্পতি, কিঞ্চিঅপ্পমত্তকম্পি পটিসেধেতব্বং নাম নত্থীতি ৱিঞ্ঞাযতি, তেনেৱাহ ৱিনযৱিনিচ্ছযে.

‘‘খেত্তৱত্থু তড়াকংৱা, দেম গোঅজিকাদিকং;

ৱিহাৰস্সাতি ৱুত্তেপি, নিসেধেতুং ন ৱট্টতী’’তি.

ননুচ ৱিহাৰস্স দেমাতি সঙ্ঘিকৱিহাৰং সন্ধায ৱুত্তন্তি ৱিমতিৱিনোদনিযং ৱুত্তন্তি. ৱুত্তং এত্থ হি আচৰিযস্সঅধিপ্পাযেন ভৱিতব্বং ‘‘খেত্তৱত্তাদীনিপুগ্গলিকৱিহাৰস্স দেমা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন কপ্পতি উপাসকা’’তি পটিক্খিপিতব্বং. কস্মা পুগ্গলো তস্স ৱিহাৰস্স সামি, ৱিহাৰস্স দিন্নে পুগ্গলস্স দিন্নমেৱ হোতি, এৱং সতি চ ‘‘খেত্তৱত্থুপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতী’’তি আদিনা ৱুত্তসিক্খাপদেন কাৰেতব্বতং আপজ্জতি. সঙ্ঘিকৱিহাৰস্স পন ন পটিক্খিপিতব্বং. কস্মা সো পুগ্গলো তস্স সঙ্ঘিকৱিহাৰস্স অনিস্সৰো. চাতুদ্দিসং সঙ্ঘং উদ্দিস্স দিন্নং যংকিঞ্চি খুদ্দকং ৱা মহন্তং ৱা পদেসং অচ্ছিন্দিত্ৱা গণ্হন্তস্সপি পাৰাজিকো ন হোতি, সব্বস্সেৱ চাতুদ্দিসিকস্স সঙ্ঘস্স ধুৰনিক্খেপস্স অসম্ভৱতো তস্মা সঙ্ঘিকৱিহাৰস্স দিন্নে পটিক্খিত্তে সঙ্ঘস্স লাভন্তৰাযকৰো হোতীতি. ইমমেৱত্থং সন্ধায ৱিহাৰস্স দেমাতি সঙ্ঘিকৱিহাৰং সন্ধায ৱুত্ত’ন্তি ৱুত্তং ভৱেয্য, ন পুগ্গলিকভাৱেনাপি পটিগ্গহেতব্বন্তি. এৱঞ্চ সতি সামিকানং ধুৰনিক্খেপেনা’তি এত্থ একস্স সন্তকে তড়াকে খেত্তে চ জাতে তস্সেৱ ধুৰনিক্খেপেন পাৰাজিকং. যদি পন তং তড়াকং সব্বসাধাৰণং, খেত্তানি পাটিপুগ্গলিকানি, তস্স চ ধুৰনিক্খেপে অৱহাৰো. অথ খেত্তানিপি সব্বসাধাৰণানি, সব্বেসং ধুৰনিক্খেপেযেৱ পাৰাজিকং, নাসতীতি দট্ঠব্বন্তি ৱিমতিৱিনোদনিযং ৱুত্তৱচনেন অৱিৰোধো সিযা, তথা হি খেত্তৱত্থাদিসহিতস্স ৱিহাৰস্স পুগ্গলিকভাৱেন অকপ্পিযে সতি. কথং পুগ্গলস্স খেত্তৱত্থাদিকমাৰব্ভ অভিযুঞ্জভাৱো ভৱেয্য, এৱঞ্চ পন ৱদেয্য ‘‘ধুৰং নিক্খিপতীতি এত্থ একস্স সন্তকে তড়াকে খেত্তে চাতিএত্থ গিহিসন্তকমেৱ সন্ধায ৱুত্ত’’ন্তি. তথাপি ন ৱত্তব্বং. কস্মা ‘‘ধুৰং নিক্খিপতীতি যদা পন সামিকো অযং থদ্ধো কক্খড়ো, জীৱিতব্ৰহ্মচৰিযন্তৰাযম্পি মে কৰেয্য, অলং দানি ময্হং ইমিনা’’তি পদস্স দিস্সনতো তেনেৱ ‘‘খেত্তানি পাটিপুগ্গলিকানি, তস্স চ ধুৰনিক্খেপে’’তি ৱিমতিৱিনোদনিযং ৱুত্তং. তথা ‘‘অনুজানামি ভিক্খৱে সব্বং পাসাদপৰিভোগ’’ন্তি ৱচনতো পুগ্গলিকেপি সেনাসনে সেনাসনপৰিভোগৱসেন নিযমিতং সুৱণ্ণঘটাদিকং পৰিভুঞ্জিতুং ন ৱট্টমানম্পি কেৱলং অত্তনো সন্তকং কত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুং ন ৱট্টতী’’তি সাৰত্থদীপনিযং ৱুত্ত ৱচনেনাপি অৱিৰোধো সিযা, তথা ‘‘সেনাসনে কিঞ্চি পটিসেধেতব্বং নত্থি অঞ্ঞত্ৰ ৱিৰুদ্ধসেনাসননা’’তি অট্ঠকথাৱচনেনাপি সংসন্দমেৱ. তথা ‘‘যং ভিক্খৱে মযা ইদং ন কপ্পতীতি অপ্পটিক্খিত্তং, তং চে কপ্পিযং অনুলোমেতি, অকপ্পিযং পটিবাহতি, তং ৱো কপ্পতী’’তি ইমিনা সুত্তানুলোমেনপিসংন্দমেৱ. কথং ‘‘অনুজানামি ভিক্খৱে পঞ্চলেণানি ৱিহাৰন্ত্যা’’দিনা অনুঞ্ঞাতৱিহাৰস্স পটিগ্গহিতত্থা. তপ্পটিবদ্ধচীৱৰাদিকপ্পিযপচ্চযস্সেৱ পৰিভুঞ্জিতত্তা চ ৱিহাৰপিণ্ডপাতগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰাপি ভিক্খুস্স সব্বকপ্পিযা কপ্পিযানুলোমা চ হোন্তি. এৱং সুত্তসুত্তানুলোমআচৰিযৱাদঅত্তনোমতীহি সংসন্দনতো অঞ্ঞদত্থু গঙ্গোদকেন যমুনোদকং ৱিয খেত্তৱত্থাদিসহিতৱিহাৰো পুগ্গলিকভাৱেনাপি পটিগ্গহেতব্বোতি কপ্পিযা কপ্পিযানি ৱিনযকোৱিদেহি দট্ঠব্বো. অযং ইসিনগৰৱাসীনং মহাথেৰানং সমানৱিস্সজ্জনা.

‘‘যে চ জনা গৰুভণ্ডং সংৱিধায অৱহৰুং. ধুৰনিক্খেপো চ হোতি, পাৰাজিকমনাপন্না, পঞ্হামেসা কুসলেহি চিন্তিতা’’তি.

অযং পঞ্হা সঙ্ঘিকভূমিথেনকে ভিক্খু সন্ধায ৱুত্তা, তত্থ হি পচ্চুপ্পন্নসঙ্ঘস্স ধুৰনিক্খেপেন চাতুদ্দিসিকসঙ্ঘস্স ধুৰনিক্খেপাভাৱতো অৱহাৰো নত্থীতি. অযং লাভসিমায ৱিচাৰণা.

গামসীমানিগমসীমানগৰসীমা পন পাকটাযেৱ. তাসং পন ৱিসেসো এৱং ৱেদিতব্বো যস্মিং পন পদেসে আপণমেৱ অত্থি, ন পাকাৰপৰিক্খিত্তং পাকাৰপৰিক্খিত্তমেৱ ৱা অত্থি ন আপণং অযং পদেসো গামো নাম. যস্মিং পন ট্ঠানে গামোযেৱ অত্থি, ন পন আপণপাকাৰা সন্তি, অযং পদেসো নিগমো নাম. যত্থ পন আপণম্পি অত্থি পাকাৰপৰিক্খিত্তম্পি, অযং পদেসো নগৰং নাম. অযং পদেসো নাগাৰৱন্তি এত্থাতি ৱচনত্থেন ৰাজূনং ৱা মহামত্তানং ৱা নিৱাসনযোগ্যট্ঠানত্তা নগৰন্তি ৱুচ্চতি. লোকিযসত্থে পন.

‘‘ৱিচিত্তদেৱাযতনং, পাসাদাপণমন্দিৰং;

নগৰং দস্সযে ৱিদ্ৱা, ৰাজমগ্গো পসোভিত’’ন্তি.

ৱুত্তং. এৱং গামনিগমনগৰানং ৱিসেসং ঞত্ৱা গামোযেৱ গামসীমা, নিগমোযেৱ নিগমসীমা, নগৰমেৱ নগৰসীমাতি তাসং ৱচনত্থো ৱেদিতব্বো. তত্থ যং পদেসং অসম্মতায ভিক্খৱে সীমায অঠপিতায যং গামং ৱা নিগমং ৱা উপনিস্সায ৱিহৰতি, যা তস্স গামস্স ৱা গামসীমা নিগমস্স ৱা নিগমসীমা, অযং তত্থ সমানসংৱাসা একূপোসথা’তি অনুঞ্ঞাতং, তস্মিং পদেসে সব্বোপি ৱা গামপদেসো. যম্পি একস্মিংযেৱ গামখেত্তে একং পদেসং ‘‘অযং ৱিসুং গামো হোতূ’’তি পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা ৰাজা কস্সচি দেতি সোপি ৱিসুংগামসীমা হোতিযেৱ তস্মা সা চ ইতৰা চ পকতিগামনগৰনিগমসীমা বদ্ধসীমাসদিসাযেৱ হোন্তি. কেৱলং পন তিচীৱৰৱিপ্পৱাসপৰিহাৰং ন লভন্তি. এত্থ চ অপৰে এৱং ৱদন্তি, ‘‘ৰাজা পসেনদীকোসলাদযো পোক্খৰসাতিপভুতীনং দক্খিণোদকপাতনৱসেন দেন্তি ৱিয ব্ৰহ্মদেয্যৱসেন দিন্নমেৱ ৱিসুং গামসীমা হোতি, ন আযমত্তস্স, ছেজ্জভেজ্জস্স অনিস্সৰত্তা’’তি তং ন পনেৱং দট্ঠব্বং, ছেজ্জভেজ্জস্স ৰাজাৰহত্তা তথা হি লোকৱোহাৰসঙ্কেতৱসেন অযং পদেসো ইমস্স গামস্স পৰিচ্ছেদো’’তি ইস্সৰেহি কতপৰিচ্ছিন্নমেৱ পমাণং হোতি. যদি ছেজ্জভেজ্জকৰো ভৱেয্য, ৰাজাত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতি. সোপি গামদেসো নগৰৰজ্জসীমা ভৱেয্য, ন পন গামসীমামত্তমেৱ, তেনেৱাহ সমন্তপাসাদিকায ৱিনযট্ঠকথায ‘‘যত্তকে পদেসে তস্স গামস্স গামভোজকা বলিং লভন্তি, সো পদেসো অপ্পো ৱা হোতু মহন্তো ৱা, গামসীমাত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতি. নগৰনিগমসীমাসুপি এসেৱ নযো’’তি. অযং গাম নিগমনগৰসীমানং ৱিচাৰণা.

অব্ভন্তৰসীমা নাম যং পটপদেসং অগামকে ভিক্খৱে অৰঞ্ঞে সমন্তা সত্তব্ভন্তৰা, অযং তত্থ সমানসংৱাসা একূপোসথা’তি অনুঞ্ঞাতা অব্ভন্তৰসীমা নাম. তত্থ সমন্তা সত্তব্ভন্তৰাতি যস্মিং ৱিঞ্ঝাটৱিসদিসে অৰঞ্ঞে ভিক্খু ৱসতি, অথস্স ঠিতোকাসতো সমন্তা পুৰত্থিমায সত্তব্ভন্তৰা পচ্ছিমায সত্তব্ভন্তৰা দক্খিণায সত্তব্ভন্তৰা উত্তৰায সত্তব্ভন্তৰাতি সমন্তা সত্তব্ভন্তৰা. ৱিনিব্বেধেন চুদ্দসা তি পুৰত্থিমপচ্ছিমৱসেন চুদ্দসব্ভন্তৰা, দক্খিণুত্তৰৱসেনপি চুদ্দসব্ভন্তৰাতি এৱং নিব্বেধেন চুদ্দস চুদ্দস কত্ৱা সমন্তা অট্ঠৱীসতি অব্ভন্তৰা হোন্তি. এত্থ চ একং অব্ভন্তৰং অট্ঠৱীসতি হত্থপ্পমাণং হোতি, তস্মা পুৰত্থিমায সত্তব্ভন্তৰে ছন্নৱুতিসতহত্থপ্পমাণং হোতি, এৱং দক্খিণুত্তৰপচ্ছিমেসুপীতি সব্বং সম্পিণ্ডেত্ৱা চতুৰাসীতিসত্তসতহত্থপ্পমাণং হোতি. পৰিমণ্ডলৱসেন পন সব্বং ছসত্ততিএকসতুত্তৰানি চ একং সহস্সঞ্চ হোতি. পকতিঅযনৱসেন মিনিতে পন –

‘‘পঞ্চহত্থো মতো দণ্ডো, ৱীসদণ্ডো উসভো;

অথীতিউসভা গাৱী, চতুগাৱী যোজন’’ন্তি.

ৱুত্তত্তা অযনৱসেন ৱিনিব্বেধে চুদ্দসব্ভন্তৰে দ্ৱেহত্থাধিকঅট্ঠসত্ততি হোতি. সব্বং অট্ঠৱীসতি অব্ভন্তৰং সম্পিণ্ডেত্ৱা চতুহত্থাধিকছপ্পঞ্ঞাসুত্তৰ একসতং হোতি. পৰিমণ্ডলৱসেন পন ছহত্থাধিকচতুতিংসুত্তৰদ্ৱেসতানি হোন্তি, উসভৱসেন পন ৱিনিব্বেধেন চুদ্দস অব্ভন্তৰে দ্ৱেহি ঊনানি চত্তাৰি উসভানি চ দ্ৱেৰতনঞ্চ হোন্তি. সব্বং সম্পিণ্ডেত্ৱা অট্ঠৱীসতিযা অব্ভন্তৰে চতুৰতনঞ্চ সোড়স অযনানি অধিকানি সত্ত উসভানি হোন্তি. পৰিমণ্ডলৱসেন পন ছৰতনঞ্চ চুদ্দসঅযনানি চ অধিকানি একাদস উসভানি হোন্তি. অযমেত্থ সাৰতো ৱিনিচ্ছযো. কেচি পন অব্ভন্তৰসদ্দং হত্থৰতনৱাচকং পৰিকপ্পেত্ৱা এৱং ৱদন্তি মজ্ঝে ঠিতস্স সমন্তা সত্ত ৱিনিব্বেধেন চুদ্দসা’তি ৱুত্তত্তা পুৰত্থিমায সত্ত হত্থা দক্খিণুত্তৰপচ্ছিমেসুপি সত্ত সত্ত হত্থাতি কত্ৱা এৱং নিব্বেধেন চুদ্দস হত্থা হোন্তি. সব্বং সম্পিণ্ডেত্ৱা অট্ঠৱীসতিহত্থং অব্ভন্তৰন্তি তং তেসং মতিমত্তমেৱ, ন সাৰতো পচ্চেতব্বং. কস্মা অট্ঠকথাযং তত্থ একং অব্ভন্তৰং অট্ঠৱীসতিহত্থ’ন্তি ৱুত্তত্তা. যদি তেসং মতেন সব্বং সম্পিণ্ডেত্ৱা অট্ঠৱীসতিহত্থব্ভন্তৰং ভৱেয্য, অট্ঠকথাযং তত্থ অব্ভন্তৰং নাম অট্ঠৱীসতিহত্থপ্পমাণং হোতি, মজ্ঝে ঠিতস্স সমন্তা সত্তৱিনিব্বেধেন চুদ্দসা হোন্তী’তি ৱত্তব্বং ভৱেয্য, ন পনেৱং ৱুত্তং, তস্মা তং তেসং মতিমত্তমেৱাতি দট্ঠব্বং. তত্থ অযঞ্হেত্থত্থো তত্থ তত্থা’তি নিদ্ধাৰণে ভুম্মং. একন্তি গণনপৰিচ্ছেদো. অব্ভন্তৰন্তি পৰিচ্ছিন্ননিদ্দেসো, নিযমিতপৰিদীপনং ৱা. অট্ঠৱীসতিহত্থপ্পমাণন্তি পৰিচ্ছিন্দিতব্বধম্মসমুদাযনিদ্দেসো তত্থ তেসু সমন্তা সত্তব্ভন্তৰেসু একং অব্ভন্তৰং নাম অট্ঠৱীসতিহত্থপ্পমাণং হোতীতি অত্থো দট্ঠব্বো. এত্থ পন সঙ্খ্যা কথেতব্বা. সা দুৱিধা পৰিমাণমিননৱসেন. তত্থ পৰিমাণ সঙ্খ্যা এৱং ৱেদিতব্বা চতস্সো মুট্ঠিযো একো কুডুৱো. চত্তাৰো কুডুৱা একো পত্থো, চত্তাৰো পত্থা একো আড়্হকো. চত্তাৰো আড়্হকা একং দোণং, চত্তাৰি দোণানি একা মানিকা. চতস্সো মানিকা একা খাৰী. ৱীসতি খাৰিকা একো ৱাহো. তদেৱ একং সকটন্তি সুত্তনিপাতট্ঠকথাদীসু ৱুত্তং. সাৰত্থদীপনিযং পন নৱ ৱাহসহস্সানীতি এত্থ চতস্সো মুট্ঠিযো কুডুৱো, চত্তাৰো কুডুৱা একো পত্থো, চত্তাৰো পত্থা একো আড়্হকো. চত্তাৰো আড়্হকা একং দোণং, চত্তাৰি দোণানি একা মানিকা, চত্তস্সো মানিকা একা খাৰী. ৱীসতিখাৰিকা একো ৱাহো. তদেৱ একং সকটন্তি সুত্তনিপাতট্ঠকথাদীসু ৱুত্ত’ন্তি ৱত্ৱা ‘‘ইধ পন দ্ৱে সকটানি একো ৱাহোতি ৱদন্তী’’তি লিখিতং পচ্চন্তৱোহাৰেন মিনিতে পন সট্ঠিসতং একো ৱাহোতি ৰঞ্ঞো ধম্মাসোকস্স সূৱকাহতসালিযা মিনিতে পন পচ্চন্তৱোহাৰেন ৱীসাধিকতিসতং হোতি একো ৱাহোতি ৱদন্তি. মিনন সঙ্খ্যা পন এৱং ৱেদিতব্বা. তথা হি –

‘‘ছত্তিংস পৰমাণূনং, অণুমত্তন্তি ৱুচ্চতি;

ছত্তিং সঅণুমত্তং, তজ্জাৰীতি পৱুচ্চতি.

ছত্তিং সমত্তাতজ্জাৰী, ৰথৰেণুপমাণং;

ছত্তিংস ৰথৰেণূ চ, একা লিক্খাতি ৱুচ্চতি.

সত্তলিক্খা চ একূকা, সত্তূকা ধঞ্ঞমাসকো;

সত্তধঞ্ঞঙ্গুলি একা, ৱিদত্থি দ্ৱাদসঙ্গুলি.

দ্ৱে ৱিদত্থিতু ৰতনং, সত্তহত্থং একযট্ঠি;

ৱীসযট্ঠিতু উসভং, উসভাসীতি গাৱুতং;

গাৱুতানি চত্তাৰি, মেৰুযোজনন্তি ৱুচ্চতী’’তি.

ৱুত্তত্তা একা ৰজো পৰমাণু অতিসুখুমা অচক্খুৱিঞ্ঞেয্যা, সৰীৰম্পি ঘনসেলমযং সিনেৰুপব্বতৰাজম্পি ৱিনিজ্ঝিত্ৱা গতা. তস্সা ছত্তিংসপৰিমাণং একোঅণু তজ্জাৰিতস্স ছত্তিংসপৰিমাণং একাৰথৰেণু. তস্সা ছত্তিংসপৰিমাণং একলিক্খা. সত্তলিক্খা একা ঊকা. সত্ত ঊকা একং ধঞ্ঞং. সত্তধঞ্ঞং একা অঙ্গুলি, দ্ৱাদসঅঙ্গুলি একা ৱিদত্থি. দ্ৱে ৱিদত্থি একৰতনং. সত্তহত্থং একযট্ঠি, ৱীসযট্ঠি একা উসভা, অসীতি উসভা গাৱুতং. চত্তাৰি গাৱুতানি মেৰুযোজনন্তি ৱুচ্চতি. তত্থ অণুৰজো কিড়ঞ্জকুট্টছিদ্দাদীসু ৱাতে পহটকালে সূৰিযালোকেসু দিস্সতি. তজ্জাৰী পন সকটমগ্গাদীসু দক্খিণৱাম পস্সাদীসু দিস্সতি. ৰথৰেণু পন তস্সা অল্লীযনট্ঠানেসু দিস্সতি. লিক্খা পন অতিওড়াৰিকা পাকটা হোতি. অযং মেৰুঅযনৱসেন ৱুত্তং.

অপৰম্পি

‘‘দস কেসা একতিলং, ছতিলং যৱকং ভৱে;

চতুযৱঞ্চ অঙ্গুলি, পঞ্চদস একপাদ’’ন্তি.

ৱুত্তত্তা দস কেসা একতিলং নাম. ছতিলং একং যৱং নাম. চতুযৱং একো অঙ্গুলি নাম. পঞ্চদসঙ্গুলিযো একো পাদোতি ৱুচ্চতি. ইদং তীসু ৱেদেসু আগতৱসেন ৱুত্তং.

অপৰম্পি

‘‘দস কেসা একতিলং, ছতিলং যৱকং ভৱে;

চতুযৱঞ্চ অঙ্গুলি, অট্ঠঙ্গুলি একা মুট্ঠি, ৰতনং তিমুট্ঠি ভৱে’’তি.

ৱুত্তত্তা দসকেসা একং তিলং নাম. ছতিলং একং যৱং নাম. চতুযৱং একাঅঙ্গুলি নাম. অট্ঠঙ্গুলং একামুট্ঠি. ত্ৰিমুট্ঠি একৰতনং. পঞ্চ ৰতনানি একোদণ্ডো. ৱীসতি দণ্ডানি একোউসভো. অসীতি উসভা একা গাৱী. চতস্সো গাৱিযো একযোজনন্তি ৱুত্তং, তেনেৱাহ.

‘‘পঞ্চহত্থো মতো দণ্ডো, ৱীসদণ্ডো চ উসভো;

অসীতি উসভা গাৱী, চতুগাৱী চ যোজন’’ন্তি.

ইদং পকতিঅযনৱসেন ৱুত্তং. চক্কৱাড়অযনযোজনৱসেন পন

‘‘সত্তহত্থো মতো দণ্ডো, ৱীসদণ্ডো চ উসভো;

অসীতি উসভা গাৱী, চতুগাৱী চ যোজন’’ন্তি ৱুত্তং.

অপৰম্পি.

‘‘দস কেসা একতিলং; ছতিলং একং যৱং;

চতুযৱং একঙ্গুলি; অট্ঠঙ্গুলং একামুট্ঠি;

ত্ৰিমুট্ঠি একৰতনং, অট্ঠৱীসতিৰতনং একংঅব্ভন্তৰন্তি.

ৱুত্তং. তেনেৱাহ ‘‘তত্থ একং অট্ঠৱীসতিহত্তপ্পমাণং হোতী’’তি. এত্থ চ অগামকে চেতি এত্থ অকাৰো কতৰত্থোতি, তথা হি অকাৰো.

পটিসেধে ৱুদ্ধিতব্ভাৱে, অঞ্ঞত্থে সদিসেপিচ;

ৱিৰুদ্ধে গৰহে সুঞ্ঞে, অকাৰো ৱিৰহ’প্পকে’তি.

ৱুত্তেসু দিস্সতি তথা হি অজনেত্ৱা তিআদীসু পটিসেধে দিস্সতি. ‘‘অপৰিহানীযা ধম্মা’’তি আদীসু ৱুদ্ধিম্হি. ‘‘অনৱজ্জং ভন্তে’’তি আদীসু তব্ভাৱে অক্খৰা’তি আদীসু অঞ্ঞত্থে. ‘‘অমৰু ৰাজা’’তিআদীসু সদিসে. ‘‘অমল’’ন্তি আদীসু ৱিৰুদ্ধে. ‘‘অসেট্ঠোযং ব্ৰাহ্মণো অব্ৰহ্মচাৰী’’তি আদীসু গৰহে. ‘‘অগামো’’তি আদীসু সুঞ্ঞে. ‘‘অপতিকাযংইত্থী’’তি আদীসু ৱিৰহে. ‘‘অথ নাযং কঞ্ঞা’’তি আদীসু অপ্পকে. ইধ পন সুঞ্ঞে ৱিৰহে ৱা দট্ঠব্বো. সুঞ্ঞত্থেন পন অগামকে নিমনুস্সে কেৱলাৰঞ্ঞেতি অত্থো. ৱিৰহত্থো ৱা অগামকে গামৱিৰহিতে পদেসেতি অত্থো দট্ঠব্বো. তেনেৱ সুঞ্ঞত্থেন ৱিৰহত্থেন ‘‘অগামকে’’তিমিনাপদেন গামনদীজাতস্সৰসমুদ্দে মুঞ্চিত্ৱা যং অনৱসেসং হেট্ঠা পথৱীসন্ধাৰকউদকম্পিউদকসন্ধাৰকো ৱাতোপি অজটাকাসম্পি, তথা যাৱ উপৰিব্ৰহ্মলোকং উপাদায সব্বং অসুৰযক্খসুৰাদিআকাসট্ঠকদেৱব্ৰহ্মৱিমানানিপি অৰঞ্ঞন্ত্ৱেৱ সঙ্গহিতা. নদীসমুদ্দন্তৰেসুপি মচ্ছবন্ধানং অগমনপথো দীপকো ৱা পব্বতো ৱা, সোপি অৰঞ্ঞসীমাত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতি, তস্মা অযং সত্তব্ভন্তৰসীমা নিমনুস্সে কেৱলাৰঞ্ঞে পথৱীমণ্ডলেপি দেৱলোকে ৱিমানকপ্পৰুক্খাদীসুপি লব্ভতেৱ. পথৱিযং পন যস্মিং গামখেত্তে হেট্ঠা পথৱিযা যত্থ ৱা সুৱণ্ণমণিআদীনি খণিত্ৱা গহেতুং সক্কোন্তি, তং পদেসং গামখেত্তমেৱ. ততো পৰা যাৱ পথৱীসন্ধাৰকউদকা অজটাকাসেপি লব্ভতেৱ. ননু ছকামাৱচৰ দেৱলোকেসুপি দেৱৱিমানকপ্পৰুক্খগামনিগমাদযোপি অত্থেৱ. অথ কস্মা ‘‘অৰঞ্ঞা’’তি কথিতাতি অমনুস্সা ৱা সত্তা জাতিভিন্নত্তা চ তে অগামাযেৱ, তেনেৱ ‘‘নিমনুস্সম্হি অৰঞ্ঞম্হী’’তি ৱুত্তং. তিৰচ্ছানৱত্থুস্মিম্পি ‘‘নাগো ৱা হোতু সুপণ্ণমাণৱকাদীনং ৱা অঞ্ঞতৰো অন্তমসো সক্কং দেৱৰাজানং উপাদায যো কোচি অমনুস্সজাতিকো সব্বোৱ ইমস্মিং অত্থে তিৰচ্ছানগতোতি ৱেদিতব্বো’’তি ৱুত্তং, তস্মা জাতিভিন্নতায অমনুস্সাৱাসো অৰঞ্ঞন্তি ৱেদিতব্বো. অব্ভন্তৰসীমায ৱিচাৰণা.

ইদানি উদকুক্খেপসীমায সংৱণ্ণনাক্কমো সম্পত্তো. তত্থ ‘‘সব্বা ভিক্খৱে নদী অসীমা. সব্বো সমুদ্দো অসীমো. সব্বো জাতস্সৰো অসীমো. নদিযা ৱা ভিক্খৱে সমুদ্দে ৱা জাতস্সৰে ৱা যং মজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স সমন্তা উদকুক্খেপা, অযং তত্থ সমানসংৱাসা একূপোসথা’’তি পঞ্ঞত্তা, অযং উদকুক্খেপসীমা নাম. তত্থ ‘‘সব্বা ভিক্খৱে নদী অসীমা’’তি এত্থ অসীমসদ্দে অকাৰো ৱিৰহত্থো, অসীমা বদ্ধসীমা ৱিৰহিতাতি অত্থো. ঞত্তিদুতিযকম্মৱাচং সাৱেত্ৱাপি বন্ধসীমাৱিৰহিতাতি ৱুত্তং হোতি. পটিসেধত্থো ৱা, অসম্মন্নিতব্বাতি অত্থো. ৱুড্ঢিঅত্থো ৱা, ‘‘অসেক্খা ধম্মা’’তি যথা সিক্খিতসিক্খা নিট্ঠিতসিক্খাতি ৱুত্তং হোতি. এৱং অসীমাসীমকিচ্চনিট্ঠপ্পত্তাতি অত্থো. ঞত্তিদুতিযকম্ম ৱাচং সাৱেত্ৱা সম্মতাপি অসম্মতাযেৱ, অত্তনো সভাৱেনেৱ গামসীমা ৱিয বদ্ধসীমাসদিসাতি ৱুত্তং হোতি. এতেন নদীজাতস্সৰসমুদ্দানং বদ্ধসীমায অখেত্তভাৱো দস্সিতো হোতি. এৱং ‘‘সব্বা ভিক্খৱে নদী অসীমা’’তিআদিনা নদীসমুদ্দজাতস্সৰানং বদ্ধসীমাভাৱং পটিক্খিপিত্ৱা তত্থ লোকৱোহাৰসিদ্ধাসু এতাসু নদীআদীসু অবদ্ধসীমাসু পুন ৱগ্গকম্মপৰিহাৰত্থং ৱালিকাদীহি সীমপৰিচ্ছিন্দনং কত্তুকামো ভগৱা ‘‘নদিযা ৱা ভিক্খৱে সমুদ্দে ৱা জাতস্সৰে ৱা যং মজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স সমন্তা উদকুক্খেপা’’তি আদিমাহ. তত্থ মজ্ঝিমস্স পুৰিসস্সতি থামমজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স তেনেৱাহ সমন্তপাকাদিকায ৱিনযট্ঠকথাযং ‘‘থামমজ্ঝিমেন পুৰিসেনা’’তি. যদি ৱড্ঢকীপুৰিসমিচ্ছেয্য, ‘‘ৱড্ঢকীপুৰিসেনা’’তি ৱুত্তং ভৱেয্য, ন পনেৱং ৱুত্তং, তেন ঞাযতি ‘‘থামমজ্ঝিমস্স পুৰিসস্সা’’তি. তিৱিধা হি পুৰিসা উত্তমপুৰিসো মজ্ঝিমপুৰিসো পকতিপুৰিসোতি. তত্থ উত্তমপুৰিসো নাম সব্বঞ্ঞু ভগৱা, সো হি ভগৱা সব্বসত্তুত্তমো থামযসসম্পত্তিইস্সৰিযাদীহি তথা হি তথাগতস্স থামো.

‘‘কাড়াৱকঞ্চ গঙ্গেয্যং, পণ্ডৰং তম্বপিঙ্গলং;

গন্ধমঙ্গলহেমঞ্চ, উপোসথং ছদ্দন্তিমে’’তি.

ৱুত্তানং দসন্নং হত্থিকুলানং বলানুসাৰেন ৱেদিতব্বো. তত্থ কাড়াৱক ন্তি পকতিহত্থিকুলং যং দসন্নং পুৰিসানং কাযবলং, তং একস্স কাড়াৱকস্স হত্থিনো বলং. যং দসন্নং কাড়াৱকানং বলং, তং একস্স গঙ্গেয্যস্স বলং. যং দসন্নং গঙ্গেয্যানং বলং, তং একস্স পণ্ডৰস্স বলং, যং দসন্নং পণ্ডৰানং বলং, তং একস্স তম্বস্স বলং. যং দসন্নং তম্বানং বলং, তং একস্স পিঙ্গলস্স বলং. যং দসন্নং পিঙ্গলানং বলং, তং একস্স গন্ধহত্থিনো বলং. যং দসন্নং গন্ধহত্থীনং বলং, তং একস্স মঙ্গলস্স বলং. যং দসন্নং মঙ্গলানং বলং, তং একস্স হেমস্স বলং. যং দসন্নং হেমৱতানং বলং, তং একস্স উপোসথস্স বলং. যং দসন্নং উপোসথানং বলং, তং একস্স ছদ্দন্তস্স বলং. যং দসন্নং ছদ্দন্তানং বলং, তং একস্স তথাগতস্স কাযবলং. ‘‘নাৰাযনসঙ্খাতং বল’’ন্তিপি ইদমেৱ ৱুচ্চতি. তত্থ নাৰা ৱুচ্চন্তি ৰস্মিযো, তা বহূ নানাৱিধা ততো উপ্পজ্জন্তীতি নাৰযনং, ৱজিৰং, তস্মা ৱজিৰসঙ্খাতং বলন্তি পি অত্থো, তদেতং পকতিহত্থিগণনায হত্থিকোটিসহস্সং, পুৰিসগণনায দসন্নং পুৰিসকোটিসহস্সানং বলং হোতি, ইদং তথাগতস্স কাযবলং. ইস্সৰিযাদিবলৱিধানং পন তংতং সুত্তানুসাৰেন ৱেদিতব্বং. মজ্ঝিমপুৰিসো নাম ৱড্ঢকিপুৰিসো সো হি তথাগতস্স বলং পটিচ্চ সিনেৰুপব্বতৰাজং সাসপবীজেন মিনন্তো ৱিয সতেনপিসহস্সেনপি সতসহস্সেনপি মিনেতুং অভব্বো, অন্তমসো পাদঙ্গুট্ঠ সো পাদঙ্গুট্ঠকম্পি গণ্হেতুং অভব্বোৱ. তস্স পকতিপুৰিসতো মহন্তভাৱেন মজ্ঝে ভৱত্তা মজ্ঝিমপুৰিসো নাম জাতো, তথা হি সুগতৱিদত্থি ৱড্ঢকিস্স তিস্সো ৱিদত্থিযো, ৱড্ঢকিহত্থেন দিযড্ঢহত্থো হোতি, তথা ৱড্ঢকিৱিদত্থি পকতিপুৰিসস্স দ্ৱে ৱিদত্থিযো, পকতিপুৰিসহত্থেন পৰিপুণ্ণহত্থো হোতি তথা হি সুগতৱিদত্থি নাম ইদানি মজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স তিস্সো ৱিদত্থিযো, ৱড্ঢকিহত্থেন দিযড্ঢো হত্থো হোতীতি কুটিকাৰসিক্খাপদট্ঠকথাযং ৱুত্তং. অযং ইধ মজ্ঝিমপুৰিসোতি নাধিপ্পেতা. কস্মা কুটিকাৰসিক্খাপদেযেৱ তিহত্থাতি ৱড্ঢকিহত্থেন তিহত্থা. পমাণযুত্তো মঞ্চোতি পকতিৱিদত্থিযা নৱৱিদত্থিপ্পমাণো মঞ্চোতি ৱুচ্চতি যথা, এৱং মজ্ঝিমপুৰিসেনা’তি ইধ অৱত্ৱা’থামমজ্ঝিমেন পুৰিসেনা’তি অট্ঠকথাযং ৱুত্তত্তা. পকতিপুৰিসো নাম’যং দসন্নং পুৰিসানং কাযবলং, তং একস্স কাড়াৱকস্স হত্থিনো বল’ন্তি ৱুত্তপুৰিসো পকতিপুৰিসো নাম. তত্থ কিঞ্চাপি একচ্চে পুঞ্ঞৱন্তা ৰাজা অজাতসত্তু জীৱকো কোমাৰভচ্চো ইত্থিযাপি ৱিসাখা মিগাৰমাতাতি এৱমাদযো পঞ্চন্নং হত্থীনং বলং ধাৰেন্তি, ন পন তে মজ্ঝিমপুৰিসা নাম হোন্তি, পকতিপুৰিসো যেৱ, পুঞ্ঞৱন্তভাৱেন ৱিসেসপুৰিসত্তা. ইধ পন পকতিপুৰিসোযেৱ থাম মজ্ঝিমপুৰিসোতি অধিপ্পেতো. উদকুক্খেপাতি উদকুক্খেপেন পৰিচ্ছিন্না, তেনেৱাহ মাতিকাট্ঠকথাযং লীনত্থপ্পকাসনিযং উদকুক্খেপাতি কৰণত্থে নিস্সক্কৱচনন্তি আহ. উদকুক্খেপেনা’তি অযঞ্হেত্থত্থো. নদীসমুদ্দজাতস্সৰেসু যংঠানং মজ্জিমস্স পুৰিসস্স সমন্তা পৰিসপৰিযন্ততো উদকুক্খেপেন পৰিচ্ছিন্নং, অযং তত্থ নদীআদীসু লোকৱোহাৰ সিদ্ধাসু তাসুএৱ অবদ্ধসীমাসু অপৰাপি সমানসংৱাসা একূপোসথাতি কঙ্খাৱিতৰণিযং পন যং মজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স সমন্তা উদকুক্খেপাতি যং ঠানং থামমজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স সমন্ততো উদকুক্খেপেন পৰিচ্ছিন্নং. তত্থ যথা অক্খধুত্তা দাৰুগুড়ং খিপন্তি, এৱং উদকং ৱা ৱালিকং ৱা হত্থেন গহেত্ৱা মজ্ঝিমেন পুৰিসেন সব্বথামেন খিপিতব্বং. যত্থ এৱং খিত্তং উদকং ৱা ৱালিকা পততি, অযং উদকুক্খেপো নাম. অযং তত্থ সমান সংৱাসা একূপোসথাতি, অযং তেসু নদীআদীসু উদকুক্খেপপৰিচ্ছিন্না সীমা সমানসংৱাসাচেৱ একূপোসথাচা’তি অত্থযোজনং কত্ৱা অযং এতেসং নদীআদীনং অন্তোযেৱ লব্ভতি, ন বহি, তস্মা নদিযা ৱা জাতস্সৰে ৱা যত্তকং পদেসং পকতিৱস্সকালে চতূসু মাসেসু উদকং ওত্থৰতি, সমুদ্দে যস্মিং পদেসে পকতিৱীচিযো ওসৰিত্ৱা সণ্ঠহন্তি, ততোপট্ঠায কপ্পিযভূমি. দুব্বুট্ঠিকালে ৱা গিম্হে ৱা নদীজাতস্সৰেসু সুক্খেসুপি সাএৱ কপ্পিযভূমি. সচে পন সুক্খে জাতস্সৰে ৱাপিং ৱা খণন্তি ৱপ্পং ৱা কৰোন্তি, তং ঠানং গামখেত্তং হোতি. যা পনেসা কপ্পিযভূমীতি ৱুত্তা, ততো বহি উদকুক্খেপসীমা ন গচ্ছতি, অন্তোযেৱ গচ্ছতি, তস্মা তেসং অন্তোপৰিসপৰিযন্ততো পট্ঠায সমন্তাউদকুক্খেপ পৰিচ্ছেদো কাতব্বো’’তি ৱুত্তং. গণ্ঠিপদে পন যং মজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স সমন্তা উদকুক্খেপাতি পন এতিস্সা নদিযা চতুৱগ্গাদীনং সঙ্ঘানং ৱিসুং চতুৱগ্গকৰণীযাদিকম্মকৰণকালে সীমাপৰিচ্ছেদদস্সনত্থং ৱুত্তং, তিচীৱৰেন ৱিপ্পৱাসপৰিচ্ছেদদস্সনত্থম্পি সত্তব্ভন্তৰসীমায পৰিচ্ছেদদস্সনং ৱিযাতি আচৰিযা, তস্মা উদকুক্খেপপৰিচ্ছেদাভাৱেপি অন্তোনদিযং কাতুং ৱট্টতীতি সিদ্ধ’ন্তি লিখিতং. তত্থ উদকুক্খেপপৰিচ্ছেদাভাৱেপী’তি ইদং পদং সমন্ততো উদকুক্খেপেন পৰিচ্ছিন্ন’ন্তি মহাঅট্ঠকথাৱচনেন ৱা সমন্তা উদকুক্খেপপৰিচ্ছেদো কাতব্বো’তি মাতিকাট্ঠকথায কঙ্খা ৱিতৰণিযঞ্চ ৱুত্তৱচনেন ৱা, ‘‘তত্থাপি হি মজ্ঝিমপুৰিসো ন ঞাযতি, তথা সব্বথামেন খিপন’’ন্তি ৱা, ‘‘এতদত্থমেৱ হি ৱালিকাদীহি সীমপৰিচ্ছিন্দন’’ন্তি ৱা ৱিমতিৱিনোদনীৱচনেহি ৱা ন সমেতি. গন্থকাৰেনাপি পৰূপৱাদৱিৱজ্জনত্থং ‘‘অযং অম্হাকং খন্তী’’তি অৱত্ৱা’অচৰিযা’তি অঞ্ঞকত্তাৰে নিদস্সিত্ৱা পৰতো নিগমনে ‘‘ইদং সব্বং সুট্ঠু ৱিচাৰেত্ৱা গৰুকুলে পযিৰুপাসিত্ৱা গহেতব্বং যুত্তং গহেতব্বং, ইতৰং ছড্ডেতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং তস্মা অঞ্ঞেসং আচৰিযানং মতেন লিখিতন্তি দট্ঠব্বং. অঞ্ঞথা তিস্সোপি সঙ্গীতিযো আৰূড়্হে অট্ঠকথাৱচনে চ কঙ্খাৱিতৰণী-ৱিমতিৱিনোদনীৱচনানি চ মক্খেতব্বানি ভৱেয্যুং, গন্থাপি অঞ্ঞমঞ্ঞৱিৰুদ্ধা ভৱেয্যুং, ভগৱতা পঞ্ঞত্তসিক্খাপদম্পি সাৱকানং মতেন পটিসঙ্খৰিতব্বং ভৱেয্য ভগৱতা পঞ্ঞত্তসিক্খাপদং পন ন মক্খেতব্বং, যথা পঞ্ঞত্তেযেৱ ৱত্তিতব্বং ৱক্খতি হি ৱত্থুং জানিত্ৱাপি মজ্জং পিৱতো ভিক্খুস্স পাচিত্তিযং, সামণেৰস্স পন জানিত্ৱা পিৱতো সীলভেদো, ন অজানিত্ৱাতি ৱুত্তং তত্থ কাৰণং মগ্গিতব্বং, সিক্খাপদ পঞ্ঞত্তিযা বুদ্ধানমেৱ ৱিসযত্তা ন ৱা মগ্গিতব্বং, যথা পঞ্ঞত্তেযেৱ ৱত্তিতব্ব’ন্তি তস্মা সমন্তা উদকুক্খেপাতি পঞ্ঞত্তসিক্খাপদানুৰূপং সমন্ততো উদকুক্খেপেন পৰিচ্ছিন্নন্তি ৱা উদকং উক্খিপিতব্বন্তি ৱা উদকুক্খেপেন পি পৰিচ্ছিন্না সীমাতিৱা সমন্তা উদকুক্খেপপৰিচ্ছেদো কাতব্বোতি ৱা ৱুত্তধম্মসঙ্গাহকত্থেৰানং ৱচনমেৱ পমাণং তে হি বুদ্ধমতঞ্ঞুনো, ইদঞ্চ ৱচনং ভগৱতো ন পচ্চক্খৱচনং নাপিসঙ্গাহকত্থেৰানং ৱচনং অথৱা ‘‘যং মজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স সমন্তা উদকুক্খেপা’’তি পন এতিস্সা নদিযা…পে… সত্তব্ভন্তৰসীমায পৰিচ্ছেদদস্সনং ৱিয সীমপৰিচ্ছেদদস্সনত্থং ৱুত্ত’ন্তি আচৰিযা যস্মা ৱদন্তি, তস্মা উদকুক্খেপপৰিচ্ছেদাভাৱেপি অন্তোনদিযং কাতুং ৱট্টতীতি সিদ্ধন্তি ইমিস্সা অত্থযোজনায ন ধম্মসঙ্গাহকত্থেৰাপি পৱিট্ঠা, গন্থকাৰোপি অপৱিট্ঠো. কস্মাতি চে তিস্সোপি সঙ্গীতিযো আৰূড়্হেসু ৱিনযট্ঠকথাসুচেৱ তব্বিৱৰণভূতাসু সিলোকটীকাসু চ ‘‘উদকুক্খেপেন পৰিচ্ছিন্নং, উদকং উক্খিপিতব্বং, উদকুক্খেপপৰিচ্ছেদো কাতব্বো’’তি আদিনা বহূহি আকাৰেহি উদকুক্খেপপৰিচ্ছেদমেৱ লিখন্তি, তস্মা ধম্মসঙ্গাহকত্থেৰাপি অপ্পৱিট্ঠাতি ৱিঞ্ঞাযতি গন্থকাৰো পি পৰূপৱাদৱিৱজ্জনত্থং ‘‘আচৰিযা’’তি অঞ্ঞকত্তাৰে নিদস্সেতি, তস্মা গন্ত্থকাৰোপি অপ্পৱিট্ঠোতি ৱিঞ্ঞাযতি, ইদঞ্চ ৱচনং কেসঞ্চি থেৰানং অত্তনোমতি, অত্তনোমতিচ নামেসা সব্বদুব্বলা, সিনেৰুপব্বতৰাজং সাসপবীজেন মিনেন্তো ৱিয সব্বঞ্ঞুবুদ্ধেন পঞ্ঞত্তস্স উদকুক্খেপাতি সিক্খাপদস্স অত্থং ৱদন্তানং মহাকস্সপযসমোগ্গলিপুত্ততিস্সপভুতীনঞ্চ তেসং সিস্সানুসিস্সানং মহাৱিহাৰৱাসীনঞ্চ ৱচনং কো নাম পুগ্গলো মক্খেতুং সক্খিস্সতি, উপসম্পদাদিকম্মস্স চ গৰুকম্মত্তা সাসনস্স মূলত্তা চ গৰুকেযেৱ ঠাতব্বং. ‘‘যং মজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স সমন্তা উদকুক্খেপা’’তি ভগৱতা পঞ্ঞত্তং, কথং মজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স উদকুক্খেপাৰহট্ঠানমেৱ উদকুক্খেপসীমা, উদাহু উদকুক্খেপেনেৱ উদকুক্খেপসীমাতি চোদনং পৰিহৰন্তো অট্ঠকথাচৰিযো কথং পন উদকং উক্খিপিতব্বন্ত্যাদিমাহ. তত্থ কথন্তি কথেতুকম্যতা পুচ্ছা, কথং কেন কাৰণেন উদকং উক্খিপিতব্বং উদকাসিঞ্চনসঙ্খেপেন উক্খিপিতব্বং অথ খো লেড্ডুখিপনদাৰুগুড়খিপনাকাৰেন উক্খিপিতব্বন্তি অত্থো. অক্খধুত্তাতি সামঞ্ঞেন ৱুত্তেপি ‘‘সীহো গাযতি নঙ্গুট্ঠং, সীহো চালেতি ৱালধি’’ন্তি এত্থ ৱিয দাৰুগুড়ং খিপন্তি সদ্দন্তৰসন্নিধানতো অত্থৱসেন দাৰুগুড়কীড়কা ধুত্তজনাতি ৱিঞ্ঞাযতি অক্খসদ্দো হি জূতেপি নিৰূড়্হো. দাৰুগুড়ন্তি ভমং আৰোপেত্ৱা আৰগ্গেন কতদাৰুৱিকতি অযঞ্হেত্থত্থো… যথা অক্খধুত্তা দাৰুগুড়কা ধুত্তজনা দাৰুগুড়ং হত্থেন গহেত্ৱা অত্তনো বলং দস্সেন্তা ৱিয সব্বথামেন অত্তানং ওনমিত্ৱা খিপন্তি, এৱমেৱ থামমজ্ঝিমেন পুৰিসেন উদকং ৱা ৱালিকং ৱা হত্থেন গহেত্ৱা অত্তনো বলং দস্সেন্তাৱিয ওনমিত্ৱা সব্বথামেন নিসিন্নস্স ৱা ঠিতস্স ৱা পৰিসপৰিযন্ততো অনুপৰিযাযিত্ৱা খিপিতব্বং, এৱং চিত্তং উদকং ৱা ৱালিকং ৱা যত্থ যস্মিং ঠানে পততি, অযমেকো উদকুক্খেপো নামাতি ‘‘অযমেকো উদকুক্খেপো’’তি ইমিনা পদেন দ্ৱিন্নং সঙ্ঘানং ৱিসুংৱিসুং কম্মকৰণাধিকাৰে সীমন্তৰিকত্তা অঞ্ঞস্সাপি উদকুক্খেপস্স সম্ভৱং দস্সেতি, তেনেৱ মাতিকাট্ঠকথাযং ‘‘সচে পন দ্ৱে সঙ্ঘা ৱিসুংৱিসুং উপোসথাদিকম্মং কৰোন্তি, দ্ৱিন্নং উদকুক্খেপানং অন্তৰে অঞ্ঞো একো উদকুক্খেপো উপচাৰত্থায ঠপেতব্বো’’তি ৱুত্তং, ৱিমতিৱিনোদনিযম্পি ‘‘তস্স অন্তোতি তস্স উদকুক্খেপপৰিচ্ছিন্নস্স ঠানস্স অন্তো ন কেৱলঞ্চ তস্সেৱ অন্তো, ততো বহিপি একস্স উদকুক্খেপস্স অন্তো ঠাতুং ন ৱট্টতীতি ৱচনং উদকুক্খেপপৰিচ্ছেদস্স দুব্বিজানতো কম্মকোপসঙ্কা হোতী’’তি ৱুত্তং, সাৰত্থদীপনিযং পন ‘‘তস্স অন্তো হত্থপাসং ৱিজহিত্ৱা ঠিতো কম্মং কোপেতীতি ইমিনা পৰিচ্ছেদতো বহি যত্থ কত্থচি ঠিতো কম্মং ন কোপেতীতি দীপেতী’’তি ৱত্ৱা মাতিকাট্ঠকথাৱচনম্পি পটিক্খিপি, তং একসঙ্ঘং সন্নিপাতং সন্ধায ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং, যথা চ মহাসীমায খণ্ডিত্ৱা বদ্ধানং খণ্ডসীমানং অঞ্ঞমঞ্ঞসঙ্কৰৱিৱজ্জনত্থং সীমন্তৰিকা ঠপিতা, এৱমেৱ অত্তনো সভাৱেন গামসীমা ৱিয সযং জাতসীমাযং নদীসমুদ্দজাতস্সৰানং অতিমহন্তভাৱেন উদকুক্খেপেন উদকুক্খেপসীমা ভগৱতা অনুঞ্ঞাতা, তথাপি দ্ৱিন্নং বদ্ধসীমানমিৱ অঞ্ঞমঞ্ঞসঙ্কৰৱিৱজ্জনত্থং দ্ৱিন্নং উদকুক্খেপসীমানং অন্তৰে সীমন্তৰিকত্থায অঞ্ঞো উদকুক্খেপো ঠপেতব্বো’তি ৱুত্তং, সনিমিত্তা বদ্ধসীমা, সউদকুক্খেপা উদকুক্খেপসীমা, সীমন্তৰিকা ৱিয একো উদকুক্খেপো দট্ঠব্বো, তেনেৱ ৱিমতিৱিনোদনিযং ‘‘ইদঞ্চেত্থ সীমন্তৰিকাৱিধানং দ্ৱিন্নং বদ্ধসীমানং সীমন্তৰিকাঅনুজাননসুত্তানুলোমতো সিদ্ধন্তি দট্ঠব্ব’’ন্তি ৱুত্তং, একস্মিং সঙ্ঘসন্নিপাতে পন একস্স উদকুক্খেপস্স বহি তিট্ঠন্তোপি কম্মং ন কোপেতীতি দট্ঠব্বং ৱুত্তঞ্হি ৱিমতিৱিনোদনিযং ভগৱতা নিদানৱসেন একগামসীমনিস্সিতানং একসভাগানঞ্চ দ্ৱিন্নং বদ্ধসীমানমেৱ অঞ্ঞমঞ্ঞং সম্ভেদজ্ঝোত্থৰণং সীমন্তৰিকং ৱিনা অব্যৱধানে ঠানঞ্চ ভগৱতা অনুমতমেৱাতি ঞত্ৱা অট্ঠকথাচৰিযা ইধাপি সীমন্তৰিকাৱিধানমকংসু ৱিসভাগসীমানম্পি হি একসীমনিস্সিতত্তং একসভাৱত্তঞ্চাতি দ্ৱীহঙ্গেহি সমন্নাগতে সতি এৱ সীমন্তৰিকং ৱিনা ঠানং সম্ভেদায হোতি, নাসতীতি দট্ঠব্ব’ন্তি. এৱং নদীসমুদ্দজাতস্সৰেসু সমন্তাউদকুক্খেপাতি পঞ্ঞত্তসিক্খাপদানুৰূপং উদকুক্খেপেন পৰিচ্ছেদং দস্সেত্ৱা ৰস্সপভৱে নদীজাতস্সৰপদেসে উদকুক্খেপেন ৱিনাৱ অত্তনো সভাৱেন গামসীমাযমিৱ সব্বথা কপ্পিযভাৱং দস্সেতুং সচে পন নাতিদীঘা হোতি, পভৱতো পট্ঠায ত্যাদিমাহ. তত্থ পভৱতো পট্ঠাযাতি যস্মিং পদেসে চতুমাসপৰমা নদী সন্দতি, তস্স উপৰিমভাগতো পট্ঠাযাতি অত্থো. যাৱ মুখদ্ৱাৰা তি যাৱ নদীতীৰমেৱেত্থ মুখদ্ৱাৰাতি অধিপ্পেতা. সব্বত্থা’তি সব্বস্মিং নদীপদেসে উদকুক্খেপসীমাকম্মং নত্থী তি উদকুক্খেপেন পৱত্তা সীমা উদকুক্খেপসীমা. কৰিতব্বন্তি কম্মং, কৰকৰণেতি ধাতু, ৰম্মপচ্চযো. কৰণেতি মনোদ্ৱাৰৱীথিযা সত্তমকুসলজৱনচিত্তসমুট্ঠাপিতৱাযোধাতুযা ৱিকাৰভূতো কাযপযোগো, তেন কাযপযোগেন খিপিতব্বং উদ্ধটং কম্মন্তি ৱুচ্চতি পৰমত্থৱসেন পন কাযপযোগসঙ্খাতায চিত্তং জৱাযোধাতুযা ৱিপ্ফাৰেন দেসন্তৰপ্পত্তিসমুট্ঠাপিকা অট্ঠকলাপপুঞ্জাযেৱ. উদকুক্খেপসীমায কম্মং উদকুক্খেপসীমাকম্মং তং এত্থ ৰস্সপভৱনদিযা নত্থীতি অত্থো. অযঞ্হেত্থত্থো সচে নদী নাতিদীঘা হোতি অড্ঢযোজনং ৱা গাৱুতং ৱা অড্ঢগাৱুতং ৱা, তস্সা পৱত্তনট্ঠানতো পট্ঠায যাৱ নদীতীৰা সব্বত্থ নদীপদেসে অজ্ঝোত্থৰিত্ৱা সঙ্ঘো নিসীদতি, তত্থ তস্মিং নদীপদেসে সমন্ততো অৱসেসনদিযা অভাৱা ৱগ্গকম্মসঙ্কাভাৱেন উদকুক্খেপসীমা কম্মং নত্থি, কেৱলা নদী সীমাযেৱাতি সাৰত্থদীপনিযম্পি মাতিকাট্ঠকথাযলীনত্থপ্পকাসনিযম্পি এতদেৱ সন্নিট্ঠানং ৱুত্তং ৱিমতিৱিনোদনিযং পন যত্থ খুদ্দকে অৰঞ্ঞে মহন্তেহি ৱা ভিক্খূহি পৰিপুণ্ণতায ৱগ্গকম্মসঙ্কাভাৱেন সত্তব্ভন্তৰসীমাপেক্খা নত্থি, তত্থ সত্থব্ভন্তৰসীমা ন উপ্পজ্জতি, কেৱলাৰঞ্ঞসীমাযেৱ তত্থ সঙ্ঘেন কম্মং কাতব্বং নদীআদীসুপি এসেৱ নযো ৱক্খতি হি সচে নদী নাতিদীঘা হোতি, পভৱতো পট্ঠায যাৱমুখদ্ৱাৰা সব্বত্থ সঙ্ঘো নিসীদতি, উদকুক্খেপসীমাকম্মং নত্থী’তি আদি চ উভযত্থাপি চ. যস্সং দিসাযং সত্তব্ভন্তৰস্স ৱা উদকুক্খেপস্স ৱা ওকাসো নপ্পহোতি, তত্থ কথং মিননং খিপনং ৱা ভৱেয্য, গামখেত্তাদীসু পৱিসনতো অখেত্তে সীমা পৱিট্ঠা নামাতিসীমা ৱিপজ্জেয্য, অপেক্খায সীমুপ্পত্তিযং পন যতো পহোতি, তত্থ সত্তব্ভন্তৰউদকুক্খেপসীমা সযমেৱ পৰিপুণ্ণা জাযন্তি. যতো পন নপ্পহোতি, তত্থ অত্তনো খেত্তপ্পমাণেনেৱ জাযন্তি, ন বহীতি ৱুত্তং, এত্থ চ’সীমাপেক্খায সত্তব্ভন্তৰউদকুক্খেপসীমা সযমেৱ পৰিপুণ্ণা জাযন্তী’তি ৱুত্তত্তা উদকুক্খেপং ৱিনাযেৱ অপেক্খায সীমায উদকুক্খেপসীমা উপ্পজ্জতী’তি অত্থং ৱদন্তি, তং অযুত্তৰূপং ৱিয দিস্সতি. কস্মাতি চে পাড়িনযৱিৰোধতো ৱিমতিৱিনোদনিযং পৰতো ৱুত্তৱচনেনাপি ৱিৰোধতো চ. ইদঞ্চ ৱচনং আচৰিযস্স কেসঞ্চি পুগ্গলানং ৱাদপ্পকাসনত্থং ৱুত্তং ভৱেয্য. কস্মা পৰতো ৱুত্তৱচনেন অঘটিযত্তা চ পাড়িযট্ঠকথাটীকাৱচনেহিপি ৱিৰুজ্ঝনতো চ, তং পৰতো ৱণ্ণযিস্সাম. যথা চ লোকে ৱতিং অপৰিক্খিপিত্ৱা ‘‘ইদং ৱতিযা ঠান’’ন্তি চ যথা চ নঙ্গলকোটিযা অকসিত্ৱা ‘‘ইদং কসিকট্ঠান’’ন্তি চ যথা চ ৱত্থুং কৰোন্তা মনুস্সা কুধাৰীফৰসুআদিনা ৰুক্খে অচ্ছিন্দিত্ৱা ‘‘ইদং মম কুধাৰিপতনট্ঠান’’ন্তি চ যথা চ দাত্তেন অলাযিত্ৱা ‘‘ইদং মম লাযিতট্ঠান’’ন্তি চ ন সক্কা ৱত্তুং, এৱমেৱ উদকং ৱা ৱালিকং ৱা হত্থেন অখিপিত্ৱা ‘‘অযমেকো উদকুক্খেপোতি চ, উদকপতনট্ঠানন্তি চ ন সক্কা ৱত্তুং. এত্থ চ দ্ৱে ভিক্খূ এৱং ৱিৱাদং কৰোন্তি ৱিমতিৱিনোদনিযং ‘‘যত্থ খুদ্দকে অৰঞ্ঞে মহন্তেহি ভিক্খূহি পৰিপুণ্ণতায ৱগ্গকম্মসঙ্কাভাৱেন সত্তব্ভন্তৰসীমাপেক্খা নত্থি, তত্থ সত্তব্ভন্তৰসীমা ন উপ্পজ্জতি, কেৱলাৰঞ্ঞসীমাযেৱ তত্থ সঙ্ঘেন কম্মং কত্তব্বং নদী আদীসুপি এসেৱ নযো. ৱক্খতি হি সচে নদী নাতিদীঘা হোতি. পভৱতো পট্ঠায যাৱ মুখদ্ৱাৰা সব্বত্থ সঙ্ঘো নিসীদতি, উদকুক্খেপসীমাকম্মং নত্থী’তিআদিং, ইমিনা এৱ ৱচনেন ৱগ্গকম্মপৰিহাৰত্থং সীমাপেক্খায সতি এৱ উদকুক্খেপসীমা সত্তব্ভন্তৰসীমা উপ্পজ্জন্তি, নাসতীতি দট্ঠব্ব’ন্তি ৱুত্তত্তা উদকুক্খেপং ৱিনাৱ পৰিসপৰিযন্ততো পট্ঠায সীমাপেক্খায সহেৱ উদকুক্খেপসীমা উপ্পজ্জতি তস্মা উদকুক্খেপেন পযোজনং নত্থেৱাতি তে এৱং ৱত্তব্বা ‘‘মা সপ্পুৰিসা এৱং ৱদেয্যাথ আচৰিযৱৰঞ্চ মা অব্ভাচিক্খথ ইদঞ্চ ৱচনং আচৰিযৱৰস্স নেয্যৱচনং, পৰতোপি আচৰিযৱৰো সন্নিট্ঠানং ৱক্খতি ৱিনযট্ঠকথাসুচেৱ সাৰত্থদীপনিযঞ্চ ৱুত্তৱচনেহিপি তৱ ৱচনং অসংসন্দেৱ, ৱিমতিৱিনোদনিযমেৱ পৰতো ৱুত্তৱচনেনাপি ন ঘটিযতি. কথং নেয্যৱচনং হোতীতি. ‘‘সীমাপেক্খায সতি এৱ…পে… নস্সতী’’তি এত্থ সীমাপেক্খায ৱিনা মগ্গগমনন্হানাদি অত্থেহি ভিক্খূহি অৰঞ্ঞে ৱা নদীআদীসুপিৱা পৱিট্ঠক্খণেযেৱ নুপ্পজ্জতি, সীমাপেক্খায সতিএৱ অৰঞ্ঞে সমন্তা সত্তব্ভন্তৰা’তি পঞ্ঞত্তসিক্খাপদানুৰূপং অব্ভন্তৰসীমা উপ্পজ্জতি’ নদীসমুদ্দজাতস্সৰেসুপি মজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স সমন্তা উদকুক্খে’পাতি পঞ্ঞত্ত সিক্খাপদানুৰূপং উদকুক্খেপেন সহ উদকুক্খেপসীমা উপ্পজ্জতি, ন উদকুক্খেপেন ৱিনাতি অযং নেয্যত্থো. নাসতীতিএত্থ উদকুক্খেপেন ৱিনাতি অত্থোপি ন লব্ভতে. এৱঞ্চ সতি ৱিমতিৱিনোদনিযং যেৱ পুন তত্থাতি লোকৱোহাৰসিদ্ধাসু এতাসু নদীআদীসু তীসু অবদ্ধসীমাসু পুনৱগ্গকম্মপৰিহাৰত্থং সাসনৱোহাৰসিদ্ধায অবদ্ধসীমায পৰিচ্ছেদং দস্সেন্তোতি অধিপ্পাযো. পাড়িযং ‘‘যং মজ্ঝিমস্স পুৰিসস্সা’’তি আদীসু উদকং উক্খিপিত্ৱা খিপিযতি এত্থাতি উদকুক্খেপো, উদকস্স পথনোকাসো, তস্মা উদকুক্খেপা. অযঞ্হেত্থ পদসম্বন্ধৱসেন অত্থো… ‘‘পৰিস পৰিযন্ততো পট্ঠায সমন্তা যাৱ মজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স উদকুক্খেপো উদকপতনট্ঠানং, তাৱ যং তং পৰিচ্ছিন্নং ট্ঠানং, অযং তত্থ নদীআদীসু অপৰা সমানসংৱাসা উদকুক্খেপসীমা’’তি ৱুত্তঅত্থপদেহিপি সমানং ভৱেয্য আচৰিযমেৱ হি কেচিপন সমন্তা অব্ভন্তৰং মিনিত্ৱা পৰিচ্ছেদকৰণেনেৱ সীমা সঞ্জাযতি, ন সযমেৱাতি ৱদন্তি, তং ন গহেতব্ভন্ত্যাদিনা কেচিৱাদং পটিক্খিপিত্ৱা মিননখিপনে দোসং দস্সেত্ৱা চ যং পনেত্থ অব্ভন্তৰমিননপ্পমাণস্স ৱালিকাদিখিপনকম্মস্স চ দস্সনং, তং সযংজাতসীমানং ঠিতট্ঠানপৰিচ্ছেদদস্সনত্থং কতং, গামূপচাৰঘৰূপচাৰজাননত্থং লেড্ডুসুপ্পাদিখিপনৱিজাননদস্সনং ৱিয, তেনেৱ মাতিকাট্ঠকথাযং সীমং ৱা বন্ধন্তি উদকুক্খেপং ৱা পৰিচ্ছেদ’ন্তি ৱুত্তং, এৱং কতেপি তস্স পৰিচ্ছেদস্স পভৱতো ঞাতুং অসক্কুণেয্যত্তেন থূলতো ঞত্ৱা অন্তোতিট্ঠন্তেহি নিৰাসঙ্কট্ঠানে ঠাতব্বং অঞ্ঞং বহিকৰোন্তেহি অতিদূৰে নিৰাসঙ্কট্ঠানে পেসেতব্বন্তি ৱা, তস্মা যথা ৱুত্তসীমাপেক্খৱসেনেৱ তাসং সত্তব্ভন্তৰউদকুক্খেপসীমানং উপ্পত্তি, তব্বিগমেন ৱিনাসো চ গহেতব্বোতি অম্হাকং খন্তি, ৱীমংসিত্ৱা গহেতব্বং, অঞ্ঞো ৱা পকাৰো ইতো যুত্ততৰো গৱেসিতব্বো’তি আহ. ৱীমংসিত্ৱা গহেতব্বং. অঞ্ঞো ৱা পকাৰো ইতো যুত্ততৰো গৱেসিতব্বো’তি ইমিনা আচৰিযস্স ৱচনেন ইমস্স ৱচনস্স অত্তনোমতিভাৱঞ্চ আচৰিযস্স অপটিসম্ভিদাপত্তভাৱঞ্চ দস্সেতি. ইদঞ্চ ৱচনং ন ভগৱতো পচ্চক্খৱচনং, নাপিধম্মসঙ্গাহকত্থেৰানং ৱচনং, তিস্সোপি সঙ্গীতিযো অনাৰূড়্হা, নাপি অট্ঠকথায সংৱণ্ণনাচৰিযস্স ৱাদপ্পকাসনমেৱ তস্মা অসল্লক্খিতব্বমেৱ সাৰত্থদীপনিযম্পি সচে নদী নাতিদীঘা হোতীতি ইমিস্সা সংৱণ্ণনাধিকাৰে উদকুক্খেপসীমা কম্মং নত্থীতি যস্মা সব্বোপি নদীপদেসো ভিক্খূহি অজ্ঝোত্থটো, তস্মা সমন্ততো নদিযা অভাৱা উদকুক্খেপেন পযোজনং নত্থী’তি ৱুত্তং তথা হি সমন্ততো নদিযা অভাৱা উদকুক্খেপেন পযোজনং নত্থী’তিইমস্স অন্ৱযৱসেন ৱা অত্থাপত্তিৱসেন ৱা সমন্ততো নদিযা ভাৱে সতি উদকুক্খেপেন পযোজনং অত্থেৱ ৱগ্গকম্মপৰিহাৰত্থন্তি অত্থো লব্ভতে মাতিকাট্ঠকথায লীনত্থপ্পকাসনিযম্পি ‘‘সমন্তা উদকুক্খেপপৰিচ্ছেদো কাতব্বোতি পহোনকট্ঠানং সন্ধায ৱুত্তং যত্থ পন কুন্নদিযং নপ্পহোতি. তত্থ পহোনকট্ঠানে উদকুক্খেপপৰিচ্ছেদো কাতব্বো’তিৱুত্তং. উদকুক্খেপপৰিচ্ছেদো কাতব্বো’তি ইমিনা ৱচনেন সীমাপেক্খায সহ উদকুক্খেপং ৱিনা অত্তনো সভাৱেনেৱ নুপ্পজ্জতীতি ৱিঞ্ঞাযতি, তথা হি উদকুক্খেপপৰিচ্ছেদকে কত্তাৰে অসতি কথং উদকুক্খেপপৰিচ্ছেদো কাতব্বো ভৱেয্য তস্মা ‘‘ৱগ্গকম্মপৰিহাৰত্থং সীমাপেক্খায সতি এৱ উদকুক্খেপসত্তব্ভন্তৰসীমা উপ্পজ্জন্তি, নাসতী’তি ইদং ৱচনং সাৰত্থদীপনিযঞ্চ মাতিকাট্ঠকথাযঞ্চ ৱুত্তৱচনেহি অঞ্ঞমঞ্ঞৱিৰুদ্ধং ৱিয দিস্সতি ৱিমতিৱিনোদনিযংযেৱ চ ‘‘মহোঘেন পন উন্নতট্ঠানতো নিন্নট্ঠানে পতন্তেন খতো খুদ্দকো ৱা মহন্তো ৱা লক্খণযুত্তো জাতস্সৰোৱ এত্থাপি খুদ্দকে উদকুক্খেপকিচ্চং নত্থি সমুদ্দে পন সব্বথা উদকুক্খেপসীমাযমেৱ কম্মং কাতব্বং, সোধেতুং দুক্কৰত্তা’’তি ৱুত্তং তথা হি অযমাচৰিযৱৰো পুব্বে ‘‘ৱগ্গকম্মপৰিহাৰত্থং সীমাপেক্খায সতি এৱ উদকুক্খেপসত্তব্ভন্তৰসীমা উপ্পজ্জন্তি, নাসতী’’তি ৱত্ৱা পৰতো কথমাচৰিযৱৰেন ‘‘এত্থাপি খুদ্দকে উদকুক্খেপকিচ্চং নত্থি’’ত্যাদিৱচনমুচ্চতে, তত্থাযং ৱিগ্গহো উদকং উক্খিপিত্ৱা খিপীযতি এত্থাতি উদকুক্খেপো উদকস্স পতনোকাসো কিন্তুং, ঠানং কৰিতব্বং কিচ্চং কৰ কৰণেতি ধাতু ৰিচ্চপচ্চযো যং. ‘‘অজ্জেৱ কিচ্চং আতপ্প’’ন্তি যথা, উদকুক্খেপস্স কিচ্চং কৰণং উদকুক্খেপকিচ্চং. সমুদ্দে পনা তি এত্থ পন সদ্দো ৱিসেসত্থো, পক্খন্তৰত্থোতিপি অপৰে ৱিসেসত্থে পন নদীজাতস্সৰেসু মহন্তেসু উদকুক্খেপসীমাযমেৱ কাতব্বং, খুদ্দকে পন কেৱলে নদীজাতস্সৰেপি কাতব্বং সমুদ্দে পন ৱিসেসতো উদকুক্খেপসীমাযমেৱ কাতব্বন্তি অযং পন সদ্দস্স ৱিসেসত্থো. সব্বথা তি সব্বেন সব্বং. উদকুক্খেপসীমাযমেৱা তি এত্থ এৱকাৰো সন্নিট্ঠানত্থো, উদকুক্খেপসীমাযমেৱ কম্মং কাতব্বং, ন সমুদ্দসীমায কদাচীতি অত্থো যুজ্জতেৱ. নদীজাতস্সৰেসু পন মহন্তেসু উদকুক্খেপসীমায কাতব্বং, খুদ্দকে নদীজাতস্সৰেযেৱ ন কাতব্বন্তি অযং অত্থো সামত্থিযতো লব্ভতেৱ নদীজাতস্সৰেসু খুদ্দকমহন্তভাৱেন নদীজাতস্সৰউদকুক্খেপাতি দ্ৱে দ্ৱে সীমা লব্ভন্তি সমুদ্দে পন কস্মা সমুদ্দউদকুক্খেপৱসেন দ্ৱে ন লব্ভন্তীতি সমুদ্দে পন কস্মা সমুদ্দউদকুক্খেপৱসেন দ্ৱে ন লব্ভন্তীতি চোদনং মনসিসন্ধাযাহ ‘‘সোধেতুং দুক্কৰত্তা’’তি. তত্থ সোধেতুং দুক্কৰত্তা তি সমুদ্দস্স অতিমহন্তভাৱেন সমুদ্দমোতিণ্ণে ভিক্খূ হত্থপাসনযনং ৱা বহিসমুদ্দকৰণং ৱা কাতুং অতিদুক্কৰং তস্মা সব্বথা সব্বেন সব্বং উদকুক্খেপসীমাযমেৱ কাতব্বন্তি অযমাচৰিযৱৰস্স অধিপ্পাযো. যদি ৱগ্গকম্মপৰিহাৰত্থং সীমাপেক্খায সতি এৱ উদকুক্খেপসীমা উপ্পজ্জেয্য, এৱং সতি সমুদ্দমোতিণ্ণে ভিক্খুসমূহেৱ হত্থপাসতো বহি কৰেয্য, এৱঞ্চ সতি সোধেতুং দুক্কৰত্তা’তি হেতুপদম্পি নিৰত্থকং ভৱেয্য ন পনেৱং সক্কা ৱত্তুং, তেন ঞাযতি ‘‘ৱগ্গকম্মপৰিহাৰত্থং উদকুক্খেপপযোজন’’ন্তি. অপিচ তেসং আচৰিযানং অধিপ্পাযেন ‘‘মযং উদকুক্খেপসীমায ন কৰোম, কেৱলং সমুদ্দেযেৱ কৰোমা’’তি ইচ্ছমানে সতি কথং কৰিস্সন্তি. তস্মা তেসং মতেন সীমাপেক্খায সহেৱ উদকুক্খেপসীমায সম্ভৱতো গতগতট্ঠানে উদকুক্খেপসীমা ভৱেয্য এৱঞ্চ সতি ‘‘সমুদ্দে পন সব্বথা উদকুক্খেপসীমাযমেৱ কম্মং কাতব্বং, সোধেতুং দুক্কৰত্তা’’তি ৱচনম্পি নিৰত্থকং ভৱেয্য এৱঞ্চ পন ৱদেয্য… সব্বসো সমুদ্দসীমায অলব্ভমানতং সন্ধায ‘‘সমুদ্দে পনা’’ত্যাদিৱচনং আচৰিযৱৰেন ৱুত্তন্তি তথাপি ন ৱত্তব্বং কস্মা এৱঞ্চ অত্থে ইচ্ছমানে সতি ‘‘সমুদ্দে পন সব্বত্থ উদকুক্খে পসীমাৱ লব্ভতী’’তি ৱত্তব্বং সিযা ননেৱং ৱুত্তং. অথৱা পকৰণাদিৱসেন সদ্দত্থে ৱিভজ্জীযমানেপি ৱিৰুজ্ঝতেৱ কথং সংযোগৱসেন ‘‘সৱচ্ছং ধেনুমানেহী’’তি ৱুত্তে ‘‘গাৱী’’তি ৱিঞ্ঞাযতি, ন ৱড়ৱা. ‘‘অৱচ্ছং ধেনু’’ন্তি ৱুত্তে গাৱীতি ৱিঞ্ঞাযতি, ন ৱড়ৱাতি এত্থ ৱিয কদাচিপি এৱসদ্দেন নিৱত্তেতব্বস্স সমুদ্দস্স নদিযমিৱ নাতিদীঘভাৱে অলব্ভমানে সতি ‘‘সমুদ্দে পন সব্বথা উদকুক্খেপসীমাযমেৱ কম্মং কাতব্ব’’ন্তি এৱকাৰেন অৱত্তব্বং সিযা, তথা হি সংযোগৱিপ্পযোগৱসেন ‘‘সৱচ্ছং ধেনুং, অৱচ্ছং ধেনু’’ন্তি ৱুত্তে গাৱীতি ৱিঞ্ঞাযতি, ন ৱড়ৱা. ৱড়ৱা চ নাম যোনিমগ্গস্স অতিসম্বাধত্তা ৱিজাযিতুং ন সক্কোন্তি, গব্ভস্স পৰিণতকালে কুচ্ছিং ফালেত্ৱা আজঞ্ঞপোতকং গণ্হন্তি এৱং একগব্ভেনেৱ মৰন্তি তস্মা ‘‘ৱড়ৱং সৱচ্ছ’’ন্তিৱা অৱচ্ছ’’ন্তি ৱা ৱত্তুং নাৰহতি এৱমেৱ কদাচিপি নাতিদীঘসমুদ্দস্সপি অনুপলব্ভমানত্তা তং নিৱত্তাপকেন এৱসদ্দেন ‘‘সমুদ্দে পন সব্বথা উদকুক্খেপসীমাযমেৱ কম্মং কাতব্ব’’ন্তি অপদিসিতুং নাৰহতিযেৱ তস্মা উদকুক্খেপেন সীমা উপ্পজ্জতীতি নিট্ঠমেত্থাৱ গন্তব্বং তেন ৱুত্তং ‘‘এৱঞ্চ অত্থে ইচ্ছমানে সতি সমুদ্দে পন সব্বথা উদকুক্খেপসীমাৱ লব্ভতীতি ৱত্তব্বং সিযা ন পনেৱং ৱুত্ত’’ন্তি তেন ঞাযতি ৱগ্গকম্মপৰিহাৰত্থং ৱালিকাদীহি খিপনন্তি অপিচ ৱিমতিৱিনোদনিযংযেৱ ‘‘গচ্ছন্তিযা পন নাৱায কাতুং ন ৱট্টতি. কস্মা উদকুক্খেপমত্তমেৱ হি সীমা, তং নাৱা সীঘমেৱ অতিক্কমেতি এৱং সতি অঞ্ঞিস্সা সীমায ঞত্তি, অঞ্ঞিস্সা অনুসাৱনা হোতী’’তি ইমস্স সংৱণ্ণনাধিকাৰে তন্তি সীমং. সীঘমেৱ অতিক্কমেতীতি ইমিনা তং অনতিক্কমিত্ৱা অন্তো এৱ পৰিৱত্তমানায কাতুং ৱট্টতীতি দস্সেতি. এতদত্থমেৱ হি ৱালিকাদীহি সীমাপৰিচ্ছিন্দনং. ইতৰথা ‘‘বহিপৰিৱত্তা নুখো নো ৱা’’তি কম্মকোপসঙ্কা ভৱেয্য. অঞ্ঞিস্সা অনুসাৱনাতি কেৱলায নদীসীমায অনুসাৱনা’তি আচৰিযৱৰেন ৱুত্তং. যদিসী মাপেক্খায সহ অত্তনো সভাৱেন উদকুক্খেপসীমা উপ্পজ্জেয্য, এৱং সতি নাৱায গতগতট্ঠানে সমন্ততো সভা ৱিয পৰিখিপিত্ৱা উদকুক্খেপসীমা উপ্পজ্জেয্য, উপ্পজ্জমানেপি চ অঞ্ঞিস্সা অনুসাৱনাতি চ অপৰায উদকুক্খেপসীমায অনুসাৱনাতি ৱত্তব্বং ভৱেয্য ন পনেৱং ৱুত্তং অথাপি ৱদেয্য ‘‘পঠমোতিণ্ণট্ঠানেযেৱ সীমাপেক্খা হোতি, গতগতট্ঠানে নত্থী’’তি, তম্পি ৱচনং অযুত্তমেৱ. কস্মা যাৱ কম্মং ন নিপ্ফন্নং, তাৱ সীমাপেক্খায ৱিনা অসম্ভৱতো তেন ঞাযতি ‘‘ৱগ্গকম্মপৰিহাৰত্থং উদকুক্খেপং ৱিনা সীমাপেক্খায সহেৱ অত্তনো সভাৱেন উদকুক্খেপসীমা নুপ্পজ্জতী’’তি নিট্ঠমেত্থাৱ গন্তব্বং তস্মা নাৱায কম্মং কৰোন্তেহি থিৰতৰং কত্ৱা নাৱং অগমনীযং কত্ৱাৱ কাতব্বং. সাৰত্থদীপনিযম্পি ‘‘গচ্ছন্তিযা পন নাৱায কাতুংনৱট্টতীতি এত্থ উদকুক্খেপং অনতিক্কমিত্ৱা পৰিৱত্তমানায কাতুং ৱট্টতীতি ৱেদিতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং. এৱঞ্চ পন ৱদেয্য ‘‘যাৱ পৰিসা ৱড্ঢতি, তাৱ সীমাপি ৱড্ঢতি পৰিসপৰিযন্ততো উদকুক্খেপোযেৱ পমাণন্তি ৱিনযট্ঠকথাযং ৱুত্তত্তা পৰিসৱসেন ৱড্ঢমানা উদকখিপনং ৱিনাযেৱ ৱড্ঢতি উপচাৰসীমা ৱিয তস্মা উদকুক্খেপেন পযোজনং নত্থেৱা’’তি. তং নু, অযঞ্হেত্থত্থো… উদকুক্খেপসীমা নামেসা ৱড্ঢমানা পৰিসৱসেনেৱ ৱড্ঢতি বদ্ধসীমাযং পন ৱড্ঢমানা সমূহৱসেন ৱড্ঢতি. কস্মা পৰিসৱসেন ৱড্ঢমানা পৰিসপৰিযন্ততো উদকুক্খেপো কাতব্বোতি. অপৰে এৱং ৱদন্তি পুব্বে উদকুক্খেপোযেৱ পমাণং, পুন উদকুক্খেপকিচ্চং নত্থি, কথিনত্থতসাটকদানকম্মৱাচাৱিয তথা হি কথিনত্থতসাটকদানকালে ৱুত্তকম্মৱাচা একাযেৱৱট্টতি, অত্থতেযেৱ কথিনে পুন ৱৰসাটকং লভিত্ৱা কম্মৱাচায দানকিচ্চং নত্থি এৱমেৱ এত্থাপি পুব্বে উদকুক্খেপোযেৱ পমাণং, পুন উদকুক্খেপকিচ্চং নত্থীতি তে উপচাৰসীমাযমিৱ মঞ্ঞিত্ৱা ৱদন্তি উপচাৰসীমাযঞ্হি পুৰিসায নিসিন্নট্ঠানমেৱ উপচাৰসীমাভাৱেন ৱড্ঢতি ইধ পন পৰিসপৰিযন্ততো উদকুক্খেপপ্পমাণেন ৱড্ঢতিযেৱ ন উদকুক্খেপং ৱিনাৱ ইজ্ঝতে ‘‘কথং পন উদকং উক্খিপিতব্বং যথা অক্খধুত্তা দাৰুগুড়ং খিপন্তি, এৱং উদকং ৱা ৱালিকং ৱা হত্থেন গহেত্ৱা থামমজ্ঝিমেন পুৰিসেন সব্বথামেন খিপিতব্বং, যত্থ এৱং খিত্তং উদকং ৱা ৱালিকং ৱা পততি, অযমেকো উদকুক্খেপো’’তি অট্ঠকথাৱচনং ভিন্দন্তি নাম. কিমিৱাতি চে, যে পন ‘‘কম্মমেৱ কম্মকৰণং কৰোতি, নত্থি নিৰযপালা’’তি ৱদন্তি, তে ‘‘অত্থি ভিক্খৱে নিৰযে নিৰযপালা’’তি দেৱদূতসুত্তং ভিন্দন্তি ৱিযাতি. এৱঞ্চপন ৱদেয্য যে উদকুক্খেপেন সহ ইজ্ঝন্তি, তেপি ‘‘সচেপি হি ভিক্খুসহস্সং তিট্ঠতি, তস্স ঠিতোকাসস্স বাহিৰন্ততো পট্ঠায ভিক্খূনং ৱগ্গকম্মপৰিহাৰত্থং সীমাপেক্খায উপ্পন্নায তায সহ সযমেৱ সঞ্জাতা সত্তব্ভন্তৰসীমা সমানসংৱাসকাতি অধিপ্পাযো. যত্থ পন খুদ্দকে অৰঞ্ঞে মহন্তেহি ৱা ভিক্খূহি পৰিপুণ্ণতায ৱগ্গকম্মসঙ্কাভাৱেন সত্তব্ভন্তৰসীমাপেক্খা নত্থি, তত্থ সত্তব্ভন্তৰসীমা ন উপ্পজ্জতি, কেৱলাৰঞ্ঞসীমাযমেৱ তত্থ সঙ্ঘেন কম্মং কাতব্বং নদীআদীসুপি এসেৱনযো’’তি ৱিমতি ৱিনোদনিযং ৱুত্তৱচনং ভিন্দন্তি নামাতি. তং ন, তেন নো কা হানি এৱম্পি অম্হাকং ৱাদে কোচি ৱিৰোধো ন ৱিজ্জতেৱ. কস্মাতি চে, ইমে দ্ৱে সদ্দৰচনাপি অসম্বন্ধাৱ ভিন্নলক্খণা ভিন্নৱিসযা চেতা সীমা. কথং সদ্দৰচনা অসম্বন্ধা. যথা অৰঞ্ঞে তত্থ সত্তব্ভন্তৰসীমা ন উপ্পজ্জতি, কেৱলাৰঞ্ঞমেৱাতি ৱুচ্চতি, এৱ মেৱ ‘‘নদিযাপি সব্বত্থ সঙ্ঘো নিসীদতি, উদকুক্খেপসীমা নুপ্পজ্জতী’’তি অৱত্ৱা ‘‘উদকুক্খেপসীমা কম্মং নত্থী’’তি ক্ৰিযাপৰামসনৱসেন ৱুত্তং. কৰিতব্বং কম্মং. কিং তং, খিপনং. এৱম্পি সদ্দৰচনা অসম্বন্ধাৱ. ‘‘ৱগ্গকম্মপৰিহাৰত্থং…পে… উদকুক্খেপসীমা সত্তব্ভন্তৰসীমা উপ্পজ্জতি, নাসতী’’তি এত্থ ‘‘নাসতী’’তি ইমস্স উদকুক্খেপেন ৱিনাপীতি অত্থোপি যুজ্জতেৱ. কস্মাতি চে ‘‘সীমাপেক্খায সতিএৱা’’তি ইমিনা অনুলোমনযৱসেন ‘‘সীমাপেক্খায অসতি নুপ্পজ্জতী’’তি অত্থো যুজ্জতেৱ. কেচিপন ‘‘সমন্তা অব্ভন্তৰং মিনিত্ৱা পৰিচ্ছেদকৰণেনেৱ সীমা সঞ্জাযতি, ন সযমেৱা’’তি ৱদন্তি তং ন গহেতব্বং. যদি হি…পে… যথা চেত্থ, এৱং উদকুক্খেপসীমাযপি নদীআদীসুপি তত্থাপি হি মজ্ঝিমপুৰিসো ন ঞাযতি, তথা সব্বথামেন খিপনন্তি ইমিনাপি ৱচনেন আচৰিযৱৰস্স উদকুক্খেপেন সহেৱ সীমাপেক্খায সতি উদকুক্খেপসীমা উপ্পজ্জতি, নাসতীতি অধিপ্পাযো ঞাযতি. কথং ভিন্নলক্খণা, গামসীমসত্তব্ভন্তৰউদকুক্খেপসীমা কিঞ্চাপি অবদ্ধসীমসামঞ্ঞেন সমানা, ন পন সমানলক্খণা তথা হি ‘‘অসম্মতায ভিক্খৱে সীমায অট্ঠপিতায যং গামং ৱা নিগমং ৱা উপনিস্সায ৱিহৰতি, যা তস্স গামস্স ৱা গামসীমা, নিগমস্স ৱা নিগমসীমা, অযং তত্থ সমানসংৱাসা একূপোসথা’’তি ইমস্মিং সিক্খাপদে খুদ্দকো ৱা মহন্তো ৱা সব্বোপি গামপদেসো গামসীমাতি অনুঞ্ঞাতা, ন সত্তব্ভন্তৰসীমায ৱিয সমন্তা লেড্ডুপাতুক্খেপেন অনুঞ্ঞাতা অব্ভন্তৰসীমাযপি অগামকে চে অৰঞ্ঞে যং নিস্সায ৱিহৰতি, তস্স অৰঞ্ঞস্স অৰঞ্ঞসীমাতি নানুঞ্ঞাতা তথা নদীসমুদ্দজাতস্সৰেসুপি গামসীমাযমিৱ সব্বো নদীসমুদ্দজাতস্সৰপদেসো নদীসমুদ্দজাতস্স ৰসীমাতি এৱমেৱ ন অনুঞ্ঞাতা তথা অব্ভন্তৰসীমাযমিৱ সমন্তা সত্তব্ভন্তৰাতি ৱা নানুঞ্ঞাতা এৱমিমা গামসীমসত্তব্ভন্তৰউদকুক্খেপসীমা ভিন্নলক্খণা, তস্মা ভগৱতা পঞ্ঞত্তসিক্খাপদানুসাৰেনেৱ গামসীমাযপি খুদ্দকো ৱা মহন্তো ৱা সব্বো গামপদেসো গামসীমাৱ হোতি, সত্তব্ভন্তৰসীমাযপি ‘‘সমন্তা সত্তব্ভন্তৰা’’তি পঞ্ঞত্তসিক্খাপদানুসাৰেন সমন্তা সত্তব্ভন্তৰসীমা সীমাপেক্খায সহ সযমেৱ উপ্পজ্জতী’’তি মিননামিননৱিচাৰণা পন নিৰত্থকাৱ তথা উদকুক্খেপসীমাযপি ‘‘মজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স সমন্তা উদকুক্খেপা’’তি পঞ্ঞত্তসিক্খাপদানুৰূপং উদকুক্খেপেন সহেৱ উপ্পজ্জতীতি নত্থি খিপনাখিপন ৱিচাৰণায পযোজনন্তি. কথং ভিন্নৱিসযা সত্তব্ভন্তৰসীমা অৰঞ্ঞৱিসযা, উদকুক্খেপসীমা নদীসমুদ্দজাতস্সৰৱিসযা, এৱম্পি এতা গামসীমসত্তব্ভন্তৰউদকুক্খেপসীমা ভিন্নৱিসযাৱ তস্মা ‘‘নদীআদীসু এসেৱ নযো’’তি ৱুত্তেপি সত্তব্ভন্তৰসীমা অপেক্খায সহেৱ অত্তনো সভাৱেনেৱ সত্তব্ভন্তৰসীমা উপ্পজ্জতি যথা. এৱমেৱ উদকুক্খেপসীমাযপি অপেক্খায সহ উদকুক্খেপং কত্ৱাৱ ৱগ্গকম্মপৰিহাৰত্থং উদকুক্খেপসীমা উপ্পজ্জতি, ন ৱিনাতি সন্নিট্ঠানং কাতব্বং. ননু চ মাতিকাট্ঠকথাযং পৰিচ্ছেদব্ভন্তৰে হত্থপাসং ৱিজহিত্ৱা ঠিতোপি, পৰিচ্ছেদা বহি অঞ্ঞং তত্তকংযেৱ পৰিচ্ছেদং অনতিক্কমিত্ৱা ঠিতোপি কম্মং কোপেতি, ইদং সব্বঅট্ঠকথাসু সিন্নিট্ঠান’ন্তি ৱুত্তৱচনে নৱিৰুজ্ঝতীতি চে. তং ন, মাতিকাট্ঠকথাযং ‘‘সচে পন দ্ৱেসঙ্ঘা ৱিসুংৱিসুং উপোসথাদিকম্মং কৰোন্তি, দ্ৱিন্নং উদকুক্খেপানং অন্তৰে অঞ্ঞো একো উদকুক্খেপো উপচাৰত্থায ঠপেতব্বো’’তি দ্ৱিন্নং সঙ্ঘানং ৱিসুং ৱিসুং কম্মকৰণাধিকাৰে ৱুত্তত্তা. সাৰত্থদীপনিযম্পি ‘‘তত্থ অঞ্ঞং তত্তকংযেৱ পৰিচ্ছেদং অনতিক্কমিত্ৱা ঠিতোপি কম্মং কোপেতীতি ইদং নেৱ পাড়িযং, ন অট্ঠকথাযং উপলব্ভতি. যদি চেতং দ্ৱিন্নং সঙ্ঘানং ৱিসুংৱিসুং উপোসথাদিকম্মকৰণাধিকাৰে ৱুত্তত্তা উদকুক্খেপতো বহি অঞ্ঞং উদকুক্খেপং অনতিক্কমিত্ৱা উপোসথাদিকৰণত্থং. ঠিতো সঙ্ঘো সীমাসম্ভেদসম্ভৱতো কম্মং কোপেতীতি ইমিনা অধিপ্পাযেন ৱুত্তং সিযা. এৱং সতি যুজ্জেয্য, তেনেৱ মাতিকাট্ঠকথাযং লীনত্থপ্পকাসনিযং অঞ্ঞং তত্তকংযেৱ পৰিচ্ছেদন্তি দুতিযং উদকুক্খেপং অনতিক্কমন্তোপি কোপেতি. কস্মা, অত্তনো উদকুক্খেপসীমায পৰেসং উদকুক্খেপসীমায অজ্ঝোত্থতত্তা সীমাসম্ভেদো হোতি, তস্মা কোপেতী’তি ‘‘ইদং সব্বঅট্ঠকথাসু সন্নিট্ঠান’’ন্তি চ ইমিনা অধিপ্পাযেন ৱুত্তন্তি গহেতব্বং. সব্বাসুপি অট্ঠকথাসু সীমাসম্ভেদস্স অনিচ্ছিতত্তা তেনেৱ অত্তনো চ অঞ্ঞেসঞ্চ উদকুক্খেপপৰিচ্ছেদস্স অন্তৰা অঞ্ঞো উদকুক্খেপো সীমন্তৰিকত্থায ঠপেতব্বোতি ৱুত্তং. অঞ্ঞে পনেত্থ অঞ্ঞথাপি পপঞ্চেন্তি, তং ন গহেতব্ব’ন্তি ৱত্ৱা পটিক্খিত্তং. তস্স ‘‘অন্তোহত্থপাসং ৱিজহিত্ৱা ঠিতো কম্মং কোপেতী’’তি ইমিনা পৰিচ্ছেদতো বহি যত্থকত্থচি ঠিতো কম্মং ন কোপেতীতি দীপেতীতি সাৰত্থদীপনীৱচনেনাপি একস্মিং সঙ্ঘসন্নিপাতে পৰিচ্ছেদতো বহি অঞ্ঞং তত্তকংযেৱ পৰিচ্ছেদং অনতিক্কমিত্ৱা ঠিতোপি কম্মং ন কোপেতীতি ৱেদিতব্বমেতং সাৰত্থদীপনিযংযেৱ ইমমত্থং দড়্হিকৰণৱসেন উদকুক্খেপপ্পমাণা সীমন্তৰিকা সুৱিঞ্ঞেয্যতৰা হোতি, সীমাসম্ভেদসঙ্কা চ ন সিযাতি সামিচিদস্সনত্থং অঞ্ঞো উদকুক্খেপো সীমন্তৰিকত্থায ঠপেতব্বো’তি ৱুত্তং. যত্তকেন পন সীমাসম্ভেদো ন হোতি, তত্তকং ঠপেতুং ৱট্টতিযেৱ, তেনাহু পোৰাণা ‘‘যত্তকেন সীমসঙ্কৰো ন হোতি, তত্তকম্পি ঠপেতুং ৱট্টতি. খুদ্দকং পন ন ৱট্টতী’’তি ইদম্পি উদকুক্খেপসীমায পৰিসৱসেন ৱড্ঢনতো সীমসম্ভেদসঙ্কা সিযা. তং নিৱাৰণত্থমেৱ ৱুত্তন্তি.

পাড়িং অট্ঠকথঞ্চেৱ, টীকাৱিমতিআদিকে;

ওলোকেত্ৱা পুনপ্পুনং, মঞ্ঞন্তু কৱিপুঙ্গৱাতি;

অযমেত্থ উদকুক্খেপসীমায ৱিচাৰণা.

জনপদসীমা নাম একস্স ৰঞ্ঞো ৱিজিতে পৱত্তো মহামচ্চানং নিৱাসভূতো একমেকো পদেসো জনপদসীমা নাম.

ৰট্ঠসীমা নাম কাসিকোসলাদিকা সোড়স মহাজনপদা. ‘‘সোড়সমহানগৰ’’ন্তিপি তেসং নামং. তত্থ সোড়স মহাজনপদানি নাম. অঙ্গৰট্ঠং, মগধৰট্ঠং, কোসলৰট্ঠং, ৱজ্জিৰট্ঠং, চেতিযৰট্ঠং, কুৰুৰট্ঠং, পঞ্চালৰট্ঠং, মজ্ঝৰট্ঠং, সুৰসেনৰট্ঠং, অস্সকৰট্ঠং, অৱন্তিৰট্ঠং, গন্ধালৰট্ঠং, মল্লৰট্ঠং, কম্বোজৰট্ঠন্তি ইমানি সোড়সমহাজনপদানি নাম. ইমে সোড়সমহাজনপদা মজ্ঝিমপদেসেযেৱ পৱত্তা মহাৰট্ঠা নাম তদঞ্ঞেপি সুনাপৰন্তৰট্ঠাদিকা বহুতৰাৱ. তথা পচ্চন্তৱিসযেপি ৰামঞ্ঞাদিকা অনেকপ্পভেদা মহাৰট্ঠা অত্থেৱ তেপি সব্বে ৰট্ঠসীমা নাম. লোকিযসত্থেসু পন যস্মিং পদেসে খত্তিযব্ৰাহ্মণৱেস্সসুদ্দৱসেন চতুৱণ্ণানি ৱসন্তি, সো পদেসো ‘‘মহাৰট্ঠো’’তি পৱুচ্চতি. ৱুত্তঞ্হে তং পোৰাণেহি.

‘‘পৱত্তা চতুৱণ্ণানং, যস্মিং পদেসে ন ৱিজ্জতে;

সো মিলক্খুদেসো ৱুত্তো, পুঞ্ঞভূমি ততো পৰ’’ন্তি.