১. অআদযো তিতালীস ৱণ্ণা

অকাৰাদযো নিগ্গহীতন্তা তেচত্তালীসক্খৰা ৱণ্ণা নাম হোন্তি. তং যথা অ, আ, ই, ঈ, উ, ঊ, এ, ऐ, ও, औ, ক খ গ ঘ ঙ, চ ছ জ ঝ ঞ, ট ঠ ড ঢ ণ, ত থ দ ধ ন, প ফ ব ভ ম, য ৰ লৱ স হ ড় অং. তেন ক্ৱত্থো ‘‘এ ওন+ম ৱণ্ণে’’তি. তিতালীসাতি ৱচনং কত্থচি ৱণ্ণলোপং ঞাপেতি, তেন ‘‘পটিসঙ্খা যোনিসো’’তিআদি সিদ্ধং.

অকাৰো আদি মৰিযাদভূতো যেসং তে অআদযো. তযো চ চত্তালীস চেতি তিতালীস, ইমিনা নিপাতনেন ৱা চতভাগলোপো. ৱণ্ণীযতি অত্থো এতেহীতি ৱণ্ণা.

এত্থা+হ – ‘‘কস্মা আচৰিযকচ্চাযনাদীহি ৱিয একচত্তালীসক্খৰান+মক্খৰসঞ্ঞ+মকত্ৱা তিতালীসক্খৰানং ৱণ্ণসঞ্ঞা কতা’’তি. ৱুচ্চতে –

সা মাগধী মূলভাসা, নৰা যাযা+দিকপ্পিকা;

ব্ৰহ্মানো চা-সুতালাপা, সম্বুদ্ধা চাপি ভাসৰেতি –

ৱচনতো মাগধিকানং এত্থ, সেয্যো, ওট্ঠো, সোত্থি-ত্যাদীসুপি অসেসব্যাপিকানং তিতালীসক্খৰানংৱ উজুকান্ৱত্থপ্পক্খৰগুণিকা, নেৱ পন ‘ৰুক্খা ৱনং’ত্যাদো ৱিয অৱযৱে সমুদাযৱোহাৰো, ‘সমুদ্দো মযা দিট্ঠো’ত্যাদো ৱিয চ সমুদাযে অৱযৱৱোহাৰোতি দস্সেতুং পচ্চেকং ৱণ্ণসঞ্ঞা কতাতি.

‘‘সক্কচ্চসৱনং বুদ্ধসাসনসম্পত্তী’’তি ‘‘সিথিলধনিতাদি অক্খৰৱিপত্তিযঞ্হি অত্থস্স দুন্নযতা হোতী’’তি চ যস্মা ৱুত্তং.

তস্মা অক্খৰকোসল্লং, সম্পাদেয্য ৱিচক্খণো;

উপট্ঠহং গৰুং সম্মা, উট্ঠানাদীহি পঞ্চহি.

তত্থ অকাৰাদীন+মনুক্কমো পনে+স ঠানাদিক্কমসন্নিস্সিতো. তথা হি ঠান+কৰণ+পযতনেহি ৱণ্ণা জাযন্তি. তত্থ ছ ঠানানি কণ্ঠ+তালু+মুদ্ধ+দন্ত+ওট্ঠ+নাসিকাৱসেন.

তত্থ অৱণ্ণ+কৱগ্গ+হানং কণ্ঠো ঠানং, ইৱণ্ণ+চৱগ্গ+যানং তালু, টৱগ্গ+ৰ+ড়ানং মুদ্ধা, তৱগ্গ+ল+সানং দন্তা, উৱণ্ণ+পৱগ্গানং ওট্ঠো, এ ৱণ্ণস্স কণ্ঠতালূ, ও ৱণ্ণস্স কণ্ঠো+ট্ঠা, ৱকাৰস্স দন্তো+ট্ঠা, নিগ্গহীতস্স নাসিকা, ঙ, ঞ্ঞ, ণ, ন, মানং সকঠানং নাসিকা চ. এত্থ চ –

হকাৰো পঞ্চমেহেৱ, অন্তট্ঠাহি চ সংযুতো;

ওৰসো ইতি ৱিঞ্ঞেয্যো, কণ্ঠজো তদসংযুতো.

যথা অৱঙ্হোতি (অৱঙ হোতি., তঞ্হি, তণ্হা, পুব্বন্হো, অম্হে, গুয্হং, গাৰয্হা, আৰুল্হো, বহ্ৱক্খৰন্তি.

কৰণং –

জিৱ্হামজ্ঝং তালুজানং,

জিৱ্হোপগ্গং মুদ্ধজানং,

জিৱ্হগ্গং দন্তজানং সে-

সা সকঠানকৰণা.

ৱণ্ণানং উচ্চাৰণুস্সাহো পযতনং, তং কিং – সংৱুতাদিকৰণৱিসেসো, সংৱুতত্ত+মকাৰস্স, ৱিৱটত্তং সেসসৰানং সকাৰ+হকাৰানঞ্চ, ফুট্ঠত্তং ৱগ্গানং, ঈসংফুট্ঠত্তং য+ৰ+ল+ৱানং.

এৱং ঠান+কৰণ+পযতন+সুতি কালভিন্নেসু অক্খৰেসু সৰা নিস্সযা, ইতৰে নিস্সিতা. তত্থ –

নিস্সযা+দো সৰা ৱুত্তা, নিস্সিতা ব্যঞ্জনা ততো;

ৱগ্গে+কজা বহুত্তা+দো, ততো ঠান+লহুক্কমা.

‘‘অআদযো’’তি ৱত্ততে যাৱ ‘‘বিন্দু নিগ্গহীত’’ন্তি. তঞ্চ খো ‘‘অত্থৱসা ৱিভত্তিৱিপৰিণামো’’তি সত্তম্যন্ত+মভিসম্বন্ধীযতে, ‘‘ৱণ্ণা’’তি ৱত্ততে –