৭. সত্তমো কণ্ডো (ণ্ৱাদি)
‘‘বহুলং’’ (১.৫৮) ‘‘ক্ৰিযত্থা’’তি (৫.১৪) চ সব্বত্থ ৱত্থতে.
১. চৰ দৰ কৰ ৰহ জন সন তল সাদ সাধ কসাস চটায ৱাহি ণু.
চৰ-গতিভক্খণেসু, দৰ-দৰণে, কৰ-কৰণে, ৰহ-চাগে, জন-জননে, সন-সম্ভত্তিযং, তল-পতিট্ঠাযং, সাদ-অস্সাদনে, সাধ-সংসিদ্ধিযং, কস-ৱিলেখনে, অস-খেপনে, চট-ভেদনে, অয-ইতি গমনত্থো দণ্ডকো ধাতু, ৱা-গতিগন্ধনেসু, এতেহি ক্ৰিযত্থেহি বহুলং ণু হোতি. ‘‘অস্সা ণানুবন্ধে’’তি (৫.৮৪) উপন্তস্স অস্স আ, চৰতি হদযে মনুঞ্ঞভাৱেনাতি চাৰু=সোভনং. দৰীযতীতি দাৰ=কট্ঠং. কৰোতীতি কাৰু=সিপ্পী, মঘ ৱা, ৱিসুকম্মো চ. ৰহতি চন্দাদীনং সোভাৱিসেসং নাসেতীতি ৰাহু=অসুৰিন্দো. জাযতি গমনাগমনং অনেনাতিজানু=জঙ্ঘোৰূনং সন্ধি. সনেতি অত্তনি ভত্তিং উপ্পাদেতীতি সানু=গিৰিপ্পদেসো. তলন্তি পতিট্ঠহন্তি এত্থ দন্তাতি তালু=ৱদনেকদেসো. সা দীযতি অস্সাদীযতীতি সাদু=মধুৰং. সাধেতি অত্তপৰহিতন্তি সাধু=সজ্জনো. কসীযতীতি কাসু=আৱাটো, অসতি সীঘভাৱেন পৱত্ততীতি আসু=সীঘং. চটতি ভিন্দতি অমনুঞ্ঞভাৱন্তি চাটু=মনুঞ্ঞো. অযন্তি পৱত্তন্তি সত্তা এতেনাতি আযু=জীৱিতং. ‘‘অস্সা ণাপিম্হি যুক’’ ইতি (৫.৯১) যুক- ৱাতি গচ্ছতীতি ৱাযু-ৱাতো.
২. ভৰ মৰ চৰ তৰ অৰ গৰ হন তন মন ভম কিত ধন বংহ কম্বম্ব চক্খ ভিক্খ সংকিন্দন্দ যজ পটাণাস ৱস পস পংস বন্ধা উ.
ভৰ-ভৰণে, মৰ-পাণচাগে, চৰ-গতিভক্খণেসু, তৰ তৰণে, অৰ-গমনে, গৰ ঘৰ-সেচনে, গিৰাতি ৱা নিপাতনা অকাৰো, হন-হিং সাযং, তন-ৱিত্তাৰে, মন-ঞাণে, ভম-অনৱট্ঠানে, কিত-নিৱাসে, ধন-সদ্দে, বংহ ব্ৰহ ব্ৰূহ-ৱুদ্ধিযং, কম্ব-সংৱৰণে, অম্ব-সদ্দে, চক্খ ইক্খ দস্সনে, ভিক্খ-যাচনে, সংকসঙ্কাযং, ইন্দ-পৰমিস্সৰিযে, অন্দ-বন্ধনে, যজ-দেৱপূজাযং, অট পট-গমনথা, অণ-সদ্দত্থো, অস-খেপনে, ৱস-নিৱাসে, পসবাধনে, পংস-নাসনে, বন্ধ-বন্ধনে, এতেহি ক্ৰিযত্থেহি উ হোতি. ভৰতীতি ভৰ=ভত্তা. মৰতি ৰূপকাযেন সহেৱাতি মৰু=দেৱো, নিজ্জলদেসো চ. চৰীযতি ভক্খীযতীতি চৰু=হব্যপা কো. তৰন্তি অনেনাতি তৰু=ৰুক্খো. অৰতি সূনভাৱেন উদ্ধং গচ্ছতীতি অৰু=ৱণো. গৰতি সিঞ্চতি, গিৰতি ৱমতি ৱা সিস্সেসু সিনেহন্তি গৰু=আচৰিযো. হনতি ওদনাদীসু ৱণ্ণৱিসেসং নাসেতীতি হনু=ৱদনেকদেসো. তনোতি সংসাৰ দুক্খন্তি তনু-সৰীৰং. মঞ্ঞতি সত্তানং হিতাহিতন্তি মনু=পজাপতি. ভমতি চলতীতি ভমু=নযনো পতিট্ঠানং. কেততি উদ্ধং গচ্ছতি, উপৰি নিৱসতীতি ৱা কেতু=ধজো. ধনতি সদ্দং কৰোতীতি ধনু=চাপো. বংহ ইতি নিদ্দেসা উম্হি নিচ্চং নিগ্গহীতলোপো, বংহতি ৱুদ্ধিং গচ্ছতীতি বহু=অনপ্পকং. কম্বতি সংৱৰং কৰোতীথি কম্বু=ৱলযো, সঙ্খো চ. অম্বতি নাদংকৰোতীতি অম্বু=ৱাৰি. চক্খতি ৰূপন্তি চক্খু=নযনং. ভিক্খতীতি ভিক্খু=সমণো. সংকিৰতীতি সংকু=সূলং. ইন্দতি নক্খত্তানং পৰমিস্সৰিযং পৱত্তেতীতি ইন্দু=চন্দো. অন্দন্তি বন্ধন্তি সত্তা এতাযাতি অন্দু=সঙ্খলিকা. যজন্তি অনেনাতি যজু=ৱেদো. পটতি ব্যত্তভাৱং গচ্ছতীতি পটু=ৱিচক্খণো. অণতি সুখুমভাৱেন পৱত্ততীতি অণু=সুখুমো, ৱীহিভেদো চ. অসন্তি পৱত্তন্তি সত্তা এতেহীতি অসৱো=পাণা. সুখং ৱসন্ত্যনেনাতি ৱসু=ধনং. পসীযতি বাধীযতি সামিকেহীতি পসু. চতুপ্পদো. পংসতি সোভাৱিসেসং নাসেতীতি পংসু=ৰেণু. বন্ধীযতি সিনেহভাৱেনাতি বন্ধু=ঞাতি.
৩. বন্ধা ঊ ৱধো চ.
বন্ধ-বন্ধনে তিমস্মা ঊ হোতি, বন্ধস্স ৱধাদেসো চ. পঞ্চহি কামগুণেহি অত্তনি সত্থে বন্ধতীতি ৱধূ-সুণিসা, ইত্থীচ.
৪. জম্বাদযো.
জম্বূআদযো সদ্দাঊপচ্চযন্তা নিপচ্চন্তে, নিপাতনং অপ্পত্তস্স পাপনং পত্তস্স পটিসেধো চ. জনিস্মা ঊ, বুকাগমো, ‘‘মনানং নিগ্গহীত’’ন্তি (৫.৯৬) নস্স নিগ্গহীতং, ‘‘ৱগ্গে ৱগ্গন্তো’’তি (১.৪১) নিগ্গহীতস্স মো, জাযতি, জনীযতী ৱা জম্বূ=ৰুক্খো. ভমিস্স অমলোপো, ভমতি কম্পতীতি ভূ=ভমু. কৰোতিস্মা ঊ, তস্স কন্ধুঞ চ, ‘‘পৰৰূপমযকাৰে ব্যঞ্জনে’’তি (৫.৯৫) ধাত্ৱন্তস্স ব্যঞ্জনস্স পৰৰূপত্তং, ৰুধিৰুপ্পাদং কৰোতীতি কক্কন্ধূ=বদৰী. লম্ব-অৱসংসনে, আপুব্বো, সংযোগাদিলোপদীঘৰস্সা, আলম্বতি অৱসংসতীতি অলাবূ=তুম্বি. সৰ-গতি হিংসাচিন্তাসু, ঊম্হি অভুক অবুক চ, সৰতি গচ্ছতীতি সৰভূ=একা মহানদী. সৰতি পাণে হিংসতীতি সৰবূ=খুদ্দজন্তুকৱিসেসো. চমঅদনে, চমতি ভক্খতি নিৱাপন্তি চমূ=সেনা. তন-ৱিত্থাৰে, তনোতি সংসাৰদুক্খন্তি তনু=সৰীৰং, এৱমঞ্ঞেপি পযোগতো দট্ঠব্বা.
৫. তপুস ৱি ধ কুৰ পুথ মুদা কু.
তপ-সন্তাপে, উস-দাহে, ৱিধ-ৱেধনে, কুৰ-সদ্দে, পুথ পথ-ৱিত্থাৰে, মুদ-তোসে, এতেহি কু, হোতি. ককাৰোনুবন্ধো ‘‘ন তে কানুবন্ধনাগমেসূ’’তি (৫.৮৫) এওনমভাৱত্থো. তপ ইতি নিদ্দেসতোৱ অস্স ইত্তং, তাপীযতীতি তিপু=লোহৱিসেসো. উসতি দাহং কৰোতীতি উসু=সৰো. ৱেধতি ৰংসীহি তিমিৰন্তি ৱিধু=চন্দো. কুৰতি কিচ্চাকিচ্চং ৱদতীতি কুৰু=ৰাজা, কুৰৱো=জনপদো. পুথতি মহন্থভাৱেন পত্থিৰতীতি পুথু=ৱিত্থিণ্ণো, মোদনং, মুদীযতীতি ৱা মুদু=অথদ্ধো.
৬. সিন্ধাদযো.
সিন্ধু আদযো কুপচ্চযন্তা নিপচ্চন্তে. সন্দ-পস্সৱনে, অস্স ইত্তং, ধোচান্তা দেসো নিপাতনা, সন্দতি পস্সৱতীতি সিন্ধু=নদি, ৱহিসুপন্তস্স দীঘাদিবত্তে, বাধিস্স ৱান্তহত্তে চ, ৱহন্ত্যনেনাতি বাহু, বাধতি উপদ্দৱে ৱাৰেতী তি ৱা বাহু=ভুজো. ৰংঘ-গমনে, নিগ্গহীতলোপো, ৰঙ্ঘতি পৱত্তহি ৰাজধম্মেতি ৰঘু=ৰাজা. ৱিদ-লাভে, নকাৰাগমো, ৱস্স বো, ৱিন্দত্যনেন নন্দনন্তি বিন্দু=কণিকা. মন-ঞাণে, নস্স ধো, মঞ্ঞতি ঞাযতি মধুৰন্তি মধু=মধুকৰীহি কতমধু, ৰপ লপ জপ জপ্প-ৱচনে, অস্সইত্তং, ৰপতি জপ্পতি মন্তন্তী ৰিপু=পচ্চামিত্তো. সস-গতি হিং সাপাণনেসু, অস্স উত্তং, সসতি জীৱতীতি সুসু=যুৱা. অৰ গমনে, অস্সউত্ত মূত্তঞ্চ, অৰতি মহন্তভাৱং গচ্ছতীতি উৰু=মহা, অৰতিনেনাতি ঊৰু-সত্থি. খণ-অৱদাৰণে, আ পুব্বো অনলোপো, আখনতীতি আখু=উন্দূৰো. তৰতৰণে, তস্স থো, তৰতীতি থৰু=খগ্গাৱযৱো. লংঘ-গতি সোসনেসু ঘস্স ৱা হত্তং, নিগ্গহীতলোপো চ, লঙ্ঘতি পৱত্ততি লঘুভাৱেনাতি লঘু লহূ একত্থা, (ভংজ-ওমদ্দনে, প-পুব্বো, জস্স গত্তং, পভঞ্জতি ৱিসেসেনাতি পভঙ্গু=ভঙ্গুৰো.) ঠা-গতিনিৱত্তিযং, সুপুব্বো, ঠাতি পৱত্ততি সুন্দৰভাৱেনাতি সুট্ঠু=সোভনং, দুপুব্বো ঠাতি পৱত্ততি অসুন্দৰভাৱেনাতি দুট্ঠু=অসোভনং. এৱমঞ্ঞেপি ৱিঞ্ঞেয্যা.
৭. ই.
ক্ৰিযত্থা বহুলং ই হোতি, অভ-খেপনে, অসীযতি খিপীযতীতি অসি=খগ্গো. কস-ৱিলেখনে, কসীযতে কসি=কসনং. মস-আমসনে, মসীযতীতি মসি=মেড়া. কু-সদ্দে ও অৱাদেসা, কৱতি কথেভীতি কৱি=কব্বকাৰো. ৰুসদ্দে, ৰৱতি গজ্জতীতি ৰৱি=আদিচ্চো. সপ্প-গমনে, সপ্পতি পৱত্ততীতি সপ্পি=ঘতং. গন্থ-গন্থনে, ‘‘ত থ ন ৰানং ট ঠ ণলা’’তি (১.২৫) নথানং ণঠা, গন্থেতীতি গণ্ঠি=পব্বো, গণ্ঠিচ. ৰাজ-দিত্তিযং, ৰাজতি পৱত্ততীতি ৰাজি=পাড়ি. কল-সঙ্খ্যানে, কলীযতি পৰিমীযতীতি কলি=পাপং. বল-পাণনে, বলন্তি জীৱন্তি অনেনাতি বলি=কৰো. ধন-সদ্দে, ধনতি নদতীতি ধনি=সদ্দো. অচ্চ অঞ্চ-পূজাযং, অচ্চীযতি পূজীযতীতি অচ্চি=জালা. ৱল ৱল্ল-সংৱৰণে, ৱলনং সংকোচনং ৱলি=উদৰাদীসু পলি, ৱল্লীযন্তি সংৱৰীযন্তি সত্তা এতাযাতি ৱল্লি=লতা. ৱিম্হি ৱলী ৱল্লীতিপি হোতি, সোযেৱত্থো, এৱমঞ্ঞেপি.
৮. দঝাদযো.
দধিআদযো সদ্দা ইপচ্চযন্তা নিপচ্চন্তে. ধা-ধাৰণে, দ্ৱিভাৱো নিপাতনা, ঘতমাদধাতীতি দধি=গোৰ সৱিসেসো. অংহ-গমনে, নিগ্গহীতলোপো, অংহতি গচ্ছতীতি অহি=সপ্পো. কম্প চলনে, সংযোগাদিলোপো, কম্পতি চলতীতি কপি=ৱানৰো. মন-ঞাণে, অস্স উত্তং, মনতি জানাতীতি মুনি=সমণো. নস্স ণত্তং, মনতি মহগ্ঘভাৱং গচ্ছতীতী মণি=ৰতনং. ইক্খ চক্খ-দস্সনে, ইস্স অত্তং ইক্খতি অনেনাতি অক্খি=নযনং. কমপৱিক্খেপে, অস্স ইত্তং, কমতি যাতীতি কিমি=খুদ্দজন্তুকৱিসেসো. তৰ তৰণে, তিত্তিৰাদেসো, তুৰিতো তৰতি যাতীতি তিত্তিৰি=পক্খিৱিসেসো. কীড়-ৱিহাৰে, ঈস্স এত্তং, কীড়নং কেড়ি=কীড়া. উসিস্মা ইস্স খলুঞ, উসতি দহতী উক্খলি=ভাজনং, এৱমঞ্ঞেপি.
৯. যুৱণ্ণুপন্তা কি.
ইৱণ্ণুপন্তেহি চ উৱণ্ণুপন্তেহি চ ক্ৰিযত্থেহি বহুলং কি হোতি. ককাৰো-নুবন্ধো, ইস সিস-ইচ্ছাযং, সিৱং ইচ্ছতীতি ইসি=তপস্সী. গিৰ-নিগিৰণে, গিৰতি পসৱতি ছৱিমংসসাৰভূতং ভেসজ্জাদিন্তি গিৰি=সেলো. সুচ-সোচনে. সোচনং সুচি=সোচেয্যং, ৰুচ-অভিলাসে ৰুচন্তি এতাযাতি ৰুচি=আভিলাসো, এৱমঞ্ঞেপি.
১০. ৱপ ৱৰ ৱস ৰস নভ হৰ হন পণা ইণ.
ৱপ-বীজনিক্খেপে, ৱৰ-ৱৰণসম্ভত্তীসু, ৱস-নিৱাসে, ৰস-অস্সাদনে, নভ-হিংসাযং, হৰ হৰণে, হন হিংসাযং, পণ-ব্যৱহাৰথুতিসু, এতেহি ইণ হোতি. ৱপন্তি এতাযাতি ৱাপি=জলাসযো. ৱাৰেন্তি এতেনাতি ৱাৰি=জলং. ৱসন্তি এতাযাতি ৱাসি=তচ্ছক ভণ্ডং. ৰসীযতি অস্সাদনৱসেন সমো সৰীযতীতি ৰাসি=সমূহো. নভতি হিংসতীতি নাভি=সৰীৰাৱযৱো. হাৰেতীতি হাৰি=মনুঞ্ঞং. ‘‘হনস্স ঘাতো ণানুবন্ধে’’ (৫.৯৯) তি হনস্স ঘাতো, হনন্তি এতেনাতি ঘাতি=পহৰণং, পণতি ৱোহৰতীতি পাণি, পণতি ৱোহৰতি এতেনাতি ৱা পাণি=কৰো.
১১. ভূগমা ঈণ.
ভূ-সত্তাযং, অম গম-গমনে এতেহি ঈণ হোতি ভৱিস্সতি কালে. ভৱিস্সতীতি ভাৱী=ভৱিস্সমানো. গমিস্সতীতি গামী=গমিস্সামানো.
১২. তন্দলক্খা ঈ.
তন্দ-আলসিযে, লক্খ-দস্সনঙ্কেসু, এতেহি ঈ হোতি. তন্দনং তন্দী=আলস্যং, লক্খীযন্তি সত্তা এতাযাতি লক্খী=সিৰী.
১৩. গমা ৰো.
গমিস্মা ৰো হোতি. ‘‘ৰানুবন্ধেন্তসৰাদিস্সা’’তি (৪.১৩২) অমলোপো, গচ্ছতীতি গো=পসু.
(ইতি সৰপচ্চযৱিধানং).
১৪. ই ভী কা কৰাৰ ৱক সক ৱাহি কো.
ই-অজ্ঝেন গতীসু, ভী-ভযে, কা গা-সদ্দে, কৰ-কৰণে, অৰ-গমনে, কুক ৱক-আদানে, সক-সত্তিযং, ৱা-গতিবন্ধনেসু, এতেহি কপচ্চযো হোতি. এতি পৱত্ততীতি এতো=অসহাযো. ভাযন্তি এতস্মাতি ভেকো=মণ্ডূকো. কাযতি সদ্দং কৰোতীতি কাকো=ৱাযসো. কৰোতি ৱণ্ণকন্তি কক্কো=ৱণ্ণৱিসেসো, পিসিতদব্বঞ্চ. অৰতি যাতীতি অক্কো=সূৰো, ৱিটপিৱিসেসো চ. ৱকতি ওদনং আদদাতীতি ৱক্কং=দেহকোট্ঠাসৱিসেসো, সক্কতীতি সক্কো-দেৱিন্দো, সমত্থো চ. ৱাতি বন্ধতি এতেনাতি ৱাকো=ৱক্কলং.
১৫. ঞুকাদযো.
ঞুকাদযো কপচ্চযন্তা নিপচ্চন্তে. ঊহ-ৱিতক্কে, হলোপো নিপাতনা ঊহীযতি ৱিচিনীযতীতি ঊকা-ওকোদনী. উন্দ কিলেদনে, সংযোগাদি লোপো, অক চ. উন্দতি দ্ৰৱং কৰোতীতি উদকং=জলং. ভী-ভযে, এত্তাভাৱো, ভাযন্তি এতস্মাতি ভীকো=ভীৰু. সক-সত্তিযং, উপন্তস্সি, সক্কোতি ধাৰেতুন্তি সিক্কা=উপকৰণৱিসেসো. হা-চাগে, হীযতি সাধূহি জহীযতীতি হাকো=কোধো. সম্ব-মণ্ডনে, কস্স উঞ, সম্বতি উদকং মণ্ডেতীতি সম্বুকো=জলজন্তুৱিসেভো. পুথ পথ-ৱিত্থাৰে, ওত্তাভাৱো, কস্স উঞ, পুথতি পত্থৰতি অত্তনো বালভাৱন্তি পুথুকো=বালো. সুচ-সোকে, সোচন্তি এতেনাতি সুক্কং=সম্ভৱো, সেতঞ্চ. চি-চযে, উপপুব্বো, এত্তাভাৱো, উপচিনন্তীতি উপচিকা=ৱম্মিক কাৰা. কম্প-চলনে, কম্পিস্স পং, কম্পতি চলতীতি পঙ্কো=কদ্দমো. উস-দাহে, উসতীতি উক্কা=জালা. কস্স মুঞ, উসতি দহতীভি উম্মুকং=অলাতং. ৱম-উগ্গিৰণে, কস্স মিঞ, ৱমীযতীতি ৱম্মিকো=উপচিকাকতো চযো, মস-আমসনে, সস্স ত্থঙ, মসীযতি পেমেনাতি মত্থকং=সীসং, এৱমঞ্ঞেপি.
১৬. ভীত্ৱা নকো.
ভী-ভযে তীমস্মা আনকো হোতি. ভাযন্তি এতস্মাকি ভযানকো=ভযজনকো.
১৭. সিঙ্ঘা আণিকাটকা.
সিঙ্ঘ-ঘাযনেতীমস্মা আণিক আটকা হোন্তি. ‘‘ইত্থিযমত্ৱা’’তি ৯৩.২৬০ আ, সিঙ্ঘযতি পস্সৱতীতি সিঙ্ঘাণিকা=নাসাস্সৱো. সিঙ্ঘতি একীভাৱং যাতীতি সিঙ্ঘাটকং=ৱীথিচতুক্কং.
১৮. কৰাদিত্ৱকো.
কৰ-কৰণে, সৰ-গতিহিংসাচিন্তাসু, নৰ-নযে, তৰতৰণে, ৱৰ-ৱৰণ সম্ভত্তীসু, জন-জননে, কৰ-দিত্তি গতিকন্তীসু, কট-মন্দনে, কুৰ-সদ্দে, থু-অভিত্থৱে, এৱমাদীহি অকো হোতি. কৰীযতীতি কৰকো=কমণ্ডলু. কৰোতীতি কৰকা=ৱস্সোপলা. সৰতি উদকমেত্থাতি সৰকো=পানভাজনং. নৰন্তি পাপুণন্তি সত্তা এত্থাতি নৰকো=নিৰযো. তৰন্ত্যনেনাতি তৰকো=তৰণং. ৱাৰেতীতিৱৰকো=ৱৰণো, ধঞ্ঞৱিসেসো চ. জনেতীতি জনকো=পিতা. কনতি দিব্বতীতি কনকং=সুৱণ্ণং. কটতি মদ্দতি ৰিপৱোতি কটকং=নগৰং. কুৰতীতি কোৰকো=কলিকা. থৱীযতীতি থৱকো-গুচ্ছো.
১৯. বল পতেহ্যাকো.
বল-পাণনে, পত পথ-গমনে, এতেহি আকো হোতি. বলতি জীৱতীতি বলাকা=পক্খিৱিসেসো. পততি যাতীতি পতাকা=ধজো.
২০. সামাকাদযো.
সামাকআদযো আকন্তা নিপচ্চন্তে. সা-তনু কৰণাৱসানেসু, সাস্স মুক, সাতি দেহং ত নুং কৰোতীতি সামাকো=তিণধঞ্ঞং. পা-পানে, ইনঙ, পিৱতি ৰত্তন্তি পিনাকো=মহিস্সৰধনু. গু-সদ্দে, ‘‘যুৱণ্ণান মিযঙুৱঙ সৰে’’তি (৫.১৩৬) উৱঙ, গৱতি নদতি এতেনাতি গুৱকো=পূগফলং. অট পট-গমনত্থা, পটতি যাতীতি পটাকা=ৱেজযন্তী. সল পিল পল হুল-গমনত্থা, সলতি যাতীতি সলাকা=ৱেজ্জোপকৰণদব্বং. ৱিদ-ঞাণে, ৱিদতি জানাতীতি ৱিদাকো=ৱিদ্ৱা. পণব্যৱহাৰথুতীসু অস্স ইত্তং, ঊক চ, পণীযতি ৱোহৰীযতীতি পিঞ্ঞাকো=তিলকক্কো, এৱমঞ্ঞেপি.
২১. ৱিচ্ছালগমমুসা কিকো.
ৱিচ্ছা-গমনে, অল=বন্ধনে, অম গম-গমনে, মুস-থেয্যে, এতেহি কিকো হোতি. ৱিচ্ছতি যাতীতি ৱিচ্ছিকো=কীটো. অলতি বন্ধতি এতেনাতি অলিকং=অসচ্চং. গচ্ছতীতি গমিকো=গন্তা. মুসাতি নিদ্দেসা দীঘো, মুসতি থেনেতীতি মূসিকো=উন্দূৰো.
২২. কিংকণিকাদযো.
কিংকণিকাদযো সদ্দা কিকন্তা নিপচ্চন্তে. কণইতি দণ্ডকো ধাতু সদ্দত্থো, কস্স দ্ৱিত্তং, অস্স ইত্তং, নিগ্গহীতাগমো চ, কণতি সদ্দং কৰোতী কিংকণিকা=ঘণ্ডিকা. মুদ-তোসে, দস্স দ্ৱিত্তং, মুদন্তি এতমযাতি মুদ্দিকা=অঙ্গুলিযাৱেট্ঠনং, ফলৱিসেসো অ. মহীযতি পূজীযতীতি মহিকা=হিমং. কল-সঙ্খ্যানে, কলীযতি পৰিমীতযতীতি কলিকা=কোৰকো. সপ্প-গমনে, অস্স ইত্তং. সপ্পতি গচ্ছতীতি সিপ্পিকা=জলজন্তুৱিসেসো, এৱমঞ্ঞেপি.
২৩. ইসা কীকো.
ইস সিংস-ইচ্ছাযং, ইচ্চস্মা কীকো হোতি. ইচ্ছীযতীতি ইসীকা=তূলনিস্সযো.
২৪. কমপদা ণুকো.
কম-ইচ্ছাযং, পদ-গমনে, এতেহি ণুকো হোতি. ‘‘ণিণাপীন’’ন্তি (৫.১৬০) যোগৱিভাগা ণিলোপো. কামেতীতি কামুকো=কামযিতা. পজ্জতি যাতি এতাযাতি পাদুকা=পাদোপকৰণং.
২৫. মণ্ডসলা ণূকো.
মণ্ড-ভূসনে, সল-গমনত্থো দণ্ডকো ধাতু, এতেহি ণূকো হোতি. মণ্ডেতি জলং ভূসেতীতি মণ্ডূকো=ভেকো, সলতি গোচৰত্ত মুপযাতীতি সালূকং=উপ্পলকণ্ডো.
২৬. উলূকাদযো.
উলূকাদযো সদ্দা ণূকন্তা নিপচ্চন্তে. উল-গৱেসনে, ওত্তাভাৱো নিপাতনা, উলতি গৱেসতীতি উলূকো=কোসিযো. মন=ঞাণে, নস্স ধত্তং, মঞ্ঞতীতি মধূকো=ৰুক্খো. জল-দিত্তিযং, জলতীতি জলূকা=লোহিতপো, এৱমঞ্ঞেপি.
২৭. কসা সকো.
কস-ৱিলেখনেতীমস্মা সকো হোতি. কসতীতি কস্সকো=কসিকম্মকাৰো.
২৮. কৰা তিকো.
কৰোতিস্মা তিকো হোতি. কৰোন্তি কীড়ং এত্থাতি কত্তিকো=বাহুলো.
২৯. ইসা ঠকন.
ইস সিংস-ইচ্ছাযং, ইচ্চস্মা ঠকন হোতি. ইচ্ছীযতীতি ইট্ঠকা=মত্তিকাৱিকাৰো.
৩০. সমা খো.
সম-উপসমখেদেসু, এতস্মা খো হোতি. সমেতি উপসমেতীতি সঙ্খো=কম্বু.
৩১. মুখা দযো.
মুখ আদযো খন্তা নিপচ্চন্তে. মু-বন্ধনে, ওত্তাভাৱো নিপাতনা, মুনন্তি বন্ধন্তি এতেনাতি মুখং=লপনং. সি-সেৱাযং, এত্তা ভাৱো নিপাতনা, সযন্তি এত্থ ঊকা কুসুম-দযো চাতি সিখা=চূড়া. ৱিপুব্বস্স সিস্স, ৱিসতিস্স ৱা, ৱিসেসেন সযন্তি এত্থ, পৱিসন্তীতি ৱিসিখা=ৰচ্ছা. কন-দীত্তি গতি কন্তীসু, নিপুব্বো, অনভাগলোপো, কনতি দিব্বতীতি নিক্খো=সুৱণ্ণৱিকাৰো. মযইতি গমনত্থো দণ্ডকো ধাতু, খস্স ঊঞ, মযতি যাতীতি মযূখো-কিৰণো. লূ-ছেদনে, ওত্থাভাৱো, লুনাতি ছিন্দতি সোভন্তি লূখো=অসিনিদ্ধো. অৰ-গমনে, অৰন্তি যন্তি এতেনাতি অক্খো=সকটাৱযৱা, পাসকো চ. যস-পযতনে, যস্সতি পযততি বলিমাহৰণত্থাযাতি যক্খো=অমনুস্সো, ৰুহ-জননে, ৰুহতি জাযতীতি ৰুক্খো=পাদপো, উস-দাহে, উসতি দহতি কামগ্গিনাতি উক্খো=বলীবদ্দো. সহ-মৰিসনে ‘হলোপো, সহতি অত্তনি কতাপৰাধং খমতীতি সখা=সহাযো, এৱমঞ্ঞেপি.
৩২. অজ ৱজ মুদ গদ গমা গক.
অজ ৱজ-গমনে, মুদ-তোসে, গদ-ৱচনে, অম গম-গমনে, এতেহি গক হোতি. অজতি গচ্ছতি সেট্ঠভাৱন্তি অগ্গো-সেট্ঠো. ৱজতি সমূহত্তং গচ্ছতীতি ৱগ্গো=সমূহো. মুদন্তি এতেনাতি মুগ্গো=ধঞ্ঞৱিসেসো. গদতীতি গগ্গো=ইসি. ‘‘মনানং নিগ্গহীত’’ন্তি (৫.৯৬) মস্স নিগ্গহীতং, গচ্ছতীতি গঙ্গা=সুৰাপগা.
৩৩. সিঙ্গাদযো.
সিঙ্গআদযো সদ্দা গকঅন্তা নিপচ্চন্তে. সী-সযে, নিগ্গহীতাগমো, ৰস্সত্তঞ্চ, সযতি পৱত্ততি মত্থকেতি সিঙ্গং=ৱিসাণং. ফুৰ-চলনে, লিমুঙ, ফুৰতি চলতীতি পুলিঙ্গো=জলিতঙ্গা ৰাৱযৱো. চল-কম্পনে, উপুব্বো, চলস্স চালিং, উচ্চলতি কম্পতীতি উচ্চালিঙ্গো=সুক্ককীটো, কল-সদ্দে, ইমুক, কলতি অভিনাদং কৰোতি বহুৰজ্জতাযা তি কলিঙ্গো=দক্খিণাপথো. ভম-অনৱট্ঠানে, অস্স ইত্তং, ভমতীতি ভিঙ্গো=ভমৰো. পট অট-গমনে, পটিস্স অমুক, অক চ. পটতি পতন্তো গচ্ছতীতি পটঙ্গো, পটগো=সলভো, এৱমঞ্ঞেপি.
৩৪. অগা গি.
অগ-কুটিলগমনেতীমস্মা গি হোতি. অগতি কুটিলো হুত্ৱা গচ্ছতীতি অগ্গি=পাৱকো.
৩৫. যাৱলা গু.
যা-পাপুণনে, ৱল ৱল্ল-সংৱৰণে, এতেহি গু হোতি. যাতীতি যাগু=পেয্যা. ৱলীযতি সংৱৰীযতীতি ৱগ্গু=মনুঞ্ঞো.
৩৬. ফেগ্গাদযো.
ফেগ্গু আদযো গুঅন্তা নিপচ্চন্তে. ফল-নিপ্ফত্তিযং, অস্স এত্তং, ফলতি নিট্ঠানং গচ্ছতীতি ফেগ্গু=অসাৰো. ভৰ-ভৰণে, ৰলোপো. ভৰতীতি ভগু=ইসি. হি-গতীযং, নিগ্গহীতাগমো, হিনো তি পৱত্ততীতি হিঙ্গু=ৰামঠজং. কম-ইচ্ছাযং, কামীযতীতি কঙ্গু=ধঞ্ঞৱিসেসো, এৱমঞ্ঞেপি.
৩৭. জনা ঘো.
জন-জননেতীমস্মা ঘো হোতি. ‘‘মনানং নিগ্গহীত’’ন্তি (৫.৯৬) নস্স নিগ্গহীতং, জাযতি গমনমেতাযাতি জঙ্ঘা=পাণ্যঙ্গৱিসেসো.
৩৮. মেঘাদযো.
মেঘআদযো ঘন্তা নিপচ্চন্তে. মিহ-সেচনে, হলোপো, মেহতি সিঞ্চতীতি মেঘো=অম্বুদো. মুহ-মুচ্ছাযং, হলোপো, মুয্হন্তি সত্তা এত্থাতি মোঘো=তুচ্ছো. সী-সযে, এত্তাভাৱো, সেতি লহু হুত্ৱা পৱত্ততীতি সীঘং=আসু. অহ-ভস্মীকৰণে, নিপুব্বো, হলোপদীঘা, নিদহতীতি নিদাঘো=গিম্হো. মহীস্স হলোপো, মহীযতি পূজীযতীতি মঘা=নক্খত্তং, এৱমঞ্ঞেপি.
(ইতি কৱগ্গপচ্চযৱিধানং).
৩৯. চুসৰৱৰা চো.
চু-চৱনে, সৰ-গতি হিংসা চিন্তাসু, ৱৰ-ৱৰণ সম্ভত্তীসু, এযেহি চো হোতি. চৱতি ৰুক্খাতি চোচং=উপভুত্তফল- ৱিসেসো. সৰতি আযতিং দুক্খং হিংসতীতি সচ্চং=অৱিতথং. ৱাৰেতি সুখন্তি ৱচ্চং=গূথো.
৪০. মৰা চুঈচী চ.
মৰ-পাণচাগে তীমস্মা চুঈচী হোন্তি চো চ. মৰণং মচ্চু=মৰণং. মাৰেতি অন্ধকাৰং ৱিনাসেতীতি মৰীচি=ৰংসি, মিগতণ্হিকা চ. মৰতীতি মচ্চো=সত্তো.
৪১. কুস পসা ছিক.
কুস-অক্কোসে, পস-বাধনে, এতেহি ছিক হোতি. কুসীযতি অক্কোসীযতীতি কুচ্ছি=উদৰং. পসীযতি বাধীযতি এত্থাতি পচ্ছি=ভাজনৱিসেসো.
৪২. কস উসা ছুক.
কস-ৱিলেখনে, উস-দাহে, এতেহি ছুক হোতি. কসন্তি ৱিলেখন্তি এত্থাতি কচ্ছু=পামং. উসতি দহতি সন্তাপন্তি উচ্ছু=ৰসালো.
৪৩. অস মস ৱদ কুচ কচা ছো.
অস-খিপনে, মস-আমসনে, ৱদ-ৱচনে, কুচ-সংকোচনে, কচ-বন্ধনে, এতেহি ছো হোতি. অসতি ছিপতীতি অচ্ছো=ভল্লূকো. মসতি জলন্তি মচ্ছো=মীনো. ৱদতীতি ৱচ্ছো=নেলকো. কুচীযতি সংকোচীযতীতি কোচ্ছো=ভদ্দপীট্ঠং. কচীযতি বন্ধীযতীতি কচ্ছো=তনুপদেসো, অনূপো চ.
৪৪. গুচ্ছাদযো.
গুচ্ছআদযো ছন্তা নিপচ্চন্তে. গুপ-গোপনে, ওত্তাভাৱো, গোপীযতীতি গুচ্ছো=থৱকো. তুস-তুট্ঠিম্হী, তুসন্তি এতেনাতি তুচ্ছং=মুসা. পুস-পোসনে, পোসন্তি তনুমনেনাতি পুচ্ছো=ৱালধি, এৱমঞ্ঞেপি.
৪৫. অৰা জু ঞট চ.
অৰ-গমনেতীমস্মা জু হোতি, অৰিস্স উট চ. টকাৰো সব্বাদেসত্থো, অৰতি অকুটিলভাৱেন পৱত্ততীতি উজু=অৱঙ্কো.
৪৬. ৰজ্জাদযো.
ৰজ্জুআদযো জুঅন্তা নিপচ্চন্তে. ৰুধ-আৱৰণে, উস্স অত্তং, ৰুন্ধন্তি এতেনাতি ৰুজ্জু-যোত্তং. মন-ঞাণে, অমঞ্ঞিত্থাতি মঞ্জু=মঞ্জুলং, এৱমঞ্ঞেপি.
৪৭. গিধা ঝক.
গিধ-অভিকঙ্খাযমিচ্চস্মা ঝক হোতি. গেধতীতি গিজ্ঝো=পক্খিৱিসেসো.
৪৮. ৱঞ্ঝাদযো.
ৱঞ্চ্যাদযো ঝক অন্তা নিপচ্চন্তে. ৱন-যাচনে, ৱনোতি অত্তানং অনুভৱিতুং যাচতীতি ৱঞ্ঝো=অফলৰুক্খো, ৱঞ্ঝা=অপসৱা ইত্থী, অস্স ইত্তং ৱিঞ্ঝো=পব্বতো, সংজ-সঙ্গে, নিগ্গহীতলোপো, সঞ্জিযতীতি সজ্ঝং=ৰজতং, এৱমঞ্ঞেপি.
৪৯. কমযজা ঞো.
কম-ইচ্ছাযং, যজ-দেৱপূজাসঙ্গতিকৰণদানেসু, এতেহি ঞো হোতি, মস্স নিগ্গহীতৱগ্গন্তা, কামীযতীতি কঞ্ঞা=কুমাৰী. জস্স পৰৰূপত্তং, যজন্ত্যনেনাতি যঞ্ঞো=যাগো.
৫০. পুঞ্ঞং.
পুনাতি পুণতিস্মা ৱা ঞোওত্তাভাৱো চ নিপচ্চন্তে. পুনাতি, পুণতি সুন্দৰত্তং কৰোতীতি ৱা পুঞ্ঞং=কুসলং.
৫১. অৰ হাঞ্ঞো হাস্স হিৰ চ.
অৰ-গমনে, ৱা-চাগে, এতেহি অঞ্ঞো হোতি, হাস্স হিৰঞ্চাদেসো. অৰীযতে গম্যতেতি অৰঞ্ঞং=ৱনং. জহাতি সত্তানং হীনত্তন্তি হিৰঞ্ঞং=ধনং, সুৱণ্ণঞ্চ.
(ইতি চৱগ্গপচ্চযৱিধানং).
৫২. কিৰ তৰা কীটো.
কিৰ-ৱিকিৰণে, তৰ-তৰণে, এতেহি, কীটো হোতি. সোভেতুমেত্থ ৰতনানি ৱিকিৰীযন্তীতি কিৰীটং=মকুটং. তৰইতি নিদ্দেসা অস্স ইত্তং, তৰন্তি যন্তি সুৰূপত্ত মনেনাতি তিৰীটং=ৱেট্ঠনং.
৫৩. সকাদীহ্যটো.
সক-সত্তিযং, কস-গমনে, কৰ-কৰণে, মক্ক ইতি সুত্তিযো ধাতু, দেৱ-দেৱনে, কম-ইচ্ছাযং, এৱমাদিহি অটো হোতি. সণ্ণোতি ভাৰং ৱহিতুন্তি সকটো=যানং. অকসি নিৰোজত্তং অগমীতি কসটং=নিৰোজং. কৰোতি অমনাপন্তি কৰটো=কাকো. মক্কতি চলতীতি মক্কটো=ৱানৰো. দেৱীযতি পূজীযতীতি দেৱটো=ইসি. কমতি ইচ্ছতি আৰোহত্থন্তি কমটো=ৱামনো.
৫৪. মকুটাৱাট কৱাট কুক্কুটা.
এতে সদ্দা নিপচ্চন্তে. মংকিস্মা উটো, নিগ্গহীতলোপো চ, মংকেতি সোভেতীতি মকুটং=কিৰীটং. অৱতিস্মা আটণ, অৱ্যতে খঞ্ঞতেতি আৱাটো=কাসু. কু-সদ্দেতীমস্মা আটো, ওঅৱাদেসা যথাযোগং, কৱতি ৰৱতীতি কৱাটং=দ্ৱাৰপিধানং. কুক ৱক-আদানেতীমস্মা কুটক, কুকতি গোচৰমাদদাতীতি কুক্কুটো=তম্বচূড়ো.
৫৫. কমুস কুস কসা ঠো.
কম-ইচ্ছাযং, উস-দাহে, কুস-অক্কোসে, কস-গমনে, এতেহিঠো হোতি, নিগ্গহীতৱগ্গন্তা, ওদনাদীনি কামেতীতি কণ্ঠো=গলো. ওক্কপৰৰূপাদীনি, ওদনাদীসু উণ্হেন উসীযতী তি ওট্ঠো=দন্তচ্ছদো, কৰভো চ. কুসীযতি অক্কোসীযতীতি কোট্ঠো=ধঞ্ঞনিলযো. কসতি যাতি ৱিনাসন্তি কট্ঠং=দাৰু.
৫৬. কুট্ঠাদযো.
কুট্ঠআদযো সদ্দা ঠন্তা নিপচ্চন্তে. কুসিস্মা ঠো, ওত্তাভাৱো চ, কুসীযতি অক্কোসীযতীতি কুট্ঠং=ছৱিৰোগো. কুণ-সদ্দে, পৰৰূপাভাৱো ওত্তাভাৱো চ, কুণতি নদতীতি কুণ্ঠো=অতিখিণো, কুণীযতি অক্কোসীযতীতি কুণ্ঠো= ছিন্নহত্থপাদাদিকো. দংসিস্স দা, দংসতি এতাযাতি দাঠা=দন্তৱিসেসো. কমিস্স অক চ. কামীযাতি দীনেতীতি কমঠো=ভিক্খাভাজনং, ৱামনো, কুম্মো চ. ফস্সিস্স ফুটো, ফস্সীযতীতি ফুট্ঠো=ফস্সো, এৱমঞ্ঞেপি.
৫৭. ৱৰ কৰা অণ্ডো.
ৱৰ-ৱৰণে, কৰ-কৰণে, এতেহি অণ্ডো হোতি. অত্তনি পেফং ৱাৰযতীতি ৱৰণ্ডো=মুখৰোগো. কৰীযতীতি কৰণ্ডো=ভণ্ডৱিসেসো.
৫৮. মনন্তা ডো.
মকাৰ নকাৰন্তেহি ক্ৰিযত্থেহি বহুলং ডপ্পচ্চযো হোতি. সম-উপসমে, সমনং সণ্ডং=সমূহো. কম-পদৱিক্খেপে, কমতি যাতীতি কণ্ডো=সৰো, পৰিচ্ছেদো চ, দম-দমনে, দমন্ত্ৱ্যনেনাতি দণ্ডো=নিগ্গহো. অম গম-গমনে, অমন্তি উপ্পজ্জন্তি এত্থাতি অণ্ডো=পক্খিপসৱো, কোসো চ. গচ্ছতি সূনভাৱন্তি গণ্ডো=ব্যাধি, ৱদনেকদেসো চ. ৰমু-কীড়াযং, ৰমন্তি এত্থাতি ৰুণ্ডা=ৱিধৱা. মন-ঞাণে, মঞ্ঞন্তি এতেনাতি মণ্ডো=ওদনাদিনিস্সাৱো. খন খণ=অৱদাৰণে, খঞ্ঞতীতি খণ্ডো=উচ্ছুৱিকাৰ ৱিসেসো. লম-হিংসাযং, লমতি হিংসতি সুচিভাৱন্তি লণ্ডো=ৱচ্চং, এৱমঞ্ঞেপি.
৫৯. কুণ্ডা দযো.
কুণ্ডআদযো ডন্তা নিপচ্চন্তে. কম মন তনানং অস্স উত্তং, কামীযতীতি কুণ্ডং=ভাজনং. মঞ্ঞতি হিতাহিতন্তি মুণ্ডো= ছিন্নকেসো. তনোতি এতেনাতি তুণ্ডং=লপনং. ঈৰ-খেপে, এৰংআদেসো. ঈৰতি কম্পতীতি এৰণ্ডো=ব্যগ্ঘপুচ্ছো, সি-সেৱাযং, সিস্স খমুক, সুগন্ধং সেৱতীতি সিখণ্ডো=চূড়া, এৱমঞ্ঞেপি.
৬০. তিজ কস তস দক্খা কিণো জস্স খো চ.
তিজ-নিসানে, কস-গমনে, তস-পিপাসাযং, দক্খ-ৱুদ্ধিযং, এতেহি কিণো হোতি, জস্স খো চ, তেজযিত্থাতি তিখিণং=নিসিতং. কসতি পৱত্ততীতি কসিণং=অসেসং. তসনং তসিণা=তণ্হা. দক্খতি ৱুদ্ধিং গচ্ছতি এতাযাতি দক্খীণা=কুসলং.
৬১. ৱীআদিতো ণি.
ৱী-তন্তসন্তানে, সি-সেৱাসং, সূ-পস্সৱনে, দু-গমনে, কী-দব্বৱিনীমযে, সা-তনুকৰণাৱসানেসু, এৱমাদীহি ণি হোতি. ৱীযতীতি ৱেণি=কেসকলাপো. সেৱনং সেণি=সজাতীনং কাৰূনং সমূহো. নিপুব্বো, নিসেৱীযতীতি নিসেণি=সোপানং. সৱতি পস্সৱতীতি সোণি=কটি. দৱতি ৱহতীতি দোণি=কট্ঠম্বুৱাহনী, নাৱা চ. নদাদিপাঠা ৱিম্হি সোণী দোণী তিপি হোতি. কযনং, কীযতে এতাযাতি ৱা কেণি=কযো সাতি দুক্খং তনুং কৰোতীতি সাণি=তিৰোকৰণী, এৱমঞ্ঞেপি.
৬২. গহাদীহ্যণি.
গহ-উপাদানে, অৰ-গমনে, ধৰ-ধাৰণে, সৰ-গতিযিংসা চিন্তাসু, তৰ-তৰণে, এৱমাদীহি অণিপ্পচ্চযো হোতি. গণ্হাতীতি গহণি=অসিতাদিপাচকো অগ্গি. অৰীযতি গমীযতীতি অৰণি=অগ্গিমন্থনকট্ঠং. ধাৰেতীতি ধৰণি=মহী. সৰীযতি গমীযতীতি ভৰণি=মগ্গো. তৰন্ত্যনেনাতি তৰণি=নাৱা, সূৰিযো চ.
৬৩. ৰীৱীভাহি ণু.
ৰী-পস্সৱনে, ৱী ৱা-গমনে, ভা-দিত্তিযং, এতেহিণু হোতি. ৰীযতি পস্সৱতীতি ৰেণু=ৰজো. ৱেতি পৱত্ততীতি ৱেণু=ৱেড়ু. ভাতি দিব্বতীতি ভাণু=ৰংসি.
৬৪. খাণ্ৱা দযো.
খাণুআদযো ণুঅন্তা নিপচ্চন্তে. খণ খন-অৱদাৰণে, ণস্স আ, খঞ্ঞতি অৱদাৰীযতীতি খাণু=ছিন্নসাখো ৰুক্খো. জন-জননে, নস্স ৱা আত্তং, জাযতি গমন মনেনাতি জাণু, জণ্ণু=জঙ্ঘোৰূনং সন্ধি. হৰ-হৰণে, এক, হৰীযতীতি হৰেণু=গন্ধদব্ব, এৱমঞ্ঞেপি.
৬৫. ক্ৱাদিতো ণো.
কু-সদ্দে, সু-সৱনে, দু-গমনে, ৱৰ-ৱৰণে, কৰ-কৰণে, পণ-ব্যৱহাৰথুতিসু, তা-পালনে, লী-নিলীযনে, এৱমাদীহি ণো হোতি. কৱতি নদতি এত্থাতি কোণো=অস্সি, ৱীণাদিৱাদনদণ্ডো চ. সুণোতীতি সোণো=সুনখো, নৰো চ. দৱতি পৱত্ততীতি দোণো=পৰিমাণৱিসেসো. ৱিৰূপত্ত ৱাৰেতীতি ৱণ্ণো=নীলাদি. সৱনং কৰোতীতি কণ্ণো=সৱনং. পণীযতি ৱোহৰীযতীতি পণ্ণো=পলাসো. লাযতীতি তাণং=ৰক্খা. নিলীযন্তি এত্থাতি লেণং=নিলীযনট্ঠানং.
৬৬. সুৱীহি ণক.
সু-সৱনে, ৱী-তন্তসন্তানে, এতেহি ণক হোতি. সুণোতীতি সুণো=সুনখো. ৱীযতীতি ৱীণা=ৱল্লকী.
৬৭. তিণাদযো.
তিণআদযো ণকন্তা নিপচ্চন্তে. তিজ-তেজনে, জলোপো, তেজেতি এতেনাতি তিণং=বীৰণাদি. লী লিহ সাদ ক্লেদানং লো লৱা, লীযতি ৰসতো সব্বত্থ অল্লীযতীতি লোণং লৱণং, লেহীযতীতি লোণং লৱণং, সাদীযতীতি লোণং লৱণং, ক্লেদযতীতি লোণং লৱণং, গমিস্স ও, গচ্ছতীতি গোণো=গো. হৰ-হৰণে, ণস্সঞ্জি, হৰীযতীতি হৰিণো=মিগো. ঈৰ-কম্পনে, ৰস্সত্তং, ণস্স ঞিচ, অত্তনো লূখভাৱে সম্পত্তে ঈৰতি কম্পতীতি ইৰিণং=ঊসৰং. থু-অভিত্থৱে, দীঘো, অভিত্থৱীযতীতি থূণং=নগৰং, থূণো=ঘৰত্থম্ভো, এৱমঞ্ঞেপি.
৬৮. ৰৱণ ৱৰণ পূৰণা দযো.
ৰৱণ ৱৰণ পূৰণা দযো অণপ্পচ্চযেন সিদ্ধা. ৰৱতীতি ৰৱণো=কোকিলো. ৱাৰেতীতি ৱৰণো=পাকাৰো. পূৰীযতে অনেনাতি পূৰণো=পৰিপূৰী.
(ইতি টৱগ্গপচ্চযৱিধানং).
৬৯. পাৱসা অতি.
পা-ৰক্খণে, ৱস-নিৱাসে, এতেতি অতি হোতি. পুব্বসৰলোপো, পাতি ৰক্খতীতি পতি=সামী, ৱসন্তি এত্থাতি ৱসতি=গেহং.
৭০. ধা হি সি তন জন জৰ গম সচা তু.
ধা-ধাৰণে, হি-গতিযং, তন-ৱিত্থাৰে, জন-জননে, জৰ-ৱযো-হানিযং, অম গম-গমনে, সচ-সমৱাযে, এতেহি তু হোতি. ধাৰেতীতি ধাতু=গেৰুকাদি. হিনোতি পৱত্তাতি ফলং এতেনাতি হেতু=কাৰণং, সেৱীযতি জনেহীতি সেতু=বন্ধতি (পদ্ধতি). তঞ্ঞতেতি তন্তু=সুত্তং. জনীযতে কম্মকিলেসেহীতি জন্তু, জাযতি কম্মকিলেহীতি ৱা জন্তু=সত্তো. জীৰতীতি জত্তু=অংসসন্ধি. গচ্ছতীতি গন্তু=গমিকো, সচতি সমেতীতি সত্তু=যৱাদিচুণ্ণং.
৭১. অৰিস্সুট চ.
অৰ-গমনেতীমস্মা তু হোতি, অৰিস্স উট আদেসোচ. অৰতি পৱত্ততীতি উতু=হেমন্তাদি,
৭২. পিত্ৱাদযো.
পিতুআদযো সদ্দা তুঅন্তা নিপচ্চন্তে. পা-ৰক্খণে, আস্স ইত্তং, পাতি ৰক্খতীতি পিতা=জনকো. পাতিস্সেৱাদিস্স মো, পাযেতীতি মাতা=জননী. ভা-দিত্তিযং, ভাতীতি ভাতা=সোদৰিযো. ধা-ধাৰণে, আস্স ঈত্তং, ধাৰীযতীতি ধীতা=পুত্তী. দুহ-পপূৰণে, ওত্তাভাৱো, তুস্স ঞ্ছিচ. দুহতি পসৱে পপূৰেতীতি দুহিতা=পুত্তী. জন-জননে, অস্স আত্তং, মা চান্তাদেসো. পপুত্তে জনেতীতি জামাতা=দুহিতুপতি. নহ-বন্ধনে, নহীযতি বন্ধীযতি পেমেনাতি নত্তা-পপুত্তো. হু-হৱনে, হৱতি পূজেতীতি হোতা=যঞ্ঞকো. পূ-পৱনে, পুনাতি আযতিং ভৱং পৱিত্তং কৰোতীতি পোতা=সোযেৱ.