৫. পঞ্চমো কণ্ডো (খাদি)

১. তিজ মানেহি খ সা খমা ৱীমংসাসু.

খন্তিযং তিজা ৱীমংসাযং মানা চ খসপ্পচ্চযা হোন্তি যথাক্কমং, তিতিক্খা, ৱীমংসা, তিতিক্খতি, ৱীমংসতি. খমাৱীমংসা, সূতি কিং? তেজনং, তেজো, তেজযতি, মাননং, মানোমানেতি.

২. কিতা তিকিচ্ছাসংসযেসু ছো.

তিকিচ্ছাযং সংসযে চ ৱত্তমানা কিতা ছো হোতি. তিকিচ্ছা, ৱিচিকিচ্ছা, তিকিচ্ছতি, ৱিচিকিচ্ছতি. অঞ্ঞত্ৰ নিকেতো, সংকেতো, কেতনং, কেতো, কেতযতি.

৩. নিন্দাযং গুপ বধা বস্স ভো চ.

নিন্দাযং ৱত্তমানেহি গুপ বধেহি ছো হোতি বস্স ভো চ. জিগুচ্ছা, বীভচ্ছা, জিগুচ্ছতি, বীভচ্ছতি, অঞ্ঞত্ৰ গোপনং, গোপো, গোপেতি, বধকো.

৪. তুংস্মা লোপো চিচ্ছাযং তে.

তুমন্ততো ইচ্ছাযমত্থে তে খসছা হোন্তি বহুলং, লোপো চ তুংপচ্চযস্স হোতি সুতত্তা, বুভুক্খা, জিগীসাং, জিঘচ্ছা, বুভুক্খতি, জিগীসতি জিঘচ্ছতি. ইধ কস্মা ন হোতি ‘ভোত্তুমিচ্ছতী’তি? পদন্তৰেনাভিধানা. তুংস্মাতি কিং? ভোজনমিচ্ছতি. ইচ্ছাযন্তি কিং? ভুঞ্জিতুং গচ্ছতি. কথং ‘কূলং ৱিপতি সতী’তি? যথা কূলং পতিতু মিচ্ছতীতি ৱাক্যং হোতি, এৱং ৱুত্তিপি হোস্সতি. ৱাক্যমেৱ চৰহি কথং হোতি? লোকস্স তথা ৱচনিচ্ছায.

৫. ঈযো কম্মা.

ইচ্ছাকম্মতো ইচ্ছাযমত্থে ঈযপ্পচ্চযো হোতি. পুত্তমিচ্ছতি পুত্থীযতি. কম্মাতি কিং? অসিনেচ্ছতি. ইধ কস্মা ন হোতি ‘ৰঞ্ঞোপুত্তমিচ্ছতী’তি? সাপেক্খত্তা, ন হি অঞ্ঞমপেক্খমানো অঞ্ঞেন সহেকত্থিভাৱমনুভৱিতুং সক্কোতি. ইধাপি চৰহি ন সিযা ‘অত্তনো পুত্ত মিচ্ছতী’তি? নেৱেত্থ ভৱিতব্বং, ন হি ভৱতি ‘অত্তনো পুত্তীযতী’তি, কথং চৰহি পুত্তস্স অত্তনিযতা-ৱগম্যতে? অঞ্ঞস্সাসুতত্তা ইচ্ছায চ তব্বিসযত্তা.

৬. উপমানাচাৰে.

কম্মতো উপমানা আচাৰত্থে ঈযো হোতি. পুত্তমি-ৱা-চৰতি পুত্তীযতি মাণৱকং, উপমানাতি কিং? পুত্তমাচৰতি.

৭. আধাৰা.

আধাৰতূ-পমানা আচাৰত্থে ঈযো যোতি. কুটিযমিৱা-চৰতি কুটীযতী পাসাদে, পাসাদীযতি কুটিযং ভিক্খু.

৮. কত্তুতাযো.

কত্তুতূ-পমানা আচাৰত্থে আযো হোতি. পব্বতো ইৱাচৰতি পব্বতাযতি.

৯. য্চত্থে.

কত্তুতো অভূততব্ভাৱে আযো হোতি বহুলং. ভুসাযতি, পটপটাযতি, লোহিতাযতি, কত্তুতোত্ৱেৱ? (অভুসং) ভুসং কৰোতীহি, ইহ কস্মা ন হোতি ‘ভুসী ভৱতী’তি? ৱুত্তত্থতায.

১০. সদ্দাদীনি কৰোতি.

সদ্দাদীহি দুতিযন্তেহি কৰোতীতি অস্মিং অত্থে আযো হোতি. সদ্দাযতি, ৱেৰাযতি, কলহাযতি, ধূপাযতি.

১১. নুমোত্ৱ-স্সো.

নমোইচ্চস্মা কৰোতীতি অস্মিং অত্থে অস্সো হোতি. নমস্সতি তথাগ্তং.

১২. ধাত্ৱত্থে নামস্মি.

নামস্মা ধাত্ৱত্থে বহুলমিহোতি. হত্থিনা অতিক্কমতি অতিহত্থযতি, ৱীণায উপগাযতি উপৱীণযতি, দড়্হং কৰোতি ৱিনযং দড়্হযতি, ৱিসুদ্ধা হোতি ৰত্তি ৱিসুদ্ধযতি, কুসলং পুচ্ছতি কুসলযতি.

১৩. সচ্চাদীহাপি.

সচ্চাদীহি ধাত্ৱত্থে আপি হোতি. সচ্চাপেতি, অত্থাপেতি, ৱেদাপেতি, সুক্খাপেতি, সুখাপেতি, দুক্খাপেতি.

১৪. ক্ৰিযত্থা.

অযমধিকাৰো আসত্থপৰিসমত্তিযা. ক্ৰিযা অত্থো যস্স সো ক্ৰিযত্থো ধাতু.

১৫. চুৰাদিতো ণি.

চুৰাদীহি ক্ৰিযত্থেহি সকত্থে ণি পৰো হোতি বহুলং. ণকাৰো ৱুদ্ধ্যত্থো, এৱমঞ্ঞত্ৰাপি, চোৰযতি, লাড়যতি, কথং ‘ৰজ্জং কাৰেতী’তি? যোগৱিভাগতো.

১৬. পযোজকব্যাপাৰে ণাপি চ.

কত্তাৰং যো পযোজযতি, তস্স ব্যাপাৰে ক্ৰিযত্থা ণিণাপী হোন্তি বহুলং, কাৰেতি, কাৰাপেতি. ননু চ কত্তাপি কৰণাদীনং পযোজকোতি তংব্যাপাৰেপি ণিণাপী পাপুণন্তি? পযোজকগ্গহণসামত্থিযা ন ভৱিস্সন্তি চুৰাদীহি ৱিসুং ৱচনসামত্থিযা চ. অতো ভিয্যো ণাপিযেৱ, ণিযেৱুৱণ্ণতো, দ্ৱযমেৱঞ্ঞেহি.

১৭. ক্যো ভাৱকম্মেস্ৱ-পৰোক্খেসু মান ন্ত ত্যাদীসু. ভাৱকম্মৱিহিতেসু পৰোক্খাৱজ্জিতেসু মানন্তত্যাদীসু পৰেসু ক্যো হোতি ক্ৰিযত্থা. ন্তগ্গহণমুত্তৰত্থং, ককাৰো অৱুদ্ধ্যত্থো এৱমুত্তৰত্ৰাপি. ঠীযমানং, ঠীযতে, সূযমানং, সূযতে, অপৰোক্খেসু মানন্তত্যাদীসূতি কিং? বভূৱ দেৱদত্তেন, বিভিদ কুসুলো. ভিজ্জতে কুসুলো সযমেৱাতি ‘ভিজ্জতে’তি সৱনা কম্মতা-ৱগম্যতে, ‘সযমেৱা’তি সৱনতো কত্তুতা, কত্তুতাৱচনিচ্ছাযন্তু ‘ভিন্দতি কুসুলো অত্তান’ন্তি ভৱতি, এৱমঞ্ঞম্পি যথাগমমনুগন্তব্বং. ‘অপৰোক্খেসু মানন্তত্যাদীসূ’তি অযমধিকাৰো আ ‘তনাদিত্ৱো’তি ৫.২৬. অপিচ এতে ক্যাদযো ত্যাদীসু পৰভূতেসু কত্তুকম্মভাৱ ৱিহিতেসু ক্যলাদীনং ৱিধানতো তেস্ৱেৱ ৱিঞ্ঞাযন্তীতি অকম্মকেহি ধাতূহি কত্তুভাৱেসু, সকম্মকেহি কত্তুকম্মেসু, কম্মাৱচনিচ্ছাযং ভাৱে চ ভৱন্তীতি ৱেদিতব্বা. যস্স পন ধাতুস্স কিৰিযা কম্মমপেক্খতে, সো সকম্মকো, যস্স তু কিৰিযা কত্তুমত্তমপেক্খতে, স্ৱাকম্মকোতি ঞাতব্বং.

১৮. কত্তৰি লো.

ক্ৰিযত্থতো অপৰোক্খেসু কত্তুৱিহিতমান ন্তত্যাদীসু লো হোতি. লকাৰো, ‘‘ঞিলস্সে’’তি ৫-১৬৩ ৱিসেসনত্থো. পচমানো, পচন্তো, পচতি.

১৯. মং চ ৰুধাদীনং.

ৰুধাদিতো কত্তুৱিহিতমানন্ত ত্যাদীসু লো হোতি মং চ অন্তসৰা পৰো. মকাৰো-নুবন্ধো, অকাৰো উচ্চাৰণত্থো. ৰুন্ধমানো, ৰুন্ধন্তো, ৰুন্ধতি.

২০. ণিণাপ্যাপীহি ৱা.

ণিণাপ্যাপীহি কত্তুৱিহিতমানন্ত ত্যাদীসু লো হোতি ৱিভাসা, ওৰযন্তো, চোৰেন্তো, কাৰযন্তো, কাৰেন্তো, কাৰাপযন্তো, কাৰাপেন্তো, সচ্চাপযন্তো, সচ্চাপেন্তো, চোৰযতি, চোৰেতি, কাৰযতি, কাৰেতি, কাৰাপযতি, কাৰাপেতি, সচ্চাপযতি, সচ্চাপেতি. ৱৱত্থিতৱিভাসত্থো-যং ৱাসদ্দো, তেন মানে নিচ্চং, চোৰযমানো, কাৰযমানো, কাৰাপযমানো, সচ্চাপযমানো.

২১. দিৱাদীহি যক.

দিৱাদীহি লৱিসযে যক হোতি. দিব্বন্তো, দিব্বতি.

২২. তুদাদীহি কো.

তুদাদীহি লৱিসযে কো হোতি. তুদমানো, তুদন্তো, তুদতি.

২৩. জ্যাদীহি ক্না.

জিআদীহি লৱিসযে ক্না হোতি. জিনন্তো, জিনাতি. কথং ‘জযন্তো’ জযতী, তি? ভূৱাদিপাঠা.

২৪. ক্যাদীহি ক্ণা.

কীআদীহি লৱিসযে ক্ণা হোতি. কিণন্তো, কিণাতি.

২৫. স্ৱাদীহি ক্ণো.

সুআদীহি লৱিসযে ক্ণো হোতি. সুণমানো, সুণন্তো, সুণোতি. কথং সুণাতীতি? ক্যাদিপাঠা.

২৬. তনাদিত্ৱো.

তনাদিতো লৱিসযে ও হোতি. তনোতি.

২৭. ভাৱকম্মেসু তব্বা-নীযা.

তব্বঅনীযা ক্ৰিযত্থা পৰে ভাৱকম্মেসু বহুলং ভৱন্তি. কত্তব্বং, কৰণীযং, কত্তব্বো কটো, কৰণীযো. বহুলাধিকাৰা কৰণাদীসুপি ভৱন্তি, সিনানীযং চুণ্ণং, দানীযো ব্ৰাহ্মণো, সম্মাৱত্তনীযো গুৰু, পৱচনীযো উপজ্ঝাযো, উপট্ঠানীযো সিস্সো.

২৮. ঘ্যণ.

ভাৱকম্মেসু ক্ৰিযত্থা পৰো ঘ্যণ হোতি বহুলং. ৱাক্যং, কাৰিযং, চেয্যং, জেয্যং.

২৯. আস্সে চ.

আতোঘ্যণ হোতি ভাৱকম্মেসু, আস্স এ চ. দেয্যং.

৩০. ৱদাদীহি যো.

ৱদাদীহি ক্ৰিযত্থেহি যো হোতি বহুলং ভাৱকম্মেসু. ৱজ্জং, মজ্জং, গম্মং. (৪২) ‘‘ভুজান্নে’’, ভোজ্জো ওদনো, ভোজ্জা যাগু, ভোগ্গমঞ্ঞং.

৩১. কিচ্চ ঘচ্চ ভচ্চ ভব্ব লেয্যা.

এতে সদ্দা যপ্পচ্চযন্তা নিপচ্চন্তে.

৩২. গুহাদীহি যক.

গুতাদীহি ক্ৰিযত্তেহি ভাৱকম্মেসু যক হোতি. গুয্হং, দুয্হং, সিস্সো. সিদ্ধা এৱেতে তব্বাদযো পেসাতিসগ্গপত্তকালেসুপি গম্যমানেসু সামঞ্ঞেনৱিধানতো, ত্ৱযা খলু কটো কত্তব্বো, কৰণীযো, কাৰিযো, কিচ্চো, এৱং ত্ৱযা কটো কত্তব্বো, ভোতা কটো কত্তব্বো, ভোতো হি পত্তো কালো কটকৰণে. এৱং উদ্ধমোহুত্তিকেপি ৱত্তমানতো পেসাদীসু সিদ্ধা এৱ. তথা অৰহে কত্তৰি সত্তিৱিসিট্ঠে চ পতীযমানে আৱস্সকাধমীণতাৱিসিট্ঠে চ ভাৱাদো সিদ্ধা, উদ্ধংমুহুত্ততো-ভোতা কটো কত্তব্বো, ভোতা ৰজ্জং কত্তব্বং. ভৱং অৰহো, ভোতা সাৰো ৱহিতব্বো, ভৱং সক্কো, ভোতা অৱস্সং কটো কত্তব্বো, ভোতা নিক্খো দাতব্বো.

৩৩. কত্তৰি ল্তুণকা.

কত্তৰি কাৰকে ক্ৰিযত্থা ল্তুণকা হোন্তি বহুলং. পঠিতা, পাঠকো. বহুলমিত্ৱেৱ? পাদেহি হৰীযতীতি পাদহা-ৰকো, গলে চুপ্পতেতি গলেচোপকো. সিদ্ধোৱ ল্তু, অৰহে সীলসাধুধম্মেসু চ সামঞ্ঞৱিহিতত্তা, ভৱং খলু কঞ্ঞায পৰিগ্গহিতা, ভৱমেতং অৰহতি. সীলাদীসু-খল্ৱপি উপাদাতা কুমাৰকে, গন্তা খেলং, মুণ্ডযিতাৰো সাৱিট্ঠাযনা ৱধুং কতপৰিগ্গহং.

৩৪. আৱী.

ক্ৰিযত্থা আৱী হোতি বহুলং কত্তৰি. ভযদস্সাৱী. অপ্পৱিসযতঞ্ঞাপনত্থং ভিন্নযোগকৰণং, সামঞ্ঞৱিহিতত্তা সীলা দীসু চ হোতেৱ.

৩৫. আসিংসাযমকো.

আসিংসাযং গম্যমানাযং ক্ৰিযত্থা অকো হোতি কত্তৰি. জীৱতূতি জীৱকো, নন্দতূতি নন্দকো, ভৱতূতি ভৱকো.

৩৬. কৰা ণনো.

কৰতো কত্তৰি ণনো হোতি. কৰোতীতি কাৰণং, কত্তৰীতি কিং? কৰণং.

৩৭. হাতো ৱীহিকালেসু.

হাতো ৱীহিস্মিং কালে চ ণনো হোতি কত্তৰি. হাযনা নাম ৱিহযো, হাযনো সংৱচ্ছৰো, ৱীহিকালেসূতি কিং? হাতা.

৩৮. ৱিদা কূ.

ৱিদস্মা কূ হোতি কত্তৰি. ৱিদূ, লোকৱিদূ.

৩৯. ৱিতো ঞাতো.

ৱিপুব্বা ঞাইচ্চস্মা কূ হোতি কত্তৰি. ৱিঞ্ঞূ. ৱিতোতি কিং? পঞ্ঞা.

৪০. কম্মা.

কম্মতো পৰা ঞাইচ্চস্মা কূ হোতি কত্তৰি. সব্বঞ্ঞূ, কালঞ্ঞূ.

৪১. ক্ৱচণ.

কম্মতো পৰা ক্ৰিযত্থা ক্ৱচি অণ হোতি কত্তৰি. কুম্ভকাৰো, সৰলাৱো, মন্তজ্ঝাযো, বহুলাধিকাৰা ইধ ন হোতি আদিচ্চং পস্সতি, হিমৱন্তং সুণোতি, গামং গচ্ছতি. ক্ৱচীতি কিং? কম্মকৰো.

৪২. গমা ৰূ.

কম্মতো পৰা গমা ৰূ হোতি কত্তৰি. ৱেদগূ পাৰগূ.

৪৩. সমানঞ্ঞ ভৱন্ত যাদিতূ-পমানা দিসা কম্মে ৰীৰিক্খকা.

সমানাদীহি যাদীহি চোপমানেহি পৰা দিসা কম্মকাৰকে ৰীৰিক্খকা হোন্তি. সমানো ৱিয দিস্সতীতি সদী সদিক্খো সদিসো. অঞ্ঞাদী অঞ্ঞাদিক্খো অঞ্ঞাদিসো. ভৱাদী ভৱাদিক্খো ভৱাদিসো. যাদী যাদিক্খো যাদিসো. ত্যাদী ত্যাদিক্খো ত্যাদিসো. সমানাদীহীতি কিং? ৰুক্খো ৱিয দিস্সতি. উপমানাতি কিং? সো দিস্সতি. কম্মেতি কিং? সো ৱিয পস্সতি. ৰকাৰা অন্তসৰাদিলোপত্থা, ককাৰো একাৰাভাৱত্থো.

৪৪. ভাৱকাৰকেস্ৱ-ঘণ ঘকা.

ভাৱে কাৰকে চ ক্ৰিযত্থা অ ঘণ ঘ কা হোন্তি বহুলং. অ-পগ্গহো, নিগ্গহো, কৰো, গৰো, চযো, জযো, ৰৱো, ভৱো, পচো, ৱচো, অন্নদো, পুৰিন্দদো, ঈসক্কৰো, দুক্কৰো, সুকৰো. ঘণ-ভাৱে পাকো, চাগো, ভাৱো, কাৰকেপি সঞ্ঞাযং তাৱ পজ্জতেনেনাতি পাদো, ৰুজতীতি ৰোগো, ৱিসতীতি ৱেসো, সৰতি কালন্তৰন্তি সাৰো থিৰংসো, দৰীযন্তে এতেহীতি দাৰা, জীৰযতি এতেনাতি জাৰো, অসঞ্ঞাযম্পি দাযো দত্তো, লাভো লদ্ধো, ঘ-ৱকো, নিপকো, ক-পিযো, খিপো, ভুজো, আযুধং.

৪৫. দাধাত্ৱি.

দাধাহি বহুলমি হোতি ভাৱকাৰকেসু. আদি, নিধি, ৱালমি.

৪৬. ৱমাদীয্যথু.

ৱমাদীহি ভাৱকাৰকেস্ৱথু হোতি. ৱমথু, ৱেপথু, (অৱথু, সযথু).

৪৭. ক্ৱি.

ক্ৰিযত্থা ক্ৱি হোতি বহুলং ভাৱকাৰকেসু. ককাৰো কানুবন্ধকাৰিযত্থো, অভিভূ, সযম্ভূ, ভত্তগ্গং, (দানগ্গং) সলাকগ্গং, সভা, পভা.

৪৮. অনো.

ক্ৰিযত্তা ভাৱকাৰকেস্ৱনো হোতি. গমনং, দানং, সম্পদানং, অপাদানং, অধিকৰণং, চলনো, জলনো, কোধনো, কোপনো, মণ্ডনো, ভূসনো.

৪৯. ইত্থিযমণ ত্তি ক যক যা চ.

ইত্থিলিঙ্গে ভাৱে কাৰকে চ ক্ৰিযত্থা অআদযো হোন্তি অনো চ বহুলং. অ তিতিক্খা, ৱীমংসা, জিগুচ্ছা, পিপাসা, পুত্তিযা ঈহা ভিক্খা, আপদা, মেধা, গোধা, ণকাৰা, হাৰা, তাৰা, ধাৰা, আৰা, ক্তি-ইট্ঠি, সিট্ঠি, ভিত্তি, ভত্তি, তন্তি ভূতি, ক-গুহা, ৰুজা, মুদা, যক-ৱিজ্জা, ইজ্জা, য-সেয্যা, সমজ্জা, পব্বজ্জা, পৰিচৰিযা, জাগৰিযা, অনকাৰণা, হাৰণা, ৱেদনা, ৱন্দনা, উপাসনা.

৫০. জাহাহি নি.

জাহাইচ্চেতেহি নি হোতিত্থিযং. জানি, হানি.

৫১. কৰা ৰিৰিযো.

কৰতো ৰিৰিযো হোতিত্থিযং. কৰণং কিৰিযা. কথং ‘ক্ৰিযা’তি? ‘‘ক্ৰিযাযং’’তি নিপাতনা.

৫২. ইকিতী সৰূপে.

ক্ৰিযত্থস্স সৰূপে-ভিধেয্যে ক্ৰিযত্থা পৰে ইকিতী হোন্তি, ৱচি, যুধি, পচতি, ‘অকাৰো ককাৰো’তি আদীসু কাৰসদ্দেন সমাসো, যথা এৱকাৰোতি.

৫৩. সীলাভিক্খঞ্ঞা-ৱস্সকেসু ণী.

ক্ৰিযত্থা ণী হোতি সীলাদীসু পতীযমানেসু, উণ্হভোজী, খীৰপাযী, অৱস্সকাৰী, সতন্দাযী.

৫৪. থাৱৰিত্তৰ ভঙ্গুৰ ভিদুৰ ভাসুৰ ভস্সৰা.

এতে সদ্দা নিপচ্চন্তে সীলে গম্যমানে.

৫৫. কত্তৰি ভূতে ক্তৱন্তু ক্তাৱী.

ভূতে-ত্থে ৱত্তমানতো ক্ৰিযত্থা ক্তৱন্তুত্তাৱী হোন্তি কত্তৰি. ৱিজিতৱা, ৱিজিতাৱী, ভূতেতি অধিকাৰো যাৱ ‘‘আহাৰত্থা’’তি (৫-৬০).

৫৬. ক্তোভাৱকম্মেসু.

ভাৱে কম্মে চ ভূতে ক্তো হোতি. আসিতং ভৱতা. কতো কটো ভৱতা.

৫৭. কত্তৰি চাৰম্ভে.

ক্ৰিযাৰম্ভে কত্তৰি ক্তো হোতি যথাপত্তঞ্চ. পকতো ভৱং কটং, পকতো কটো ভৱতা, পসুত্তো ভৱং, পসুত্তং ভৱতা.

৫৮. ঠা-স ৱস সিলিস সী ৰুহ জৰ জনীহি.

ঠাদীহি কত্তৰি ক্তো হোতি যথাপত্তঞ্চ. উপট্ঠিতো গুৰুং ভৱং, উপট্ঠিতো গুৰু ভোতা, উপাসিতো গুৰুং ভৱং, উপাসিতো গুৰু ভোতা, অনুৱুসিতো গুৰুং ভৱং, অনুৱুসিতো গুৰু ভোতা, আসিলিট্ঠো গুৰুং ভৱং, আসিলিট্ঠো গুৰু ভোতা, অধিস্সিতো খটোপিকং ভৱং, অধিস্সিতা খটোপিকা ভোতা, আৰড়্হো ৰুক্খং ভৱং, আৰুড়্হো ৰুক্খো ভোতা, অনুজিণ্ণো ৱসলিং দেৱদত্তো, অনুজিণ্ণা ৱসলী দেৱদত্তেন, অনুজাতো মাণৱকো মাণৱিকং, অনুজাতা মাণৱিকা মাণৱকেন.

৫৯. গমনত্থাকম্মকাধাৰে চ.

গমনত্থতো অকম্মকতো চ ক্ৰিযত্থা আধাৰে ক্তো হোতি কত্তৰি চ যথাপত্তঞ্চ, ইদমেসং যাতং, ইহ তে যাতা, ইহ তেহি যাতং, অযং তেহি যাতো পথো, ইদমেসমাসিতং, ইহ তে আসিতা, ইহতেহি আসিতং, ‘দেৱো চে ৱুট্ঠো সম্পন্না সালযো’তি কাৰণসামগ্গীসম্পত্তি এত্থাভিমতা.

৬০. আহাৰত্থা.

অজ্ঝোহাৰত্থা আধাৰে ক্তো হোতি যথাপত্তঞ্চ, ইদমেসং ভুত্তং, ইদমেসং পীতং, ইহ তেহি ভুত্তং, ইহ তেহি পীতং, ওদনো তেহি ভুত্তো পীতমুদকং, অকত্তত্থো যোগৱিভাগো, কথং ‘পীতা গাৱো’তি? পীতমেসং ৱিজ্জতীতি পীতা, বাহুলকা ৱা, ‘পস্সিন্নো’তি যা এত্থ ভূতকালতা, তত্ৰ ত্তো, এৱং ৰঞ্ঞং মতো ৰঞ্ঞং ইট্ঠো, ৰঞ্ঞং বুদ্ধো, ৰঞ্ঞং পূজিতো, এৱং সীলিতো, ৰক্খিতো, খন্তো, আকুট্ঠো, ৰুট্ঠো, ৰুসিতো, অভিব্যাহটো, দযিযো, হট্ঠো, কন্তা, সংযতো, অমতো, ‘কট্ঠ’ন্তি ভূততাযমেৱ হেতুনো, ফলং ত্ৱত্ৰ ভাৱি.

৬১. তুং তাযে তৱে ভাৱে ভৱিস্সতি ক্ৰিযাযং তদত্থায.

ভৱিস্সতি অত্থে ৱত্তমানতো ক্ৰিযত্থা ভাৱে তুং তাযে তৱে হোন্তি ক্ৰিযাযং তদত্থাযং পতীযমানাযং. কাতুং গচ্ছতি, কত্তাযে গচ্ছতি, কাতৱে গচ্ছতি, ইচ্ছতি ভোত্তুং কামেতি ভোত্তুন্তি ইমীনাৱ সিদ্ধং, পুনব্বিধানে ত্ৱিহাপি সিযা ‘ইচ্ছন্তো কৰোতী’তি, এৱং সক্কোতি ভোত্তুং, জানাতি ভোত্তুং, গিলাযতি ভোত্তুং, ঘটতে ভোত্তুং, আৰভতে ভোত্তুং, লভতে ভোত্তুং, পক্কমতি ভোত্তুং, উস্সহতি ভোত্তুং, অৰহতি ভোত্তুং, অত্থি ভোত্তুং, ৱিজ্জতি ভোত্তুং, ৱট্ট তিভোত্তুং, কপ্পতি ভোত্তুন্তি. তথা পাৰযতি ভোত্তুং, পহু ভোত্তুং, সমত্থো ভোত্তুং, পৰিযত্তো ভোত্তুং, অলং ভোত্তুন্তি ভৱতিস্স সব্বত্থ সম্ভৱা. তথা কালো ভোত্তুং. সমযো ভোতুং, ৱেলা ভোতুন্তি, যথা ভোত্তুংমনো, সোত্তুং সোতো, দট্ঠুং চক্খু, যুজ্ঝিতুং ধনু, ৱত্তুং জড়ো, গন্তুমনো, কত্তুমলসোতি, উচ্চাৰণন্তু ৱত্তাযত্তং. ভাৱেতি কিং? কৰিস্সামীতি গচ্ছতি, ক্ৰিযাযন্তি কিং? ভিক্খিস্সং ইচ্চস্স জটা, তদত্থাযন্তি কিং? গচ্ছিস্সতো তে ভৱিস্সতি ভত্তং ভোজনায.

৬২. পটিসেধে-লংখলূনং তুন ত্ৱান ত্ৱা ৱা.

অলং খলুসদ্দানং পটিসেধত্থানং পযোগে তুনাদযো ৱা হোন্তি ভাৱে. অলং সোতুন, খলু সোতুন, অলং সুত্ৱান, ধলু সুত্ৱান, অলং সুত্ৱা, খলু সুত্ৱা, অলং সুতেন, খলু সোতেন, অলং খলূনন্তি কিং? মা হোতু, পটিসেধেতি কিং? অলঙ্কাৰো.

৬৩. পুব্বেককত্থুকানং.

একো কত্তা যেসং ব্যাপাৰানং, তেসু যো পুব্বো, তদত্থতো ক্ৰিযত্থা তুনাদযো হোন্তি ভাৱে, সোতুন যাতি, সুত্ৱান, সুত্ৱা ৱা, এককত্তুকানন্তিকিং? ভুত্তস্মিং দেৱদত্তে যঞ্ঞদত্তো ৱজতি, পুব্বাতি কিং? ভুঞ্জভি চ পচতি চ. ‘অপ্পত্ৱা নদিং পব্বতো অতিক্কম্ম পব্বতং নদী’তি ভূধাতুস্স সব্বত্থ সম্ভৱা এককত্তুকতা পুব্বকালতা চ গম্যতে. ‘ভুত্ৱা ভুত্ৱা গচ্ছতীতি’ ইমিনাৱ সিদ্ধং আভিক্খঞ্ঞন্তু দ্ৱিব্বচনাৱগম্যতে. কথং ‘জীৱগ্গাহং অগাহযি, কাযপ্পচালকং গচ্ছন্তী’তি আদি? ঘণন্তেন ক্ৰিযাৱিসেসনেন সিদ্ধং যথা ‘ওদনপাকং সযতী’তি.

৬৪. ন্তো কত্থৰি ৱত্তমানে.

ৱত্তমানত্থে ৱত্তমানতো ক্ৰিযত্তা ন্তো হো তি কত্তৰি, তিট্ঠন্তো.

৬৫. মানো.

ৱত্তমানত্থে ৱত্তমানতো ক্ৰিযত্থা মানো হোতি, কত্তৰি. তিট্ঠমানো.

৬৬. ভাৱকম্মেসু.

ৱত্তমানত্থে ৱত্তমানতো ক্ৰিংযত্থা ভাৱে কম্মেচ মানো হোতি. ঠীযমানং, পচ্চমানো ওদনো.

৬৭. তে স্সপুব্বানাগতে.

অনাগতত্থে ৱত্তমানতো ক্ৰিযত্থা তেন্তমানা স্সপুব্বা হোন্তি. ঠস্সন্তো, ঠস্সমানো, ঠীযিস্সমানং, পচ্চিস্সমানো ওদনো.

৬৮. ণ্ৱাদযো.

ক্ৰিযত্থা পৰে বহুলং ণ্ৱাদযো হোন্তি. চাৰু, দাৰু.

৬৯. খছসান মেকস্সৰোদি দ্ৱে.

খছসপ্পচ্চযন্তানং ক্ৰিযত্থানং পঠমেকস্সৰং সদ্দৰূপং দ্ৱে ভৱতি. তিতিক্খা, জিগুচ্ছা, ৱীমংসা.

৭০. পৰোক্খাযঞ্চ.

পৰোক্খাযং পঠমেকস্সৰং সদ্দৰূপং দ্ৱে ভৱতি. জগাম, চকাৰো অনুত্তসমুচ্চযত্থো, তেনঞ্ঞত্ৰাপি যথাগমং, জহাতি, জহিতব্বং, জহিতুং, দদ্দল্লতি, চঙ্কমতি. ‘লোলুপো, মোমূহোতি ওত্তং তদমিনাদিপাঠা.

৭১. আদিস্মা সৰা.

আদিভূতা সৰা পৰমেকস্সৰং দ্ৱে হোতি, অসিসিসতি, আদিস্মাতি কিং? জজগাৰ, সৰাতি কিং? পপাচ.

৭২. ন পুন.

যং দ্ৱিভূতং, ন তং পুন দ্ৱিত্তমাপজ্জতে, তিতিক্খিসতি, জিগুচ্ছিসতি.

৭৩. যথিট্ঠং স্যাদিনো.

স্যাদ্যন্তস্স যথিট্ঠমেকস্সৰমাদিভূতমঞ্ঞং ৱা যথাগমং দ্ৱিত্তপজ্জতে, পুপুত্তীযিসতি, পুতিত্তীযিসতি, পুত্তীযিযিসতি.

৭৪. ৰস্সো পুব্বস্স.

দ্ৱিত্তে পুব্বস্স সৰো ৰস্সো হোতি. দদাতি.

৭৫. লোপো-নাদিব্যঞ্জনস্স.

দ্ৱিত্তে পুব্বস্সাদিতো-ঞ্ঞস্স ব্যঞ্জনস্স লোপো হোতি. অসিসিসতি.