৭. কিব্বিধানকপ্প
পঠমকণ্ড
(ক)
বুদ্ধং ঞাণসমুদ্দং, সব্বঞ্ঞুং লোকহেতু’খীণমতিং;
ৱন্দিত্ৱা পুব্বমহং, ৱক্খামি সসাধনং হি কিতকপ্পং.
(খ)
সাধনমূলং হি পযোগং,
আহু পযোগমূলমত্থঞ্চ;
অত্থেসু ৱিসাৰদমতযো,
সাসনস্সুধৰা জিনস্স মতা.
(গ)
অন্ধো দেসকৱিকলো,
ঘতমধুতেলানি ভাজনেন ৱিনা;
নট্ঠো নট্ঠানি যথা,
পযোগৱিকলো তথা অত্থো.
(ঘ)
তস্মা সংৰক্খণত্থং, মুনিৱচনত্থস্স দুল্লভস্সাহং;
ৱক্খামি সিস্সকহিতং, কিতকপ্পং সাধনেন যুতং.
৫২৪. , ৫৬১. ধাতুযা কম্মাদিম্হি ণো.
ধাতুযা কম্মাদিম্হি ণপচ্চযো হোতি.
কম্মং কৰোতীতি কম্মকাৰো, এৱং কুম্ভকাৰো, মালাকাৰো, কট্ঠকাৰো, ৰথকাৰো, ৰজতকাৰো, সুৱণ্ণকাৰো, পত্তগ্গাহো, তন্তৱাযো, ধঞ্ঞমাযো, ধম্মকামো, ধম্মচাৰো.
৫২৫. , ৫৬৫. সঞ্ঞাযম নু.
সঞ্ঞাযমভিধেয্যাযং ধাতুযা কম্মাদিম্হি অকাৰপচ্চযো হোতি, নামম্হি চ নুকাৰাগমো হোতি.
অৰিং দমেতীতি অৰিন্দমো, ৰাজা. ৱেস্সং তৰতীতি ৱেস্সন্তৰো, ৰাজা. তণ্হং কৰোতীতি তণ্হঙ্কৰো, ভগৱা. মেধং কৰোতীতি মেধঙ্কৰো, ভগৱা. সৰণং কৰোতীতি সৰণঙ্কৰো, ভগৱা. দীপং কৰোতীতি দীপঙ্কৰো, ভগৱা.
৫২৬. , ৫৬৭. পুৰে দদা চ ইং.
পুৰসদ্দে আদিম্হি দদইচ্চেতায ধাতুযা অকাৰপচ্চযো হোতি, পুৰসদ্দস্স অকাৰস্স চ ইং হোতি.
পুৰে দানং অদাসীতি পুৰিন্দদো দেৱৰাজা.
৫২৭. , ৫৬৮. সব্বতো ণ্ৱু ত্ৱাৱী ৱা.
সব্বতো ধাতুতো কম্মাদিম্হি ৱা অকম্মাদিম্হি ৱা অকাৰ ণ্ৱু তু আৱীইচ্চেতে পচ্চযা হোন্তি.
তং কৰোতীতি তক্কৰো, হিতং কৰোতীতি হিতকৰো, ৱিনেতি এত্থ, এতেনাতি ৱা ৱিনযো নিস্সায নং ৱসতীতি নিস্সযো.
ণ্ৱুম্হি – ৰথং কৰোতীতি ৰথকাৰকো, অন্নং, দদাতীতি অন্নদাযকো, ৱিনেতি সত্তেতি ৱিনাযকো, কৰোতীতি কাৰকো, দদাতীতি দাযকো, নেতীতি নাযকো.
তুম্হি – তং কৰোতীতি তক্কত্তা, তস্স কত্তাতি ৱা তক্কত্তা. ভোজনং দদাতীতি ভোজনদাতা, ভোজনস্স দাতাতি ৱা ভোজনদাতা. কৰোতীতি কত্তা. সৰতীতি সৰিতা.
আৱীম্হি – ভযং পস্সতীতি ভযদস্সাৱী ইচ্চেৱমাদি.
৫২৮. , ৫৭৭. ৱিস ৰুজ পদাদিতো ণ.
ৱিস ৰুজ পদইচ্চেৱমাদীহি ধাতূহি ণ পচ্চযো হোতি.
পৱিসতীতি পৱেসো, ৰুজতীতি ৰোগো, উপ্পজ্জতীতি উপ্পাদো, ফুসতীতি ফস্সো, উচতীতি ওকো, ভৱতীতি ভাৱো, অযতীতি আযো, সম্মা বুজ্ঝতীতি সম্বোধো, ৱিহৰতীতি ৱিহাৰো.
৫২৯. , ৫৮০. ভাৱে চ.
ভাৱত্থাভিধেয্যে সব্বধাতূহি ণপচ্চযো হোতি.
পচ্চতে, পচনং ৱা পাতো, চজতে, চজনং ৱা চাগো, এৱং যাগো, যোগো, ভাগো, পৰিদাহো.
৫৩০. , ৫৮৪. ক্ৱি চ.
সব্বধাতূহি ক্ৱিপচ্চযো হোতি.
সম্ভৱতীতি সম্ভূ, ৱিসেসেন ভৱতীতি ৱিভূ, ভুজেন গচ্ছতীতি ভুজগো, সং অত্তানং খনতি, সং সট্ঠু খনতীতি ৱা সঙ্খো.
৫৩১. , ৫৮৯. ধৰাদীহি ৰম্মো.
ধৰইচ্চেৱমাদীহি ধাতূহি ৰম্মপচ্চযো হোতি.
ধৰতি তেনাতি ধম্মো, কৰীযতে তন্তি কম্মং.
৫৩২. , ৫৯০. তস্সীলাদীসু ণীত্ৱাৱী চ.
সব্বেহি ধাতূহি তস্সীলাদীস্ৱত্থেসু ণী তু আৱী ইচ্চেতে পচ্চযা হোন্তি.
পিযং পসংসিতুং সীলং যস্স ৰঞ্ঞো, সো হোতি ৰাজা পিযপসংসী, ব্ৰহ্মং চৰিতুং সীলং যস্স পুগ্গলস্স সো হোতি পুগ্গলো ব্ৰহ্মচাৰী, পসয্হ পৱত্তিতুং সীলং যস্স ৰঞ্ঞো, সো হোতি ৰাজা পসয্হপৱত্থা, ভযং পস্সিতুং সীলং যস্স সমণস্স, সো হোতি সমণো ভযদস্সাৱী ইচ্চেৱমাদি.
৫৩৩. , ৫৯১. সদ্দ কু ধ চল মণ্ডত্থৰুধাদীহিযু.
সদ্দ কুধ চল মণ্ডত্থেহি চ ৰুচাদীহি চ ধাতূহি যুপচ্চযো হোতি তস্সীলাদীস্ৱত্থেসু.
ঘোসনসীলো ঘোসনো, ভাসনসীলো ভাসনো. এৱং ৱিগ্গহো কাতব্বো. কোধনো, দোসনো, চলনো, কম্পনো, ফন্দনো, মণ্ডনো, ৱিভূসনো, ৰোচনো, জোতনো, ৱড্ঢনো.
৫৩৪. , ৫৬২. পাৰাদিগমিম্হা ৰূ.
গমুইচ্চেতম্হা ধাতুম্হা পাৰসদ্দাদিম্হা ৰূপচ্চযো হোতি তস্সীলাদীস্ৱত্থেসু.
ভৱস্স পাৰং ভৱপাৰং, ভৱপাৰং গন্তুং সীলং যস্স পুৰিসস্স, সো হোতি পুৰিসো ভৱপাৰগূ.
তস্সীলাদীস্ৱীতি কিমত্থং? পাৰঙ্গতো.
পাৰাদিগমিম্হাতি কিমত্থং? অনুগামী.
৫৩৫. , ৫৯৩. ভিক্খাদিতো চ.
ভিক্খইচ্চেৱমাদীহি ধাতূহি ৰূপচ্চযো হোতি তস্সীলাদীস্ৱত্থেসু.
ভিক্খনসীলো যাচনসীলো ভিক্খু, ৱিজাননসীলো ৱিঞ্ঞূ.
৫৩৬. , ৫৯৪. তনত্যাদীনং ণুকো.
হনত্যাদীনং ধাতূনং অন্তে ণুকপচ্চযো হোতি তস্সীলাদীস্ৱত্থেসু.
আহননসীলো আঘাতুকো, কৰণসীলো কাৰুকো.
৫৩৭. , ৫৬৬. নু নিগ্গহিতং পদন্তে.
পদন্তে নুকাৰাগমো নিগ্গহিতমাপজ্জতে.
অৰিং দমেতীতি অৰিন্দমো, ৰাজা. ৱেস্সং তৰতীতি ৱেস্সন্তৰো, ৰাজা. পভং কৰোতীতি পভঙ্কৰো, ভগৱা.
৫৩৮. , ৫৯৫. সংহনাঞ্ঞায ৱা ৰো ঘো.
সংপুব্বায হনইচ্চেতায ধাতুযা, অঞ্ঞায ৱা ধাতুযা ৰপচ্চযো, হনস্স চ ঘো হোতি.
সমগ্গং কম্মং সমুপগচ্ছতীতি সঙ্ঘো, সমন্ততো নগৰস্স মাহিৰে খঞ্ঞতীতি পৰিখা, অন্তং কৰোতীতি অন্তকো.
সংইতি কিমত্থং? উপহননং উপঘাতো.
৫৩৯. , ৫৫৮. ৰম্হি ৰন্তো ৰাদিনো.
ৰম্হি পচ্চযে পৰে সব্বো ধাত্ৱন্তো ৰকাৰাদি লোপো হোতি.
অন্তকো, পাৰগূ, সত্থা, দিট্ঠো ইচ্চেৱমাদি.
৫৪০. , ৫৪৫. ভাৱকম্মেসু তব্বানীযা.
ভাৱকম্মইচ্চেতেস্ৱত্থেসু তব্ব অনীযইচ্চেতে পচ্চযা হোন্তি সব্বধাতূহি.
ভৱিতব্বং, ভৱনীযং, আসিতব্বং, আসনীযং, পজ্জিতব্বং, পজ্জনীযং, কত্তব্বং, কৰণীযং, গন্তব্বং, গমনীযং.
৫৪১. , ৫৫২. ণ্যো চ.
ভাৱকম্মেসু সব্বধাতূহি ণ্যপচ্চযো হোতি.
কত্তব্বং কাৰিযং, জেতব্বং জেয্যং, নেতব্বং নেয্যং, ইচ্চেৱমাদি.
চগ্গহণেন তেয্যপচ্চযো হোতি. ঞাতব্বং ঞাতেয্যং, দট্ঠেয্যং, পত্তেয্যং ইচ্চেৱমাদি.
৫৪২. , ৫৫৭. কৰম্হা ৰিচ্চ.
কৰইচ্চেতম্হা ধাতুম্হা ৰিচ্চপচ্চযো হোতি ভাৱকম্মেসু.
কত্তব্বং কিচ্চং.
৫৪৩. , ৫৫৫. ভূতো’ব্ব.
ভূইচ্চেতায ধাতুযা ণ্যপচ্চযস্স ঊকাৰেন সহ অব্বাদেসো হোতি ভাৱকম্মেসু.
ভৱিতব্বো ভব্বো, ভৱিতব্বং ভব্বং.
৫৪৪. , ৫৫৬. ৱদ মদ গমু যুজ গৰহাকাৰাদীহি জ্জ ম্ম গ্গ য্হেয্যা গাৰো ৱা.
ৱদ মদ গমু যুজ গৰহাকাৰন্তইচ্চেৱমাদীহি ধাতূহি ণ্যপচ্চযস্স যথাসঙ্খ্যং জ্জ ম্ম গ্গ য্হ এয্যাদেসা হোন্তি ৱা ধাত্ৱন্তেন সহ, গৰস্সং চ গাৰো হোতি ভাৱকম্মেসু.
ৱত্তব্বং ৱজ্জং, মদনীযং মজ্জং, গমনীযং গম্মং, যোজনীযং যোগ্গং, গৰহিতব্বং গাৰয্হং, দাতব্বং দেয্যং, পাতব্বং পেয্যং, হাতব্বং হেয্যং, মাতব্বং মেয্যং, ঞাতব্বং ঞেয্যং, ইচ্চেৱমাদি.
৫৪৫. , ৫৪৮. তে কিচ্চা.
যে পচ্চযা তব্বাদযো ৰিচ্চন্তা, তে কিচ্চসঞ্ঞাতি ৱেদিতব্বা.
কিচ্চসঞ্ঞায কিংপযোজনং? ভাৱকম্মেসু কিচ্চত্তখত্থা.
৫৪৬. , ৫৬২. অঞ্ঞে কিত.
অঞ্ঞে পচ্চযা কিত এৱ সঞ্ঞা হোন্তি.
কিত সঞ্ঞায কিংপযোজনং? কত্তৰি কিত.
৫৪৭. , ৫৯৬. নন্দাদীহি যু.
নন্দাদীহি ধাতূহি যুপচ্চযো হোতি ভাৱকম্মেসু.
নন্দীযতে নন্দনং, নিন্দিতব্বং ৱা নন্দনং, গহণীযং গহণং, চৰিতব্বং চৰণং, এৱং সব্বত্থ যোজেতব্বা.
৫৪৮. , ৫৯৭. কত্তুকৰণপদেসেসু চ.
কত্তুকৰণপদেসইচ্চেতেস্ৱত্থেসু চ যুপচ্চযো হোতি.
কত্তৰি তাৱ – ৰজং হৰতীতি ৰজোহৰণং তোযং.
কৰণে তাৱ – কৰোতি তেনাতি কৰণং.
পদেসে তাৱ – তিট্ঠন্তি তস্মিন্তি ঠানং. এৱং সব্বত্থ যোজেতব্বা.
৫৪৯. , ৫৫০. ৰহাদিতো ণ.
ৰকাৰহকাৰাদ্যন্তেহি ধাতূহি অনাদেসস্স নস্স ণো হোতি.
কৰোতি তেনাতি কৰণং, পূৰেতি তেনাতি পূৰণং. গহণীযং তেনাতি গহণং. এৱমঞ্ঞেপি যোজেতব্বা.
ইতি কিব্বিধানকপ্পে পঠমো কণ্ডো.
দুতিযকণ্ড
৫৫০. , ৫৪৬. ণাদযো তেকালিকা.
ণাদযো পচ্চযা যুপচ্চযন্তা তেকালিকাতি ৱেদিতব্বা.
কুম্ভং কৰোতি অকাসি কৰিস্সতীতি কুম্ভকাৰো, কৰোতি অকাসি কৰিস্সতি তেনাতি কৰণং. এৱমঞ্ঞেপি যোজেতব্বা.
৫৫১. , ৫৯৮. সঞ্ঞাযং দা ধাতো ই.
সঞ্ঞাযমভিধেয্যাযং দা ধাতো ইপচ্চযো হোতি.
পঠমং আদীযতীতি আদি, উদকং দধাতীতি উদমি, মহোদকানি দধাতীতি মহোদধি, ৱালানি দধাতি তস্মিন্তি ৱালধি, সম্মা ধীযতীতি সন্ধি.
৫৫২. , ৬০৯. তি কিত চাসিট্ঠে.
সঞ্ঞাযমভিধেয্যাযং সব্বধাতূহি তিপচ্চযো হোতি, কিত চ আসিট্ঠে.
জিনো জনং বুজ্ঝতূতি জিনবুদ্ধি, ধনং অস্স ভৱতূতি ধনভূতি, ভৱতূতি ভূতো, ভৱতূতি ভাৱো, ধম্মো জনং দদাতূতি ধম্মদিন্নো, ৱড্ঢতূতি ৱড্ঢমানো. এৱমঞ্ঞেপি যোজেতব্বা.
৫৫৩. , ৫৯৯. ইত্থিযমতিযৱো ৱা.
ইত্থিযমভিধেয্যাযং সব্বধাতূহি অকাৰ তি যু ইচ্চেতে পচ্চযা হোন্তি ৱা.
জীৰতীতী জৰা, মঞ্ঞতীতি মতি, চেতযতীতি চেতনা, ৱেদযতীতি ৱেদনা. এৱমঞ্ঞেপি যোজেতব্বা.
৫৫৪. , ৬০১. কৰতো ৰিৰিয.
কৰতো ইত্থিযমনিত্থিযং ৱা অভিখেয্যাযং ৰিৰীযপচ্চযো হোতি ৱা.
কত্তব্বা কিৰিযা, কৰণীযং কিৰিযং.
৫৫৫. , ৬১২. অতীতে ততৱন্তুতাৱী.
অতীতে কালে সব্বধাতূহি ততৱন্তুতাৱীইচ্চেতে পচ্চযা হোন্তি.
হুতো, হুতৱা, হুতাৱী. ৱুসিতো, ৱুসিতৱা, ৱুসিতাৱী. ভুত্তো, ভুত্তৱা, ভুত্তাৱী.
৫৫৬. , ৬২২. ভাৱকম্মেসু ত.
ভাৱকম্মেসু অতীতে কালে তপচ্চযো হোতি সব্বধাতূহি.
ভাৱে তাৱ – তস্স গীতং, নচ্চং, নট্টং, হসিতং.
কম্মনি তাৱ – তেন ভাসিতং, দেসিতং.
৫৫৭. , ৬০৬. বুধগমাদিত্থে কত্তৰি.
বুধগমুইচ্চেৱমাদীহি ধাতূহি তদত্থে গম্যমানে তপচ্চযো হোতি কত্তৰি সব্বকালে.
সব্বে সঙ্খতাসঙ্খতে ধম্মে বুজ্ঝতি অবুজ্ঝি বুজ্ঝিস্সতীতি বুদ্ধো, সৰণঙ্গতো, সমথঙ্গতো, অমথঙ্গতো, জানাতি অজানি জানিস্সতীতি ঞাতো, ইচ্চেৱমাদি.
৫৫৮. , ৬০২. জিতো ইন সব্বত্থ.
জিইচ্চেতায ধাতুযা ইনপচ্চযো হোতি সব্বকালে কত্তৰি.
পাপকে অকুসলে ধম্মে জিনাতি অজিনি জিনিস্সতীতি জিনো.
৫৫৯. , ৬০৩. সুপতো চ.
সুপইচ্চেতায ধাতুযা ইনপচ্চযো হোতি কত্তৰি, ভাৱে চ.
সুপতীতি সুপিনং, সুপীযতে সুপিনং.
৫৬০. , ৬০৪. ঈসংদুসূহি খ.
ঈসংদুসুসদ্দাদীহি সব্বধাতূহি খপচ্চযো হোতি.
ঈসস্সযো, দুস্সযো, সুস্সযো ভৱতা, ঈসক্কৰং, দুক্কৰং, সুকৰং, ভৱতা.
৫৬১. , ৬৩৬. ইচ্ছত্থেসু সমানকত্তুকেসু তৱে তুং ৱা.
ইচ্ছত্থেসু সমানকত্তুকেসু সব্বধাতূহিতৱেতুংইচ্চেতে পচ্চযা হোন্তি সব্বকালে কত্তৰি.
পুঞ্ঞানি কাতৱে, সদ্ধম্মং সোতু মিচ্ছতি.
৫৬২. , ৬৩৮. অৰহসক্কাদীসু চ.
অৰহসক্কাদীসু চ অত্থেসু সব্বধাতূহি তুংপচ্চযো হোতি.
কো তং নিন্দিতুমৰহতি, সক্কা জেতুং ধনেন ৱা. এৱমঞ্ঞেপি যোজেতব্বা.
৫৬৩. , ৬৩৯. পত্তৱচনে অলমত্থেসু চ.
পত্তৱচনে অলমত্থেসু সব্বধাতূহি তুংপচ্চযো হোতি.
অলমেৱ দানানি দাতুং, অলমেৱ পুঞ্ঞানি কাতুং.