৬. আখ্যাতকপ্প

পঠমকণ্ড

(ক)

আখ্যাতসাগৰমথজ্জতনীতৰঙ্গং,

ধাতুজ্জলং ৱিকৰণাগমকালমীনং;

লোপানুবন্ধৰিযমত্থৱিভাগতীৰং,

ধীৰা তৰন্তি কৱিনো পুথুবুদ্ধিনাৱা.

(খ)

ৱিচিত্তসঙ্খাৰপৰিক্খিতং ইমং,

আখ্যাতসদ্দং ৱিপুলং অসেসতো;

পণম্য সম্বুদ্ধমনন্তগোচৰং,

সুগোচৰং যং ৱদতো সুণাথ মে.

(গ)

অধিকাৰে মঙ্গলে চেৱ, নিপ্ফন্নে চাৱধাৰণে;

অনন্তৰে চ পাদানে, অথসদ্দো পৱত্ততি.

৪১৬. , ৪২৯. অথ পুব্বানি ৱিভত্তীনং ছ পৰস্সপদানি.

অথ সব্বাসং ৱিভত্তীনং যানি যানি পুব্বকানি ছ পদানি, তানি তানি পৰস্সপদসঞ্ঞানি হোন্তি.

তং যথা? তি অন্তি, সি থ, মি ম.

পৰস্সপদমিচ্চনেন ক্ৱত্থো? কত্তৰি পৰস্সপদং.

৪০৭. , ৪৩৯. পৰাণ্যত্তনোপদানি.

সব্বাসং ৱিভত্তীনং যানি যানি পৰানি ছ পদানি. তানি তানি অত্তনোপদসঞ্ঞানি হোন্তি.

তং যথা? তে অন্তে, সে ৱ্হে, এ ম্হে.

অত্তনোপদমিচ্চনেন ক্ৱত্থো? অত্তনোপদানি ভাৱে চ কম্মনি.

৪০৮. , ৪৩১. দ্ৱে দ্ৱে পঠম মজ্ঝিমুত্তমপুৰিসা.

তাসং সব্বাসং ৱিভত্তীনং পৰস্সপদানং, অত্তনোপদানঞ্চ দ্ৱে দ্ৱে পদানি পঠমমজ্ঝিমুত্তমপুৰিসসঞ্ঞানি হোন্তি.

তং যথা? তি অন্তি ইতি পঠমপুৰিসা, সি থ ইতি মজ্ঝিমপুৰিসা, মি ম ইতি উত্তমপুৰিসা. অত্তনোপদানম্পি তে অন্তে ইতি পঠমপুৰিসা, সে ৱ্হে ইতি মজ্ঝিমপুৰিসা, এ ম্হে ইতি উত্তমপুৰিসা. এৱং সব্বত্থ.

পঠমমজ্ঝিমুত্তমপুৰিসমিচ্চনেন ক্ৱত্থো? নামম্হি পযুজ্জমানেপি তুল্যাধিকৰণে পঠমো, তুম্হে মজ্ঝিমো, অম্হে উত্তমো.

৪০৯. , ৪৪১. সব্বেসমেকাভিধানে পৰো পুৰিসো.

সব্বেসং তিণ্ণং পঠমমজ্ঝিমুত্তম পুৰিসানং একাভিধানে পৰো পুৰিসো গহেতব্বো.

সো চ পঠতি, ত্ৱঞ্চ পঠসি, তুম্হে পঠথ. সো চ পচতি, ত্ৱঞ্চ পচসি. তুম্হে পচথ. এৱং সেসাসু ৱিভত্তীসু পৰো পুৰিসো যোজেতব্বো.

৪১০. , ৪৩২. নামম্হি পযুজ্জমানেপি তুল্যাধিকৰণে পঠমো.

নামম্হি পযুজ্জমানেপি অপ্পযুজ্জমানেপি তুল্যাধিকৰণে পঠমপুৰিসো হোতি.

সো গচ্ছতি, তে গচ্ছন্তি.

অপ্পযুজ্জমানেপি – গচ্ছতি, গচ্ছন্তি.

তুল্যাধিকৰণেতি কিমত্থং? তেন হঞ্ঞসে ত্ৱং দেৱদত্তেন.

৪১১. , ৪৩৬. তুম্হে মজ্ঝিমো.

তুম্হে পযুজ্জমানেপি অপ্পযুজ্জমানেপি তুল্যাধিকৰণে মজ্ঝিমপুৰিসো হোতি.

ত্ৱং যাসি, তুম্হে যাথ.

অপ্পযুজ্জমানেপি – যাসি, যাথ.

তুল্যাধিকৰণেতি কিমত্থং? তযা পচ্চতে ওদনো.

৪১২. , ৪৩৭. অম্হে উত্তমো.

অম্হে পযুজ্জমানেপি অপ্পযুজ্জমানেপি তুল্যাধিকৰণে উত্তমপুৰিসো হোতি.

অহং যজামি, মযং যজাম.

অপ্পযুজ্জমানেপি – যজামি, যজাম.

তুল্যাধিকৰণেতি কিমত্থং? মযা ইজ্জতে বুদ্ধো.

৪১৩. , ৪২৭. কালে.

‘‘কালে’’ ইচ্চেতং অধিকাৰত্থং ৱেদিতব্বং.

৪১৪. , ৪২৮. ৱত্তমানা পচ্চুপ্পন্নে.

পচ্চুপ্পন্নে কালে ৱত্তমানাৱিভত্তি হোতি.

পাটলিপুত্তং গচ্ছতি, সাৱত্থিং পৱিসতি.

৪১৫. , ৪৫১. আণত্যা সিট্ঠে’নুত্তকালে পঞ্চমী.

আণত্যত্থে চ আসীসত্থে চ অনুত্তকালে পঞ্চমী ৱিভত্তি হোতি.

কৰোতু কুসলং, সুখং তে হোতু.

৪১৬. , ৪৫৪. অনুমতিপৰিকপ্পত্থেসু সত্তমী.

অনুমত্যত্থে চ পৰিকপ্পত্থে চ অনুত্তকালে সত্তমী ৱিভত্তি হোতি.

ত্ৱং গচ্ছেয্যাসি, কিমহং কৰেয্যামি.

৪১৭. , ৪৬০. অপচ্চক্খে পৰোক্খাতীতে.

অপচ্চক্খে অতীতে কালে পৰোক্খাৱিভত্তি হোতি.

সুপিনে কিলমাহ, এৱং কিল পোৰাণাহু.

৪১৮. , ৪৫৬. হিয্যোপভুতি পচ্চক্খে হিয্যত্তনী.

হিয্যোপভুতি অতীতে কালে পচ্চক্খে ৱা অপচ্চক্খে ৱা হিয্যত্তনী ৱিভত্তি হোতি.

সো অগমা মগ্গং, তে অগমূ মগ্গং.

৪১৯. , ৪৬৯. সমীপে’জ্জতনী.

অজ্জপ্পভুতি অতীতে কালে পচ্চক্খে ৱা অপচ্চক্খে ৱা সমীপে অজ্জতনীৱিভত্তি হোতি.

সো মগ্গং অগমী, তে মগ্গং অগমুং.

৪২০. , ৪৭১. মাযোগে সব্বকালে চ.

হিয্যত্তনীঅজ্জতনীইচ্চেতা ৱিভত্তিযো যদা মাযোগা, তদা সব্বকালে চ হোন্তি.

মা গমা, মা ৱচা, মা গমী, মা ৱচী.

চগ্গহণেন পঞ্চমীৱিভত্তিপি হোতি. মা গচ্ছাহি.

৪২১. , ৪৭৩. অনাগতে ভৱিস্সন্তী.

অনাগতে কালে ভৱিস্সন্তী ৱিভত্তি হোতি.

সো গচ্ছিস্সতি, কৰিস্সতি. তে গচ্ছিস্সন্তি, কৰিস্সন্তি.

৪২২. , ৪৭৫. ক্ৰিযাতিপন্নে’তীতে কালাতিপত্তি.

ক্ৰিযাতিপন্নমত্তে অতীতে কালে কালাতিপত্তি ৱিভত্তি হোতি.

সো চে তং যানং অলভিস্সা, অগচ্ছিস্সা. তে চে তং যানং অলভিস্সংসু, অগচ্ছিস্সংসু.

৪২৩. , ৪২৬. ৱত্তমানা তি অন্তি, সি থ, মি ম, তে অন্তে, সে ৱ্হে, এ ম্হে.

ৱত্তমানা ইচ্চেসা সঞ্ঞা হোতি তি অন্তি, সি থ, মি ম, তে অন্তে, সে ৱ্হে, এ ম্হে ইচ্চেতেসং দ্ৱাদসন্নং পদানং.

ৱত্তমানা ইচ্চনেন ক্ৱত্থো? ৱত্তমানা পচ্চুপ্পন্নে.

৪২৪. , ৪৫০. পঞ্চমী তু অন্তু, হিথ, মিম, তং অন্তং, স্সু ৱ্হো, এ আমসে.

পঞ্চমীইচ্চেসা সঞ্ঞা হোতি তু অন্তু, হি থ, মিম, তং অন্তং, স্সু ৱ্হো, এ আমসে ইচ্চেতেসং দ্ৱাদসন্নং পদানং.

পঞ্চমীইচ্চনেন ক্ৱত্থো? আণত্যাসিট্ঠে, নুত্তকালে পঞ্চমী.

৪২৫. , ৪৫৩. সত্তমী এয্য এয্যুং, এয্যা সি এয্যা থ, এয্যামি এয্যাম, এথ এৰং, এথো এয্যাৱ্হো, এয্যং এয্যাম্হে.

সত্তমী ইচ্চেসা সঞ্ঞা হোতি এয্য এয্যুং, এয্যাসি এয্যাথ, এয্যামি এয্যাম, এথ এৰং, এথো, এয্যাৱ্হো, এয্যং এয্যাম্হে ইচ্চেতেসং দ্ৱাদসন্নং পদানং.

সত্তমী ইচ্চনেন ক্ৱত্থো? অনুমতিপৰিকপ্পত্থেসু সত্তমী.

৪২৬. , ৪৫৯. পৰোক্খা অউ এত্থ, অংম্হ, ত্থৰে, ত্থো ৱ্হো, ইং ম্হে.

পৰোক্খা ইচ্চেসা সঞ্ঞা হোতি অ উ, এত্থ, অং ম্হ, ত্থ ৰে ত্থো ৱ্হো, ইং ম্হে ইচ্চেতেসং দ্ৱাদসন্নং পদানং.

পৰোক্খা ইচ্চনেন ক্ৱত্থো? অপচ্চক্খে পৰোক্খাতীতে.

৪২৭. , ৪৫৫. হিয্যত্তনী আঊ, ওত্থ, অংম্হা, ত্থত্থুং, সে ৱ্হং, ইং ম্হসে.

হিয্যত্তনী ইচ্চেসা সঞ্ঞা হোতি আ ঊ, ও ত্থ, অং ম্হা, ত্থ ত্থুং, সে ৱ্হং, ইং ম্হসে ইচ্চেতেসং দ্ৱাদসন্নং পদানং.

হিয্যত্তনী ইচ্চনেন ক্ৱত্থো? হিয্যোপভুতি পচ্চক্খে হিয্যত্তনী.

৪২৮. , ৪৬৮. অজ্জতনী ঈ উং, ও ত্থ, ইং ম্হা, আ ঊ, সে ৱ্হং, অং ম্হে.

অজ্জতনী ইচ্চেসা সঞ্ঞা হোতি ঈ উং, ও ত্থ, ইংম্হা, আ ঊ, সেৱ্হং, অং ম্হে ইচ্চেতেসং দ্ৱাদসন্নং পদানং.

অজ্জতনী ইচ্চনেন ক্ৱত্থো? সমীপেজ্জতনী.

৪২৯. , ৪৭২. ভৱিস্সন্তী স্সতি স্সন্তি, স্সসি স্সথ, স্সামি স্সাম, স্সতে স্সন্তে, স্সসে স্সৱ্হে, স্সং স্সাম্হে.

ভৱিস্সন্তী ইচ্চেসা সঞ্ঞা হোতি স্সতি স্সন্তি, স্সসি স্সথ, স্সামি স্সাম, স্সতে স্সন্তে, স্সসে স্সৱ্হে, স্সং স্সাম্হে ইচ্চেতেসং দ্ৱাদসন্নং পদানং.

ভৱিস্সন্তী ইচ্চনেন ক্ৱত্থো? অনাগতে ভৱিস্সন্তী.

৪৩০. , ৩৭৩. কালাতিপত্তি স্সা স্সংসু, স্সে স্সথ, স্সং স্সাম্হা, স্সথ সিস্সু, স্সসে স্সৱ্হে, স্সিং স্সাম্হসে.

কালাতিপত্তি ইচ্চেসা সঞ্ঞা হোতি স্সা স্সংসু, স্সে স্সথ, স্সং স্সাম্হা, স্সথ স্সিসু, স্সসে স্সৱ্হে, স্সিং স্সাম্হসে ইচ্চেতেসং দ্ৱাদসন্নং পদানং.

কালাতিপত্তি ইচ্চনেন ক্ৱত্থো? ক্ৰিযাতিপন্নে’ তীতে কালাতিপত্তি.

৪৩১. , ৪৫৮. হিয্যত্তনী সত্তমী পঞ্চমী ৱত্তমানা সব্বধাতুকং.

হিয্যত্তনাদযো চতস্সো ৱিভত্তিযো সব্বধাতুক সঞ্ঞা হোন্তি.

অগমা, গচ্ছেয্য, গচ্ছতু, গচ্ছতি.

সব্বধাতুক ইচ্চনেন ক্ৱত্থো? ইকাৰাগমো অসব্বধাতুকম্হি.

ইতি আখ্যাতকপ্পে পঠমো কণ্ডো.

দুতিযকণ্ড

৪৩২. , ৩৬২. ধাতুলিঙ্গেহি পৰা পচ্চযা.

ধাতুলিঙ্গইচ্চেতেহি পৰা পচ্চযা হোন্তি.

কৰোতি, গচ্ছতি. যো কোচি কৰোতি, তং অঞ্ঞো ‘‘কৰোহি কৰোহি’’ ইচ্চেৱং ব্ৰৱীতি, অথ ৱা কৰোন্তং পযোজযতি = কাৰেতি. সঙ্ঘো পব্বতমিৱ অত্তানমাচৰতি = পব্বতাযতি. তড়াকং সমুদ্দমিৱ অত্তানমাচৰতি = সমুদ্দাযতি, সদ্দো চিচ্চিটমিৱ অত্তানমাচৰতি = চিচ্চিটাযতি, ৱসিট্ঠস্স অপচ্চং ৱাসিট্ঠো. এৱমঞ্ঞেপি যোজেতব্বা.

৪৩৩. , ৫২৮. তিজ গুপ কিত মানে হি খ ছ সা ৱা.

তিজ গুপ কিত মানু ইচ্চেতেহি ধাতূহি খ ছ স ইচ্চেতে পচ্চযা হোন্তি ৱা.

তিতিক্খতি, জিগুচ্ছতি, তিকিচ্ছতি, ৱীমংসতি.

ৱাতি কিমত্থং? তেজতি, গোপতি, মানেতি.

৪৩৪. , ৫৩৪. ভুজ ঘস হৰ সু পাদীহি তুমিচ্ছত্থেসু.

ভুজ ঘস হৰ সু পাইচ্চেৱমাদীহি ধাতূহি তুমিচ্ছত্থেসু খ ছ সইচ্চেতে পচ্চযা হোন্তি ৱা.

ভোত্তুমিচ্ছতি=বুভুক্খতি, ঘসিতুমিচ্ছতি=জিঘচ্ছতি, হৰিতুমিচ্ছতি=জিগীসতি, সোতুমিচ্ছতি=সুস্সুসতি, পাতুমিচ্ছতি=পিৱাসতি.

ৱাতি কিমত্থং? ভোত্তুমিচ্ছতি.

তুমিচ্ছত্থেসূতি কিমত্থং? ভুঞ্জতি.

৪৩৫. , ৫৩৬. আয নামতো কত্তূপমানাদাচাৰে.

নামতো কত্তূপমানা আচাৰত্থে আযপচ্চযো হোতি.

সঙ্ঘো পব্বতমিৱ অত্তানমাচৰতি = পব্বতাযতি, তড়াকং সমুদ্দমিৱ অত্তানমাচৰতি = সমুদ্দাযতি, সদ্দো চিচ্চিটমিৱ অত্তানমাচৰতি = চিচ্চিটাযতি. এৱমঞ্ঞেপি যোজেতব্বা.

৪৩৬. , ৫৩৭. ঈযূপমানা চ.

নামতো উপমানা আচাৰত্থে চ ঈযপচ্চযো হোতি.

অছত্তং ছত্তমিৱ আচৰতি =ছত্তীযতি, অপুত্তং পুত্তমিৱ আচৰতি=পুত্তীযতি.

উপমানাতি কিমত্থং? ধম্মং আচৰতি.

আচাৰেতি কিমত্থং? অছত্তং ছত্তমিৱ ৰক্খতি. এৱমঞ্ঞেপি যোজেতব্বা.

৪৩৭. , ৫৩৮. নামম্হা’ত্তিচ্ছত্থে.

নামম্হা অত্তনো ইচ্ছত্থে ঈযপচ্চযো হোতি.

অত্তনো পত্তমিচ্ছতি = পত্তীযতি. এৱং ৱত্থীযতি, পৰিক্খাৰীযতি, চীৱৰীযতি, ধনীযতি, ঘটীযতি.

অত্তিচ্ছত্থেতি কিমত্থং? অঞ্ঞস্স পত্তমিচ্ছতি. এৱমঞ্ঞেপি যোজেতব্বা.

৪৩৮. , ৫৪০. ধাতূহি ণে ণয ণাপে ণাপযা কাৰিতানি হেত্ৱত্থে.

সব্বেহি ধাতূহি ণেণয ণাপে ণাপযইচ্চেতে পচ্চযা হোন্তি কাৰিতসঞ্ঞা চ হেত্ৱত্থে.

যো কোচি কৰোতি, তং অঞ্ঞো ‘‘কৰোহি কৰোহি’’ ইচ্চেৱং ব্ৰৱীতি, অথ ৱা কৰোন্তং পযোজযতি = কাৰেতি, কাৰযতি, কাৰাপেতি, কাৰা পযতি. যে কেচি কৰোন্তি, তে অঞ্ঞে ‘‘কৰোথ কৰোথ’’ ইচ্চেৱং ব্ৰুৱন্তি = কাৰেন্তি, কাৰযন্তি, কাৰাপেন্তি, কাৰাপযন্তি. যো কোচি পচতি, তং অঞ্ঞো ‘‘পচাহি পচাহি’’ইচ্চেৱং ব্ৰৱীতি, অথ ৱা পচন্তং পযোজযতি = পাচেতি, পাচযতি, পাচাপেতি, পাচাপযতি. যে কেচি পচন্তি, তে অঞ্ঞে ‘‘পচথ পচথ’’ ইচ্চেৱং ব্ৰুৱন্তি = পাচেন্তি, পাচযন্তি, পাচাপেন্তি. পাচাপযন্তি. এৱং ভণেতি, ভণযতি, ভণাপেতি, ভণাপযতি. ভণেন্তি, ভণযন্তি, ভণাপেন্তি, ভণাপযন্তি. তথৰিৱ অঞ্ঞেপি যোজেতব্বা.

হেত্ৱত্থেতি কিমত্থং? কৰোতি, পচতি.

অত্থগ্গহণেন অলপচ্চযো হোতি, জোতলতি.

৪৩৯. , ৫৩৯. ধাতুৰূপে নামস্মা ণযো চ.

তস্মা নামস্মা ণযপচ্চযো হোতি কাৰিতসঞ্ঞো চ ধাতুৰূপে সতি.

হত্থিনা অতিক্কমতি মগ্গং = অতিহত্থযতি, ৱীণায উপগাযতি গীতং = উপৱীণযতি, দড়্হং কৰোতি ৱীৰিযং = দড়্হযতি, ৱিসুদ্ধা হোতি ৰত্তি = ৱিসুদ্ধযতি.

চগ্গহণেন আৰ আলইচ্চেতে পচ্চযা হোন্তি. সন্তং কৰোতি = সন্তাৰতি, উপক্কমং কৰোতি = উপক্কমালতি.

৪৪০. , ৪৪৫. ভাৱকম্মেসু যো.

সব্বেহি ধাতূহি ভাৱকম্মেসু যপচ্চযো হোতি.

ঠীযতে, বুজ্ঝতে, পচ্চতে, লব্ভতে, কৰীযতে, যুজ্জতে, উচ্চতে.

ভাৱকম্মেসূতি কিমত্থং? কৰোতি, পচতি, পঠতি.

৪৪১. , ৪৪৭. তস্স চৱগ্গযকাৰৱকাৰত্তং সধাত্ৱন্তস্স.

তস্স যপচ্চযস্স চৱগ্গযকাৰৱকাৰত্তং হোতি ধাতূনং অন্তেন সহ যথাসম্ভৱং.

ৱুচ্চতে, ৱুচ্চন্তে, উচ্চতে, উচ্চন্তে, পচ্চতে, পচ্চন্তে. মজ্জতে, মজ্জন্তে, যুজ্জতে, যুজ্জন্তে. বুজ্ঝতে, বুজ্ঝন্তে, কুজ্ঝতে, কুজ্ঝন্তে, উজ্ঝতে, উজ্ঝন্তে. হঞ্ঞতে, হঞ্ঞন্তে. কয্যতে, কয্যন্তে. দিব্বতে, দিব্বন্তে.

৪৪২. , ৪৪৮. ইৱণ্ণাগমো ৱা.

সব্বেহি ধাতূহি যম্হি পচ্চযে, পৰে ইৱণ্ণাগমো হোতি ৱা.

কৰীযতে, কৰীযতি, গচ্ছীযতে, গচ্ছীযতি.

ৱাতি কিমত্থং? কয্যতে.

৪৪৩. , ৪৪৯. পুব্বৰূপঞ্চ.