৩. কাৰককপ্প
ছট্ঠকণ্ড
২৭১. , ৮৮, ৩০৮. যস্মা দপেতি ভযমাদত্তে ৱা তদপাদানং.
যস্মা ৱা অপেতি, যস্মা ৱা ভযং জাযতে, যস্মা ৱা আদত্তে, তং কাৰকং অপাদানসঞ্ঞং হোতি.
তং যথা? গামা অপেন্তি মুনযো, নগৰা নিগ্গতো ৰাজা, চোৰা ভযং জাযতে, আচৰিযুপজ্ঝাযেহি সিক্খং গণ্হাতি সিস্সো.
অপাদানমিচ্চনেন ক্ৱত্থো? অপাদানে পঞ্চমী.
২৭২. , ৩০৯. ধাতুনা মানমুপসগ্গযোগাদ্ৱীস্ৱপি চ.
ধাতুনামানং পযোগে চ উপসগ্গযোগাদীস্ৱপি চ তং কাৰকং অপাদানসঞ্ঞং হোতি.
ধাতূনং পযোগে তাৱ জিইচ্চেতস্স ধাতুস্স পৰাপুব্বস্স পযোগে যো অসহো, সো অপাদানসঞ্ঞো হোতি.
তং যথা? বুদ্ধস্মা পৰাজেন্তি অঞ্ঞতিত্থিযা.
ভূইচ্চেতস্স ধাতুস্স পপুব্বস্স পযোগে যতো অচ্ছিন্নপ্পভৱো, সো অপাদানসঞ্ঞো হোতি.
তং যথা? হিমৱতা পভৱন্তি পঞ্চ মহানদিযো, অনৱতত্তম্হা পভৱন্তি মহাসৰা, অচিৰৱতিযা পভৱন্তি কুন্নদিযো.
নামপ্পযোগেপি তং কাৰকং অপাদানসঞ্ঞং হোতি.
তং যথা? উৰস্মা জাতো পুত্তো, ভূমিতো নিগ্গতো ৰসো, উভতো সুজাতো পুত্তো মাতিতো চ পিতিতো চ.
উপসগ্গযোগে তং কাৰকং অপাদানসঞ্ঞং হোতি.
তং যথা? অপসালায আযন্তি ৱাণিজা, আব্ৰহ্মলোকা সদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছতি উপৰি পব্বতা দেৱো ৱস্সতি, বুদ্ধস্মা পতি সাৰিপুত্তো ধম্মদেসনায ভিক্খূ আলপতি তেমাসং, ঘতমস্স তেলস্মা পতি দদাতি, উপ্পলমস্স পদুমস্মা পতি দদাতি, কনকমস্স হিৰঞ্ঞস্মা পতি দদাতি.
আদিগ্গহণেন কাৰকমজ্ঝেপি পঞ্চমীৱিভত্তি হোতি. ইতো পক্খস্মা ৱিজ্ঝতি মিগং লুদ্দকো, কোসা ৱিজ্ঝতি কুঞ্জৰং, মাসস্মা ভুঞ্জতি ভোজনং.
অপিগ্গহণেন নিপাতপযোগেপি পঞ্চমীৱিভত্তি হোতি দুতিযা চ ততিযা চ. ৰহিতা মাতুজা পুঞ্ঞং কত্ৱা দানং দেতি, ৰহিতা মাতুজং, ৰহিতা মাতুজেন ৱা. ৰিতে সদ্ধম্মা কুতো সুখং লভতি, ৰিতে সদ্ধম্মং, ৰিতে সদ্ধম্মেন ৱা. তে ভিক্খূ নানা কুলা পব্বজিতা, ৱিনা সদ্ধম্মা নত্থঞ্ঞো কোচি নাথো লোকে ৱিজ্জতি, ৱিনা সদ্ধম্মং, ৱিনা সদ্ধম্মেন ৱা. ৱিনা বুদ্ধস্মা, ৱিনা বুদ্ধং, ৱিনা বুদ্ধেন ৱা.
চগ্গহণেন অঞ্ঞত্থাপি পঞ্চমীৱিভত্তি হোতি. যতোহং ভগিনি অৰিযায জাতিযা জাতো. যতো সৰামি অত্তানং, যতো পত্তোস্মি ৱিঞ্ঞুতং, যত্ৱাধিকৰণমেনং চক্খুন্দ্ৰিযং অসংৱুতং ৱিহৰন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৱাসৱেয্যুং.
২৭৩. , ৩১০. ৰক্খণত্থানমিচ্ছিতং.
ৰক্খণত্থানং ধাতূনং পযোগে যং ইচ্ছিতং, তং কাৰকং অপাদানসঞ্ঞং হোতি.
কাকে ৰক্খন্তি তণ্ডুলা, যৱা পটিসেধেন্তি গাৱো.
২৭৪. , ৩১১. যেন ৱা’ দস্সনং.
যেন ৱা অদস্সনমিচ্ছিতং, তং কাৰকং অপাদানসঞ্ঞং হোতি.
উপজ্ঝাযা অন্তৰধাযতি সিস্সো, মাতৰা চ পিতৰা চ অন্তৰধাযতি পুত্তো.
ৱাতি কিমত্থং? সত্তমীৱিভত্যত্তং. জেতৱনে অন্তৰধাযতি ভগৱা.
২৭৫. , ৩১২. দূৰন্তি কদ্ধ কাল নিম্মান ত্ৱালোপ দিসাযোগৱিভত্তাৰপ্পযোগ সুদ্ধপ্পমোচন হেতু ৱিৱিত্তপ্পমাণ পুব্বযোগবন্ধন গুণৱচন পঞ্হ কথন থোকাকত্তূসু চ.
দূৰত্থে, অন্তিকত্থে, অদ্ধনিম্মানে, কালনিম্মানে, ত্ৱালোপে, দিসাযোগে, ৱিভত্তে, আৰপ্পযোগে, সুদ্ধে, পমোচনে, হেত্ৱত্থে, ৱিৱিত্তত্থে, পমাণে, পুব্বযোগে, বন্ধনত্থে, গুণৱচনে, পঞ্হে, কথনে, থোকে, অকত্তৰি চ ইচ্চেতেস্ৱত্থেসু, পযোগেসু চ, তং কাৰকং অপাদানসঞ্ঞং হোতি.
দূৰত্থেতাৱ – কীৱ দূৰো ইতো নড়কাৰগামো, দূৰতো ৱা গম্ম, আৰকা তে মোঘপুৰিসা ইমস্মা ধম্মৱিনযা. দুতিযা চ ততিযা চ, দূৰং গামং আৱতো, দূৰেন গামেন ৱা আগতো. আৰকা ইমং ধম্মৱিনযং, অনেন ধম্মৱিনযেন ৱা ইচ্চেৱমাদি.
অন্তিকত্থে – অন্তিকং গামা, আসন্নং গামা, সমীপং গামা, সমীপং সদ্ধম্মা. দুতিযা চ ততিযা চ, অন্তিকং গামং, অন্তিকং গামেন ৱা. আসন্নং গামং, আসন্নং গামেন ৱা. সমীপং গামং. সমীপং গামেন ৱা. সমীপং সদ্ধম্মং, সমীপং সদ্ধম্মেন ৱা ইচ্চেৱমাদি.
অদ্ধনিম্মানে – ইতো মথুৰায চতূসু যোজনেসু সঙ্কস্সং নাম নগৰং অত্থি, তত্থ বহূ জনা ৱসন্তি ইচ্চেৱমাদি.
কালনিম্মানে – ইতো ভিক্খৱে একনৱুতিকপ্পে ৱিপস্সী নাম ভগৱা লোকে উদপাদি, ইতো তিণ্ণং মাসানং অচ্চযেন পৰিনিব্বাযিস্সতি ইচ্চেৱমাদি.
ত্ৱালোপে কম্মাধিকৰণেসু – পাসাদা সঙ্কমেয্য, পাসাদং অভিৰুহিত্ৱা ৱা. পব্বতা সঙ্কমেয্য, পব্বতং অভিৰুহিত্ৱা ৱা. হত্থিক্খন্ধা সঙ্কমেয্য, হত্থিক্খন্ধং অভিৰুহিত্ৱা ৱা. আসনা ৱুট্ঠহেয্য. আসনে নিসীদিত্ৱা ৱা ইচ্চেৱমাদি.
দিসাযোগে – অৱিচিতো যাৱ উপৰিভৱগ্গমন্তৰে বহূ সত্তনিকাযা ৱসন্তি, যতো খেমং ততো ভযং, পুৰত্থিমতো, দক্খিণতো, পচ্ছিমতো, উত্তৰতো অগ্গী পজ্জলন্তি, যতো অস্সোসুং ভগৱন্তং, উদ্ধং পাদতলা অধো কেসমত্থকা ইচ্চেৱমাদি.
ৱিভত্তে – যতো পণীততৰো ৱা ৱিসিট্ঠতৰো ৱা নত্থি. ছট্ঠী চ, ছন্নৱুতীনং পাসণ্ডানং, ধম্মানং পৱৰং যদিদং সুগতৱিনযো ইচ্চেৱমাদি.
আৰপ্পযোগে – গামধম্মা ৱসলধম্মা অসদ্ধম্মা আৰতি ৱিৰতি পটিৱিৰতি, পাণাতিপাতা ৱেৰমণী ইচ্চেৱমাদি.
সুদ্ধে – লোভনিযেহি ধম্মেহি সুদ্ধো অসংসট্ঠো, মাতিতো চ পিতিতো চ সুদ্ধো অসংসট্ঠো অনুপকুদ্ধো অগৰহিতো ইচ্চেৱমাদি.
পমোচনে – পৰিমুত্তো দুক্খস্মাতি ৱদামি, মুত্তোস্মি মাৰবন্ধনা, ন তে মুচ্চন্তি মচ্চুনা ইচ্চেৱমাদি.
হেত্ৱত্থে – কস্মা হেতুনা, কেন হেতুনা, কিস্স হেতুনা, কস্মা নু তুম্হং দহৰা ন মীযৰে, কস্মা ইধেৱ মৰণং ভৱিস্সতি ইচ্চেৱমাদি.
ৱিৱিত্তত্থে – ৱিৱিত্তো পাপকা ধম্মা, ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি ইচ্চেৱমাদি.
পমাণে – দীঘসো নৱৱিদত্থিযো সুগতৱিদত্থিযা পমাণিকা কাৰেতব্বা, মজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স অড্ঢ তেড়সহত্থা ইচ্চেৱমাদি.
পুব্বযোগে – পুব্বেৱ সম্মোধা ইচ্চেৱমাদি.
বন্ধনত্থে – সতস্মা বন্ধো নৰো. ততিযা চ, সতেন বন্ধো নৰো ৰঞ্ঞা ইণত্থেন ইচ্চেৱমাদি.
গুণৱচনে – পুঞ্ঞায সুগতিং যন্তি, চাগায ৱিপুলং ধনং, পঞ্ঞায ৱিমুত্তিমনো, ইস্সৰিযায জনং ৰক্খতি ৰাজা ইচ্চেৱমাদি.
পঞ্হে ত্ৱালোপে কম্মাধিকৰণেসু – অভিধম্মা পুচ্ছন্তি, অভিধম্মং সুত্ৱা, অভিধম্মে ঠত্ৱা ৱা. ৱিনযা পুচ্ছন্তি, ৱিনযং সুত্ৱা, ৱিনযে ঠত্ৱা ৱা. দুতিযা চ ততিযা চ, অভিধম্মং, অভিধম্মেন ৱা. ৱিনযং, ৱিনযেন ৱা. এৱ সুত্তা, গেয্যা, গাথায, ৱেয্যাকৰণা, উদানা, ইতিৱুত্তকা, জাতকা, অব্ভুতধম্মা, ৱেদল্লা ইচ্চেৱমাদি.
কথনে ত্ৱালোপে কম্মাধিকৰণেসু – অভিধম্মা কথযন্তি, অভিধম্মং সুত্ৱা, অভিধম্মে ঠত্ৱা ৱা. ৱিনযা কথযন্তি, ৱিনযং সুত্ৱা, ৱিনযে ঠত্ৱা ৱা. দুতিযা চ ততিযা চ, অভিধম্মং, অভিধম্মেন ৱা. ৱিনযং ৱিনযেন ৱা. এৱং সুত্তা, গেয্যা, গাথায, ৱেয্যাকৰণা, উদানা, ইতিৱুত্তকা, জাতকা, অব্ভুতধম্মা, ৱেদল্লা ইচ্চেৱমাদি.
থোকে – থোকা মুচ্চন্তি. অপ্পমত্তকা মুচ্চন্তি, কিচ্ছা মুচ্চন্তি. ততিযা চ. থোকেন, অপ্পমত্তকেন, কিচ্ছেন ৱা ইচ্চেৱমাদি.
অকত্তৰিচ – কম্মস্স কতত্তা উপচিতত্তা উস্সন্নত্তা ৱিপুলত্তা চক্খুৱিঞ্ঞাণং উপ্পন্নং হোতি ইচ্চেৱমাদি.
চগ্গহণেন সেসেসুপি যে মযা নোপদিট্ঠা অপাদানপযোগিকা, তে পযোগৱিচক্খণেহি যথাযোগং যোজেতব্বা.
২৭৬. , ৩০২. যস্স দাতুকামো ৰোচতে ধাৰযতে ৱা তং সম্পদানং.
যস্স ৱা দাতুকামো যস্স ৱাৰোচতে, যস্স ৱা ধাৰযতে, তং কাৰকং সম্পদানসঞ্ঞং হোতি.
সমণস্স চীৱৰং দদাতি, সমণস্স ৰোচতে সচ্চং, দেৱদত্তস্স সুৱণ্ণচ্ছত্তং ধাৰযতে যঞ্ঞদত্তো.
সম্পদানমিচ্চনেন ক্ৱত্থো? সম্পদানে চতুত্থী.
ৱাতি ৱিকপ্পনত্থং, ধাতুনামানং পযোগে ৱা উপসগ্গপ্পযোগে ৱা নিপাতপ্পযোগে ৱা সতি অত্থৱিকপ্পনত্থং ৱাতি পদং পযুজ্জতি.
২৭৭. , ৩০৩. সিলাঘ হনু ঠা সপ ধাৰ পিহ কুধ দুহিস্সোসূয ৰাধিক্খ পচ্চাসুণ অনুপতিগিণ পুব্বকত্তাৰোচনত্থ তদত্থ তুমত্থালমত্থ মঞ্ঞানাদৰপ্পাণিনি, গত্যত্থকম্মনি, আসীসত্থ সম্মুতি ভিয্য সত্তম্যত্থেসু চ.
সিলাঘ হনু ঠা সপ ধাৰ পিহ কুধ দুহ ইস্সইচ্চেতেসং ধাতূনং পযোগে, উসূযত্থানঞ্চ পযোগে, ৰাধিক্খপ্পযোগে, পচ্চাসুণঅনুপতিগিণানং পুব্বকত্তৰি, আৰোচনত্থে, তদত্থে, তুমত্থে, অলমত্থে, মঞ্ঞতিপ্পযোগে অনাদৰে অপ্পাণিনি, গত্যত্থানং ধাতূনং কম্মনি, আসীসত্থে চ সম্মুতি ভিয্য সত্তম্যত্থেসু চ, তং কাৰকং সম্পদানসঞ্ঞং হোতি.
সিলাঘপ্পযোগে তাৱ – বুদ্ধস্স সিলাঘতে, ধম্মস্স সিলাঘতে, সঙ্ঘস্স সিলাঘতে, সকংউপজ্ঝাযস্স সিলাঘতে, তৱ সিলাঘতে মম সিলাঘতে ইচ্চেৱমাদি.
হনুপ্পযোগে – হনুতে তুয্হমেৱ, হনুতে ময্হমেৱ ইচ্চেৱমাদি.
ঠাপযোগে – উপতিট্ঠেয্য সক্যপুত্তানং ৱড্ঢকী, ভিক্খুস্স ভুঞ্জন্তস্স পানীযেন ৱা ৱিধূপনেন ৱা উপতিট্ঠেয্য ভিক্খুনী ইচ্চেৱমাদি.
সপপ্পযোগে – তুয্হং সপতে, ময্হং সপতে ইচ্চেৱমাদি.
ধাৰপ্পযোগে – সুৱণ্ণং তে ধাৰযতে ইচ্চেৱমাদি.
পিহপ্পযোগে – বুদ্ধস্স অঞ্ঞতিত্থিযা পিহযন্তি, দেৱা দস্সনকামা তে, যতো ইচ্ছামি ভদ্দন্তস্স, সমিদ্ধানং পিহযন্তি দলিদ্দা ইচ্চেৱমাদি.
কুধদুহইস্সউসূযপ্পযোগে – কোধযতি দেৱ দত্তস্স, তস্স কুজ্ঝ মহাৱীৰ, মা ৰট্ঠং ৱিনস্স ইদং. দুহযতি দিসানং মেঘো, তিত্থিযা সমণানং ইস্সযন্তি গুণগিদ্ধেন, তিত্থিযা সমণানং ইস্সযন্তি লাভগিদ্ধেন, দুজ্জনা গুণৱন্তানং উসূযন্তি গুণগিদ্ধেন, কা উসূযা ৱিজানতং ইচ্চেৱমাদি.
ৰাধ ইক্খ ইচ্চেতেসং ধাতূনং পযোগে যস্স অকথিতস্স পুচ্ছনং কম্মৱিক্খ্যাপনত্থঞ্চ, তং কাৰকং সম্পদানসঞ্ঞং হোতি, দুতিযা চ.
আৰাধোহং ৰঞ্ঞো, আৰাধোহং ৰাজানং, ক্যাহং অয্যানং অপৰজ্ঝামি, ক্যাহং অয্যে অপৰজ্ঝামি, চক্খুং জনস্স দস্সনায তং ৱিয মঞ্ঞে, আযস্মতো উপালিত্থেৰস্স উপসম্পদাপেক্খো উপতিস্সো, আযস্মন্তং ৱা ইচ্চেৱমাদি.
পচ্চাসুণ অনুপতিগিণানং পুব্বকত্তৰি সুণোতিস্স পচ্চাযোগে যস্স কম্মুনো পুব্বস্স যো কত্তা, সো সম্পদানসঞ্ঞো হোতি.
তং যথা? ভগৱা ভিক্খূ এতদৱোচ.
ভিক্খূতি অকথীত কম্মং, এতন্তি কথিতকম্মং. যস্স কম্মুনো পুব্বস্স যো কত্তা, সো‘ভগৱা’তি ‘‘যো কৰোতি স কত্তা’’তি সুত্তৱচনেন কত্তুসঞ্ঞো. এৱং যস্স কম্মুনো পুব্বস্স যো কত্তা, সো সম্পদানসঞ্ঞো হোতি.
তং যথা? তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং, আসুণন্তি বুদ্ধস্স ভিক্খূ.
গিণস্স অনুপতিযোগে যস্স কম্মুনো পুব্বস্স যো কত্তা, সো সম্পদানসঞ্ঞো হোতি.
তং যথা? ভিক্খু জনং ধম্মং সাৱেতি, তস্স ভিক্খুনো জনো অনুগিণাতি, তস্স ভিক্খুনো জনো পতিগিণাতি.
যো ৱদেতি স‘কত্তা’তি,
ৱুত্তং ‘কম্ম’ন্তি ৱুচ্চতি;
যো পটিগ্গাহকো তস্স,
‘সম্পদানং’ ৱিজানিযা.
ইচ্চেৱমাদি.
আৰোচনত্থে – আৰোচযামি ৱো ভিক্খৱে, আমন্তযামি ৱো ভিক্খৱে, পটিৱেদযামি ৱো ভিক্খৱে, আৰোচযামি তে মহাৰাজ, আমন্তযামি তে মহাৰাজ, পটিৱেদযামি তে মহাৰাজ ইচ্চেৱমাদি.
তদত্থে – ঊনস্স পাৰিপূৰিযা তং চীৱৰং নিক্খিপিতব্বং. বুদ্ধস্স অত্থায, ধম্মস্স অত্থায, সঙ্ঘস্স অত্থায, জীৱিতং পৰিচ্চজামি ইচ্চেৱমাদি.
তুমত্থে -লোকানুকম্পায অত্থায হিতায সুখায দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো লোকে উপ্পজ্জতি. ভিক্খূনং ফাসুৱিহাৰায ৱিনযো পঞ্ঞত্তো ইচ্চেৱমাদি.
অলমত্থপ্পযোগে-অলমিতি অৰহতি পটিক্খিত্তেসু. অলং মে বুদ্ধো, অলং মে ৰজ্জং, অলং ভিক্খু পত্তস্স, অলং মল্লো মল্লস্স, অৰহতি মল্লো মল্লস্স. পটিক্খিত্তে অলং তে ৰূপং কৰণীযং, অলং মে হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণেন ইচ্চেৱমাদি.
মঞ্ঞতিপ্পযোগে অনাদৰে অপ্পাণিনি-কট্ঠস্স তুৱং মঞ্ঞে, কলিঙ্গৰস্স তুৱং মঞ্ঞে.
অনাদৰেতি কিমত্থং? সুৱণ্ণং ৱিয তং মঞ্ঞে.
অপ্পাণিনীতি কিমত্থং? গদ্ৰভং তুৱং মঞ্ঞে ইচ্চেৱমাদি.
গত্যত্থকম্মনি-গামস্স পাদেন গতো, নগৰস্স পাদেন গতো, অপ্পো সগ্গায গচ্ছতি, সগ্গস্স গমনেন ৱা, মূলায পটিকস্সেয্য সঙ্ঘো. দুতিযা চ, গামং পাদেন গতো, নগৰং পাদেন গতো, অপ্পো সগ্গং গচ্ছতি, সগ্গং গমনেন ৱা, মূলং পটিকস্সেয্য সঙ্ঘো ইচ্চেৱমাদি.
আসীসত্থে-আযস্মতো দীঘাযুকো হোতু, ভদ্দং ভৱতো হোতু, কুসলং ভৱতো হোতু, অনামযং ভৱতো হোতু, সুখং ভৱতো হোতু, স্ৱাগতং ভৱতো হোতু, অত্থো ভৱতো হোতু, হিতং ভৱতো হোতু ইচ্চেৱমাদি.
সম্মুতিপ্পযোগে– অঞ্ঞত্ৰ সঙ্ঘসম্মুতিযা ভিক্খুস্স ৱিপ্পৱত্থুং ন ৱট্টতি, সাধু সম্মুতি মে তস্স ভগৱতো দস্সনায ইচ্চেৱমাদি.
ভিয্যপ্পযোগে – ভিয্যোসো মত্তাযং ইচ্চেৱমাদি.
সত্তম্যত্থে – তুয্হঞ্চস্স আৱি কৰোমি, তস্স মে সক্কো পাতুৰহোসি ইচ্চেৱমাদি.
অত্থগ্গহণেন বহূসু অক্খৰপ্পযোগেসু দিস্সতি.
তং যথা? উপমং মত কৰিস্সামি, ধম্মং ৱো দেসেস্সামি.
সাৰত্থে চ – দেসেতু ভন্তে ভগৱা ধম্মং ভিক্খূনং. তস্স ফাসু ৱিহাৰায হোতি, এতস্স পহিণেয্য, যথা নো ভগৱা ব্যাকৰেয্য, তথাপি তেসং ব্যাকৰিস্সাম, কপ্পতি সমণানং আযোগো, অম্হাকং মণিনা অত্থো, কিমত্থো মে বুদ্ধেন, সেয্যো মে অত্থো, বহূপকাৰা ভন্তে মহাপজা পতিগোতমী ভগৱতো, বহূপকাৰা ভিক্খৱে মাতাপিতৰো পুত্তানং ইচ্চেৱমাদি.
সেসেসু অক্খৰপ্পযোগেসুপি অঞ্ঞেপি পযোগা পযোগৱিচক্খণেহি যোজেতব্বা.
চগ্গহণং ৱিকপ্পনত্থৱাগ্গহণানুকড্ঢনত্থং. যে কেচি সদ্দা সম্পদানপ্পযোগিকা মযা নোপদিট্ঠা, তেসং গহণত্থং ইধ ৱিকপ্পীযতি ৱাসদ্দো.
তং যথা? ভিক্খুসঙ্ঘস্স পভূ অযং ভগৱা, দেসস্স পভূ অযং ৰাজা. খেত্তস্স পভূ অযং গহপতি, অৰঞ্ঞস্স পভূ অযং লুদ্দকো ইচ্চেৱমাদি. ক্ৱচি দুতিযা ততিযা পঞ্চমী ছট্ঠী সত্তম্যত্থেসু চ.
১৭৮. , ৩২০. যোধাৰো তমোকাসং.
যো আধাৰো, তং ওকাসসঞ্ঞং হোতি. স্ৱাধাৰো চতুব্বিধো ব্যাপিকো, ওপসিলেসিকো, ৱেসযিকো সামীপিকো চাতি.
তত্থ ব্যাপিকো তাৱ–জলেসু খীৰং তিট্ঠতি, তিলেসু তেলং, উচ্ছূসু ৰসো.
ওপসিলেসিকো–পৰিযঙ্কে ৰাজা সেতি, আসনে উপৱিট্ঠো সঙ্ঘো.
ৱেসযিকো–ভূমীসু মনুস্সা চৰন্তি, অন্তলিক্খে ৱাযূ ৱাযন্তি. আকাসে সকুণা পক্খন্দন্তি.
সামীপিকো–ৱনে হত্থিনো চৰন্তি, গঙ্গাযং ঘোসো তিট্ঠতি, ৱজে গাৱো দুহন্তি, সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে.
ওকাসমিচ্চনেন ক্ৱত্থো? ওকাসে সত্তমী.
২৭৯. , ২৯২. যেন ৱা কযিৰতে তং কৰণং.
যেন ৱা কযিৰতে, যেন ৱা পস্সতি, যেন ৱা সুণাতি, তং কাৰকং কৰণসঞ্ঞং হোতি.
দত্তেন ৱিহিং লুনাতি, ৱাসিযা কট্ঠং তচ্ছতি, ফৰসুনা ৰুক্খং ছিন্দতি, কুদালেন পথৱিং খণতি, সত্থেন কম্মং কৰোতি. চক্খুনা ৰূপং পস্সতি.
কৰণমিচ্চনেন ক্ৱত্থো? কৰণে ততিযা.
২৮০. , ২৮৫. যং কৰোতি তং কম্মং.
যং ৱা কৰোতি, যং ৱা পস্সতি, যং ৱা সুণাতি, তং কাৰকং কম্মসঞ্ঞং হোতি.
ছত্তং কৰোতি, ৰথং কৰোতি, ৰূপং পস্সতি, সদ্দং সুণাতি, কণ্টকং মদ্দতি, ৱিসং গিলতি.
কম্মমিচ্চনেন ক্ৱত্থো? কম্মত্থে দুতিযা.
২৮১. , ২৯৪. যো কৰোতি স কত্তা.
যো কৰোতি, সো কত্তুসঞ্ঞো হোতি.
অহিনা দট্ঠো নৰো, গৰুড়েন হতো নাগো. বুদ্ধেন জিতো মাৰো, উপগুত্তেন মাৰো বন্ধো.
কত্তুইচ্চনেন ক্ৱত্থো? কত্তৰি চ.
২৮২. , ২৯৫. যো কাৰেতি স হেতু.
যো কত্তাৰং কাৰেতি, সো হেতুসঞ্ঞো হোতি, কত্তা চ.
সো পুৰিসো তং পুৰিসং কম্মং কাৰেতি সো পুৰিসো তেন পুৰিসেন কম্মং কাৰেতি, সো পুৰিসো তস্স পুৰিসস্স কম্মং কাৰেতি. এৱং হাৰেতি পাঠেতি পাচেতি, ধাৰেতি.
হেতুইচ্চনেন ক্ৱত্থো? ধাতূহি ণে ণয ণাপে ণাপযা কাৰিতানি হেত্ৱত্থে.
২৮৩. , ৩১৬. যস্স ৱা পৰিগ্গহো তং সামী.
যস্স ৱা পৰিগ্গহো, তং সামীসঞ্ঞং হোতি.
তস্স ভিক্খুনো পটিৱীসো, তস্স ভিক্খুনো পত্তো, তস্স ভিক্খুনো চীৱৰং, অত্তনো মুখং.
সামীইচ্চনেন ক্ৱত্থো? সামিস্মিং ছট্ঠী.
২৮৪. , ২৮৩. লিঙ্গত্থে পঠমা.
লিঙ্গত্থাভিধানমত্তে পঠমাৱিভত্তি হোতি.
পুৰিসো, পুৰিসা, একো, দ্ৱে, চ, ৱা, হে, অহে, ৰে, অৰে.
২৮৫. , ৭০. আলপনে চ.
আলপনত্থা ধিকে লিঙ্গত্থাভিধানমত্তে চ পঠমাৱিভত্তি হোতি.
ভো পুৰিস, ভৱন্তো পুৰিসা, ভো ৰাজ, ভৱন্তো ৰাজানো, হে সখে, হে সখিনো.
২৮৬. , ২৯১. কৰণে ততিযা.
কৰণকাৰকে ততিযাৱিভত্তি হোতি.
অগ্গিনা কুটিং ঝাপেতি, মনসা চে পদুট্ঠেন, মনসা চে পসন্নেন, কাযেন কম্মং কৰোতি.
২৮৭. , ২৯৯. সহাদিযোগে চ.
সহাদিযোগত্থে চ ততিযাৱিভত্তি হোতি.
সহাপি গগ্গেন সঙ্ঘো উপোসথং কৰেয্য, ৱিনাপি গগ্গেন, মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং, সহস্সেন সমং মিতা.
২৮৮. , ২৯৩. কত্তৰি চ.
কত্তৰি চ ততিযাৱিভত্তি হোতি.
ৰঞ্ঞা হতো পোসো, যক্খেন দিন্নো ৱৰো, অহিনা দট্ঠো নৰো.
২৮৯. , ২৯৭. হেত্ৱত্থে চ.
হেত্ৱত্থে চ ততিযাৱিভত্তি হোতি.
অন্নেন ৱসতি, ধম্মেন ৱসতি, ৱিজ্জায ৱসতি, সক্কাৰেন ৱসতি.
২৯০. , ২৯৮. সত্তম্যত্থে চ.
সত্তম্যত্থে চ ততিযাৱিভত্তি হোতি.
তেন কালেন, তেন সমযেন. (যেন কালেন, যেন সমযেন,) তেন খো পন সমযেন.
২৯১. , ২৯৯. যেনঙ্গৱিকাৰো.
যেন ব্যাধিমতা অঙ্গেন অঙ্গিনো ৱিকাৰো লক্খীযতে. তত্থ ততিযাৱিভত্তি হোতি.
অক্খিনা কাণো, হত্থেন কুণী, কাণং পস্সতি নেত্তেন, পাদেন খঞ্জো, পিট্ঠিযা খুজ্জো.
২৯২. , ৩০০. ৱিসেসনে চ.
ৱিসেসনত্থে চ ততিযাৱিভত্তি হোতি.
গোত্তেন গোতমো নাথো, সুৱণ্ণেন অভিৰূপো, তপসা উত্তমো.
২৯৩. , ৩০১. সম্পদানে চতুত্থী.
সম্পদানকাৰকে চতুত্থীৱিভত্তি হোতি.