১. সন্ধিকপ্প
পঠমকণ্ড
(ক)
সেট্ঠং তিলোকমহিতং অভিৱন্দিযগ্গং,
বুদ্ধঞ্চ ধম্মমমলং গণমুত্তমঞ্চ;
সত্থুস্স তস্স ৱচনত্থৱৰং সুবুদ্ধুং,
ৱক্খামি সুত্তহিতমেত্থ সুসন্ধিকপ্পং.
(খ)
সেয্যং জিনেৰিতনযেন বুধা লভন্তি,
তঞ্চাপি তস্স ৱচনত্থসুবোধনেন;
অত্থঞ্চ অক্খৰপদেসু অমোহভাৱা,
সেয্যত্থিকো পদমতো ৱিৱিধং সুণেয্যং.
১. , ১. অত্থো অক্খৰসঞ্ঞাতো.
সব্বৱচনানমত্থো অক্খৰেহেৱ সঞ্ঞাযতে. অক্খৰৱিপত্তিযং হি অত্থস্স দুন্নযথা হোতি, তস্মা অক্খৰকোসল্লং বহূপকাৰং সুত্তন্তেসু.
২. , ২. অক্খৰাপাদযো একচত্তালীসং.
তে চ খো অক্খৰা অপি অকাৰাদযো একচত্তা লীস সুত্তন্তেসু সোপকাৰা.
তং যথা? অ আ ই ঈ উ ঊ এ ও, ক খ গ ঘ ঙ, চ ছ জ ঝ ঞ, ট ঠ ড ঢ ণ, ত থ দ ধ ন, প ফ ব ভ ম, য ৰ ল ৱ স হ ড় অং, ইতি অক্খৰা নাম.
তেন ক্ৱত্থো? অত্থো অক্খৰসঞ্ঞাতো.
৩. , ৩. তত্থোদন্তা সৰা অট্ঠ.
তত্থ অক্খৰেসু অকাৰাদীসু ওদন্তা অট্ঠ অক্খৰা সৰা নাম হোন্তি.
তং যথা? অ আ ই ঈ উ ঊ এ ও, ইতি সৰা নাম.
তেন ক্ৱত্থো? সৰা সৰে লোপং.
৪. , ৪. লহুমত্তা তযো ৰস্সা.
তত্থ অট্ঠসু সৰেসু লহুমত্তা তযো সৰা ৰস্সা নাম হোন্তি.
তং যথা? অ ই উ, ইতি ৰস্সা নাম.
তেন ক্ৱত্থো? ৰস্সং.
৫. , ৫. অঞ্ঞে দীঘা.
তত্থ অট্ঠসু সৰেসু ৰস্সেহি অঞ্ঞে পঞ্চ সৰা দীঘা নাম হোন্তি.
তং যথা? আ ঈ ঊ এ ও, ইতি দীঘা নাম.
তেন ক্ৱত্থো? দীঘং.
৬. , ৮. সেসা ব্যঞ্জনা.
ঠপেত্ৱা অট্ঠ সৰে সেসা অক্খৰা ককাৰাদযো নিগ্গহিতন্তা ব্যঞ্জনা নাম হোন্তি.
তং যথা? ক খ গ ঘ ঙ, চ ছ জ ঝ ঞ, ট ঠ ড ঢ ণ, ত থ দ ধ ন, প ফ ব ভ ম, য ৰ ল ৱ স হ ড় অং, ইতি ব্যঞ্জনা নাম.
তেন ক্ৱত্থো? সৰা পকতি ব্যঞ্জনে.
৭. , ৯. ৱগ্গা পঞ্চপঞ্চসো মন্তা.
তেসং খো ব্যঞ্জনানং ককাৰাদযো মকাৰন্তা পঞ্চপঞ্চসো অক্খৰৱন্তো ৱগ্গা নাম হোন্তি.
তং যথা? ক খ গ ঘ ঙ, চ ছ জ ঝ ঞ, ট ঠ ড ঢ ণ, ত থ দ ধ ন, প ফ ব ভ ম, ইতি ৱগ্গা নাম.
তেন ক্ৱত্থো? ৱগ্গন্তং ৱা ৱগ্গে.
৮. , ১০. অং ইতি নিগ্গহিতং.
অং ইতি নিগ্গহিতং নাম হোতি.
তেন ক্ৱত্থো? অং ব্যঞ্জনে নিগ্গহিতং.
৯. , ১১. পৰসমঞ্ঞা পযোগে.
যা চ পন পৰেসু সক্কতগন্থেসু সমঞ্ঞা ঘোসাতি ৱা অঘোসাতি ৱা, তা পযোগে সতি এত্থাপি যুজ্জন্তে.
তত্থ ঘোসা নাম-গ ঘ ঙ, জ ঝ ঞ, ড ঢ ণ, দ ধ ন, ব ভ ম, য ৰ ল ৱ হ ড়, ইতি ঘোসা নাম. অঘোসা নাম-ক খ, চ ছ, ট ঠ, ত থ, প ফ, স, ইতি অঘোসা নাম.
তেন ক্ৱত্থো? ৱগ্গে ঘোসাঘোসানং ততিযপঠমা.
১০. , ১২. পুব্বমধোঠিত মস্সৰং সৰেন ৱিযোজযে.
তত্থ সন্ধিং কত্তুকামো পুব্বব্যঞ্জনং অধোঠিতং অস্সৰং কত্ৱা সৰঞ্চ উপৰি কত্ৱা সৰেন ৱিযোজযে.
তত্ৰাযমাদি.
১১. , ১৪. নযে পৰং যুত্তে.
অস্সৰং খো ব্যঞ্জনং অধোঠতং পৰক্খৰং নযে যুত্তে. তত্ৰাভিৰতিমিচ্ছেয্য.
যুত্তেতিকস্মা? অক্কোচ্ছি মং অৱধি মং, অজিনি মং অহাসি মে. এত্থ পন যুত্তং ন হোতি.
ইতি সন্ধিকপ্পে পঠমো কণ্ডো.
দুতিযকণ্ড
১২. , ১৩. সৰা সৰে লোপং.
সৰা খো সৰে পৰে লোপং পপ্পোন্তি.
যস্সিন্দ্ৰিযানি সমথঙ্গতানি. নো হেতং ভন্তে সমেতাযস্মা সঙ্ঘেন.
১৩. , ১৫. ৱা পৰো অসৰূপা.
সৰম্হা অসৰূপা পৰো সৰো লোপং পপ্পোতি ৱা.
চত্তাৰো’মে ভিক্খৱে ধম্মা, কিন্নু’ মাৱসমণিযো. ৱাতি কস্মা? পঞ্চিন্দ্ৰিযানি, তযস্সু ধম্মা জহিতা ভৱন্তি.
১৪. , ১৬. ক্ৱচাসচণ্ণং লুত্তে.
সৰো খো পৰো পুব্বসৰে লুত্তে ক্ৱচি অসৱণ্ণং পপ্পোতি.
সঙ্খ্যং নোপেতি ৱেদগূ, বন্ধুস্সেৱ সমাগমো.
ক্ৱচীতি কস্মা? যস্সিন্দ্ৰিযানি, তথূপমং ধম্মৱৰং অদেসযি.
১৫. , ১৭. দীঘং.
সৰো খো পৰো পুব্বসৰে লুত্তে ক্ৱচি দীঘং পপ্পোতি. সদ্ধীধ ৱিত্তং পুৰিসস্স সেট্ঠং, অনাগাৰেহি চূভযং.
ক্ৱচীতি কস্মা? পঞ্চহুপালি অঙ্গেহি সমন্নাগতো. নত্থঞ্ঞং কিঞ্চি.
১৬. , ১৮. পুব্বো চ.
পুব্বো চ সৰো পৰসৰলোপে কতে ক্ৱচি দীঘং পপ্পোতি.
কিংসূধ ৱিত্তং পুৰিসস্স সেট্ঠং, সাধূতি পটিস্সুণিত্ৱা, ক্ৱচীতি কস্মা? ইতিস্স মুহুত্তম্পি.
১৭. , ১৯. যমেদন্তস্সাদেসো.
একাৰস্স অন্তভূতস্স সৰে পৰে ক্ৱচি যকাৰাদেসো হোতি.
অধিগতো খো ম্যাযং ধম্মো, ত্যাহং এৱং ৱদেয্যং, ত্যাস্স পহীনা হোন্তি.
ক্ৱচীতি কস্মা? নে’নাগতা, ইতি নেত্থ.
১৮. , ২০. ৱমোদুদন্তানং.
ওকাৰুকাৰানং অন্তভূতানং সৰে পৰে ক্ৱচি ৱকাৰাদেসো হোতি.
অথ খ্ৱস্স, স্ৱস্স হোতি, বহ্ৱাবাধো, ৱত্থ্ৱেত্থ ৱিহিতং নিচ্চং চক্খাপাথমাগচ্ছতি.
ক্ৱচীতিকস্মা? চত্তাৰো’মে ভিক্খৱে ধম্মা, কিন্নুমাৱ সমণিযো.
১৯. , ২২. সব্বো চংতি.
সব্বো ইচ্চেসো তিসদ্দো ব্যঞ্জনো সৰে পৰে ক্ৱচি চকাৰং পপ্পোতি.
ইচ্চেতং কুসলং, ইচ্চস্স ৱচনীযং, পচ্চুত্তৰিত্ৱা, পচ্চাহৰতি.
ক্ৱচীতি কস্মা? ইতিস্স মুহুত্তম্পি.
২০. , ২৭. দো ধস্স চ.
ধইচ্চেতস্স সৰে পৰে ক্ৱচি দকাৰাদেসো হোতি.
একমিদাহং ভিক্খৱে সমযং.
ক্ৱচীতি কস্মা? ইধেৱ মৰণং ভৱিস্সতি.
ৱগ্গহণেন ধকাৰস্স হকাৰাদেসো হোতি সাহু দস্সন মৰিযানং.
সুত্তৱিভাগেন বহুধা সিযা-
তো দস্স, যথা? সুগতো.
টো তস্স, যথা? দুক্কটং.
ধো তস্স, যথা? গন্ধব্বো.
ত্ৰো ত্তস্স, যথা? অত্ৰজো.
কো গস্স, যথা? কুলূপকো.
লো ৰস্স, যথা? মহাসালো.
জো যস্স, যথা? গৱজো.
ব্বো ৱস্স, যথা? কুব্বতো.
কো যস্স, যথা? সকে.
যো জস্স, যথা? নিযংপুত্তং.
কো তস্স, যথা? নিযকো.
চ্চো ত্তস্স, যথা ভচ্চো.
ফো পস্স, যথা? নিপ্ফত্তি.
খো কস্স, যথা? নিক্খমতি. ইচ্চেৱমাদী যোজেতব্বা.
২১. , ২১. ইৱণ্ণো যং নৱা.
পুব্বো ইৱণ্ণো সৰে পৰে যকাৰং পপ্পোতি নৱা. পটিসুন্থাৰৱুত্যস্স, সব্বা ৱিত্যানুভূযতে.
নৱাতি কস্মা? পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতো, মুত্তচাগী অনুদ্ধতো.
২২. , ২৮. এৱাদিস্স ৰি পুব্বো চ ৰস্সো.
সৰম্হা পৰস্স এৱস্স একাৰস্স আদিস্স ৰিকাৰো হোতি, পুব্বো চ সৰো ৰস্সো হোতি নৱা.
যথৰিৱ ৱসুধাতলঞ্চ সব্বং, তথৰিৱ গুণৱা সুপূজনিযো.
নৱাতি কস্মা? যথা এৱ, তথা এৱ.
ইতি সন্ধিকপ্পে দুতিযো কণ্ডো.
ততিযকণ্ড
২৩. , ২৬. সৰা পকতি ব্যঞ্জনে.
সৰা খো ব্যঞ্জনে পৰে পকতিৰূপানি হোন্তি.
মনোপুব্বঙ্গমা ধম্মা, পমাদো মচ্চুনো পদং, তিণ্ণো পাৰঙ্গতো অহু.
২৪. , ৩৫. সৰে ক্ৱচি.
সৰা খো সৰে পৰে ক্ৱচি পকতিৰূপানি হোন্তি.
কো ইমং পথৱিং ৱিচেস্সতি.
ক্ৱচীতি কস্মা? অপ্পস্সুতাযং পুৰিসো.
২৫. , ৩৭. দীঘং.
সৰা খো ব্যঞ্জনে পৰে ক্ৱচি দীঘং পপ্পোন্তি.
সম্মা ধম্মং ৱিপস্সতো, এৱং গামে মুনী চৰে, খন্তী পৰমং তপো তিতিক্খা.
ক্ৱচীতি কস্মা? ইধ মোদতি পেচ্চ মোদতি, পতিলীযতি, পটিহঞ্ঞতি.
২৬. , ৩৮. ৰস্সং.
সৰা খো ব্যঞ্জনে পৰে ক্ৱচি ৰস্সং পপ্পোন্তি.
ভোৱাদিনাম সো হোতি, যথাভাৱি গুণেন সো.
ক্ৱচীতি কস্মা? সম্মাসমাধি, সাৱিত্তী ছন্দসো মুখং, উপনীযতি জীৱিতমপ্পমাযু.
২৭. , ৩৯. লোপঞ্চ তত্ৰাকাৰো.
সৰা খো ব্যঞ্জনে পৰে ক্ৱচি লোপং পপ্পোন্তি. তত্ৰ চ লোপে কতে অকাৰাগমো হোতি.
স সীলৱা. স পঞ্ঞৱা এস ধম্মো সনন্তনো, স ৱে কসাৱমৰহতি, স মানকামোপি ভৱেয্য, স ৱে মুনি জাতিভযং অদস্সি.
ক্ৱচীতি কস্মা? সো মুনি, এসো ধম্মো পদিস্সতি, ন সো কাসাৱমৰহতি.
২৮. , ৪০. পৰ দ্ৱেভাৱো ঠানে.
সৰম্হা পৰস্স ব্যঞ্জনস্স দ্ৱেভাৱো হোতি ঠানে.
ইধপ্পমাদো, পুৰিসস্স জন্তুনো, পব্বজ্জং কিত্তযিস্সামি, চাতুদ্দসি, পঞ্চদ্দসি, অভিক্কন্ততৰো চন্দো.
ঠানেতি কস্মা? ইধ মোদতি পেচ্চ মোদতি.
২৯. , ৪২. ৱগ্গে ঘোসাঘোসানং ততিযপঠমা.
ৱগ্গে খো পুব্বেসং ব্যঞ্জনানং ঘোসাঘোসভূতানং সৰম্হা যথাসঙ্খ্যং ততিযপঠমক্খৰা দ্ৱেভাৱং গচ্ছন্তি ঠানে.
এসেৱ চজ্ঝানপ্ফলো, যত্ৰট্ঠিতং নপ্পসহেয্য মচ্চু, সেলে যথা পব্বতমুদ্ধনিট্ঠিতো, চত্তাৰিট্ঠানানি নৰো পমত্তো.
ঠানেতি কস্মা? ইধ চেতসো দড়্হং গণ্হাতি থামসা.
ইতি সন্ধিকপ্পে ততিযো কণ্ডো.
চতুত্থকণ্ড
৩০. , ৫৮. অং ব্যঞ্জনে নিগ্গহিতং.
নিগ্গহিতং খো ব্যঞ্জনে পৰে অং ইতি হোতি.
এৱং ৱুত্তে, তং সাধূতি পটিস্সুণিত্ৱা.
৩১. , ৪৯. ৱগ্গন্তং ৱা ৱগ্গে.
ৱগ্গভূতে ব্যঞ্জনে পৰে নিগ্গহিতং খো ৱগ্গন্তং ৱা পপ্পোতি.
তন্নিচ্চুতং, ধম্মঞ্চৰে সুচৰিতং, চিৰপ্পৱাসিং পুৰিসং. সন্তন্তস্স মনং হোতি, তঙ্কাৰুণিকং, এৱঙ্খো ভিক্খৱে সিক্খিতব্বং.
ৱাগ্গহণেননিগ্গহিতং খো লকাৰাদেসো হোতি. পুগ্গলং.
ৱাতি কস্মা? ন তং কম্মং কতং সাধু.
৩২. , ৫০. এহে উং.
একাৰহকাৰে পৰে নিগ্গহিতং খো ঞকাৰং পপ্পোতি ৱা.
পচ্চত্তঞ্ঞেৱ পৰিনিব্বাযিস্সামি, তঞ্ঞেৱেত্থ পটিপুচ্ছিস্সামি, এৱঞ্হি ৱো ভিক্খৱে সিক্খিতব্বং. তঞ্হি তস্স মুসা হোতি.