২. নামকণ্ড

পুল্লিঙ্গ

৪৭. ‘‘জিনৱচনযুত্তং হী’’তি সব্বত্থাধিকাৰো.

লিঙ্গঞ্চ নিপচ্চতে.

ধাতুপ্পচ্চযৱিভত্তিৱজ্জিতমত্থযুত্তং সদ্দৰূপং লিঙ্গং নাম, জিনৱচনযোগ্গং লিঙ্গং ইধ ঠপীযতি নিপ্ফাদীযতি চ.

৪৮. বুদ্ধইতি ঠিতে –

ততো চ ৱিভত্তিযো.

তস্মা লিঙ্গা পৰা ৱিভত্তিযো হোন্তি. চকাৰেন তাসং একৱচনাদিপঠমাদিসঞ্ঞা চ.

‘‘সি যো অং যো না হি স নং স্মা হি স নং স্মিং সূ’’ তি ৱিভত্তিযো. সি যো ইতি পঠমা, অং যো ইতি দুতিযা, না হি ইতি ততিযা, স নং ইতি চতুত্থী, স্মা হি ইতি পঞ্চমী, স নং ইতি ছট্ঠী, স্মিং সু ইতি সত্তমী.

লিঙ্গত্থে পঠমা.

যো কম্মকত্তাদিৱত্তন্তৰমপ্পত্তো সস্সৰূপট্ঠো সুদ্ধো, সো লিঙ্গত্থো নাম, তস্সাভিধানমত্তে পঠমাৱিভত্তি হোতি. তস্সাপনিযমে একম্হি ৱত্তব্বে একৱচনং সি, ৱুচ্চতে নেনেতিৱচনং, একস্সত্থস্স ৱচনং একৱচনং. এৱং বহুৱচনং.

অতোত্ৱেৱ.

সো.

অকাৰন্তা পৰস্স সিস্স ও হোতি.

সৰলোপো মাদেসপ্পচ্চযাদিম্হি সৰলোপে তু পকতি.

অংআদীসু পৰেসু সৰস্স লোপো হোতি, তস্মিং কতে তু ক্ৱচাদিনা অসৱণ্ণে পত্তে পকতি হোতি.

নযে পৰং যুত্তে. এৱমুপৰি সৰলোপাদি. বুদ্ধো.

বহুম্হি ৱত্তব্বে বহুৱচনং যো.

অতো ৱাত্ৱেৱ.

সব্বযোনীনমাএ.

অকাৰন্তা পৰেসং পঠমদুতিযাযোনীনং যথাসঙ্খ্যং আএ ৱা হোন্তি. বুদ্ধা.

ৱাতি কিং. অগ্গযো.

৪৯. লিঙ্গত্থে পঠমাত্ৱেৱ.

আলপনে চ.

অভিমুখীকৰণমালপনং, তদধিকে লিঙ্গত্থে পঠমা হোতি.

‘‘আলপনে সি গসঞ্ঞো’’তি সিস্স গসঞ্ঞা. গেইত্ৱেৱ.

অকাৰা পিতাদ্যন্তানমা.

গে পৰে অকাৰো পিতুসত্থুঅত্তৰাজাদীনমন্তো চ আত্তং যাতি.

‘‘আকাৰো ৱা’’তি গে পৰে আকাৰস্স ৰস্সো ৱা.

সেসতো লোপং গসীপি.

সো সিং স্যা চ সখাতো গস্সেৱাত্যাদিনিদ্দিট্ঠেহঞ্ঞে অৱণ্ণিৱণ্ণুৱণ্ণোকাৰন্তা সেসা, তেহি পৰে গসী লুপ্যন্তে. হে - বুদ্ধ, বুদ্ধা. যো - বুদ্ধা.

৫০. কম্মত্থে দুতিযা.

যং কৰোতি, তং কম্মং নাম. তত্থ দুতিযা হোতি. অংবুদ্ধং. যোস্স এ-বুদ্ধে.

৫১. ততিযাত্ৱেৱ.

কত্তৰি চ.

যো কৰোতি, স কত্তা নাম. তত্থ ততিযা হোতি. না.

অতো নেন.

অকাৰা পৰো না এনং যাতি. বুদ্ধেন.

হি.

সুহিস্ৱকাৰো এ.

সুহিসু পৰেস্ৱকাৰস্স এ হোতি.

স্মাহিস্মিন্নং ম্হাভিম্হি ৱা.

সব্বসদ্দেহি পৰেসং স্মাহিস্মিন্নং যথাসঙ্খ্যং ম্হাভিম্হিইচ্চেতে ৱা হোন্তি. বুদ্ধেভি, বুদ্ধেহি.

৫২. কৰণে ততিযা.

যেন ৱা কযিৰতে, তং কৰণং নাম. তত্থ ততিযা হোতি. সব্বং কত্তুসমং.

৫৩. সম্পদানে চতুত্থী.

যস্স দাতুকামো ৰোচতে, ধাৰযতে ৱা, তং সম্পদানং নাম. তত্থ চতুত্থী হোতি. স.

অতো ৱাত্ৱেৱ.

আয চতুত্থেকৱচনস্স তু.

অকাৰা পৰস্স চতুত্থেকৱচনস্স আযো ৱা হোতি. বুদ্ধায.

‘‘সাগমো সে’’তি সে সকাৰাগমো. বুদ্ধস্স. নং.

দীঘন্ত্ৱেৱ.

সুনংহিসু চ.

সুনংহিসু পৰেসু সৰাদীনং দীঘো হোতি. চসদ্দেন ক্ৱচি ন. বুদ্ধানং.

৫৪. অপাদানে পঞ্চমী.

যস্মাদপেতি, ভযমাদত্তে ৱা, তদপাদানং নাম, তত্থ পঞ্চমী হোতি. স্মা.

অতো আএত্ৱেৱ.

৫৫. স্মাস্মিন্নং ৱা.

অকাৰা পৰেসং স্মাস্মিন্নং আএ ৱা হোন্তি. বুদ্ধা, বুদ্ধম্হা, বুদ্ধস্মা. বুদ্ধেভি, বুদ্ধেহি.

৫৬. সামিস্মিং ছট্ঠী.

যস্স ৱা পৰিগ্গহো, তং সামী নাম. তত্থ ছট্ঠী হোতি. বুদ্ধস্স. বুদ্ধানং.

৫৭. ওকাসে সত্তমী.

যোধাৰো, তমোকাসং নাম. তত্থ সত্তমী হোতি. স্মিং-বুদ্ধে, বুদ্ধম্হি, বুদ্ধস্মিং. সু-বুদ্ধেসু.

৫৮. বুদ্ধো বুদ্ধ সুখং দদাতি সৰতো বুদ্ধং ততো দুক্কৰং,

কিং বুদ্ধেন মহিদ্ধযোপি মুনযো বুদ্ধেন জাতাসুখী;

বুদ্ধস্সেৱ মনং দদে পদমহং বুদ্ধা লভেয্যাচ্চুতং,

বুদ্ধস্সিদ্ধি ন কিং কৰে ভৱভৱে ভত্ত্যত্থু বুদ্ধে মম.

৫৯. ইতো পৰং ততিযাপঞ্চমীনঞ্চ চতুত্থীছট্ঠীনঞ্চ সৰূপত্তা পঞ্চমীছট্ঠিযো ভীযো উপেক্খন্তে.

৬০. অত্ত, সি.

ব্ৰহ্মত্তসখৰাজাদিতো ত্ৱেৱ.

স্যা চ.

ব্ৰহ্মাদিতো সিস্স আ হোতি. অত্তা.

‘‘যোনমানো’’তি ব্ৰহ্মাদিতো যোনং আনোত্তং. অত্তানো.

৬১. হে - অত্ত, অত্তা. যো, অত্তানো.

৬২. ‘‘ব্ৰহ্মত্তসখৰাজাদিতো অমান’’ন্তি ব্ৰহ্মাদিতো অংৱচনস্স আনং ৱা হোতি. অত্তানং, অত্তং. অত্তানো.

৬৩. অত্তেন, অত্তনা. পক্খে-জিনৱচনানুৰোধেন এনাভাৱো.

‘‘অত্তান্তো হিস্মিমনত্তং’’তি হিম্হি অত্তন্তস্স অনো. অত্তনেহি. এৱং কৰণে.

৬৪. ‘‘সস্স নো’’তি নোকাৰো. অত্তনো. অত্তানং.

৬৫. অম্হতুম্হন্তু ৰাজব্ৰহ্মত্তসখ সত্থুপিতাদীহি স্মা নাৱ.

অম্হাদিতো স্মা না ইৱ হোতি. অত্তনা.

৬৬. ‘‘ততো স্মিন্নী’’তি স্মিনো নি. অত্তনি. ‘‘অনত্ত’’ন্তি ভাৱনিদ্দেসেন সুম্হি চ অনো. অত্তনেসু.

৬৭. ৰাজা অত্তাৱ. না.

সৱিভত্তিস্স ৰাজস্সেত্ৱেৱ.

নাম্হি ৰঞ্ঞা ৱা.

নাম্হি সৱিভত্তিস্স ৰাজসদ্দস্স ৰঞ্ঞা ৱা হোতি. ৰঞ্ঞা, ৰাজেন.

ৰাজস্স ৰাজু সুনংহিসু চ.

সুনং হিসু পৰেসু ৰাজস্স ৰাজু হোতি, চকাৰেন ক্ৱচি ন.

‘‘সুনংহিসু চেতি’’ দীঘে - ৰাজূভি, ৰাজূহি, ৰাজেভি, ৰাজেহি.

৬৮. সৱিভত্তিস্সেত্যধিকাৰো.

‘‘ৰাজস্স ৰঞ্ঞো ৰাজিনো সে’’তি সে ৰঞ্ঞো ৰাজিনো হোন্তি. ৰঞ্ঞো, ৰাজিনো.

‘‘ৰঞ্ঞং নম্হি ৱা’’তি নম্হি ৰঞ্ঞং ৱা. ৰঞ্ঞং, ৰাজূনং, ৰাজানং.

৬৯. স্মাস্সনাতুল্যত্তা-নাম্হি ৰঞ্ঞা ৱা. ৰঞ্ঞা, ৰাজম্হা, ৰাজস্মা.

৭০. ‘‘স্মিম্হি ৰঞ্ঞে ৰাজিনী’’তি স্মিম্হি ৰঞ্ঞে ৰাজিনি হোন্তি. ৰঞ্ঞে, ৰাজিনি. ৰাজূসু, ৰাজেসু.

৭১. গুণৱন্তু, সি.

সৱিভত্তিস্স ন্তুস্সেত্ৱেৱ.

‘‘আ সিম্হী’’তি সিম্হি সৱিভত্তিস্স ন্তুস্স আ. গুণৱা.

যোম্হি পঠমেত্ৱেৱ.

ন্তুস্স ন্তো.

পঠমে যোম্হি সৱিভত্তিস্স ন্তুস্স ন্তোকাৰো হোতি. গুণৱন্তো.

সুনংহিসু অত্তংত্ৱেৱ.

ন্তুস্সন্তো যোসু চ.

সুনংহিসু, যোসু, চকাৰেন অঞ্ঞেসুপি পৰেসু ন্তুস্সন্তো অত্তং যাতি. গুণৱন্তা.

৭২. সৱিভত্তিস্সেত্যধিকাৰো. অংইত্ৱেৱ.

অৱণ্ণো চ গে.

গে পৰে সৱিভত্তিস্স ন্তুস্স অংঅআ হোন্তি. হেগুণৱং,গুণৱ, গুণৱা. যো - গুণৱন্তো, গুণৱন্তা.

৭৩. অত্তং – গুণৱন্তং. গুণৱন্তে.

৭৪. ‘‘তোতিতা সস্মিং নাস্ৱী’’তি সৱিভত্তিস্স ন্তুস্স নাম্হি তা, সে তোকাৰো, স্মিম্হি তি চ ৱা. গুণৱতা, গুণৱন্তেন. গুণৱন্তেভি, গুণৱন্তেহি.

৭৫. গুণৱতো, গুণৱন্তস্স.

‘‘নম্হি তং ৱা’’তি নম্হি ন্তুস্স তং ৱা. গুণৱতং, গুণৱন্তানং. স্মা নাৱ.

৭৬. গুণৱতি, গুণৱন্তে, গুণৱন্তম্হি, গুণৱন্তস্মিং, গুণৱন্তেসু.

৭৭. গচ্ছন্ত, সি.

‘‘সিম্হি গচ্ছন্তাদীনং ন্তসদ্দো অ’’ন্তি ন্তসদ্দস্স অংৱা, সিলোপো. গচ্ছং, সিস্স ও – গচ্ছন্তো.

গচ্ছন্তাদীনং ন্তসদ্দোত্ৱেৱ.

সেসেসুন্তুৱ.

ৱুত্তং হিত্ৱা সেসেসু গচ্ছন্তাদীনং ন্তসদ্দো ন্তু ইৱ দট্ঠব্বো. গচ্ছন্তো, গচ্ছন্তাইচ্চাদি.

সেসং গুণৱন্তুসমং.

৭৮. গচ্ছন্তাদযো নাম অন্তপ্পচ্চযন্তা.

৭৯. অগ্গি, সিলোপো.

‘‘ইৱণ্ণুৱণ্ণা ঝলা’’তি ইৱণ্ণুৱণ্ণানং যথাসঙ্খ্যং ঝলসঞ্ঞা.

ঝলতো ৱাত্ৱেৱ.

ঘপতো চ যোনং লোপো.

ঘপঝলতো যোনং লোপো ৱা হোতি.

যোসু কতনিকাৰলোপেসু দীঘং.

কতো নিকাৰো লোপো চ যেসং তেসু যোসু সৰানং দীঘো হোতি. অগ্গী. পক্খে-অত্তন্ত্ৱেৱ.

যো স্ৱকতৰস্সো ঝো.

যোসু অকতৰস্সো ঝো অত্তং যাতি. অগ্গযো. তথালপনে.

৮০. অং মো নিগ্গহীতং ঝলপেহি.

ঝলপতো অং মো চ বিন্দুং যন্তি. অগ্গিং. অগ্গী, অগ্গযো.

৮১. অগ্গিনা. দীঘে-অগ্গীভি, অগ্গীহি.

৮২. ‘‘ঝলতো সস্স নো ৱা’’তি সস্স নোত্তং ৱা. অগ্গিনো, অগ্গিস্স. অগ্গীনং.

৮৩. ‘‘ঝলতো চে’’তি স্মাস্স না. অগ্গিনা.

৮৪. অগ্গিম্হি, অগ্গিস্মিং. অগ্গীসু.

৮৫. আদি অগ্গীৱ. স্মিংনো পন ‘‘আদিতো ও চে’’তি অং, ও চ ৱা. আদি, আদো, আদিম্হি, আদিস্মিং. আদীসু.

৮৬. দণ্ডী, সি.

‘‘অঘো ৰস্স’’মাদিনা ৰস্সে সম্পত্তে ‘‘ন সিস্মিমনপুংসকানী’’তি সিম্হি অনপুংসকানং ন ৰস্সো. সিলোপো, দণ্ডী, যোলোপে – দণ্ডী. পক্খে –

অঘো ৰস্সমেকৱচনযোস্ৱপি চ.

একৱচনযোসু ঝলপা ৰস্সং যন্তি.

ঝতো কতৰস্সাত্ৱেৱ.

যোনং নো.

কতস্সা ঝতো যোনং নোত্তং হোতি. দণ্ডিনো.

৮৭. ‘‘ঝলপা ৰস্স’’ন্তি গে পৰে ঝলপানং ৰস্সো. হেদণ্ডি. দণ্ডী, দণ্ডিনো.

৮৮. ৱা অংইত্ৱেৱ.

‘‘নং ঝতো কতৰস্সা’’তি অংইচ্চস্স নং ৱা. দণ্ডিনং, দণ্ডিং. দণ্ডী, দণ্ডিনো.

৮৯. দণ্ডিনা. দণ্ডীভি, দণ্ডীহি.

৯০. দণ্ডিনো, দণ্ডিস্স. দণ্ডীনং.

৯১. ঝতো কতৰস্সাত্ৱেৱ.

‘‘স্মিন্নী’’তি স্মিনো নি. দণ্ডিনি. দণ্ডীসু.

৯২. ভিক্খু, সিলোপো.

ৱা যোনংত্ৱেৱ.

‘‘লতো ৱো কাৰো চে’’তি লতো যোনং ৱোত্তং ৱা.