১. সন্ধি কণ্ড

সঞ্ঞা

২. অক্খৰাপাদযো একচত্তালীসং.

অক্খৰাপি অকাৰাদযো একচত্তালীসং সুত্তন্তোপকাৰা. তং যথা-অ আ-ই ঈ-উ ঊ-এ ও, ক খ গ ঘ ঙ, চ ছ জ ঝ ঞ, ট ঠ ড ঢ ণ, ত থ দ ধ ন, প ফ ব ভ ম, য ৰ ল ৱ স হ ড় অং-ইতি.

৩. তত্থোদন্তাসৰা অট্ঠ.

তত্থ অক্খৰেসু ওকাৰন্তা অট্ঠ সৰা নাম. তত্থেতি ৱত্ততে.

৪. লহুমত্তা তযো ৰস্সা.

তত্থ সৰেসু লহুমত্তা অ, ই, উ ইতি তযো ৰস্সা.

৫. অঞ্ঞে দীঘা.

তত্থ সৰেসু ৰস্সেহঞ্ঞে দীঘা.

সংযোগতো পুব্বে এও ৰস্সা ইৱোচ্চন্তে, অনন্তৰা ব্যঞ্জনা সংযোগো. এত্থ, সেয্যো, ওট্ঠো, সোত্থি.

৬. সেসা ব্যঞ্জনা.

সৰে ঠপেত্ৱা সেসা কাদযো নিগ্গহীতন্তা ব্যঞ্জনা.

৭. ৱগ্গা পঞ্চপঞ্চসো মন্তা.

ব্যঞ্জনানং কাদযো মকাৰন্তা পঞ্চপঞ্চসো অক্খৰৱন্তো ৱগ্গা.

৮. ৱগ্গানং পঠমদুতিযা সো চাঘোসো. ড়ন্তাঞ্ঞে ঘোসা. ঘোসাঘোসসঞ্ঞা চ ‘‘পৰসমঞ্ঞা পযোগে’’তি সঙ্গহীতা. এৱং লিঙ্গ, সব্বনাম, পদ, উপসগ্গ, নিপাত, তদ্ধিত, আখ্যাত, কম্মপ্পৱচনীযাদিসঞ্ঞা চ.

৯. অংইতি নিগ্গহীতং.

অংইতি অকাৰতো পৰং যো বিন্দু সূযতে, তং নিগ্গহীতং নাম.

বিন্দু চূড়ামণাকাৰো, নিগ্গহীতন্তি ৱুচ্চতে.

কেৱলস্সা প্পযোগত্তা, অকাৰো সন্নিধীযতে.

১০. অ, কৱগ্গ, হা কণ্ডজা, ই, চৱগ্গ, যা তালুজা, উ, পৱগ্গা ওট্ঠজা, টৱগ্গ, ৰ, ড়া মুদ্ধজা, তৱগ্গ, ল, সা দন্তজা, এ কণ্ঠতালুজো, ও কণ্ঠোট্ঠজো, ৱো দন্তোট্ঠজো.

সঞ্ঞা

সৰসন্ধি

১১. লোক অগ্গোইত্যস্মিং – ‘‘পুব্বমধোঠিত মস্সৰং সৰেন ৱিযোজযে’’তি পুব্বব্যঞ্জনং সৰতো পুথক্কাতব্বং.

সৰা সৰে লোপং.

অনন্তৰে সৰে পৰে সৰা লোপং পপ্পোন্তি.

‘‘নৰে পৰং যুত্তে’’তি অস্সৰো ব্যঞ্জনো পৰক্খৰং নেতব্বো লোকগ্গো.

সৰেত্যস্মিং ওপসিলেসিকো কাসসত্তমী, ততো ৱণ্ণকালব্যৱধানে কাৰিযং ন হোতি. যথা-মং অহা সীতি, ‘‘পমাদমনুযুঞ্জন্তী’’ত্যাদিগাথাযং ‘জনা অপ্পমাদ’ন্তি চ. এৱং সব্বসন্ধীসু.

অনন্তৰং পৰস্স সৰস্স লোপং ৱক্খতি, তস্মানেন পুব্বস্স লোপো ঞাযতি, তেনেৱ সত্তমীনিদ্দিট্ঠস্স পৰতাপি গম্যতে.

১২. সৰেত্যধিকাৰো. পন ইমে পন ইমেতীহ-সৰা লোপং ইত্ৱেৱ.

ৱা পৰো অসৰূপো.

অসমানৰূপাসৰম্হা পৰো সৰো ৱা লুপ্যতে, পনমে, পনিমে.

১৩. বন্ধুস্স ইৱ, ন উপেতীতীধ –

ক্ৱচাসৱণ্ণং লুত্তে.

সৰে লুত্তে পৰসৰস্স ক্ৱচি অসৱণ্ণো হোতীতি ই উ ইচ্চেতেসং ঠানাসন্না এ ও. বন্ধুস্সেৱ. নোপেতি.

১৪. তত্ৰ অযং, যানি ইধ, বহু উপকাৰং, সদ্ধা ইধ, তথা উপমন্ত্যেতস্মিং –

দীঘং.

সৰে লুত্তে পৰো সৰো ক্ৱচি ঠানাসন্নং দীঘং যাতি. তত্ৰাযং, যানীধ, বহূপকাৰং, সদ্ধীধ, তথূপমং.

১৫. কিংসু ইধেত্যত্ৰ –

পুব্বো চ.

সৰে লুত্তে পুব্বো চ ক্ৱচি দীঘং যাতি. কিং সূধ.

১৬. তে অজ্জ, তে অহংতেত্থ –

যমেদন্তস্সাদেসো.

সৰে পৰে অন্তস্স একাৰস্স ক্ৱচি যো আদেসো হোতি, ত্যজ্জ, ‘‘দীঘ’’ন্তি ব্যঞ্জনে পৰে ক্ৱচি দীঘো, ত্যাহং.

ক্ৱচীতি কিং. নেত্থ.

১৭. সো অস্স, অনু এতিত্যেত্থ –

ৱমোদুদন্তানং.

সৰে পৰে অন্তো কাৰুকাৰানং ক্ৱচি ৱো আদেসো হোতি. স্ৱস্স, অন্ৱেতি.

ক্ৱচীতি কিং. তযস্সু, সমেতাযস্মা.

১৮. ইধ অহং তীধ –

দো ধস্স চ.

সৰে পৰে ধস্স ক্ৱচি দো হোতি. দীঘে – ইদাহং. ক্ৱচীতি কিং. ইধেৱ. চকাৰেন ব্যঞ্জনেপি, ইধ ভিক্খৱে.

১৯. পতি অন্তুং, ৱুত্তি অস্সেতীহ –

ইৱণ্ণো যন্নৱা.

সৰে পৰে ইৱণ্ণস্স যো নৱা হোতি. কত যকাৰস্স তিস্স ‘‘সব্বো চন্তী’’তি ক্ৱচি চাদেসে ‘‘পৰদ্ৱেভাৱো ঠানে’’তি সৰতো পৰব্যঞ্জনস্স ঠানাসন্নৱসা দ্ৱিত্তং. পচ্চন্তং, ৱুত্যস্স.

নৱাতি কিং. পটগ্গি,

এত্থ ‘‘ক্ৱচি পটি পতিস্সে’’তি পতিস্স পটি, ৱণ্ণগ্গহণং সব্বত্থ ৰস্সদীঘ সঙ্গহণত্থং.

২০. যথা এৱেতীহ –

এৱাদিস্স ৰি পুব্বো চ ৰস্সো.

সৰতো পৰস্স এৱস্সাদিএকাৰো ৰিত্তং নৱা যাতি. পুব্বো চ ঠানাসন্নং ৰস্সং. যথৰিৱ. যথেৱ.

২১. ন ইমস্স, তি অঙ্গিকং, লহু এস্সতি, অত্থ অত্থং, ইতো আযতি, তস্মা ইহ, সব্ভি এৱ, ছ অভিঞ্ঞা, পুথ এৱ, পা এৱতীহ ৱা ত্ৱেৱ –

য ৱ ম দ ন ত ৰ ড়া চাগমা.

সৰে পৰে যাদযো আগমা ৱা হোন্তি, চকাৰেন গো চ. নযিমস্স, তিৱঙ্গিকং, লহুমেস্সতি, অত্তদত্থং, ইতোনাযতি, তস্মাতিহ, সব্ভিৰেৱ, ছড়ভিঞা, পুথগেৱ, ‘‘ৰস্স’’ন্তি ব্যঞ্জনে পৰে ক্ৱচি ৰস্সো. পগেৱ.

ৱাতি কিং. ছ অভিঞ্ঞা, পুথ এৱ, পা এৱ.

এত্থ ‘‘সৰে ক্ৱচী’’তি সৰানং পকতি হোতি, সস্সৰূপমেৱ, ন ৱিকাৰোত্যত্থো.

২২. অভি উগ্গতোত্যত্ৰ –

‘‘অব্ভো অভী’’তি অভিস্স অব্ভো. অব্ভুগ্গতো.

সৰসন্ধি

ব্যঞ্জনসন্ধি

২৩. ব্যঞ্জনেত্যধিকাৰো. ক্ৱচীত্ৱেৱ. সো ভিক্খু, কচ্চি নু ত্ৱং, জানেম তন্তীহ –

লোপঞ্চ তত্ৰাকাৰো.

ব্যঞ্জনে পৰে সৰানং ক্ৱচি লোপোহোতি, তত্ৰ লুত্তে ঠানে অকাৰাগমো, চকাৰেন ওকাৰুকাৰাপি. সভিক্খু কচ্চিনো ত্ৱং, জানেমু তং.

ক্ৱচীতি কিং, সোমুনি.

২৪. উঘোসো, আখাতন্তীহ – দ্ৱেভাৱে ঠানে ইত্ৱেৱ.

ৱগ্গে ঘোসাঘোসানং ততিযপঠমা.

ৱগ্গে ঘোসাঘোসানং চতুত্থদুতিযানং তব্বগ্গে ততিযপঠমা হোন্তি যথাসঙ্খ্যং যুত্তে ঠানে, উগ্ঘোসো, ৰস্সে অক্খাতং.

২৫. পৰ সহস্সং, অতিপ্পখোতীহ – ‘‘ক্ৱচি ও ব্যঞ্জনে’’তি ওকাৰাগমো. পৰোসহস্সং. গাগমে চ, অতিপ্পগোখো.

২৬. অৱ নদ্ধাত্যত্ৰ – ‘‘ও অৱস্সে’’তি ক্ৱচি অৱস্স ও. ওনদ্ধা.

ক্ৱচীতি কিং. অৱসুস্সতু.

ব্যঞ্জনসন্ধি.

নিগ্গহীতসন্ধি

২৭. নিগ্গহীতন্ত্যধিকাৰো. কিং কতো, সং জাতো, সং ঠিতো, তং ধনং, তং মিত্তন্তিহ –

ৱগ্গন্তং ৱা ৱগ্গে.

ৱগ্গব্যঞ্জনে পৰে বিন্দুস্স তব্বগ্গন্তো ৱা হোতি. কিঙ্কতো, সঞ্জাতো, সণ্ঠিতো, তন্ধনং, তম্মিত্তং.

ৱাতি কিং. ন তং কম্মং.

ৱাকাৰেনেৱ লে লো চ. পুল্লিঙ্গং.

২৮. ৱাত্যধিকাৰো. এৱং অস্স, এতং অৱোচেতীহ –

মদা সৰে.

সৰে পৰে বিন্দুনো ম দা ৱা হোন্তি. এৱমস্স, এতদৱোচ.

ৱাতি কিং. মং অজিনি.

২৯. তং এৱ, তং হীতীহ –

এহেঞং.

একাৰে, হে চ পৰে বিন্দুনো ঞো ৱা হোতি. দ্ৱিত্তে – তঞ্ঞেৱ, তমেৱ. তঞ্হি, তং হি.

৩০. সংযোগোতীহ –

সযে চ.

যকাৰে পৰে তেন সহ বিন্দুনো ঞো ৱা হোতি. দ্ৱিত্তে – সঞ্ঞোগো, সংযোগো.

৩১. চক্খু অনিচ্চং, অৱ সিৰোতীহ - আগমো, ক্ৱচিত্ৱেৱ.

নিগ্গহীতঞ্চ.

সৰে, ব্যঞ্জনে ৱা পৰে ক্ৱচি বিন্দ্ৱাগমো হোতি. চক্খুংঅনিচ্চং, অৱংসিৰো.

৩২. ৱিদূনং অগ্গং, তাসং অহংতীহ –

‘‘ক্ৱচি লোপং’’তি সৰে বিন্দুলোপো, ৱিদূনগ্গং. দীঘেতাসাহং.

৩৩. বুদ্ধানং সাসনং, সং ৰাগোতীহ –

‘‘ব্যঞ্জনে চে’’তি বিন্দুলোপো, বুদ্ধানসাসনং. দীঘেসাৰাগো.

৩৪. বীজং ইৱেতীহ –

পৰো ৱা সৰো.

বিন্দুতো পৰো সৰো ৱা লুপ্যতে, বীজংৱ.

৩৫. এৱং অস্সেতীহ –

ব্যঞ্জনো চ ৱিসঞ্ঞোগো.

বিন্দুতো পৰে সৰে লুত্তে সংযোগো ব্যঞ্জনো ৱিনট্ঠসংযোগো হোতীতি পুব্বসলোপো. এৱংস.

নিগ্গহীতসন্ধি.

ৱোমিস্সক সন্ধী

৩৬. অনুপদিট্ঠানং ৱুত্তযোগতো.

ইধানিদ্দিট্ঠা সন্ধযো ৱুত্তানুসাৰেন ঞে য্যা, যথা – যদি এৱং, বোধি অঙ্গাতীহ – যাদেসে ইমিনা সুত্তেন দযকাৰসংযোগস্স জো, ধযকাৰসংযোগস্স ঝো, দ্ৱিত্তে – যজ্জেৱং, বোজ্ঝঙ্গা.

৩৭. অসদিসসংযোগে একসৰূপতা চ.

পৰি এসনাতীহ – যাদেসে ৰকাৰস্স যো, পয্যেস না.

৩৮. ৱণ্ণানং বহুত্তং, ৱিপৰীততা চ.

সৰতি, ইতি এৱ, সা ইত্থী, বুসং এৱ, বহু আবাধো, অধি অভৱি, সুখং, দুক্খং, জীৱোতীহ –

মাগমো সকাৰে অকাৰস্স উ চ, সুমৰতি.

ইস্স ৱো, ইত্ৱেৱ.

পৰলোপে আকাৰস্স ও, সোত্থী.

মাদেসে, পুব্বদীঘে চ একাৰস্স ই. বুসামিৱ.

ৱাদেসে হৱকাৰৱিপৰিযযো. বহ্ৱাবাধো.

অধিস্স ক্ৱচি অদ্ধো, দীঘে-অদ্ধাভৱি.

বিন্দুনো, ওকাৰস্স চ এ. সুখে, দুক্খে, জীৱে.

৩৯. ৰদানং ড়ো, পটিবোধো, পৰিড়াহো.

৪০. সৰে, ব্যঞ্জনে ৱা পৰে বিন্দুনো ক্ৱচি মো. মম অভাসি, বুদ্ধম সৰণং, পুব্বে মো পৰং ন নেতব্বো অযুত্তত্তা.

৪১. বিন্দুতো পৰসৰান মঞ্ঞস্সৰতাপি.

তং ইমিনা, এৱং ইমং, কিং অহং তীহ-ইস্স অ. তদমিনা.

ইস্স উ, অকাৰস্স চ এ, বিন্দুলোপাদো. এৱুমং, কেহং.

৪২. ৱাক্যসুখুচ্চাৰণত্থং, ছন্দহানিত্থঞ্চ ৱণ্ণলোপোপি.

পটিসঙ্খায যোনিসোতীহ – পুব্বযলোপো, পটিসঙ্খাযোনিসো.

৪৩. অলাবূনিত্যাদো অকাৰলোপো. লাবূনি সীদন্তি, সিলা প্লৱন্তি.

৪৪. ৱুত্যভেদায ৱিকাৰোপি.

অকৰম্হসে তেত্যাদো সকাৰে গৰুনো একাৰস্স ইমিনা লহুঅকাৰো, অকৰম্হস তে কিচ্চং.

৪৫. অক্খৰনিযমো ছন্দং, গৰুলহুনিযমো ভৱে ৱুত্তি,

দীঘো, সংযোগাদিপুব্বো ৰস্সো চ গৰু, লহু তু ৰস্সো. যথা- আ, অস্স, অং, অ.

৪৬. এৱমঞ্ঞাপি ৱিঞ্ঞেয্যা, সংহিতা তন্তিযা হিতা;

সংহিতাতি চ ৱণ্ণানং, সন্নিধব্যৱধানতো.

ৱোমিস্সকসন্ধি.