১. ৱেৰঞ্জসুত্তং

১১. [পাৰা. ১ আদযো] এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা ৱেৰঞ্জাযং ৱিহৰতি নড়েৰুপুচিমন্দমূলে. অথ খো ৱেৰঞ্জো ব্ৰাহ্মণো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং [সাৰাণীযং (সী. স্যা. কং. পী.)] ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো ৱেৰঞ্জো ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং এতদৱোচ –

‘‘সুতং মেতং, ভো গোতম – ‘ন সমণো গোতমো ব্ৰাহ্মণে জিণ্ণে ৱুড্ঢে মহল্লকে অদ্ধগতে ৱযোঅনুপ্পত্তে অভিৱাদেতি ৱা পচ্চুট্ঠেতি ৱা আসনেন ৱা নিমন্তেতী’তি. তযিদং, ভো গোতম, তথেৱ. ন হি ভৱং গোতমো ব্ৰাহ্মণে জিণ্ণে ৱুড্ঢে মহল্লকে অদ্ধগতে ৱযোঅনুপ্পত্তে অভিৱাদেতি ৱা পচ্চুট্ঠেতি ৱা আসনেন ৱা নিমন্তেতি. তযিদং, ভো গোতম, ন সম্পন্নমেৱা’’তি. ‘‘নাহং তং, ব্ৰাহ্মণ, পস্সামি সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায যমহং অভিৱাদেয্যং ৱা পচ্চুট্ঠেয্যং ৱা আসনেন ৱা নিমন্তেয্যং. যঞ্হি, ব্ৰাহ্মণ, তথাগতো অভিৱাদেয্য ৱা পচ্চুট্ঠেয্য ৱা আসনেন ৱা নিমন্তেয্য, মুদ্ধাপি তস্স ৱিপতেয্যা’’তি.

‘‘অৰসৰূপো ভৱং গোতমো’’তি! ‘‘অত্থি খ্ৱেস, ব্ৰাহ্মণ, পৰিযাযো, যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘অৰসৰূপো সমণো গোতমো’তি. যে তে, ব্ৰাহ্মণ, ৰূপৰসা সদ্দৰসা গন্ধৰসা ৰসৰসা ফোট্ঠব্বৰসা, তে তথাগতস্স পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৱত্থুকতা অনভাৱংকতা [অনভাৱকতা (সী. পী.)] আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. অযং খো, ব্ৰাহ্মণ, পৰিযাযো, যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘অৰসৰূপো সমণো গোতমো’তি, নো চ খো যং ত্ৱং সন্ধায ৱদেসী’’তি [ৱদেসি (সী. ক.)].

‘‘নিব্ভোগো ভৱং গোতমো’’তি! ‘‘অত্থি খ্ৱেস, ব্ৰাহ্মণ, পৰিযাযো, যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘নিব্ভোগো সমণো গোতমো’তি. যে তে, ব্ৰাহ্মণ, ৰূপভোগা সদ্দভোগা গন্ধভোগা ৰসভোগা ফোট্ঠব্বভোগা, তে তথাগতস্স পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৱত্থুকতা অনভাৱংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. অযং খো, ব্ৰাহ্মণ, পৰিযাযো, যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘নিব্ভোগো সমণো গোতমো’তি, নো চ খো যং ত্ৱং সন্ধায ৱদেসী’’তি.

‘‘অকিৰিযৱাদো ভৱং গোতমো’’তি! ‘‘অত্থি খ্ৱেস, ব্ৰাহ্মণ, পৰিযাযো, যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘অকিৰিযৱাদো সমণো গোতমো’তি. অহঞ্হি, ব্ৰাহ্মণ, অকিৰিযং ৱদামি কাযদুচ্চৰিতস্স ৱচীদুচ্চৰিতস্স মনোদুচ্চৰিতস্স; অনেকৱিহিতানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অকিৰিযং ৱদামি. অযং খো, ব্ৰাহ্মণ, পৰিযাযো, যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘অকিৰিযৱাদো সমণো গোতমো’তি, নো চ খো যং ত্ৱং সন্ধায ৱদেসী’’তি.

‘‘উচ্ছেদৱাদো ভৱং গোতমো’’তি! ‘‘অত্থি খ্ৱেস, ব্ৰাহ্মণ, পৰিযাযো, যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘উচ্ছেদৱাদো সমণো গোতমো’তি. অহঞ্হি, ব্ৰাহ্মণ, উচ্ছেদং ৱদামি ৰাগস্স দোসস্স মোহস্স; অনেকৱিহিতানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং উচ্ছেদং ৱদামি. অযং খো, ব্ৰাহ্মণ, পৰিযাযো, যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘উচ্ছেদৱাদো সমণো গোতমো’তি, নো চ খো যং ত্ৱং সন্ধায ৱদেসী’’তি.

‘‘জেগুচ্ছী ভৱং গোতমো’’তি! ‘‘অত্থি খ্ৱেস, ব্ৰাহ্মণ, পৰিযাযো, যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘জেগুচ্ছী সমণো গোতমো’তি. অহঞ্হি, ব্ৰাহ্মণ, জিগুচ্ছামি কাযদুচ্চৰিতেন ৱচীদুচ্চৰিতেন মনোদুচ্চৰিতেন; জিগুচ্ছামি অনেকৱিহিতানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং সমাপত্তিযা. অযং খো, ব্ৰাহ্মণ, পৰিযাযো, যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘জেগুচ্ছী সমণো গোতমো’তি, নো চ খো যং ত্ৱং সন্ধায ৱদেসী’’তি.

‘‘ৱেনযিকো ভৱং গোতমো’’তি! ‘‘অত্থি খ্ৱেস, ব্ৰাহ্মণ, পৰিযাযো, যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘ৱেনযিকো সমণো গোতমো’তি. অহঞ্হি, ব্ৰাহ্মণ, ৱিনযায ধম্মং দেসেমি ৰাগস্স দোসস্স মোহস্স; অনেকৱিহিতানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং ৱিনযায ধম্মং দেসেমি. অযং খো, ব্ৰাহ্মণ, পৰিযাযো, যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘ৱেনযিকো সমণো গোতমো’তি, নো চ খো যং ত্ৱং সন্ধায ৱদেসী’’তি.

‘‘তপস্সী ভৱং গোতমো’’তি! ‘‘অত্থি খ্ৱেস, ব্ৰাহ্মণ, পৰিযাযো, যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘তপস্সী সমণো গোতমো’তি. তপনীযাহং, ব্ৰাহ্মণ, পাপকে অকুসলে ধম্মে ৱদামি কাযদুচ্চৰিতং ৱচীদুচ্চৰিতং মনোদুচ্চৰিতং. যস্স খো, ব্ৰাহ্মণ, তপনীযা পাপকা অকুসলা ধম্মা পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৱত্থুকতা অনভাৱংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা, তমহং ‘তপস্সী’তি ৱদামি. তথাগতস্স খো, ব্ৰাহ্মণ, তপনীযা পাপকা অকুসলা ধম্মা পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৱত্থুকতা অনভাৱংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. অযং খো, ব্ৰাহ্মণ, পৰিযাযো, যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘তপস্সী সমণো গোতমো’তি, নো চ খো যং ত্ৱং সন্ধায ৱদেসী’’তি.

‘‘অপগব্ভো ভৱং গোতমো’’তি! ‘‘অত্থি খ্ৱেস, ব্ৰাহ্মণ, পৰিযাযো, যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘অপগব্ভো সমণো গোতমো’তি. যস্স খো, ব্ৰাহ্মণ, আযতিং গব্ভসেয্যা পুনব্ভৱাভিনিব্বত্তি পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৱত্থুকতা অনভাৱংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা, তমহং ‘অপগব্ভো’তি ৱদামি. তথাগতস্স খো, ব্ৰাহ্মণ, আযতিং গব্ভসেয্যা পুনব্ভৱাভিনিব্বত্তি পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৱত্থুকতা অনভাৱংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. অযং খো, ব্ৰাহ্মণ, পৰিযাযো, যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘অপগব্ভো সমণো গোতমো’তি, নো চ খো যং ত্ৱং সন্ধায ৱদেসি.

‘‘সেয্যথাপি, ব্ৰাহ্মণ, কুক্কুটিযা অণ্ডানি অট্ঠ ৱা দস ৱা দ্ৱাদস ৱা. তানাস্সু কুক্কুটিযা সম্মা অধিসযিতানি সম্মা পৰিসেদিতানি সম্মা পৰিভাৱিতানি. যো নু খো তেসং কুক্কুটচ্ছাপকানং পঠমতৰং পাদনখসিখায ৱা মুখতুণ্ডকেন ৱা অণ্ডকোসং পদালেত্ৱা সোত্থিনা অভিনিব্ভিজ্জেয্য, কিন্তি স্ৱাস্স ৱচনীযো – ‘জেট্ঠো ৱা কনিট্ঠো ৱা’’’তি? ‘‘জেট্ঠো তিস্স, ভো গোতম, ৱচনীযো. সো হি নেসং, ভো গোতম, জেট্ঠো হোতী’’তি.

‘‘এৱমেৱং খো অহং, ব্ৰাহ্মণ, অৱিজ্জাগতায পজায অণ্ডভূতায পৰিযোনদ্ধায অৱিজ্জণ্ডকোসং পদালেত্ৱা একোৱ লোকে অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো. অহঞ্হি, ব্ৰাহ্মণ, জেট্ঠো সেট্ঠো লোকস্স. আৰদ্ধং খো পন মে, ব্ৰাহ্মণ, ৱীৰিযং অহোসি অসল্লীনং, উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠা, পস্সদ্ধো কাযো অসাৰদ্ধো, সমাহিতং চিত্তং একগ্গং.

‘‘সো খো অহং, ব্ৰাহ্মণ, ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৱিতক্কং সৱিচাৰং ৱিৱেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰামি; ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৱং অৱিতক্কং অৱিচাৰং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰামি; পীতিযা চ ৱিৰাগা উপেক্খকো চ ৱিহৰামি সতো চ সম্পজানো সুখঞ্চ কাযেন পটিসংৱেদেমি যং তং অৰিযা আচিক্খন্তি – ‘উপেক্খকো সতিমা সুখৱিহাৰী’তি ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰামি; সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৱ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপাৰিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰামি.

‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে পুব্বেনিৱাসানুস্সতিঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেসিং. সো অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰামি, সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং দ্ৱেপি জাতিযো তিস্সোপি জাতিযো চতস্সোপি জাতিযো পঞ্চপি জাতিযো দসপি জাতিযো ৱীসম্পি জাতিযো তিংসম্পি জাতিযো চত্তালীসম্পি জাতিযো পঞ্ঞাসম্পি জাতিযো জাতিসতম্পি জাতিসহস্সম্পি জাতিসতসহস্সম্পি অনেকেপি সংৱট্টকপ্পে অনেকেপি ৱিৱট্টকপ্পে অনেকেপি সংৱট্টৱিৱট্টকপ্পে – ‘অমুত্ৰাসিং এৱংনামো এৱংগোত্তো এৱংৱণ্ণো এৱমাহাৰো এৱংসুখদুক্খপ্পটিসংৱেদী এৱমাযুপৰিযন্তো. সো ততো চুতো অমুত্ৰ উদপাদিং; তত্ৰাপাসিং এৱংনামো এৱংগোত্তো এৱংৱণ্ণো এৱমাহাৰো এৱংসুখদুক্খপ্পটিসংৱেদী এৱমাযুপৰিযন্তো. সো ততো চুতো ইধূপপন্নো’তি. ইতি সাকাৰং সউদ্দেসং অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰামি.

‘‘অযং খো মে, ব্ৰাহ্মণ, ৰত্তিযা পঠমে যামে পঠমা ৱিজ্জা অধিগতা; অৱিজ্জা ৱিহতা ৱিজ্জা উপ্পন্না; তমো ৱিহতো আলোকো উপ্পন্নো, যথা তং অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৱিহৰতো. অযং খো মে, ব্ৰাহ্মণ, পঠমা অভিনিব্ভিদা অহোসি কুক্কুটচ্ছাপকস্সেৱ অণ্ডকোসম্হা.

‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে সত্তানং চুতূপপাতঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেসিং. সো দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সামি চৱমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৱণ্ণে দুব্বণ্ণে, সুগতে দুগ্গতে যথাকম্মূপগে সত্তে পজানামি – ‘ইমে ৱত ভোন্তো সত্তা কাযদুচ্চৰিতেন সমন্নাগতা, ৱচীদুচ্চৰিতেন সমন্নাগতা, মনোদুচ্চৰিতেন সমন্নাগতা, অৰিযানং উপৱাদকা, মিচ্ছাদিট্ঠিকা, মিচ্ছাদিট্ঠিকম্মসমাদানা. তে কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপন্নাতি. ইমে ৱা পন ভোন্তো সত্তা কাযসুচৰিতেন সমন্নাগতা, ৱচীসুচৰিতেন সমন্নাগতা, মনোসুচৰিতেন সমন্নাগতা, অৰিযানং অনুপৱাদকা, সম্মাদিট্ঠিকা, সম্মাদিট্ঠিকম্মসমাদানা. তে কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্না’তি. ইতি দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সামি চৱমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৱণ্ণে দুব্বণ্ণে, সুগতে দুগ্গতে যথাকম্মূপগে সত্তে পজানামি.

‘‘অযং খো মে, ব্ৰাহ্মণ, ৰত্তিযা মজ্ঝিমে যামে দুতিযা ৱিজ্জা অধিগতা; অৱিজ্জা ৱিহতা ৱিজ্জা উপ্পন্না; তমো ৱিহতো আলোকো উপ্পন্নো, যথা তং অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৱিহৰতো. অযং খো মে, ব্ৰাহ্মণ, দুতিযা অভিনিব্ভিদা অহোসি কুক্কুটচ্ছাপকস্সেৱ অণ্ডকোসম্হা.

‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে আসৱানং খযঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেসিং. সো ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, ‘অযং দুক্খনিৰোধো’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং; ‘ইমে আসৱা’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, ‘অযং আসৱসমুদযো’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, ‘অযং আসৱনিৰোধো’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, ‘অযং আসৱনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং. তস্স মে এৱং জানতো এৱং পস্সতো কামাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চিত্থ, ভৱাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চিত্থ, অৱিজ্জাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চিত্থ. ৱিমুত্তস্মিং ৱিমুত্তমিতি ঞাণং অহোসি. ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি অব্ভঞ্ঞাসিং.

‘‘অযং খো মে, ব্ৰাহ্মণ, ৰত্তিযা পচ্ছিমে যামে ততিযা ৱিজ্জা অধিগতা; অৱিজ্জা ৱিহতা ৱিজ্জা উপ্পন্না; তমো ৱিহতো আলোকো উপ্পন্নো, যথা তং অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৱিহৰতো. অযং খো মে, ব্ৰাহ্মণ, ততিযা অভিনিব্ভিদা অহোসি কুক্কুটচ্ছাপকস্সেৱ অণ্ডকোসম্হা’’তি.

এৱং ৱুত্তে ৱেৰঞ্জো ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘জেট্ঠো ভৱং গোতমো, সেট্ঠো ভৱং গোতমো. অভিক্কন্তং, ভো গোতম, অভিক্কন্তং, ভো গোতম! সেয্যথাপি, ভো গোতম, নিক্কুজ্জিতং [নিকুজ্জিতং (ক.)] ৱা উক্কুজ্জেয্য, পটিচ্ছন্নং ৱা ৱিৱৰেয্য, মূড়্হস্স ৱা মগ্গং আচিক্খেয্য, অন্ধকাৰে ৱা তেলপজ্জোতং ধাৰেয্য – চক্খুমন্তো ৰূপানি দক্খন্তীতি; এৱমেৱং ভোতা গোতমেন অনেকপৰিযাযেন ধম্মো পকাসিতো. এসাহং ভৱন্তং গোতমং সৰণং গচ্ছামি ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. উপাসকং মং ভৱং গোতমো ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গত’’ন্তি. পঠমং.