২. মহাৱগ্গো

১. ৱেৰঞ্জসুত্তং

১১. [পাৰা. ১ আদযো] এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা ৱেৰঞ্জাযং ৱিহৰতি নড়েৰুপুচিমন্দমূলে. অথ খো ৱেৰঞ্জো ব্ৰাহ্মণো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং [সাৰাণীযং (সী. স্যা. কং. পী.)] ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো ৱেৰঞ্জো ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং এতদৱোচ –

‘‘সুতং মেতং, ভো গোতম – ‘ন সমণো গোতমো ব্ৰাহ্মণে জিণ্ণে ৱুড্ঢে মহল্লকে অদ্ধগতে ৱযোঅনুপ্পত্তে অভিৱাদেতি ৱা পচ্চুট্ঠেতি ৱা আসনেন ৱা নিমন্তেতী’তি. তযিদং, ভো গোতম, তথেৱ. ন হি ভৱং গোতমো ব্ৰাহ্মণে জিণ্ণে ৱুড্ঢে মহল্লকে অদ্ধগতে ৱযোঅনুপ্পত্তে অভিৱাদেতি ৱা পচ্চুট্ঠেতি ৱা আসনেন ৱা নিমন্তেতি. তযিদং, ভো গোতম, ন সম্পন্নমেৱা’’তি. ‘‘নাহং তং, ব্ৰাহ্মণ, পস্সামি সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায যমহং অভিৱাদেয্যং ৱা পচ্চুট্ঠেয্যং ৱা আসনেন ৱা নিমন্তেয্যং. যঞ্হি, ব্ৰাহ্মণ, তথাগতো অভিৱাদেয্য ৱা পচ্চুট্ঠেয্য ৱা আসনেন ৱা নিমন্তেয্য, মুদ্ধাপি তস্স ৱিপতেয্যা’’তি.

‘‘অৰসৰূপো ভৱং গোতমো’’তি! ‘‘অত্থি খ্ৱেস, ব্ৰাহ্মণ, পৰিযাযো, যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘অৰসৰূপো সমণো গোতমো’তি. যে তে, ব্ৰাহ্মণ, ৰূপৰসা সদ্দৰসা গন্ধৰসা ৰসৰসা ফোট্ঠব্বৰসা, তে তথাগতস্স পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৱত্থুকতা অনভাৱংকতা [অনভাৱকতা (সী. পী.)] আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. অযং খো, ব্ৰাহ্মণ, পৰিযাযো, যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘অৰসৰূপো সমণো গোতমো’তি, নো চ খো যং ত্ৱং সন্ধায ৱদেসী’’তি [ৱদেসি (সী. ক.)].

‘‘নিব্ভোগো ভৱং গোতমো’’তি! ‘‘অত্থি খ্ৱেস, ব্ৰাহ্মণ, পৰিযাযো, যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘নিব্ভোগো সমণো গোতমো’তি. যে তে, ব্ৰাহ্মণ, ৰূপভোগা সদ্দভোগা গন্ধভোগা ৰসভোগা ফোট্ঠব্বভোগা, তে তথাগতস্স পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৱত্থুকতা অনভাৱংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. অযং খো, ব্ৰাহ্মণ, পৰিযাযো, যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘নিব্ভোগো সমণো গোতমো’তি, নো চ খো যং ত্ৱং সন্ধায ৱদেসী’’তি.

‘‘অকিৰিযৱাদো ভৱং গোতমো’’তি! ‘‘অত্থি খ্ৱেস, ব্ৰাহ্মণ, পৰিযাযো, যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘অকিৰিযৱাদো সমণো গোতমো’তি. অহঞ্হি, ব্ৰাহ্মণ, অকিৰিযং ৱদামি কাযদুচ্চৰিতস্স ৱচীদুচ্চৰিতস্স মনোদুচ্চৰিতস্স; অনেকৱিহিতানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অকিৰিযং ৱদামি. অযং খো, ব্ৰাহ্মণ, পৰিযাযো, যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘অকিৰিযৱাদো সমণো গোতমো’তি, নো চ খো যং ত্ৱং সন্ধায ৱদেসী’’তি.

‘‘উচ্ছেদৱাদো ভৱং গোতমো’’তি! ‘‘অত্থি খ্ৱেস, ব্ৰাহ্মণ, পৰিযাযো, যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘উচ্ছেদৱাদো সমণো গোতমো’তি. অহঞ্হি, ব্ৰাহ্মণ, উচ্ছেদং ৱদামি ৰাগস্স দোসস্স মোহস্স; অনেকৱিহিতানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং উচ্ছেদং ৱদামি. অযং খো, ব্ৰাহ্মণ, পৰিযাযো, যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘উচ্ছেদৱাদো সমণো গোতমো’তি, নো চ খো যং ত্ৱং সন্ধায ৱদেসী’’তি.

‘‘জেগুচ্ছী ভৱং গোতমো’’তি! ‘‘অত্থি খ্ৱেস, ব্ৰাহ্মণ, পৰিযাযো, যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘জেগুচ্ছী সমণো গোতমো’তি. অহঞ্হি, ব্ৰাহ্মণ, জিগুচ্ছামি কাযদুচ্চৰিতেন ৱচীদুচ্চৰিতেন মনোদুচ্চৰিতেন; জিগুচ্ছামি অনেকৱিহিতানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং সমাপত্তিযা. অযং খো, ব্ৰাহ্মণ, পৰিযাযো, যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘জেগুচ্ছী সমণো গোতমো’তি, নো চ খো যং ত্ৱং সন্ধায ৱদেসী’’তি.

‘‘ৱেনযিকো ভৱং গোতমো’’তি! ‘‘অত্থি খ্ৱেস, ব্ৰাহ্মণ, পৰিযাযো, যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘ৱেনযিকো সমণো গোতমো’তি. অহঞ্হি, ব্ৰাহ্মণ, ৱিনযায ধম্মং দেসেমি ৰাগস্স দোসস্স মোহস্স; অনেকৱিহিতানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং ৱিনযায ধম্মং দেসেমি. অযং খো, ব্ৰাহ্মণ, পৰিযাযো, যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘ৱেনযিকো সমণো গোতমো’তি, নো চ খো যং ত্ৱং সন্ধায ৱদেসী’’তি.

‘‘তপস্সী ভৱং গোতমো’’তি! ‘‘অত্থি খ্ৱেস, ব্ৰাহ্মণ, পৰিযাযো, যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘তপস্সী সমণো গোতমো’তি. তপনীযাহং, ব্ৰাহ্মণ, পাপকে অকুসলে ধম্মে ৱদামি কাযদুচ্চৰিতং ৱচীদুচ্চৰিতং মনোদুচ্চৰিতং. যস্স খো, ব্ৰাহ্মণ, তপনীযা পাপকা অকুসলা ধম্মা পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৱত্থুকতা অনভাৱংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা, তমহং ‘তপস্সী’তি ৱদামি. তথাগতস্স খো, ব্ৰাহ্মণ, তপনীযা পাপকা অকুসলা ধম্মা পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৱত্থুকতা অনভাৱংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. অযং খো, ব্ৰাহ্মণ, পৰিযাযো, যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘তপস্সী সমণো গোতমো’তি, নো চ খো যং ত্ৱং সন্ধায ৱদেসী’’তি.

‘‘অপগব্ভো ভৱং গোতমো’’তি! ‘‘অত্থি খ্ৱেস, ব্ৰাহ্মণ, পৰিযাযো, যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘অপগব্ভো সমণো গোতমো’তি. যস্স খো, ব্ৰাহ্মণ, আযতিং গব্ভসেয্যা পুনব্ভৱাভিনিব্বত্তি পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৱত্থুকতা অনভাৱংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা, তমহং ‘অপগব্ভো’তি ৱদামি. তথাগতস্স খো, ব্ৰাহ্মণ, আযতিং গব্ভসেয্যা পুনব্ভৱাভিনিব্বত্তি পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৱত্থুকতা অনভাৱংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. অযং খো, ব্ৰাহ্মণ, পৰিযাযো, যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘অপগব্ভো সমণো গোতমো’তি, নো চ খো যং ত্ৱং সন্ধায ৱদেসি.

‘‘সেয্যথাপি, ব্ৰাহ্মণ, কুক্কুটিযা অণ্ডানি অট্ঠ ৱা দস ৱা দ্ৱাদস ৱা. তানাস্সু কুক্কুটিযা সম্মা অধিসযিতানি সম্মা পৰিসেদিতানি সম্মা পৰিভাৱিতানি. যো নু খো তেসং কুক্কুটচ্ছাপকানং পঠমতৰং পাদনখসিখায ৱা মুখতুণ্ডকেন ৱা অণ্ডকোসং পদালেত্ৱা সোত্থিনা অভিনিব্ভিজ্জেয্য, কিন্তি স্ৱাস্স ৱচনীযো – ‘জেট্ঠো ৱা কনিট্ঠো ৱা’’’তি? ‘‘জেট্ঠো তিস্স, ভো গোতম, ৱচনীযো. সো হি নেসং, ভো গোতম, জেট্ঠো হোতী’’তি.

‘‘এৱমেৱং খো অহং, ব্ৰাহ্মণ, অৱিজ্জাগতায পজায অণ্ডভূতায পৰিযোনদ্ধায অৱিজ্জণ্ডকোসং পদালেত্ৱা একোৱ লোকে অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো. অহঞ্হি, ব্ৰাহ্মণ, জেট্ঠো সেট্ঠো লোকস্স. আৰদ্ধং খো পন মে, ব্ৰাহ্মণ, ৱীৰিযং অহোসি অসল্লীনং, উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠা, পস্সদ্ধো কাযো অসাৰদ্ধো, সমাহিতং চিত্তং একগ্গং.

‘‘সো খো অহং, ব্ৰাহ্মণ, ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৱিতক্কং সৱিচাৰং ৱিৱেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰামি; ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৱং অৱিতক্কং অৱিচাৰং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰামি; পীতিযা চ ৱিৰাগা উপেক্খকো চ ৱিহৰামি সতো চ সম্পজানো সুখঞ্চ কাযেন পটিসংৱেদেমি যং তং অৰিযা আচিক্খন্তি – ‘উপেক্খকো সতিমা সুখৱিহাৰী’তি ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰামি; সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৱ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপাৰিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰামি.

‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে পুব্বেনিৱাসানুস্সতিঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেসিং. সো অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰামি, সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং দ্ৱেপি জাতিযো তিস্সোপি জাতিযো চতস্সোপি জাতিযো পঞ্চপি জাতিযো দসপি জাতিযো ৱীসম্পি জাতিযো তিংসম্পি জাতিযো চত্তালীসম্পি জাতিযো পঞ্ঞাসম্পি জাতিযো জাতিসতম্পি জাতিসহস্সম্পি জাতিসতসহস্সম্পি অনেকেপি সংৱট্টকপ্পে অনেকেপি ৱিৱট্টকপ্পে অনেকেপি সংৱট্টৱিৱট্টকপ্পে – ‘অমুত্ৰাসিং এৱংনামো এৱংগোত্তো এৱংৱণ্ণো এৱমাহাৰো এৱংসুখদুক্খপ্পটিসংৱেদী এৱমাযুপৰিযন্তো. সো ততো চুতো অমুত্ৰ উদপাদিং; তত্ৰাপাসিং এৱংনামো এৱংগোত্তো এৱংৱণ্ণো এৱমাহাৰো এৱংসুখদুক্খপ্পটিসংৱেদী এৱমাযুপৰিযন্তো. সো ততো চুতো ইধূপপন্নো’তি. ইতি সাকাৰং সউদ্দেসং অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰামি.

‘‘অযং খো মে, ব্ৰাহ্মণ, ৰত্তিযা পঠমে যামে পঠমা ৱিজ্জা অধিগতা; অৱিজ্জা ৱিহতা ৱিজ্জা উপ্পন্না; তমো ৱিহতো আলোকো উপ্পন্নো, যথা তং অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৱিহৰতো. অযং খো মে, ব্ৰাহ্মণ, পঠমা অভিনিব্ভিদা অহোসি কুক্কুটচ্ছাপকস্সেৱ অণ্ডকোসম্হা.

‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে সত্তানং চুতূপপাতঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেসিং. সো দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সামি চৱমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৱণ্ণে দুব্বণ্ণে, সুগতে দুগ্গতে যথাকম্মূপগে সত্তে পজানামি – ‘ইমে ৱত ভোন্তো সত্তা কাযদুচ্চৰিতেন সমন্নাগতা, ৱচীদুচ্চৰিতেন সমন্নাগতা, মনোদুচ্চৰিতেন সমন্নাগতা, অৰিযানং উপৱাদকা, মিচ্ছাদিট্ঠিকা, মিচ্ছাদিট্ঠিকম্মসমাদানা. তে কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপন্নাতি. ইমে ৱা পন ভোন্তো সত্তা কাযসুচৰিতেন সমন্নাগতা, ৱচীসুচৰিতেন সমন্নাগতা, মনোসুচৰিতেন সমন্নাগতা, অৰিযানং অনুপৱাদকা, সম্মাদিট্ঠিকা, সম্মাদিট্ঠিকম্মসমাদানা. তে কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্না’তি. ইতি দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সামি চৱমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৱণ্ণে দুব্বণ্ণে, সুগতে দুগ্গতে যথাকম্মূপগে সত্তে পজানামি.

‘‘অযং খো মে, ব্ৰাহ্মণ, ৰত্তিযা মজ্ঝিমে যামে দুতিযা ৱিজ্জা অধিগতা; অৱিজ্জা ৱিহতা ৱিজ্জা উপ্পন্না; তমো ৱিহতো আলোকো উপ্পন্নো, যথা তং অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৱিহৰতো. অযং খো মে, ব্ৰাহ্মণ, দুতিযা অভিনিব্ভিদা অহোসি কুক্কুটচ্ছাপকস্সেৱ অণ্ডকোসম্হা.

‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে আসৱানং খযঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেসিং. সো ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, ‘অযং দুক্খনিৰোধো’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং; ‘ইমে আসৱা’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, ‘অযং আসৱসমুদযো’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, ‘অযং আসৱনিৰোধো’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, ‘অযং আসৱনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং. তস্স মে এৱং জানতো এৱং পস্সতো কামাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চিত্থ, ভৱাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চিত্থ, অৱিজ্জাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চিত্থ. ৱিমুত্তস্মিং ৱিমুত্তমিতি ঞাণং অহোসি. ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি অব্ভঞ্ঞাসিং.

‘‘অযং খো মে, ব্ৰাহ্মণ, ৰত্তিযা পচ্ছিমে যামে ততিযা ৱিজ্জা অধিগতা; অৱিজ্জা ৱিহতা ৱিজ্জা উপ্পন্না; তমো ৱিহতো আলোকো উপ্পন্নো, যথা তং অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৱিহৰতো. অযং খো মে, ব্ৰাহ্মণ, ততিযা অভিনিব্ভিদা অহোসি কুক্কুটচ্ছাপকস্সেৱ অণ্ডকোসম্হা’’তি.

এৱং ৱুত্তে ৱেৰঞ্জো ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘জেট্ঠো ভৱং গোতমো, সেট্ঠো ভৱং গোতমো. অভিক্কন্তং, ভো গোতম, অভিক্কন্তং, ভো গোতম! সেয্যথাপি, ভো গোতম, নিক্কুজ্জিতং [নিকুজ্জিতং (ক.)] ৱা উক্কুজ্জেয্য, পটিচ্ছন্নং ৱা ৱিৱৰেয্য, মূড়্হস্স ৱা মগ্গং আচিক্খেয্য, অন্ধকাৰে ৱা তেলপজ্জোতং ধাৰেয্য – চক্খুমন্তো ৰূপানি দক্খন্তীতি; এৱমেৱং ভোতা গোতমেন অনেকপৰিযাযেন ধম্মো পকাসিতো. এসাহং ভৱন্তং গোতমং সৰণং গচ্ছামি ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. উপাসকং মং ভৱং গোতমো ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গত’’ন্তি. পঠমং.

২. সীহসুত্তং

১২. একং সমযং ভগৱা ৱেসালিযং ৱিহৰতি মহাৱনে কূটাগাৰসালাযং. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা অভিঞ্ঞাতা অভিঞ্ঞাতা লিচ্ছৱী সন্থাগাৰে [সন্ধাগাৰে (ক.)] সন্নিসিন্না সন্নিপতিতা অনেকপৰিযাযেন বুদ্ধস্স ৱণ্ণং ভাসন্তি, ধম্মস্স ৱণ্ণং ভাসন্তি, সঙ্ঘস্স ৱণ্ণং ভাসন্তি.

তেন খো পন সমযেন সীহো সেনাপতি নিগণ্ঠসাৱকো তস্সং পৰিসাযং নিসিন্নো হোতি. অথ খো সীহস্স সেনাপতিস্স এতদহোসি – ‘‘নিস্সংসযং খো সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ভৱিস্সতি, তথা হিমে সম্বহুলা অভিঞ্ঞাতা অভিঞ্ঞাতা লিচ্ছৱী সন্থাগাৰে সন্নিসিন্না সন্নিপতিতা অনেকপৰিযাযেন বুদ্ধস্স ৱণ্ণং ভাসন্তি, ধম্মস্স ৱণ্ণং ভাসন্তি, সঙ্ঘস্স ৱণ্ণং ভাসন্তি. যংনূনাহং তং ভগৱন্তং দস্সনায উপসঙ্কমেয্যং অৰহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধ’’ন্তি. অথ খো সীহো সেনাপতি যেন নিগণ্ঠো নাটপুত্তো [নাথপুত্তো (ক. সী.), নাতপুত্তো (ক. সী.)] তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা নিগণ্ঠং নাটপুত্তং এতদৱোচ – ‘‘ইচ্ছামহং, ভন্তে, সমণং গোতমং দস্সনায উপসঙ্কমিতু’’ন্তি.

‘‘কিং পন ত্ৱং, সীহ, কিৰিযৱাদো সমানো অকিৰিযৱাদং সমণং গোতমং দস্সনায উপসঙ্কমিস্সসি? সমণো হি, সীহ, গোতমো অকিৰিযৱাদো, অকিৰিযায ধম্মং দেসেতি, তেন চ সাৱকে ৱিনেতী’’তি. অথ খো সীহস্স সেনাপতিস্স যো অহোসি গমিযাভিসঙ্খাৰো [গমিকাভিসঙ্খাৰো (ক. সী.) মহাৱ. ২৯০] ভগৱন্তং দস্সনায, সো পটিপ্পস্সম্ভি.

দুতিযম্পি খো সম্বহুলা অভিঞ্ঞাতা অভিঞ্ঞাতা লিচ্ছৱী সন্থাগাৰে সন্নিসিন্না সন্নিপতিতা অনেকপৰিযাযেন বুদ্ধস্স…পে… ধম্মস্স…পে… সঙ্ঘস্স ৱণ্ণং ভাসন্তি. দুতিযম্পি খো সীহস্স সেনাপতিস্স এতদহোসি – ‘‘নিস্সংসযং খো সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ভৱিস্সতি, তথা হিমে সম্বহুলা অভিঞ্ঞাতা অভিঞ্ঞাতা লিচ্ছৱী সন্থাগাৰে সন্নিসিন্না সন্নিপতিতা অনেকপৰিযাযেন বুদ্ধস্স ৱণ্ণং ভাসন্তি, ধম্মস্স…পে… সঙ্ঘস্স ৱণ্ণং ভাসন্তি. যংনূনাহং তং ভগৱন্তং দস্সনায উপসঙ্কমেয্যং অৰহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধ’’ন্তি. অথ খো সীহো সেনাপতি যেন নিগণ্ঠো নাটপুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা নিগণ্ঠং নাটপুত্তং এতদৱোচ – ‘‘ইচ্ছামহং, ভন্তে, সমণং গোতমং দস্সনায উপসঙ্কমিতু’’ন্তি.

‘‘কিং পন ত্ৱং, সীহ, কিৰিযৱাদো সমানো অকিৰিযৱাদং সমণং গোতমং দস্সনায উপসঙ্কমিস্সসি? সমণো হি, সীহ, গোতমো অকিৰিযৱাদো অকিৰিযায ধম্মং দেসেতি, তেন চ সাৱকে ৱিনেতী’’তি. দুতিযম্পি খো সীহস্স সেনাপতিস্স যো অহোসি গমিযাভিসঙ্খাৰো ভগৱন্তং দস্সনায, সো পটিপ্পস্সম্ভি.

ততিযম্পি খো সম্বহুলা অভিঞ্ঞাতা অভিঞ্ঞাতা লিচ্ছৱী সন্থাগাৰে সন্নিসিন্না সন্নিপতিতা অনেকপৰিযাযেন বুদ্ধস্স…পে… ধম্মস্স…পে… সঙ্ঘস্স ৱণ্ণং ভাসন্তি. ততিযম্পি খো সীহস্স সেনাপতিস্স এতদহোসি – ‘‘নিস্সংসযং খো সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ভৱিস্সতি, তথা হিমে সম্বহুলা অভিঞ্ঞাতা অভিঞ্ঞাতা লিচ্ছৱী সন্থাগাৰে সন্নিসিন্না সন্নিপতিতা অনেকপৰিযাযেন বুদ্ধস্স ৱণ্ণং ভাসন্তি, ধম্মস্স ৱণ্ণং ভাসন্তি, সঙ্ঘস্স ৱণ্ণং ভাসন্তি. কিং হিমে কৰিস্সন্তি নিগণ্ঠা অপলোকিতা ৱা অনপলোকিতা ৱা? যংনূনাহং অনপলোকেত্ৱাৱ নিগণ্ঠে [নিগণ্ঠং (স্যা. ক.) মহাৱ. ২৯০ পস্সিতব্বং] তং ভগৱন্তং দস্সনায উপসঙ্কমেয্যং অৰহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধ’’ন্তি.

অথ খো সীহো সেনাপতি পঞ্চমত্তেহি ৰথসতেহি দিৱাদিৱস্স ৱেসালিযা নিয্যাসি ভগৱন্তং দস্সনায. যাৱতিকা যানস্স ভূমি, যানেন গন্ত্ৱা যানা পচ্চোৰোহিত্ৱা পত্তিকোৱ অগমাসি. অথ খো সীহো সেনাপতি যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সীহো সেনাপতি ভগৱন্তং এতদৱোচ –

‘‘সুতং মেতং, ভন্তে – ‘অকিৰিযৱাদো সমণো গোতমো, অকিৰিযায ধম্মং দেসেতি, তেন চ সাৱকে ৱিনেতী’তি. যে তে, ভন্তে, এৱমাহংসু – ‘অকিৰিযৱাদো সমণো গোতমো, অকিৰিযায ধম্মং দেসেতি, তেন চ সাৱকে ৱিনেতী’তি, কচ্চি তে, ভন্তে, ভগৱতো ৱুত্তৱাদিনো ন চ ভগৱন্তং অভূতেন অব্ভাচিক্খন্তি ধম্মস্স চানুধম্মং ব্যাকৰোন্তি ন চ কোচি সহধম্মিকো ৱাদানুৱাদো [ৱাদানুপাতো (ক. সী. স্যা.) অ. নি. ৩.৫৮; ৫.৫] গাৰয্হং ঠানং আগচ্ছতি? অনব্ভক্খাতুকামা হি মযং, ভন্তে, ভগৱন্ত’’ন্তি.

‘‘অত্থি, সীহ, পৰিযাযো, যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘অকিৰিযৱাদো সমণো গোতমো, অকিৰিযায ধম্মং দেসেতি, তেন চ সাৱকে ৱিনেতী’’’তি.

‘‘অত্থি, সীহ, পৰিযাযো, যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘কিৰিযৱাদো সমণো গোতমো, কিৰিযায ধম্মং দেসেতি, তেন চ সাৱকে ৱিনেতী’’’তি.

‘‘অত্থি, সীহ, পৰিযাযো, যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘উচ্ছেদৱাদো সমণো গোতমো, উচ্ছেদায ধম্মং দেসেতি, তেন চ সাৱকে ৱিনেতী’’’তি.

‘‘অত্থি, সীহ, পৰিযাযো, যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘জেগুচ্ছী সমণো গোতমো, জেগুচ্ছিতায ধম্মং দেসেতি, তেন চ সাৱকে ৱিনেতী’’’তি.

‘‘অত্থি, সীহ, পৰিযাযো, যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘ৱেনযিকো সমণো গোতমো, ৱিনযায ধম্মং দেসেতি, তেন চ সাৱকে ৱিনেতী’’’তি.

‘‘অত্থি, সীহ, পৰিযাযো, যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘তপস্সী সমণো গোতমো, তপস্সিতায ধম্মং দেসেতি, তেন চ সাৱকে ৱিনেতী’’’তি.

‘‘অত্থি, সীহ, পৰিযাযো, যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘অপগব্ভো সমণো গোতমো, অপগব্ভতায ধম্মং দেসেতি, তেন চ সাৱকে ৱিনেতী’’’তি.

‘‘অত্থি, সীহ, পৰিযাযো, যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘অস্সাসকো সমণো গোতমো, অস্সাসায ধম্মং দেসেতি, তেন চ সাৱকে ৱিনেতী’’’তি.

‘‘কতমো চ, সীহ, পৰিযাযো, যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘অকিৰিযৱাদো সমণো গোতমো, অকিৰিযায ধম্মং দেসেতি, তেন চ সাৱকে ৱিনেতী’তি? অহঞ্হি, সীহ, অকিৰিযং ৱদামি কাযদুচ্চৰিতস্স ৱচীদুচ্চৰিতস্স মনোদুচ্চৰিতস্স; অনেকৱিহিতানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অকিৰিযং ৱদামি. অযং খো, সীহ, পৰিযাযো, যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘অকিৰিযৱাদো সমণো গোতমো, অকিৰিযায ধম্মং দেসেতি, তেন চ সাৱকে ৱিনেতী’’’তি.

‘‘কতমো চ, সীহ, পৰিযাযো, যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘কিৰিযৱাদো সমণো গোতমো, কিৰিযায ধম্মং দেসেতি, তেন চ সাৱকে ৱিনেতী’তি? অহঞ্হি, সীহ, কিৰিযং ৱদামি কাযসুচৰিতস্স ৱচীসুচৰিতস্স মনোসুচৰিতস্স; অনেকৱিহিতানং কুসলানং ধম্মানং কিৰিযং ৱদামি. অযং খো, সীহ, পৰিযাযো, যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘কিৰিযৱাদো সমণো গোতমো, কিৰিযায ধম্মং দেসেতি, তেন চ সাৱকে ৱিনেতী’’’তি.

‘‘কতমো চ, সীহ, পৰিযাযো, যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘উচ্ছেদৱাদো সমণো গোতমো, উচ্ছেদায ধম্মং দেসেতি, তেন চ সাৱকে ৱিনেতী’তি? অহঞ্হি, সীহ, উচ্ছেদং ৱদামি ৰাগস্স দোসস্স মোহস্স; অনেকৱিহিতানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং উচ্ছেদং ৱদামি. অযং খো, সীহ, পৰিযাযো, যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘উচ্ছেদৱাদো সমণো গোতমো, উচ্ছেদায ধম্মং দেসেতি, তেন চ সাৱকে ৱিনেতী’’’তি.

‘‘কতমো চ, সীহ, পৰিযাযো, যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘জেগুচ্ছী সমণো গোতমো, জেগুচ্ছিতায ধম্মং দেসেতি, তেন চ সাৱকে ৱিনেতী’তি? অহঞ্হি, সীহ, জিগুচ্ছামি কাযদুচ্চৰিতেন ৱচীদুচ্চৰিতেন মনোদুচ্চৰিতেন; জিগুচ্ছামি অনেকৱিহিতানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং সমাপত্তিযা. অযং খো, সীহ, পৰিযাযো, যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘জেগুচ্ছী সমণো গোতমো, জেগুচ্ছিতায ধম্মং দেসেতি, তেন চ সাৱকে ৱিনেতী’’’তি.

‘‘কতমো চ, সীহ, পৰিযাযো, যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘ৱেনযিকো সমণো গোতমো, ৱিনযায ধম্মং দেসেতি, তেন চ সাৱকে ৱিনেতী’তি? অহঞ্হি, সীহ, ৱিনযায ধম্মং দেসেমি ৰাগস্স দোসস্স মোহস্স; অনেকৱিহিতানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং ৱিনযায ধম্মং দেসেমি. অযং খো, সীহ, পৰিযাযো, যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘ৱেনযিকো সমণো গোতমো, ৱিনযায ধম্মং দেসেতি, তেন চ সাৱকে ৱিনেতী’’’তি.

‘‘কতমো চ, সীহ, পৰিযাযো, যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘তপস্সী সমণো গোতমো, তপস্সিতায ধম্মং দেসেতি, তেন চ সাৱকে ৱিনেতী’তি? তপনীযাহং, সীহ, পাপকে অকুসলে ধম্মে ৱদামি কাযদুচ্চৰিতং ৱচীদুচ্চৰিতং মনোদুচ্চৰিতং. যস্স খো, সীহ, তপনীযা পাপকা অকুসলা ধম্মা পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৱত্থুকতা অনভাৱংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা, তমহং ‘তপস্সী’তি ৱদামি. তথাগতস্স খো, সীহ, তপনীযা পাপকা অকুসলা ধম্মা পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৱত্থুকতা অনভাৱংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. অযং খো, সীহ, পৰিযাযো, যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘তপস্সী সমণো গোতমো, তপস্সিতায ধম্মং দেসেতি, তেন চ সাৱকে ৱিনেতী’’’তি.

‘‘কতমো চ, সীহ, পৰিযাযো, যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘অপগব্ভো সমণো গোতমো, অপগব্ভতায ধম্মং দেসেতি, তেন চ সাৱকে ৱিনেতী’তি? যস্স খো, সীহ, আযতিং গব্ভসেয্যা পুনব্ভৱাভিনিব্বত্তি পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৱত্থুকতা অনভাৱংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা, তমহং ‘অপগব্ভো’তি ৱদামি. তথাগতস্স খো, সীহ, আযতিং গব্ভসেয্যা পুনব্ভৱাভিনিব্বত্তি পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৱত্থুকতা অনভাৱংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. অযং খো, সীহ, পৰিযাযো, যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘অপগব্ভো সমণো গোতমো, অপগব্ভতায ধম্মং দেসেতি, তেন চ সাৱকে ৱিনেতী’’’তি.

‘‘কতমো চ, সীহ, পৰিযাযো, যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘অস্সাসকো সমণো গোতমো, অস্সাসায ধম্মং দেসেতি, তেন চ সাৱকে ৱিনেতী’তি? অহঞ্হি, সীহ, অস্সাসকো পৰমেন অস্সাসেন, অস্সাসায ধম্মং দেসেমি, তেন চ সাৱকে ৱিনেমি. অযং খো, সীহ, পৰিযাযো, যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘অস্সাসকো সমণো গোতমো, অস্সাসায ধম্মং দেসেতি, তেন চ সাৱকে ৱিনেতী’’’তি.

এৱং ৱুত্তে সীহো সেনাপতি ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অভিক্কন্তং, ভন্তে, অভিক্কন্তং, ভন্তে…পে… উপাসকং মং, ভন্তে, ভগৱা ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গত’’ন্তি.

‘‘অনুৱিচ্চকাৰং খো, সীহ, কৰোহি. অনুৱিচ্চকাৰো তুম্হাদিসানং ঞাতমনুস্সানং সাধু হোতী’’তি. ‘‘ইমিনাপাহং, ভন্তে, ভগৱতো ভিয্যোসোমত্তায অত্তমনো অভিৰদ্ধো, যং মং ভগৱা এৱমাহ – ‘অনুৱিচ্চকাৰং খো, সীহ, কৰোহি. অনুৱিচ্চকাৰো তুম্হাদিসানং ঞাতমনুস্সানং সাধু হোতী’তি. মঞ্হি, ভন্তে, অঞ্ঞতিত্থিযা সাৱকং লভিত্ৱা কেৱলকপ্পং ৱেসালিং পটাকং পৰিহৰেয্যুং – ‘সীহো অম্হাকং সেনাপতি সাৱকত্তং উপগতো’তি. অথ চ পন ভগৱা এৱমাহ – ‘অনুৱিচ্চকাৰং, সীহ, কৰোহি. অনুৱিচ্চকাৰো তুম্হাদিসানং ঞাতমনুস্সানং সাধু হোতী’তি. এসাহং, ভন্তে, দুতিযম্পি ভগৱন্তং সৰণং গচ্ছামি ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. উপাসকং মং ভগৱা ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গত’’ন্তি.

‘‘দীঘৰত্তং খো তে, সীহ, নিগণ্ঠানং ওপানভূতং কুলং, যেন নেসং উপগতানং পিণ্ডকং দাতব্বং মঞ্ঞেয্যাসী’’তি. ‘‘ইমিনাপাহং, ভন্তে, ভগৱতো ভিয্যোসোমত্তায অত্তমনো অভিৰদ্ধো, যং মং ভগৱা এৱমাহ – ‘দীঘৰত্তং খো তে, সীহ, নিগণ্ঠানং ওপানভূতং কুলং, যেন নেসং উপগতানং পিণ্ডকং দাতব্বং মঞ্ঞেয্যাসী’তি. সুতং মেতং, ভন্তে – ‘সমণো গোতমো এৱমাহ – ময্হমেৱ দানং দাতব্বং, ময্হমেৱ সাৱকানং দাতব্বং; ময্হমেৱ দিন্নং মহপ্ফলং, ন অঞ্ঞেসং দিন্নং মহপ্ফলং; ময্হমেৱ সাৱকানং দিন্নং মহপ্ফলং, ন অঞ্ঞেসং সাৱকানং দিন্নং মহপ্ফল’ন্তি, অথ চ পন মং ভগৱা নিগণ্ঠেসুপি দানে সমাদপেতি [সমাদাপেতি (?)]. অপি চ, ভন্তে, মযমেত্থ কালং জানিস্সাম. এসাহং, ভন্তে, ততিযম্পি ভগৱন্তং সৰণং গচ্ছামি ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. উপাসকং মং, ভন্তে, ভগৱা ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গত’’ন্তি.

অথ খো ভগৱা সীহস্স সেনাপতিস্স অনুপুব্বিং কথং [অনুপুব্বিকথং (সব্বত্থ)] কথেসি, সেয্যথিদং – দানকথং সীলকথং সগ্গকথং, কামানং আদীনৱং ওকাৰং সংকিলেসং নেক্খম্মে আনিসংসং পকাসেসি. যদা ভগৱা অঞ্ঞাসি সীহং সেনাপতিং কল্লচিত্তং মুদুচিত্তং ৱিনীৱৰণচিত্তং উদগ্গচিত্তং পসন্নচিত্তং, অথ যা বুদ্ধানং সামুক্কংসিকা ধম্মদেসনা তং পকাসেসি – দুক্খং সমুদযং নিৰোধং মগ্গং. সেয্যথাপি নাম সুদ্ধং ৱত্থং অপগতকাড়কং সম্মদেৱ ৰজনং পটিগ্গণ্হেয্য; এৱমেৱং সীহস্স সেনাপতিস্স তস্মিংযেৱ আসনে ৱিৰজং ৱীতমলং ধম্মচক্খুং উদপাদি – ‘‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং, সব্বং তং নিৰোধধম্ম’’ন্তি.

অথ খো সীহো সেনাপতি দিট্ঠধম্মো পত্তধম্মো ৱিদিতধম্মো পৰিযোগাড়্হধম্মো তিণ্ণৱিচিকিচ্ছো ৱিগতকথংকথো ৱেসাৰজ্জপ্পত্তো অপৰপ্পচ্চযো সত্থুসাসনে ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অধিৱাসেতু মে, ভন্তে, ভগৱা স্ৱাতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’তি. অধিৱাসেসি ভগৱা তুণ্হীভাৱেন.

অথ খো সীহো সেনাপতি ভগৱতো অধিৱাসনং ৱিদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি. অথ খো সীহো সেনাপতি অঞ্ঞতৰং পুৰিসং আমন্তেসি – ‘‘গচ্ছ ত্ৱং, অম্ভো পুৰিস, পৱত্তমংসং জানাহী’’তি. অথ খো সীহো সেনাপতি তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন সকে নিৱেসনে পণীতং খাদনীযং ভোজনীযং পটিযাদাপেত্ৱা ভগৱতো কালং আৰোচাপেসি – ‘‘কালো, ভন্তে! নিট্ঠিতং ভত্ত’’ন্তি.

অথ খো ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন সীহস্স সেনাপতিস্স নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা নিগণ্ঠা ৱেসালিযং ৰথিকায ৰথিকং [ৰথিযায ৰথিযং (বহূসু)] সিঙ্ঘাটকেন সিঙ্ঘাটকং বাহা পগ্গয্হ কন্দন্তি – ‘‘অজ্জ সীহেন সেনাপতিনা থূলং পসুং ৱধিত্ৱা সমণস্স গোতমস্স ভত্তং কতং. তং সমণো গোতমো জানং উদ্দিস্সকতং মংসং পৰিভুঞ্জতি পটিচ্চকম্ম’’ন্তি.

অথ খো অঞ্ঞতৰো পুৰিসো যেন সীহো সেনাপতি তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা সীহস্স সেনাপতিস্স উপকণ্ণকে আৰোচেসি – ‘‘যগ্ঘে, ভন্তে, জানেয্যাসি! এতে সম্বহুলা নিগণ্ঠা ৱেসালিযং ৰথিকায ৰথিকং সিঙ্ঘাটকেন সিঙ্ঘাটকং বাহা পগ্গয্হ কন্দন্তি – ‘অজ্জ সীহেন সেনাপতিনা থূলং পসুং ৱধিত্ৱা সমণস্স গোতমস্স ভত্তং কতং. তং সমণো গোতমো জানং উদ্দিস্সকতং মংসং পৰিভুঞ্জতি পটিচ্চকম্ম’ন্তি. অলং অয্যো দীঘৰত্তঞ্হি তে আযস্মন্তো অৱণ্ণকামা বুদ্ধস্স অৱণ্ণকামা ধম্মস্স অৱণ্ণকামা সঙ্ঘস্স. ন চ পনেতে আযস্মন্তো জিৰিদন্তি তং ভগৱন্তং অসতা তুচ্ছা মুসা অভূতেন অব্ভাচিক্খিতুং; ন চ মযং জীৱিতহেতুপি সঞ্চিচ্চ পাণং জীৱিতা ৱোৰোপেয্যামা’’তি.

অথ খো সীহো সেনাপতি বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেসি সম্পৱাৰেসি. অথ খো সীহো সেনাপতি ভগৱন্তং ভুত্তাৱিং ওনীতপত্তপাণিং একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো সীহং সেনাপতিং ভগৱা ধম্মিযা কথায সন্দস্সেত্ৱা সমাদপেত্ৱা সমুত্তেজেত্ৱা সম্পহংসেত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কামীতি. দুতিযং.

৩. অস্সাজানীযসুত্তং

১৩. ‘‘অট্ঠহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো ৰঞ্ঞো ভদ্দো অস্সাজানীযো ৰাজাৰহো হোতি ৰাজভোগ্গো, ৰঞ্ঞো অঙ্গন্তেৱ সঙ্খং গচ্ছতি. কতমেহি অট্ঠহি? ইধ, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো ভদ্দো অস্সাজানীযো উভতো সুজাতো হোতি – মাতিতো চ পিতিতো চ. যস্সং দিসাযং অঞ্ঞেপি ভদ্দা অস্সাজানীযা জাযন্তি, তস্সং দিসাযং জাতো হোতি. যং খো পনস্স ভোজনং দেন্তি – অল্লং ৱা সুক্খং ৱা – তং সক্কচ্চংযেৱ পৰিভুঞ্জতি অৱিকিৰন্তো. জেগুচ্ছী হোতি উচ্চাৰং ৱা পস্সাৱং ৱা অভিনিসীদিতুং ৱা অভিনিপজ্জিতুং ৱা. সোৰতো হোতি সুখসংৱাসো, ন চ অঞ্ঞে অস্সে উব্বেজেতা. যানি খো পনস্স হোন্তি [যানি খো পনস্স তানি (স্যা.)] সাঠেয্যানি কূটেয্যানি জিম্হেয্যানি ৱঙ্কেয্যানি, তানি যথাভূতং সাৰথিস্স আৱিকত্তা হোতি. তেসমস্স সাৰথি অভিনিম্মদনায ৱাযমতি. ৱাহী খো পন হোতি. ‘কামঞ্ঞে অস্সা ৱহন্তু ৱা মা ৱা, অহমেত্থ ৱহিস্সামী’তি চিত্তং উপ্পাদেতি. গচ্ছন্তো খো পন উজুমগ্গেনেৱ গচ্ছতি. থামৱা হোতি যাৱ জীৱিতমৰণপৰিযাদানা থামং উপদংসেতা. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, অট্ঠহি অঙ্গেহি সমন্নাগতো ৰঞ্ঞো ভদ্দো অস্সাজানীযো ৰাজাৰহো হোতি ৰাজভোগ্গো, ৰঞ্ঞো অঙ্গন্তেৱ সঙ্খং গচ্ছতি.

‘‘এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, অট্ঠহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু আহুনেয্যো হোতি…পে… অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স. কতমেহি অট্ঠহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সীলৱা হোতি, পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতো ৱিহৰতি আচাৰগোচৰসম্পন্নো অণুমত্তেসু ৱজ্জেসু ভযদস্সাৱী, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু. যং খো পনস্স ভোজনং দেন্তি – লূখং ৱা পণীতং ৱা – তং সক্কচ্চংযেৱ পৰিভুঞ্জতি অৱিহঞ্ঞমানো. জেগুচ্ছী হোতি কাযদুচ্চৰিতেন ৱচীদুচ্চৰিতেন মনোদুচ্চৰিতেন; জেগুচ্ছী হোতি অনেকৱিহিতানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং সমাপত্তিযা. সোৰতো হোতি সুখসংৱাসো, ন অঞ্ঞে ভিক্খূ উব্বেজেতা. যানি খো পনস্স হোন্তি সাঠেয্যানি কূটেয্যানি জিম্হেয্যানি ৱঙ্কেয্যানি, তানি যথাভূতং আৱিকত্তা হোতি সত্থৰি ৱা ৱিঞ্ঞূসু ৱা সব্ৰহ্মচাৰীসু. তেসমস্স সত্থা ৱা ৱিঞ্ঞূ ৱা সব্ৰহ্মচাৰী অভিনিম্মদনায ৱাযমতি. সিক্খিতা খো পন হোতি. ‘কামঞ্ঞে ভিক্খূ সিক্খন্তু ৱা মা ৱা, অহমেত্থ সিক্খিস্সামী’তি চিত্তং উপ্পাদেতি. গচ্ছন্তো খো পন উজুমগ্গেনেৱ গচ্ছতি; তত্ৰাযং উজুমগ্গো, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি. আৰদ্ধৱীৰিযো ৱিহৰতি – ‘কামং তচো চ ন্হাৰু [নহাৰু (সী. স্যা. কং. পী.)] চ অট্ঠি চ অৱসিস্সতু, সৰীৰে উপসুস্সতু মংসলোহিতং; যং তং পুৰিসথামেন পুৰিসৱীৰিযেন পুৰিসপৰক্কমেন পত্তব্বং, ন তং অপাপুণিত্ৱা ৱীৰিযস্স সণ্ঠানং ভৱিস্সতী’তি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, অট্ঠহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু আহুনেয্যো হোতি…পে… অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সা’’তি. ততিযং.

৪. অস্সখড়ুঙ্কসুত্তং

১৪. ‘‘অট্ঠ চ [অট্ঠ (স্যা.)], ভিক্খৱে, অস্সখড়ুঙ্কে [অস্সখলুঙ্কে (সী.)] দেসেস্সামি অট্ঠ চ অস্সদোসে, অট্ঠ চ পুৰিসখড়ুঙ্কে অট্ঠ চ পুৰিসদোসে. তং সুণাথ, সাধুকং মনসি কৰোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘কতমে চ, ভিক্খৱে, অট্ঠ অস্সখড়ুঙ্কা অট্ঠ চ অস্সদোসা? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো অস্সখড়ুঙ্কো ‘পেহী’তি ৱুত্তো, ৱিদ্ধো সমানো চোদিতো সাৰথিনা পচ্ছতো পটিক্কমতি, পিট্ঠিতো ৰথং পৱত্তেতি. এৱৰূপোপি, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো অস্সখড়ুঙ্কো হোতি. অযং, ভিক্খৱে, পঠমো অস্সদোসো.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো অস্সখড়ুঙ্কো ‘পেহী’তি ৱুত্তো, ৱিদ্ধো সমানো চোদিতো সাৰথিনা পচ্ছা লঙ্ঘতি, কুব্বৰং হনতি, তিদণ্ডং ভঞ্জতি. এৱৰূপোপি, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো অস্সখড়ুঙ্কো হোতি. অযং, ভিক্খৱে, দুতিযো অস্সদোসো.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো অস্সখড়ুঙ্কো ‘পেহী’তি ৱুত্তো, ৱিদ্ধো সমানো চোদিতো সাৰথিনা ৰথীসায সত্থিং উস্সজ্জিত্ৱা ৰথীসংযেৱ অজ্ঝোমদ্দতি. এৱৰূপোপি, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো অস্সখড়ুঙ্কো হোতি. অযং, ভিক্খৱে, ততিযো অস্সদোসো.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো অস্সখড়ুঙ্কো ‘পেহী’তি ৱুত্তো, ৱিদ্ধো সমানো চোদিতো সাৰথিনা উম্মগ্গং গণ্হতি, উব্বটুমং ৰথং কৰোতি. এৱৰূপোপি, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো অস্সখড়ুঙ্কো হোতি. অযং, ভিক্খৱে, চতুত্থো অস্সদোসো.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো অস্সখড়ুঙ্কো ‘পেহী’তি ৱুত্তো, ৱিদ্ধো সমানো চোদিতো সাৰথিনা লঙ্ঘতি পুৰিমকাযং পগ্গণ্হতি পুৰিমে পাদে. এৱৰূপোপি, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো অস্সখড়ুঙ্কো হোতি. অযং, ভিক্খৱে, পঞ্চমো অস্সদোসো.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো অস্সখড়ুঙ্কো ‘পেহী’তি ৱুত্তো, ৱিদ্ধো সমানো চোদিতো সাৰথিনা অনাদিযিত্ৱা সাৰথিং অনাদিযিত্ৱা পতোদলট্ঠিং [পতোদং (সী. পী.), পতোদযট্ঠিং (স্যা. কং.)] দন্তেহি মুখাধানং [মুখাঠানং (ক.)] ৱিধংসিত্ৱা যেন কামং পক্কমতি. এৱৰূপোপি, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো অস্সখড়ুঙ্কো হোতি. অযং, ভিক্খৱে, ছট্ঠো অস্সদোসো.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো অস্সখড়ুঙ্কো ‘পেহী’তি ৱুত্তো, ৱিদ্ধো সমানো চোদিতো সাৰথিনা নেৱ অভিক্কমতি নো পটিক্কমতি তত্থেৱ খীলট্ঠাযী ঠিতো হোতি. এৱৰূপোপি, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো অস্সখড়ুঙ্কো হোতি. অযং, ভিক্খৱে, সত্তমো অস্সদোসো.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো অস্সখড়ুঙ্কো ‘পেহী’তি ৱুত্তো, ৱিদ্ধো সমানো চোদিতো সাৰথিনা পুৰিমে চ পাদে সংহৰিত্ৱা পচ্ছিমে চ পাদে সংহৰিত্ৱা [সঙ্খৰিত্ৱা (ক.)] তত্থেৱ চত্তাৰো পাদে অভিনিসীদতি. এৱৰূপোপি, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো অস্সখড়ুঙ্কো হোতি. অযং, ভিক্খৱে, অট্ঠমো অস্সদোসো. ইমে খো, ভিক্খৱে, অট্ঠ অস্সখড়ুঙ্কা অট্ঠ চ অস্সদোসা.

[ৱিভ. ৯৫৬] ‘‘কতমে চ, ভিক্খৱে, অট্ঠ পুৰিসখড়ুঙ্কা অট্ঠ চ পুৰিসদোসা? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খূ ভিক্খুং আপত্তিযা চোদেন্তি. সো ভিক্খু ভিক্খূহি আপত্তিযা চোদিযমানো ‘ন সৰামী’তি অসতিযা নিব্বেঠেতি. সেয্যথাপি সো, ভিক্খৱে, অস্সখড়ুঙ্কো ‘পেহী’তি ৱুত্তো, ৱিদ্ধো সমানো চোদিতো সাৰথিনা পচ্ছতো পটিক্কমতি, পিট্ঠিতো ৰথং ৱত্তেতি; তথূপমাহং, ভিক্খৱে, ইমং পুগ্গলং ৱদামি. এৱৰূপোপি, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো পুৰিসখড়ুঙ্কো হোতি. অযং, ভিক্খৱে, পঠমো পুৰিসদোসো.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খূ ভিক্খুং আপত্তিযা চোদেন্তি. সো ভিক্খু ভিক্খূহি আপত্তিযা চোদিযমানো চোদকংযেৱ পটিপ্ফৰতি – ‘কিং নু খো তুয্হং বালস্স অব্যত্তস্স ভণিতেন! ত্ৱম্পি নাম ভণিতব্বং মঞ্ঞসী’তি! সেয্যথাপি সো, ভিক্খৱে, অস্সখড়ুঙ্কো ‘পেহী’তি ৱুত্তো, ৱিদ্ধো সমানো চোদিতো সাৰথিনা পচ্ছা লঙ্ঘতি, কুব্বৰং হনতি, তিদণ্ডং ভঞ্জতি; তথূপমাহং, ভিক্খৱে, ইমং পুগ্গলং ৱদামি. এৱৰূপোপি, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো পুৰিসখড়ুঙ্কো হোতি. অযং, ভিক্খৱে, দুতিযো পুৰিসদোসো.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খূ ভিক্খুং আপত্তিযা চোদেন্তি. সো ভিক্খু ভিক্খূহি আপত্তিযা চোদিযমানো চোদকস্সেৱ পচ্চাৰোপেতি – ‘ত্ৱং খোসি ইত্থন্নামং আপত্তিং আপন্নো, ত্ৱং তাৱ পঠমং পটিকৰোহী’তি. সেয্যথাপি সো, ভিক্খৱে, অস্সখড়ুঙ্কো ‘পেহী’তি ৱুত্তো, ৱিদ্ধো সমানো চোদিতো সাৰথিনা ৰথীসায সত্থিং উস্সজ্জিত্ৱা ৰথীসংযেৱ অজ্ঝোমদ্দতি; তথূপমাহং, ভিক্খৱে, ইমং পুগ্গলং ৱদামি. এৱৰূপোপি, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো পুৰিসখড়ুঙ্কো হোতি. অযং, ভিক্খৱে, ততিযো পুৰিসদোসো.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খূ ভিক্খুং আপত্তিযা চোদেন্তি. সো ভিক্খু ভিক্খূহি আপত্তিযা চোদিযমানো অঞ্ঞেনাঞ্ঞং পটিচৰতি, বহিদ্ধা কথং অপনামেতি, কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকৰোতি. সেয্যথাপি সো, ভিক্খৱে, অস্সখড়ুঙ্কো ‘পেহী’তি ৱুত্তো, ৱিদ্ধো সমানো চোদিতো সাৰথিনা উম্মগ্গং গণ্হতি, উব্বটুমং ৰথং কৰোতি; তথূপমাহং, ভিক্খৱে, ইমং পুগ্গলং ৱদামি. এৱৰূপোপি, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো পুৰিসখড়ুঙ্কো হোতি. অযং, ভিক্খৱে, চতুত্থো পুৰিসদোসো.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খূ ভিক্খুং আপত্তিযা চোদেন্তি. সো ভিক্খু ভিক্খূহি আপত্তিযা চোদিযমানো সঙ্ঘমজ্ঝে বাহুৱিক্খেপং কৰোতি. সেয্যথাপি সো, ভিক্খৱে, অস্সখড়ুঙ্কো ‘পেহী’তি ৱুত্তো, ৱিদ্ধো সমানো চোদিতো সাৰথিনা লঙ্ঘতি, পুৰিমকাযং পগ্গণ্হতি পুৰিমে পাদে; তথূপমাহং, ভিক্খৱে, ইমং পুগ্গলং ৱদামি. এৱৰূপোপি, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো পুৰিসখড়ুঙ্কো হোতি. অযং, ভিক্খৱে, পঞ্চমো পুৰিসদোসো.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খূ ভিক্খুং আপত্তিযা চোদেন্তি. সো ভিক্খু ভিক্খূহি আপত্তিযা চোদিযমানো অনাদিযিত্ৱা সঙ্ঘং অনাদিযিত্ৱা চোদকং সাপত্তিকোৱ যেন কামং পক্কমতি. সেয্যথাপি সো, ভিক্খৱে, অস্সখড়ুঙ্কো ‘পেহী’তি ৱুত্তো, ৱিদ্ধো সমানো চোদিতো সাৰথিনা অনাদিযিত্ৱা সাৰথিং অনাদিযিত্ৱা পতোদলট্ঠিং দন্তেহি মুখাধানং ৱিধংসিত্ৱা যেন কামং পক্কমতি; তথূপমাহং, ভিক্খৱে, ইমং পুগ্গলং ৱদামি. এৱৰূপোপি, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো পুৰিসখড়ুঙ্কো হোতি. অযং, ভিক্খৱে, ছট্ঠো পুৰিসদোসো.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খূ ভিক্খুং আপত্তিযা চোদেন্তি. সো ভিক্খু ভিক্খূহি আপত্তিযা চোদিযমানো ‘নেৱাহং আপন্নোম্হি, ন পনাহং আপন্নোম্হী’তি সো তুণ্হীভাৱেন সঙ্ঘং ৱিহেঠেতি [ৱিহেসেতি (পী. ক.)]. সেয্যথাপি সো, ভিক্খৱে, অস্সখড়ুঙ্কো ‘পেহী’তি ৱুত্তো, ৱিদ্ধো সমানো চোদিতো সাৰথিনা নেৱ অভিক্কমতি নো পটিক্কমতি তত্থেৱ খীলট্ঠাযী ঠিতো হোতি; তথূপমাহং, ভিক্খৱে, ইমং পুগ্গলং ৱদামি. এৱৰূপোপি, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো পুৰিসখড়ুঙ্কো হোতি. অযং, ভিক্খৱে, সত্তমো পুৰিসদোসো.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খূ ভিক্খুং আপত্তিযা চোদেন্তি. সো ভিক্খু ভিক্খূহি আপত্তিযা চোদিযমানো এৱমাহ – ‘কিং নু খো তুম্হে আযস্মন্তো অতিবাড়্হং মযি ব্যাৱটা যাৱ [ইদং পদং সীহড়পোত্থকে নত্থি] ইদানাহং সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্তিস্সামী’তি. সো সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্তিত্ৱা এৱমাহ – ‘ইদানি খো তুম্হে আযস্মন্তো অত্তমনা হোথা’তি? সেয্যথাপি সো, ভিক্খৱে, অস্সখড়ুঙ্কো ‘পেহী’তি ৱুত্তো, ৱিদ্ধো সমানো চোদিতো সাৰথিনা পুৰিমে চ পাদে সংহৰিত্ৱা পচ্ছিমে চ পাদে সংহৰিত্ৱা তত্থেৱ চত্তাৰো পাদে অভিনিসীদতি; তথূপমাহং, ভিক্খৱে, ইমং পুগ্গলং ৱদামি. এৱৰূপোপি, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো পুৰিসখড়ুঙ্কো হোতি. অযং, ভিক্খৱে, অট্ঠমো পুৰিসদোসো. ইমে খো, ভিক্খৱে, অট্ঠ পুৰিসখড়ুঙ্কা অট্ঠ চ পুৰিসদোসা’’তি. চতুত্থং.

৫. মলসুত্তং

১৫. ‘‘অট্ঠিমানি, ভিক্খৱে, মলানি. কতমানি অট্ঠ? অসজ্ঝাযমলা, ভিক্খৱে, মন্তা; অনুট্ঠানমলা, ভিক্খৱে, ঘৰা; মলং, ভিক্খৱে, ৱণ্ণস্স কোসজ্জং; পমাদো, ভিক্খৱে, ৰক্খতো মলং; মলং, ভিক্খৱে, ইত্থিযা দুচ্চৰিতং; মচ্ছেৰং, ভিক্খৱে, দদতো মলং; মলা, ভিক্খৱে, পাপকা অকুসলা ধম্মা অস্মিং লোকে পৰম্হি চ; ততো [ততো চ (স্যা. পী.)], ভিক্খৱে, মলা মলতৰং অৱিজ্জা পৰমং মলং. ইমানি খো, ভিক্খৱে, অট্ঠ মলানী’’তি.

‘‘অসজ্ঝাযমলা মন্তা, অনুট্ঠানমলা ঘৰা;

মলং ৱণ্ণস্স কোসজ্জং, পমাদো ৰক্খতো মলং.

‘‘মলিত্থিযা দুচ্চৰিতং, মচ্ছেৰং দদতো মলং;

মলা ৱে পাপকা ধম্মা, অস্মিং লোকে পৰম্হি চ;

ততো মলা মলতৰং, অৱিজ্জা পৰমং মল’’ন্তি. পঞ্চমং;

৬. দূতেয্যসুত্তং

১৬. [চূড়ৱ. ৩৪৭] ‘‘অট্ঠহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু দূতেয্যং গন্তুমৰহতি. কতমেহি অট্ঠহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সোতা চ হোতি, সাৱেতা চ, উগ্গহেতা চ, ধাৰেতা চ, ৱিঞ্ঞাতা চ, ৱিঞ্ঞাপেতা চ, কুসলো চ সহিতাসহিতস্স, নো চ কলহকাৰকো – ইমেহি খো, ভিক্খৱে, অট্ঠহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু দূতেয্যং গন্তুমৰহতি. অট্ঠহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো সাৰিপুত্তো দূতেয্যং গন্তুমৰহতি. কতমেহি অট্ঠহি? ইধ, ভিক্খৱে, সাৰিপুত্তো সোতা চ হোতি, সাৱেতা চ, উগ্গহেতা চ, ধাৰেতা চ, ৱিঞ্ঞাতা চ, ৱিঞ্ঞাপেতা চ, কুসলো চ সহিতাসহিতস্স, নো চ কলহকাৰকো. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, অট্ঠহি ধম্মেহি সমন্নাগতো সাৰিপুত্তো দূতেয্যং গন্তুমৰহতী’’তি.

‘‘যো ৱে ন ব্যথতি [ন ৱেধতি (সী.), ন ব্যাধতি (স্যা. পী.)] পত্ৱা, পৰিসং উগ্গৱাদিনিং [উগ্গৱাদিনং (সী.), উগ্গহৱাদিনং (স্যা. পী.), উগ্গতৱাদিনিং (ক.)];

ন চ হাপেতি ৱচনং, ন চ ছাদেতি সাসনং.

‘‘অসন্দিদ্ধঞ্চ ভণতি [অসন্দিদ্ধো চ অক্খাতি (চূড়ৱ. ৩৪৭)], পুচ্ছিতো ন চ কুপ্পতি;

স ৱে তাদিসকো ভিক্খু, দূতেয্যং গন্তুমৰহতী’’তি. ছট্ঠং;

৭. পঠমবন্ধনসুত্তং

১৭. ‘‘অট্ঠহি, ভিক্খৱে, আকাৰেহি ইত্থী পুৰিসং বন্ধতি. কতমেহি অট্ঠহি? ৰুণ্ণেন, ভিক্খৱে, ইত্থী পুৰিসং বন্ধতি; হসিতেন, ভিক্খৱে, ইত্থী পুৰিসং বন্ধতি; ভণিতেন, ভিক্খৱে, ইত্থী পুৰিসং বন্ধতি; আকপ্পেন, ভিক্খৱে, ইত্থী পুৰিসং বন্ধতি; ৱনভঙ্গেন, ভিক্খৱে, ইত্থী পুৰিসং বন্ধতি; গন্ধেন, ভিক্খৱে, ইত্থী পুৰিসং বন্ধতি; ৰসেন, ভিক্খৱে, ইত্থী পুৰিসং বন্ধতি; ফস্সেন, ভিক্খৱে, ইত্থী পুৰিসং বন্ধতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, অট্ঠহাকাৰেহি ইত্থী পুৰিসং বন্ধতি. তে, ভিক্খৱে, সত্তা সুবদ্ধা [সুবন্ধা (সী. স্যা. ক.)], যে [যেৱ (স্যা. পী. ক.)] ফস্সেন বদ্ধা’’তি [বন্ধাতি (সী. স্যা. ক.)]. সত্তমং.

৮. দুতিযবন্ধনসুত্তং

১৮. ‘‘অট্ঠহি, ভিক্খৱে, আকাৰেহি পুৰিসো ইত্থিং বন্ধতি. কতমেহি অট্ঠহি? ৰুণ্ণেন, ভিক্খৱে, পুৰিসো ইত্থিং বন্ধতি; হসিতেন, ভিক্খৱে, পুৰিসো ইত্থিং বন্ধতি; ভণিতেন, ভিক্খৱে, পুৰিসো ইত্থিং বন্ধতি; আকপ্পেন, ভিক্খৱে, পুৰিসো ইত্থিং বন্ধতি; ৱনভঙ্গেন, ভিক্খৱে, পুৰিসো ইত্থিং বন্ধতি; গন্ধেন, ভিক্খৱে, পুৰিসো ইত্থিং বন্ধতি; ৰসেন, ভিক্খৱে, পুৰিসো ইত্থিং বন্ধতি; ফস্সেন, ভিক্খৱে, পুৰিসো ইত্থিং বন্ধতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, অট্ঠহাকাৰেহি পুৰিসো ইত্থিং বন্ধতি. তে, ভিক্খৱে, সত্তা সুবদ্ধা, যে ফস্সেন বদ্ধা’’তি. অট্ঠমং.

৯. পহাৰাদসুত্তং

১৯. একং সমযং ভগৱা ৱেৰঞ্জাযং ৱি হৰতি নড়েৰুপুচিমন্দমূলে. অথ খো পহাৰাদো অসুৰিন্দো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতং খো পহাৰাদং অসুৰিন্দং ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘অপি [কিং (ক.)] পন, পহাৰাদ, অসুৰা মহাসমুদ্দে অভিৰমন্তী’’তি? ‘‘অভিৰমন্তি, ভন্তে, অসুৰা মহাসমুদ্দে’’তি. ‘‘কতি পন, পহাৰাদ, মহাসমুদ্দে অচ্ছৰিযা অব্ভুতা ধম্মা [অব্ভুতধম্মা (স্যা. ক.) চূড়ৱ. ৩৮৪ পস্সিতব্বং], যে দিস্ৱা দিস্ৱা অসুৰা মহাসমুদ্দে অভিৰমন্তী’’তি? ‘‘অট্ঠ, ভন্তে, মহাসমুদ্দে অচ্ছৰিযা অব্ভুতা ধম্মা, যে দিস্ৱা দিস্ৱা অসুৰা মহাসমুদ্দে অভিৰমন্তি. কতমে অট্ঠ? মহাসমুদ্দো, ভন্তে, অনুপুব্বনিন্নো অনুপুব্বপোণো অনুপুব্বপব্ভাৰো, ন আযতকেনেৱ পপাতো. যম্পি, ভন্তে, মহাসমুদ্দো অনুপুব্বনিন্নো অনুপুব্বপোণো অনুপুব্বপব্ভাৰো, ন আযতকেনেৱ পপাতো. অযং, ভন্তে, মহাসমুদ্দে পঠমো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৱা দিস্ৱা অসুৰা মহাসমুদ্দে অভিৰমন্তি.

‘‘পুন চপৰং, ভন্তে, মহাসমুদ্দো ঠিতধম্মো ৱেলং নাতিৱত্ততি. যম্পি, ভন্তে, মহাসমুদ্দো ঠিতধম্মো ৱেলং নাতিৱত্ততি; অযং [অযম্পি (ক.)], ভন্তে, মহাসমুদ্দে দুতিযো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো যং দিস্ৱা দিস্ৱা অসুৰা মহাসমুদ্দে অভিৰমন্তি.

‘‘পুন চপৰং, ভন্তে, মহাসমুদ্দো ন মতেন কুণপেন সংৱসতি [সংৱত্ততি (স্যা.)]. যং হোতি মহাসমুদ্দে মতং কুণপং, তং খিপ্পমেৱ [খিপ্পংযেৱ (সী.), খিপ্পংএৱ (পী.), খিপ্পঞ্ঞেৱ (চূড়ৱ. ৩৮৪)] তীৰং ৱাহেতি, থলং উস্সাৰেতি. যম্পি, ভন্তে, মহাসমুদ্দো ন মতেন কুণপেন সংৱসতি, যং হোতি মহাসমুদ্দে মতং কুণপং, তং খিপ্পমেৱ তীৰং ৱাহেতি, থলং উস্সাৰেতি; অযং, ভন্তে, মহাসমুদ্দে ততিযো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৱা দিস্ৱা অসুৰা মহাসমুদ্দে অভিৰমন্তি.

‘‘পুন চপৰং, ভন্তে, যা কাচি মহানদিযো, সেয্যথিদং – গঙ্গা যমুনা অচিৰৱতী সৰভূ মহী, তা মহাসমুদ্দং পত্ৱা [পত্তা (ক., চূড়ৱ. ৩৮৪)] জহন্তি পুৰিমানি নামগোত্তানি, ‘মহাসমুদ্দো’ ত্ৱেৱ সঙ্খং গচ্ছন্তি. যম্পি, ভন্তে, যা কাচি মহানদিযো, সেয্যথিদং – গঙ্গা যমুনা অচিৰৱতী সৰভূ মহী, তা মহাসমুদ্দং পত্ৱা জহন্তি পুৰিমানি নামগোত্তানি, ‘মহাসমুদ্দো’ ত্ৱেৱ সঙ্খং গচ্ছন্তি; অযং, ভন্তে, মহাসমুদ্দে চতুত্থো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৱা দিস্ৱা অসুৰা মহাসমুদ্দে অভিৰমন্তি.

‘‘পুন চপৰং, ভন্তে, যা চ [যা কাচি (স্যা. পী. ক.)] লোকে সৱন্তিযো মহাসমুদ্দং অপ্পেন্তি যা চ অন্তলিক্খা ধাৰা পপতন্তি, ন তেন মহাসমুদ্দস্স ঊনত্তং ৱা পূৰত্তং ৱা পঞ্ঞাযতি. যম্পি, ভন্তে, যা চ লোকে সৱন্তিযো মহাসমুদ্দং অপ্পেন্তি যা চ অন্তলিক্খা ধাৰা পপতন্তি, ন তেন মহাসমুদ্দস্স ঊনত্তং ৱা পূৰত্তং ৱা পঞ্ঞাযতি; অযং, ভন্তে, মহাসমুদ্দে পঞ্চমো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৱা দিস্ৱা অসুৰা মহাসমুদ্দে অভিৰমন্তি.

‘‘পুন চপৰং, ভন্তে, মহাসমুদ্দো একৰসো লোণৰসো. যম্পি, ভন্তে, মহাসমুদ্দো একৰসো লোণৰসো; অযং, ভন্তে, মহাসমুদ্দে ছট্ঠো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৱা দিস্ৱা অসুৰা মহাসমুদ্দে অভিৰমন্তি.

‘‘পুন চপৰং, ভন্তে, মহাসমুদ্দো বহুৰতনো [পহূতৰতনো (ক.)] অনেকৰতনো. তত্ৰিমানি ৰতনানি, সেয্যথিদং – মুত্তা মণি ৱেড়ুৰিযো সঙ্খো সিলা পৱাড়ং ৰজতং জাতৰূপং লোহিতকো মসাৰগল্লং. যম্পি, ভন্তে, মহাসমুদ্দো বহুৰতনো অনেকৰতনো; তত্ৰিমানি ৰতনানি, সেয্যথিদং – মুত্তা মণি ৱেড়ুৰিযো সঙ্খো সিলা পৱাড়ং ৰজতং জাতৰূপং লোহিতকো মসাৰগল্লং. অযং, ভন্তে, মহাসমুদ্দে সত্তমো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৱা দিস্ৱা অসুৰা মহাসমুদ্দে অভিৰমন্তি.

‘‘পুন চপৰং, ভন্তে, মহাসমুদ্দো মহতং ভূতানং আৱাসো. তত্ৰিমে ভূতা – তিমি তিমিঙ্গলো তিমিৰপিঙ্গলো [তিমিতিমিঙ্গলা তিমিৰপিঙ্গলা (সী.), তিমিতিমিঙ্গলা তিমিৰমিঙ্গলা (স্যা. পী.)] অসুৰা নাগা গন্ধব্বা. সন্তি মহাসমুদ্দে যোজনসতিকাপি অত্তভাৱা, দ্ৱিযোজনসতিকাপি অত্তভাৱা, তিযোজনসতিকাপি অত্তভাৱা, চতুযোজনসতিকাপি অত্তভাৱা, পঞ্চযোজনসতিকাপি অত্তভাৱা. যম্পি, ভন্তে, মহাসমুদ্দো মহতং ভূতানং আৱাসো; তত্ৰিমে ভূতা – তিমি তিমিঙ্গলো তিমিৰপিঙ্গলো অসুৰা নাগা গন্ধব্বা; সন্তি মহাসমুদ্দে যোজনসতিকাপি অত্তভাৱা…পে… দ্ৱিযোজন… তিযোজন… চতুযোজন… পঞ্চযোজনসতিকাপি অত্তভাৱা; অযং, ভন্তে, মহাসমুদ্দে অট্ঠমো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৱা দিস্ৱা অসুৰা মহাসমুদ্দে অভিৰমন্তি. ইমে খো, ভন্তে, মহাসমুদ্দে অট্ঠ অচ্ছৰিযা অব্ভুতা ধম্মা, যে দিস্ৱা দিস্ৱা অসুৰা মহাসমুদ্দে অভিৰমন্তীতি.

‘‘অপি পন, ভন্তে, ভিক্খূ ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অভিৰমন্তী’’তি? ‘‘অভিৰমন্তি, পহাৰাদ, ভিক্খূ ইমস্মিং ধম্মৱিনযে’’তি. ‘‘কতি পন, ভন্তে, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অচ্ছৰিযা অব্ভুতা ধম্মা, যে দিস্ৱা দিস্ৱা ভিক্খূ ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অভিৰমন্তী’’তি? ‘‘অট্ঠ, পহাৰাদ, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অচ্ছৰিযা অব্ভুতা ধম্মা, যে দিস্ৱা দিস্ৱা ভিক্খূ ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অভিৰমন্তি. কতমে অট্ঠ? সেয্যথাপি, পহাৰাদ, মহাসমুদ্দো অনুপুব্বনিন্নো অনুপুব্বপোণো অনুপুব্বপব্ভাৰো, ন আযতকেনেৱ পপাতো; এৱমেৱং খো, পহাৰাদ, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অনুপুব্বসিক্খা অনুপুব্বকিৰিযা অনুপুব্বপটিপদা, ন আযতকেনেৱ অঞ্ঞাপটিৱেধো. যম্পি, পহাৰাদ, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অনুপুব্বসিক্খা অনুপুব্বকিৰিযা অনুপুব্বপটিপদা, ন আযতকেনেৱ অঞ্ঞাপটিৱেধো. অযং, পহাৰাদ, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে পঠমো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৱা দিস্ৱা ভিক্খূ ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অভিৰমন্তি.

‘‘সেয্যথাপি, পহাৰাদ, মহাসমুদ্দো ঠিতধম্মো ৱেলং নাতিৱত্ততি; এৱমেৱং খো, পহাৰাদ, যং মযা সাৱকানং সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং তং মম সাৱকা জীৱিতহেতুপি নাতিক্কমন্তি. যম্পি, পহাৰাদ, মযা সাৱকানং সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং তং মম সাৱকা জীৱিতহেতুপি নাতিক্কমন্তি. অযং, পহাৰাদ, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে দুতিযো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৱা দিস্ৱা ভিক্খূ ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অভিৰমন্তি.

‘‘সেয্যথাপি, পহাৰাদ, মহাসমুদ্দো ন মতেন কুণপেন সংৱসতি. যং হোতি মহাসমুদ্দে মতং কুণপং, তং খিপ্পমেৱ তীৰং ৱাহেতি থলং উস্সাৰেতি; এৱমেৱং খো, পহাৰাদ, যো সো পুগ্গলো দুস্সীলো পাপধম্মো অসুচিসঙ্কস্সৰসমাচাৰো পটিচ্ছন্নকম্মন্তো অস্সমণো সমণপটিঞ্ঞো অব্ৰহ্মচাৰী ব্ৰহ্মচাৰিপটিঞ্ঞো অন্তোপূতি অৱস্সুতো কসম্বুজাতো, ন তেন সঙ্ঘো সংৱসতি; খিপ্পমেৱ নং সন্নিপতিত্ৱা উক্খিপতি.

‘‘কিঞ্চাপি সো হোতি মজ্ঝে ভিক্খুসঙ্ঘস্স সন্নিসিন্নো, অথ খো সো আৰকাৱ সঙ্ঘম্হা সঙ্ঘো চ তেন. যম্পি, পহাৰাদ, যো সো পুগ্গলো দুস্সীলো পাপধম্মো অসুচিসঙ্কস্সৰসমাচাৰো পটিচ্ছন্নকম্মন্তো অস্সমণো সমণপটিঞ্ঞো অব্ৰহ্মচাৰী ব্ৰহ্মচাৰিপটিঞ্ঞো অন্তোপূতি অৱস্সুতো কসম্বুজাতো, ন তেন সঙ্ঘো সংৱসতি; খিপ্পমেৱ নং সন্নিপতিত্ৱা উক্খিপতি; কিঞ্চাপি সো হোতি মজ্ঝে ভিক্খুসঙ্ঘস্স সন্নিসিন্নো, অথ খো সো আৰকাৱ সঙ্ঘম্হা সঙ্ঘো চ তেন. অযং, পহাৰাদ, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ততিযো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৱা দিস্ৱা ভিক্খূ ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অভিৰমন্তি.

‘‘সেয্যথাপি, পহাৰাদ, যা কাচি মহানদিযো, সেয্যথিদং – গঙ্গা যমুনা অচিৰৱতী সৰভূ মহী, তা মহাসমুদ্দং পত্ৱা জহন্তি পুৰিমানি নামগোত্তানি, ‘মহাসমুদ্দো’ ত্ৱেৱ সঙ্খং গচ্ছন্তি; এৱমেৱং খো, পহাৰাদ, চত্তাৰোমে ৱণ্ণা – খত্তিযা, ব্ৰাহ্মণা, ৱেস্সা, সুদ্দা, তে তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিত্ৱা জহন্তি পুৰিমানি নামগোত্তানি, ‘সমণা সক্যপুত্তিযা’ ত্ৱেৱ [সমণো সক্যপুত্তিযো ত্ৱেৱ (স্যা. ক.)] সঙ্খং গচ্ছন্তি. যম্পি, পহাৰাদ, চত্তাৰোমে ৱণ্ণা – খত্তিযা, ব্ৰাহ্মণা, ৱেস্সা, সুদ্দা, তে তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিত্ৱা জহন্তি পুৰিমানি নামগোত্তানি, ‘সমণা সক্যপুত্তিযা’ ত্ৱেৱ সঙ্খং গচ্ছন্তি. অযং, পহাৰাদ, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে চতুত্থো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৱা দিস্ৱা ভিক্খূ ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অভিৰমন্তি.

‘‘সেয্যথাপি, পহাৰাদ, যা চ লোকে সৱন্তিযো মহাসমুদ্দং অপ্পেন্তি যা চ অন্তলিক্খা ধাৰা পপতন্তি, ন তেন মহাসমুদ্দস্স ঊনত্তং ৱা পূৰত্তং ৱা পঞ্ঞাযতি; এৱমেৱং খো, পহাৰাদ, বহূ চেপি ভিক্খূ অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বাযন্তি, ন তেন নিব্বানধাতুযা ঊনত্তং ৱা পূৰত্তং ৱা পঞ্ঞাযতি. যম্পি, পহাৰাদ, বহূ চেপি ভিক্খূ অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বাযন্তি, ন তেন নিব্বানধাতুযা ঊনত্তং ৱা পূৰত্তং ৱা পঞ্ঞাযতি. অযং, পহাৰাদ, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে পঞ্চমো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৱা দিস্ৱা ভিক্খূ ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অভিৰমন্তি.

‘‘সেয্যথাপি, পহাৰাদ, মহাসমুদ্দো একৰসো লোণৰসো; এৱমেৱং খো, পহাৰাদ, অযং ধম্মৱিনযো একৰসো, ৱিমুত্তিৰসো. যম্পি পহাৰাদ, অযং ধম্মৱিনযো একৰসো, ৱিমুত্তিৰসো; অযং, পহাৰাদ, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ছট্ঠো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৱা দিস্ৱা ভিক্খূ ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অভিৰমন্তি.

‘‘সেয্যথাপি, পহাৰাদ, মহাসমুদ্দো বহুৰতনো অনেকৰতনো; তত্ৰিমানি ৰতনানি, সেয্যথিদং – মুত্তা মণি ৱেড়ুৰিযো সঙ্খো সিলা পৱাড়ং ৰজতং জাতৰূপং লোহিতকো মসাৰগল্লং; এৱমেৱং খো, পহাৰাদ, অযং ধম্মৱিনযো বহুৰতনো অনেকৰতনো. তত্ৰিমানি ৰতনানি, সেয্যথিদং – চত্তাৰো সতিপট্ঠানা, চত্তাৰো সম্মপ্পধানা, চত্তাৰো ইদ্ধিপাদা, পঞ্চিন্দ্ৰিযানি, পঞ্চ বলানি, সত্ত বোজ্ঝঙ্গা, অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো. যম্পি, পহাৰাদ, অযং ধম্মৱিনযো বহুৰতনো অনেকৰতনো; তত্ৰিমানি ৰতনানি, সেয্যথিদং – চত্তাৰো সতিপট্ঠানা, চত্তাৰো সম্মপ্পধানা, চত্তাৰো ইদ্ধিপাদা, পঞ্চিন্দ্ৰিযানি, পঞ্চ বলানি, সত্ত বোজ্ঝঙ্গা, অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো; অযং, পহাৰাদ, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে সত্তমো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৱা দিস্ৱা ভিক্খূ ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অভিৰমন্তি.

‘‘সেয্যথাপি, পহাৰাদ, মহাসমুদ্দো মহতং ভূতানং আৱাসো; তত্ৰিমে ভূতা – তিমি তিমিঙ্গলো তিমিৰপিঙ্গলো অসুৰা নাগা গন্ধব্বা; সন্তি মহাসমুদ্দে যোজনসতিকাপি অত্তভাৱা, দ্ৱিযোজনসতিকাপি অত্তভাৱা, তিযোজনসতিকাপি অত্তভাৱা, চতুযোজনসতিকাপি অত্তভাৱা, পঞ্চযোজনসতিকাপি অত্তভাৱা; এৱমেৱং খো, পহাৰাদ, অযং ধম্মৱিনযো মহতং ভূতানং আৱাসো; তত্ৰিমে ভূতা – সোতাপন্নো সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো, সকদাগামী সকদাগামিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো, অনাগামী অনাগামিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো, অৰহা অৰহত্তায পটিপন্নো. যম্পি, পহাৰাদ, অযং ধম্মৱিনযো মহতং ভূতানং আৱাসো; তত্ৰিমে ভূতা – সোতাপন্নো সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো, সকদাগামী সকদাগামিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো, অনাগামী অনাগামিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো, অৰহা অৰহত্তায পটিপন্নো; অযং, পহাৰাদ, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অট্ঠমো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৱা দিস্ৱা ভিক্খূ ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অভিৰমন্তি. ইমে খো, পহাৰাদ, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অট্ঠ অচ্ছৰিযা অব্ভুতা ধম্মা, যে দিস্ৱা দিস্ৱা ভিক্খূ ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অভিৰমন্তী’’তি. নৱমং.

১০. উপোসথসুত্তং

২০. [চূড়ৱ. ৩৮৩; উদা. ৪৫; কথা. ৩৪৬] একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি পুব্বাৰামে মিগাৰমাতুপাসাদে. তেন খো পন সমযেন ভগৱা তদহুপোসথে ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো নিসিন্নো হোতি. অথ খো আযস্মা আনন্দো অভিক্কন্তায ৰত্তিযা, নিক্খন্তে পঠমে যামে, উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা যেন ভগৱা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অভিক্কন্তা, ভন্তে, ৰত্তি, নিক্খন্তো পঠমো যামো, চিৰনিসিন্নো ভিক্খুসঙ্ঘো. উদ্দিসতু, ভন্তে, ভগৱা ভিক্খূনং পাতিমোক্খ’’ন্তি.

এৱং ৱুত্তে ভগৱা তুণ্হী অহোসি. দুতিযম্পি খো আযস্মা আনন্দো অভিক্কন্তায ৰত্তিযা, নিক্খন্তে মজ্ঝিমে যামে, উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা যেন ভগৱা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অভিক্কন্তা, ভন্তে, ৰত্তি, নিক্খন্তো মজ্ঝিমো যামো, চিৰনিসিন্নো ভিক্খুসঙ্ঘো. উদ্দিসতু, ভন্তে, ভগৱা ভিক্খূনং পাতিমোক্খ’’ন্তি. দুতিযম্পি খো ভগৱা তুণ্হী অহোসি. ততিযম্পি খো আযস্মা আনন্দো অভিক্কন্তায ৰত্তিযা, নিক্খন্তে পচ্ছিমে যামে, উদ্ধস্তে অৰুণে, নন্দিমুখিযা ৰত্তিযা উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা যেন ভগৱা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অভিক্কন্তা, ভন্তে, ৰত্তি, নিক্খন্তো পচ্ছিমো যামো, উদ্ধস্তং অৰুণং, নন্দিমুখী ৰত্তি; চিৰনিসিন্নো ভিক্খুসঙ্ঘো. উদ্দিসতু, ভন্তে, ভগৱা ভিক্খূনং পাতিমোক্খ’’ন্তি. ‘‘অপৰিসুদ্ধা, আনন্দ, পৰিসা’’তি.

অথ খো আযস্মতো মহামোগ্গল্লানস্স এতদহোসি – ‘‘কং নু খো ভগৱা পুগ্গলং সন্ধায এৱমাহ – ‘অপৰিসুদ্ধা, আনন্দ, পৰিসা’’’তি? অথ খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো সব্বাৱন্তং ভিক্খুসঙ্ঘং চেতসা চেতো পৰিচ্চ মনসাকাসি. অদ্দসা খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো তং পুগ্গলং দুস্সীলং পাপধম্মং অসুচিং সঙ্কস্সৰসমাচাৰং পটিচ্ছন্নকম্মন্তং অস্সমণং সমণপটিঞ্ঞং অব্ৰহ্মচাৰিং ব্ৰহ্মচাৰিপটিঞ্ঞং অন্তোপূতিং অৱস্সুতং কসম্বুজাতং মজ্ঝে ভিক্খুসঙ্ঘস্স নিসিন্নং; দিস্ৱান উট্ঠাযাসনা যেন সো পুগ্গলো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা তং পুগ্গলং এতদৱোচ – ‘‘উট্ঠেহাৱুসো, দিট্ঠোসি ভগৱতা. নত্থি তে ভিক্খূহি সদ্ধিং সংৱাসো’’তি.

এৱং ৱুত্তে সো পুগ্গলো তুণ্হী অহোসি. দুতিযম্পি খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো তং পুগ্গলং এতদৱোচ – ‘‘উট্ঠেহাৱুসো, দিট্ঠোসি ভগৱতা. নত্থি তে ভিক্খূহি সদ্ধিং সংৱাসো’’তি. দুতিযম্পি খো সো পুগ্গলো তুণ্হী অহোসি. ততিযম্পি খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো তং পুগ্গলং এতদৱোচ – ‘‘উট্ঠেহাৱুসো, দিট্ঠোসি ভগৱতা. নত্থি তে ভিক্খূহি সদ্ধিং সংৱাসো’’তি. ততিযম্পি খো সো পুগ্গলো তুণ্হী অহোসি.

অথ খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো তং পুগ্গলং বাহাযং গহেত্ৱা বহিদ্ৱাৰকোট্ঠকা নিক্খামেত্ৱা সূচিঘটিকং দত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘নিক্খামিতো সো, ভন্তে, পুগ্গলো মযা. পৰিসুদ্ধা পৰিসা. উদ্দিসতু, ভন্তে, ভগৱা ভিক্খূনং পাতিমোক্খ’’ন্তি. ‘‘অচ্ছৰিযং, মোগ্গল্লান, অব্ভুতং, মোগ্গল্লান! যাৱ বাহা গহণাপি নাম সো মোঘপুৰিসো আগমিস্সতী’’তি!

অথ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘তুম্হেৱ দানি, ভিক্খৱে, উপোসথং কৰেয্যাথ, পাতিমোক্খং উদ্দিসেয্যাথ. ন দানাহং, ভিক্খৱে, অজ্জতগ্গে উপোসথং কৰিস্সামি, পাতিমোক্খং উদ্দিসিস্সামি. অট্ঠানমেতং, ভিক্খৱে, অনৱকাসো যং তথাগতো অপৰিসুদ্ধায পৰিসায পাতিমোক্খং উদ্দিসেয্য’’.

‘‘অট্ঠিমে, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দে অচ্ছৰিযা অব্ভুতা ধম্মা, যে দিস্ৱা দিস্ৱা অসুৰা মহাসমুদ্দে অভিৰমন্তি. কতমে অট্ঠ? মহাসমুদ্দো, ভিক্খৱে, অনুপুব্বনিন্নো অনুপুব্বপোণো অনুপুব্বপব্ভাৰো, ন আযতকেনেৱ পপাতো. যম্পি, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দো অনুপুব্বনিন্নো অনুপুব্বপোণো অনুপুব্বপব্ভাৰো, ন আযতকেনেৱ পপাতো; অযং, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দে পঠমো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৱা দিস্ৱা অসুৰা মহাসমুদ্দে অভিৰমন্তি…পে… (যথা পুৰিমে তথা ৱিত্থাৰেতব্বো).

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দো মহতং ভূতানং আৱাসো. তত্ৰিমে ভূতা – তিমি তিমিঙ্গলো তিমিৰপিঙ্গলো অসুৰা নাগা গন্ধব্বা. ৱসন্তি মহাসমুদ্দে যোজনসতিকাপি অত্তভাৱা…পে… পঞ্চযোজনসতিকাপি অত্তভাৱা. যম্পি, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দো মহতং ভূতানং আৱাসো; তত্ৰিমে ভূতা – তিমি তিমিঙ্গলো তিমিৰপিঙ্গলো অসুৰা নাগা গন্ধব্বা; ৱসন্তি মহাসমুদ্দে যোজনসতিকাপি অত্তভাৱা…পে… পঞ্চযোজনসতিকাপি অত্তভাৱা; অযং, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দে অট্ঠমো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৱা দিস্ৱা অসুৰা মহাসমুদ্দে অভিৰমন্তি. ইমে খো, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দে অট্ঠ অচ্ছৰিযা অব্ভুতা ধম্মা, যং দিস্ৱা দিস্ৱা অসুৰা মহাসমুদ্দে অভিৰমন্তি.

‘‘এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, অট্ঠ ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অচ্ছৰিযা অব্ভুতা ধম্মা, যে দিস্ৱা দিস্ৱা ভিক্খূ ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অভিৰমন্তি. কতমে অট্ঠ? সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দো অনুপুব্বনিন্নো অনুপুব্বপোণো অনুপুব্বপব্ভাৰো, ন আযতকেনেৱ পপাতো; এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অনুপুব্বসিক্খা অনুপুব্বকিৰিযা অনুপুব্বপটিপদা, ন আযতকেনেৱ অঞ্ঞাপটিৱেধো. যম্পি, ভিক্খৱে, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অনুপুব্বসিক্খা অনুপুব্বকিৰিযা অনুপুব্বপটিপদা, ন আযতকেনেৱ অঞ্ঞাপটিৱেধো; অযং, ভিক্খৱে, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে পঠমো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৱা দিস্ৱা ভিক্খূ ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অভিৰমন্তি…পে… সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দো মহতং ভূতানং আৱাসো; তত্ৰিমে ভূতা – তিমি তিমিঙ্গলো তিমিৰপিঙ্গলো অসুৰা নাগা গন্ধব্বা, ৱসন্তি মহাসমুদ্দে যোজনসতিকাপি অত্তভাৱা…পে… পঞ্চযোজনসতিকাপি অত্তভাৱা; এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, অযং ধম্মৱিনযো মহতং ভূতানং আৱাসো. তত্ৰিমে ভূতা – সোতাপন্নো সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো…পে… অৰহা অৰহত্তায পটিপন্নো. যম্পি, ভিক্খৱে, অযং ধম্মৱিনযো মহতং ভূতানং আৱাসো; তত্ৰিমে ভূতা – সোতাপন্নো সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো…পে… অৰহা অৰহত্তায পটিপন্নো; অযং, ভিক্খৱে, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অট্ঠমো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৱা দিস্ৱা ভিক্খূ ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অভিৰমন্তি. ইমে খো, ভিক্খৱে, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অট্ঠ অচ্ছৰিযা অব্ভুতা ধম্মা, যে দিস্ৱা দিস্ৱা ভিক্খূ ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অভিৰমন্তী’’তি. দসমং.

মহাৱগ্গো দুতিযো.