৬. দুতিযলোকধম্মসুত্তং

৬. ‘‘অট্ঠিমে, ভিক্খৱে, লোকধম্মা লোকং অনুপৰিৱত্তন্তি, লোকো চ অট্ঠ লোকধম্মে অনুপৰিৱত্ততি. কতমে অট্ঠ? লাভো চ, অলাভো চ, যসো চ, অযসো চ, নিন্দা চ, পসংসা চ, সুখঞ্চ, দুক্খঞ্চ. ইমে খো, ভিক্খৱে, অট্ঠ লোকধম্মা লোকং অনুপৰিৱত্তন্তি, লোকো চ ইমে অট্ঠ লোকধম্মে অনুপৰিৱত্ততি.

‘‘অস্সুতৱতো, ভিক্খৱে, পুথুজ্জনস্স উপ্পজ্জতি লাভোপি অলাভোপি যসোপি অযসোপি নিন্দাপি পসংসাপি সুখম্পি দুক্খম্পি. সুতৱতোপি, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকস্স উপ্পজ্জতি লাভোপি অলাভোপি যসোপি অযসোপি নিন্দাপি পসংসাপি সুখম্পি দুক্খম্পি. তত্ৰ, ভিক্খৱে, কো ৱিসেসো কো অধিপ্পযাসো [অধিপ্পাযো (সী.), অধিপ্পাযসো (স্যা. কং.) অধি + প + যসু + ণ = অধিপ্পযাসো] কিং নানাকৰণং সুতৱতো অৰিযসাৱকস্স অস্সুতৱতা পুথুজ্জনেনা’’তি? ‘‘ভগৱংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা ভগৱংনেত্তিকা ভগৱংপটিসৰণা. সাধু ৱত, ভন্তে, ভগৱন্তংযেৱ পটিভাতু এতস্স ভাসিতস্স অত্থো. ভগৱতো সুত্ৱা ভিক্খূ ধাৰেস্সন্তী’’তি.

‘‘তেন হি, ভিক্খৱে, সুণাথ, সাধুকং মনসি কৰোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘অস্সুতৱতো, ভিক্খৱে, পুথুজ্জনস্স উপ্পজ্জতি লাভো. সো ন ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘উপ্পন্নো খো মে অযং লাভো; সো চ খো অনিচ্চো দুক্খো ৱিপৰিণামধম্মো’তি যথাভূতং নপ্পজানাতি. উপ্পজ্জতি অলাভো…পে… উপ্পজ্জতি যসো… উপ্পজ্জতি অযসো… উপ্পজ্জতি নিন্দা… উপ্পজ্জতি পসংসা… উপ্পজ্জতি সুখং… উপ্পজ্জতি দুক্খং. সো ন ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘উপ্পন্নং খো মে ইদং দুক্খং; তঞ্চ খো অনিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্ম’ন্তি যথাভূতং নপ্পজানাতি’’.

‘‘তস্স লাভোপি চিত্তং পৰিযাদায তিট্ঠতি, অলাভোপি চিত্তং পৰিযাদায তিট্ঠতি, যসোপি চিত্তং পৰিযাদায তিট্ঠতি, অযসোপি চিত্তং পৰিযাদায তিট্ঠতি, নিন্দাপি চিত্তং পৰিযাদায তিট্ঠতি, পসংসাপি চিত্তং পৰিযাদায তিট্ঠতি, সুখম্পি চিত্তং পৰিযাদায তিট্ঠতি, দুক্খম্পি চিত্তং পৰিযাদায তিট্ঠতি. সো উপ্পন্নং লাভং অনুৰুজ্ঝতি, অলাভে পটিৱিৰুজ্ঝতি; উপ্পন্নং যসং অনুৰুজ্ঝতি, অযসে পটিৱিৰুজ্ঝতি; উপ্পন্নং পসংসং অনুৰুজ্ঝতি, নিন্দায পটিৱিৰুজ্ঝতি; উপ্পন্নং সুখং অনুৰুজ্ঝতি, দুক্খে পটিৱিৰুজ্ঝতি. সো এৱং অনুৰোধৱিৰোধসমাপন্নো ন পৰিমুচ্চতি জাতিযা জৰায মৰণেন সোকেহি পৰিদেৱেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি. ‘ন পৰিমুচ্চতি দুক্খস্মা’তি ৱদামি’’.

‘‘সুতৱতো চ খো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকস্স উপ্পজ্জতি লাভো. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘উপ্পন্নো খো মে অযং লাভো; সো চ খো অনিচ্চো দুক্খো ৱিপৰিণামধম্মো’তি যথাভূতং পজানাতি. উপ্পজ্জতি অলাভো…পে… উপ্পজ্জতি যসো… উপ্পজ্জতি অযসো… উপ্পজ্জতি নিন্দা… উপ্পজ্জতি পসংসা… উপ্পজ্জতি সুখং… উপ্পজ্জতি দুক্খং. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘উপ্পন্নং খো মে ইদং দুক্খং; তঞ্চ খো অনিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্ম’ন্তি যথাভূতং পজানাতি’’.

‘‘তস্স লাভোপি চিত্তং ন পৰিযাদায তিট্ঠতি, অলাভোপি চিত্তং ন পৰিযাদায তিট্ঠতি, যসোপি চিত্তং ন পৰিযাদায তিট্ঠতি, অযসোপি চিত্তং ন পৰিযাদায তিট্ঠতি, নিন্দাপি চিত্তং ন পৰিযাদায তিট্ঠতি, পসংসাপি চিত্তং ন পৰিযাদায তিট্ঠতি, সুখম্পি চিত্তং ন পৰিযাদায তিট্ঠতি, দুক্খম্পি চিত্তং ন পৰিযাদায তিট্ঠতি. সো উপ্পন্নং লাভং নানুৰুজ্ঝতি, অলাভে নপ্পটিৱিৰুজ্ঝতি; উপ্পন্নং যসং নানুৰুজ্ঝতি, অযসে নপ্পটিৱিৰুজ্ঝতি; উপ্পন্নং পসংসং নানুৰুজ্ঝতি, নিন্দায নপ্পটিৱিৰুজ্ঝতি; উপ্পন্নং সুখং নানুৰুজ্ঝতি, দুক্খে নপ্পটিৱিৰুজ্ঝতি. সো এৱং অনুৰোধৱিৰোধৱিপ্পহীনো পৰিমুচ্চতি জাতিযা জৰায মৰণেন সোকেহি পৰিদেৱেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি. ‘পৰিমুচ্চতি দুক্খস্মা’তি ৱদামি. অযং খো, ভিক্খৱে, ৱিসেসো অযং অধিপ্পযাসো ইদং নানাকৰণং সুতৱতো অৰিযসাৱকস্স অস্সুতৱতা পুথুজ্জনেনা’’তি.

‘‘লাভো অলাভো চ যসাযসো চ,

নিন্দা পসংসা চ সুখং দুখঞ্চ;

এতে অনিচ্চা মনুজেসু ধম্মা,

অসস্সতা ৱিপৰিণামধম্মা.

‘‘এতে চ ঞত্ৱা সতিমা সুমেধো,

অৱেক্খতি ৱিপৰিণামধম্মে;

ইট্ঠস্স ধম্মা ন মথেন্তি চিত্তং,

অনিট্ঠতো নো পটিঘাতমেতি.

‘‘তস্সানুৰোধা অথ ৱা ৱিৰোধা,

ৱিধূপিতা অত্থঙ্গতা ন সন্তি;

পদঞ্চ ঞত্ৱা ৱিৰজং অসোকং,

সম্মপ্পজানাতি ভৱস্স পাৰগূ’’তি. ছট্ঠং;