১. মেত্তাৱগ্গো

১. মেত্তাসুত্তং

১. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৱো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –

[অ. নি. ১১.১৫] ‘‘মেত্তায, ভিক্খৱে, চেতোৱিমুত্তিযা আসেৱিতায ভাৱিতায বহুলীকতায যানীকতায ৱত্থুকতায অনুট্ঠিতায পৰিচিতায সুসমাৰদ্ধায অট্ঠানিসংসা পাটিকঙ্খা. কতমে অট্ঠ? সুখং সুপতি, সুখং পটিবুজ্ঝতি, ন পাপকং সুপিনং পস্সতি, মনুস্সানং পিযো হোতি, অমনুস্সানং পিযো হোতি, দেৱতা ৰক্খন্তি, নাস্স অগ্গি ৱা ৱিসং ৱা সত্থং ৱা কমতি, উত্তৰিং অপ্পটিৱিজ্ঝন্তো ব্ৰহ্মলোকূপগো হোতি. মেত্তায, ভিক্খৱে, চেতোৱিমুত্তিযা আসেৱিতায ভাৱিতায বহুলীকতায যানীকতায ৱত্থুকতায অনুট্ঠিতায পৰিচিতায সুসমাৰদ্ধায ইমে অট্ঠানিসংসা পাটিকঙ্খা’’তি.

‘‘যো চ মেত্তং ভাৱযতি, অপ্পমাণং পটিস্সতো [পতিস্সতো (সী.)];

তনূ সংযোজনা হোন্তি, পস্সতো উপধিক্খযং.

‘‘একম্পি চে পাণমদুট্ঠচিত্তো,

মেত্তাযতি কুসলী তেন হোতি;

সব্বে চ পাণে মনসানুকম্পী,

পহূতমৰিযো পকৰোতি পুঞ্ঞং.

‘‘যে সত্তসণ্ডং পথৱিং ৱিজেত্ৱা,

ৰাজিসযো যজমানা অনুপৰিযগা;

অস্সমেধং পুৰিসমেধং,

সম্মাপাসং ৱাজপেয্যং নিৰগ্গড়ং.

‘‘মেত্তস্স চিত্তস্স সুভাৱিতস্স,

কলম্পি তে নানুভৱন্তি সোড়সিং;

চন্দপ্পভা তাৰগণাৱ সব্বে,

যথা ন অগ্ঘন্তি কলম্পি সোড়সিং [অযং পাদো বহূসু ন দিস্সতি].

‘‘যো ন হন্তি ন ঘাতেতি, ন জিনাতি ন জাপযে;

মেত্তংসো সব্বভূতানং, ৱেৰং তস্স ন কেনচী’’তি. পঠমং;

২. পঞ্ঞাসুত্তং

২. ‘‘অট্ঠিমে, ভিক্খৱে, হেতূ অট্ঠ পচ্চযা আদিব্ৰহ্মচৰিযিকায পঞ্ঞায অপ্পটিলদ্ধায পটিলাভায, পটিলদ্ধায ভিয্যোভাৱায ৱেপুল্লায ভাৱনায পাৰিপূৰিযা সংৱত্তন্তি. কতমে অট্ঠ? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সত্থাৰং উপনিস্সায ৱিহৰতি অঞ্ঞতৰং ৱা গৰুট্ঠানিযং সব্ৰহ্মচাৰিং, যত্থস্স তিব্বং হিৰোত্তপ্পং পচ্চুপট্ঠিতং হোতি পেমঞ্চ গাৰৱো চ. অযং, ভিক্খৱে, পঠমো হেতু পঠমো পচ্চযো আদিব্ৰহ্মচৰিযিকায পঞ্ঞায অপ্পটিলদ্ধায পটিলাভায, পটিলদ্ধায ভিয্যোভাৱায ৱেপুল্লায ভাৱনায পাৰিপূৰিযা সংৱত্ততি.

‘‘সো তং সত্থাৰং উপনিস্সায ৱিহৰন্তো অঞ্ঞতৰং ৱা গৰুট্ঠানিযং সব্ৰহ্মচাৰিং, যত্থস্স তিব্বং হিৰোত্তপ্পং পচ্চুপট্ঠিতং হোতি পেমং গাৰৱো চ, তে কালেন কালং উপসঙ্কমিত্ৱা পৰিপুচ্ছতি পৰিপঞ্হতি – ‘ইদং, ভন্তে, কথং; ইমস্স কো অত্থো’তি? তস্স তে আযস্মন্তো অৱিৱটঞ্চেৱ ৱিৱৰন্তি, অনুত্তানীকতঞ্চ উত্তানী কৰোন্তি, অনেকৱিহিতেসু চ কঙ্খাঠানিযেসু ধম্মেসু কঙ্খং পটিৱিনোদেন্তি. অযং, ভিক্খৱে, দুতিযো হেতু দুতিযো পচ্চযো আদিব্ৰহ্মচৰিযিকায পঞ্ঞায অপ্পটিলদ্ধায পটিলাভায, পটিলদ্ধায ভিয্যোভাৱায ৱেপুল্লায ভাৱনায পাৰিপূৰিযা সংৱত্ততি.

‘‘সো তং ধম্মং সুত্ৱা দ্ৱযেন ৱূপকাসেন সম্পাদেতি – কাযৱূপকাসেন চ চিত্তৱূপকাসেন চ. অযং, ভিক্খৱে, ততিযো হেতু ততিযো পচ্চযো আদিব্ৰহ্মচৰিযিকায পঞ্ঞায অপ্পটিলদ্ধায পটিলাভায, পটিলদ্ধায ভিয্যোভাৱায ৱেপুল্লায ভাৱনায পাৰিপূৰিযা সংৱত্ততি.

‘‘সীলৱা হোতি, পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতো ৱিহৰতি আচাৰগোচৰসম্পন্নো অণুমত্তেসু ৱজ্জেসু ভযদস্সাৱী, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু. অযং, ভিক্খৱে, চতুত্থো হেতু চতুত্থো পচ্চযো আদিব্ৰহ্মচৰিযিকায পঞ্ঞায অপ্পটিলদ্ধায পটিলাভায, পটিলদ্ধায ভিয্যোভাৱায ৱেপুল্লায ভাৱনায পাৰিপূৰিযা সংৱত্ততি.

‘‘বহুস্সুতো হোতি সুতধৰো সুতসন্নিচযো. যে তে ধম্মা আদিকল্যাণা মজ্ঝেকল্যাণা পৰিযোসানকল্যাণা সাত্থং সব্যঞ্জনং [সত্থা সব্যঞ্জনা (ক. সী.)] কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং অভিৱদন্তি, তথাৰূপাস্স ধম্মা বহুস্সুতা হোন্তি ধাতা [ধতা (সী. স্যা. কং. পী.)] ৱচসা পৰিচিতা মনসানুপেক্খিতা দিট্ঠিযা সুপ্পটিৱিদ্ধা. অযং, ভিক্খৱে, পঞ্চমো হেতু পঞ্চমো পচ্চযো আদিব্ৰহ্মচৰিযিকায পঞ্ঞায অপ্পটিলদ্ধায পটিলাভায, পটিলদ্ধায ভিয্যোভাৱায ৱেপুল্লায ভাৱনায পাৰিপূৰিযা সংৱত্ততি.

‘‘আৰদ্ধৱীৰিযো ৱিহৰতি অকুসলানং ধম্মানং পহানায, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায, থামৱা দড়্হপৰক্কমো অনিক্খিত্তধুৰো কুসলেসু ধম্মেসু. অযং, ভিক্খৱে, ছট্ঠো হেতু ছট্ঠো পচ্চযো আদিব্ৰহ্মচৰিযিকায পঞ্ঞায অপ্পটিলদ্ধায পটিলাভায, পটিলদ্ধায ভিয্যোভাৱায ৱেপুল্লায ভাৱনায পাৰিপূৰিযা সংৱত্ততি.

‘‘সঙ্ঘগতো খো পন অনানাকথিকো হোতি অতিৰচ্ছানকথিকো. সামং ৱা ধম্মং ভাসতি পৰং ৱা অজ্ঝেসতি অৰিযং ৱা তুণ্হীভাৱং নাতিমঞ্ঞতি. অযং, ভিক্খৱে, সত্তমো হেতু সত্তমো পচ্চযো আদিব্ৰহ্মচৰিযিকায পঞ্ঞায অপ্পটিলদ্ধায পটিলাভায, পটিলদ্ধায ভিয্যোভাৱায ৱেপুল্লায ভাৱনায পাৰিপূৰিযা সংৱত্ততি.

‘‘পঞ্চসু খো পন উপাদানক্খন্ধেসু উদযব্বযানুপস্সী ৱিহৰতি – ‘ইতি ৰূপং, ইতি ৰূপস্স সমুদযো, ইতি ৰূপস্স অত্থঙ্গমো; ইতি ৱেদনা, ইতি ৱেদনায সমুদযো, ইতি ৱেদনায অত্থঙ্গমো; ইতি সঞ্ঞা…পে… ইতি সঙ্খাৰা…পে… ইতি ৱিঞ্ঞাণং, ইতি ৱিঞ্ঞাণস্স সমুদযো, ইতি ৱিঞ্ঞাণস্স অত্থঙ্গমো’তি. অযং, ভিক্খৱে, অট্ঠমো হেতু অট্ঠমো পচ্চযো আদিব্ৰহ্মচৰিযিকায পঞ্ঞায অপ্পটিলদ্ধায পটিলাভায, পটিলদ্ধায ভিয্যোভাৱায ৱেপুল্লায ভাৱনায পাৰিপূৰিযা সংৱত্ততি.

‘‘তমেনং সব্ৰহ্মচাৰী এৱং সম্ভাৱেন্তি – ‘অযং খো আযস্মা সত্থাৰং উপনিস্সায ৱিহৰতি অঞ্ঞতৰং ৱা গৰুট্ঠানিযং সব্ৰহ্মচাৰিং, যত্থস্স তিব্বং হিৰোত্তপ্পং পচ্চুপট্ঠিতং হোতি পেমঞ্চ গাৰৱো চ. অদ্ধা অযমাযস্মা জানং জানাতি পস্সং পস্সতী’তি! অযম্পি ধম্মো পিযত্তায গৰুত্তায [পিযতায গৰুতায (স্যা.)] ভাৱনায সামঞ্ঞায একীভাৱায সংৱত্ততি.

‘‘‘তং খো পনাযমাযস্মা সত্থাৰং উপনিস্সায ৱিহৰন্তো অঞ্ঞতৰং ৱা গৰুট্ঠানিযং সব্ৰহ্মচাৰিং, যত্থস্স তিব্বং হিৰোত্তপ্পং পচ্চুপট্ঠিতং হোতি পেমঞ্চ গাৰৱো চ, তে কালেন কালং উপসঙ্কমিত্ৱা পৰিপুচ্ছতি পৰিপঞ্হতি – ইদং, ভন্তে, কথং; ইমস্স কো অত্থোতি? তস্স তে আযস্মন্তো অৱিৱটঞ্চেৱ ৱিৱৰন্তি, অনুত্তানীকতঞ্চ উত্তানী কৰোন্তি, অনেকৱিহিতেসু চ কঙ্খাঠানিযেসু ধম্মেসু কঙ্খং পটিৱিনোদেন্তি. অদ্ধা অযমাযস্মা জানং জানাতি পস্সং পস্সতী’তি! অযম্পি ধম্মো পিযত্তায গৰুত্তায ভাৱনায সামঞ্ঞায একীভাৱায সংৱত্ততি.

‘‘‘তং খো পনাযমাযস্মা ধম্মং সুত্ৱা দ্ৱযেন ৱূপকাসেন সম্পাদেতি – কাযৱূপকাসেন চ চিত্তৱূপকাসেন চ. অদ্ধা অযমাযস্মা জানং জানাতি পস্সং পস্সতী’তি! অযম্পি ধম্মো পিযত্তায গৰুত্তায ভাৱনায সামঞ্ঞায একীভাৱায সংৱত্ততি.

‘‘‘সীলৱা খো পনাযমাযস্মা পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতো ৱিহৰতি আচাৰগোচৰসম্পন্নো অণুমত্তেসু ৱজ্জেসু ভযদস্সাৱী, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু. অদ্ধা অযমাযস্মা জানং জানাতি পস্সং পস্সতী’তি! অযম্পি ধম্মো পিযত্তায গৰুত্তায ভাৱনায সামঞ্ঞায একীভাৱায সংৱত্ততি.

‘‘‘বহুস্সুতো খো পনাযমাযস্মা সুতধৰো সুতসন্নিচযো. যে তে ধম্মা আদিকল্যাণা মজ্ঝেকল্যাণা পৰিযোসানকল্যাণা সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং অভিৱদন্তি, তথাৰূপাস্স ধম্মা বহুস্সুতা হোন্তি ধাতা ৱচসা পৰিচিতা মনসানুপেক্খিতা দিট্ঠিযা সুপ্পটিৱিদ্ধা. অদ্ধা অযমাযস্মা জানং জানাতি পস্সং পস্সতী’তি! অযম্পি ধম্মো পিযত্তায গৰুত্তায ভাৱনায সামঞ্ঞায একীভাৱায সংৱত্ততি.

‘‘‘আৰদ্ধৱীৰিযো খো পনাযমাযস্মা ৱিহৰতি অকুসলানং ধম্মানং পহানায, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায, থামৱা দড়্হপৰক্কমো অনিক্খিত্তধুৰো কুসলেসু ধম্মেসু. অদ্ধা অযমাযস্মা জানং জানাতি পস্সং পস্সতী’তি! অযম্পি ধম্মো পিযত্তায গৰুত্তায ভাৱনায সামঞ্ঞায একীভাৱায সংৱত্ততি.

‘‘‘সঙ্ঘগতো খো পনাযমাযস্মা অনানাকথিকো হোতি অতিৰচ্ছানকথিকো. সামং ৱা ধম্মং ভাসতি পৰং ৱা অজ্ঝেসতি অৰিযং ৱা তুণ্হীভাৱং নাতিমঞ্ঞতি. অদ্ধা অযমাযস্মা জানং জানাতি পস্সং পস্সতী’তি! অযম্পি ধম্মো পিযত্তায গৰুত্তায ভাৱনায সামঞ্ঞায একীভাৱায সংৱত্ততি.

‘‘‘পঞ্চসু খো পনাযমাযস্মা উপাদানক্খন্ধেসু উদযব্বযানুপস্সী ৱিহৰতি – ইতি ৰূপং, ইতি ৰূপস্স সমুদযো, ইতি ৰূপস্স অত্থঙ্গমো; ইতি ৱেদনা…পে… ইতি সঞ্ঞা…পে… ইতি সঙ্খাৰা…পে… ইতি ৱিঞ্ঞাণং, ইতি ৱিঞ্ঞাণস্স সমুদযো, ইতি ৱিঞ্ঞাণস্স অত্থঙ্গমোতি. অদ্ধা অযমাযস্মা জানং জানাতি পস্সং পস্সতী’তি! অযম্পি ধম্মো পিযত্তায গৰুত্তায ভাৱনায সামঞ্ঞায একীভাৱায সংৱত্ততি.

‘‘ইমে খো, ভিক্খৱে, অট্ঠ হেতূ অট্ঠ পচ্চযা আদিব্ৰহ্মচৰিযিকায পঞ্ঞায অপ্পটিলদ্ধায পটিলাভায, পটিলদ্ধায ভিয্যোভাৱায ৱেপুল্লায ভাৱনায পাৰিপূৰিযা সংৱত্তন্তী’’তি. দুতিযং.

৩. পঠমঅপ্পিযসুত্তং

৩. ‘‘অট্ঠহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু সব্ৰহ্মচাৰীনং অপ্পিযো চ হোতি অমনাপো চ অগৰু চ অভাৱনীযো চ. কতমেহি অট্ঠহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অপ্পিযপসংসী চ হোতি, পিযগৰহী চ, লাভকামো চ, সক্কাৰকামো চ, অহিৰিকো চ, অনোত্তপ্পী চ, পাপিচ্ছো চ, মিচ্ছাদিট্ঠি চ. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, অট্ঠহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু সব্ৰহ্মচাৰীনং অপ্পিযো চ হোতি অমনাপো চ অগৰু চ অভাৱনীযো চ.

‘‘অট্ঠহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু সব্ৰহ্মচাৰীনং পিযো চ হোতি মনাপো চ গৰু চ ভাৱনীযো চ. কতমেহি অট্ঠহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ন অপ্পিযপসংসী চ হোতি, ন পিযগৰহী চ, ন লাভকামো চ, ন সক্কাৰকামো চ, হিৰীমা চ হোতি, ওত্তপ্পী চ, অপ্পিচ্ছো চ, সম্মাদিট্ঠি চ. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, অট্ঠহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু সব্ৰহ্মচাৰীনং পিযো চ হোতি মনাপো চ গৰু চ ভাৱনীযো চা’’তি. ততিযং.

৪. দুতিযঅপ্পিযসুত্তং

৪. ‘‘অট্ঠহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু সব্ৰহ্মচাৰীনং অপ্পিযো চ হোতি অমনাপো চ অগৰু চ অভাৱনীযো চ. কতমেহি অট্ঠহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু লাভকামো চ হোতি, সক্কাৰকামো চ, অনৱঞ্ঞত্তিকামো চ, অকালঞ্ঞূ চ, অমত্তঞ্ঞূ চ, অসুচি চ, বহুভাণী চ, অক্কোসকপৰিভাসকো চ সব্ৰহ্মচাৰীনং. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, অট্ঠহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু সব্ৰহ্মচাৰীনং অপ্পিযো চ হোতি অমনাপো চ অগৰু চ অভাৱনীযো চ.

‘‘অট্ঠহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু সব্ৰহ্মচাৰীনং পিযো চ হোতি মনাপো চ গৰু চ ভাৱনীযো চ. কতমেহি অট্ঠহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ন লাভকামো চ হোতি, ন সক্কাৰকামো চ, ন অনৱঞ্ঞত্তিকামো চ, কালঞ্ঞূ চ, মত্তঞ্ঞূ চ, সুচি চ, ন বহুভাণী চ, অনক্কোসকপৰিভাসকো চ সব্ৰহ্মচাৰীনং. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, অট্ঠহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু সব্ৰহ্মচাৰীনং পিযো চ হোতি মনাপো চ গৰু চ ভাৱনীযো চা’’তি. চতুত্থং.

৫. পঠমলোকধম্মসুত্তং

৫. ‘‘অট্ঠিমে, ভিক্খৱে, লোকধম্মা লোকং অনুপৰিৱত্তন্তি, লোকো চ অট্ঠ লোকধম্মে অনুপৰিৱত্ততি. কতমে অট্ঠ? লাভো চ, অলাভো চ, যসো চ, অযসো চ, নিন্দা চ, পসংসা চ, সুখঞ্চ, দুক্খঞ্চ. ইমে খো, ভিক্খৱে, অট্ঠ লোকধম্মা লোকং অনুপৰিৱত্তন্তি, লোকো চ ইমে অট্ঠ লোকধম্মে অনুপৰিৱত্ততী’’তি.

‘‘লাভো অলাভো চ যসাযসো চ,

নিন্দা পসংসা চ সুখং দুখঞ্চ;

এতে অনিচ্চা মনুজেসু ধম্মা,

অসস্সতা ৱিপৰিণামধম্মা.

‘‘এতে চ ঞত্ৱা সতিমা সুমেধো,

অৱেক্খতি ৱিপৰিণামধম্মে;

ইট্ঠস্স ধম্মা ন মথেন্তি চিত্তং,

অনিট্ঠতো নো পটিঘাতমেতি.

‘‘তস্সানুৰোধা অথ ৱা ৱিৰোধা,

ৱিধূপিতা অত্থঙ্গতা ন সন্তি;

পদঞ্চ ঞত্ৱা ৱিৰজং অসোকং,

সম্মপ্পজানাতি ভৱস্স পাৰগূ’’তি. পঞ্চমং;

৬. দুতিযলোকধম্মসুত্তং

৬. ‘‘অট্ঠিমে, ভিক্খৱে, লোকধম্মা লোকং অনুপৰিৱত্তন্তি, লোকো চ অট্ঠ লোকধম্মে অনুপৰিৱত্ততি. কতমে অট্ঠ? লাভো চ, অলাভো চ, যসো চ, অযসো চ, নিন্দা চ, পসংসা চ, সুখঞ্চ, দুক্খঞ্চ. ইমে খো, ভিক্খৱে, অট্ঠ লোকধম্মা লোকং অনুপৰিৱত্তন্তি, লোকো চ ইমে অট্ঠ লোকধম্মে অনুপৰিৱত্ততি.

‘‘অস্সুতৱতো, ভিক্খৱে, পুথুজ্জনস্স উপ্পজ্জতি লাভোপি অলাভোপি যসোপি অযসোপি নিন্দাপি পসংসাপি সুখম্পি দুক্খম্পি. সুতৱতোপি, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকস্স উপ্পজ্জতি লাভোপি অলাভোপি যসোপি অযসোপি নিন্দাপি পসংসাপি সুখম্পি দুক্খম্পি. তত্ৰ, ভিক্খৱে, কো ৱিসেসো কো অধিপ্পযাসো [অধিপ্পাযো (সী.), অধিপ্পাযসো (স্যা. কং.) অধি + প + যসু + ণ = অধিপ্পযাসো] কিং নানাকৰণং সুতৱতো অৰিযসাৱকস্স অস্সুতৱতা পুথুজ্জনেনা’’তি? ‘‘ভগৱংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা ভগৱংনেত্তিকা ভগৱংপটিসৰণা. সাধু ৱত, ভন্তে, ভগৱন্তংযেৱ পটিভাতু এতস্স ভাসিতস্স অত্থো. ভগৱতো সুত্ৱা ভিক্খূ ধাৰেস্সন্তী’’তি.

‘‘তেন হি, ভিক্খৱে, সুণাথ, সাধুকং মনসি কৰোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘অস্সুতৱতো, ভিক্খৱে, পুথুজ্জনস্স উপ্পজ্জতি লাভো. সো ন ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘উপ্পন্নো খো মে অযং লাভো; সো চ খো অনিচ্চো দুক্খো ৱিপৰিণামধম্মো’তি যথাভূতং নপ্পজানাতি. উপ্পজ্জতি অলাভো…পে… উপ্পজ্জতি যসো… উপ্পজ্জতি অযসো… উপ্পজ্জতি নিন্দা… উপ্পজ্জতি পসংসা… উপ্পজ্জতি সুখং… উপ্পজ্জতি দুক্খং. সো ন ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘উপ্পন্নং খো মে ইদং দুক্খং; তঞ্চ খো অনিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্ম’ন্তি যথাভূতং নপ্পজানাতি’’.

‘‘তস্স লাভোপি চিত্তং পৰিযাদায তিট্ঠতি, অলাভোপি চিত্তং পৰিযাদায তিট্ঠতি, যসোপি চিত্তং পৰিযাদায তিট্ঠতি, অযসোপি চিত্তং পৰিযাদায তিট্ঠতি, নিন্দাপি চিত্তং পৰিযাদায তিট্ঠতি, পসংসাপি চিত্তং পৰিযাদায তিট্ঠতি, সুখম্পি চিত্তং পৰিযাদায তিট্ঠতি, দুক্খম্পি চিত্তং পৰিযাদায তিট্ঠতি. সো উপ্পন্নং লাভং অনুৰুজ্ঝতি, অলাভে পটিৱিৰুজ্ঝতি; উপ্পন্নং যসং অনুৰুজ্ঝতি, অযসে পটিৱিৰুজ্ঝতি; উপ্পন্নং পসংসং অনুৰুজ্ঝতি, নিন্দায পটিৱিৰুজ্ঝতি; উপ্পন্নং সুখং অনুৰুজ্ঝতি, দুক্খে পটিৱিৰুজ্ঝতি. সো এৱং অনুৰোধৱিৰোধসমাপন্নো ন পৰিমুচ্চতি জাতিযা জৰায মৰণেন সোকেহি পৰিদেৱেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি. ‘ন পৰিমুচ্চতি দুক্খস্মা’তি ৱদামি’’.

‘‘সুতৱতো চ খো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকস্স উপ্পজ্জতি লাভো. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘উপ্পন্নো খো মে অযং লাভো; সো চ খো অনিচ্চো দুক্খো ৱিপৰিণামধম্মো’তি যথাভূতং পজানাতি. উপ্পজ্জতি অলাভো…পে… উপ্পজ্জতি যসো… উপ্পজ্জতি অযসো… উপ্পজ্জতি নিন্দা… উপ্পজ্জতি পসংসা… উপ্পজ্জতি সুখং… উপ্পজ্জতি দুক্খং. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘উপ্পন্নং খো মে ইদং দুক্খং; তঞ্চ খো অনিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্ম’ন্তি যথাভূতং পজানাতি’’.

‘‘তস্স লাভোপি চিত্তং ন পৰিযাদায তিট্ঠতি, অলাভোপি চিত্তং ন পৰিযাদায তিট্ঠতি, যসোপি চিত্তং ন পৰিযাদায তিট্ঠতি, অযসোপি চিত্তং ন পৰিযাদায তিট্ঠতি, নিন্দাপি চিত্তং ন পৰিযাদায তিট্ঠতি, পসংসাপি চিত্তং ন পৰিযাদায তিট্ঠতি, সুখম্পি চিত্তং ন পৰিযাদায তিট্ঠতি, দুক্খম্পি চিত্তং ন পৰিযাদায তিট্ঠতি. সো উপ্পন্নং লাভং নানুৰুজ্ঝতি, অলাভে নপ্পটিৱিৰুজ্ঝতি; উপ্পন্নং যসং নানুৰুজ্ঝতি, অযসে নপ্পটিৱিৰুজ্ঝতি; উপ্পন্নং পসংসং নানুৰুজ্ঝতি, নিন্দায নপ্পটিৱিৰুজ্ঝতি; উপ্পন্নং সুখং নানুৰুজ্ঝতি, দুক্খে নপ্পটিৱিৰুজ্ঝতি. সো এৱং অনুৰোধৱিৰোধৱিপ্পহীনো পৰিমুচ্চতি জাতিযা জৰায মৰণেন সোকেহি পৰিদেৱেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি. ‘পৰিমুচ্চতি দুক্খস্মা’তি ৱদামি. অযং খো, ভিক্খৱে, ৱিসেসো অযং অধিপ্পযাসো ইদং নানাকৰণং সুতৱতো অৰিযসাৱকস্স অস্সুতৱতা পুথুজ্জনেনা’’তি.

‘‘লাভো অলাভো চ যসাযসো চ,

নিন্দা পসংসা চ সুখং দুখঞ্চ;

এতে অনিচ্চা মনুজেসু ধম্মা,

অসস্সতা ৱিপৰিণামধম্মা.

‘‘এতে চ ঞত্ৱা সতিমা সুমেধো,

অৱেক্খতি ৱিপৰিণামধম্মে;

ইট্ঠস্স ধম্মা ন মথেন্তি চিত্তং,

অনিট্ঠতো নো পটিঘাতমেতি.

‘‘তস্সানুৰোধা অথ ৱা ৱিৰোধা,

ৱিধূপিতা অত্থঙ্গতা ন সন্তি;

পদঞ্চ ঞত্ৱা ৱিৰজং অসোকং,

সম্মপ্পজানাতি ভৱস্স পাৰগূ’’তি. ছট্ঠং;

৭. দেৱদত্তৱিপত্তিসুত্তং

৭. একং সমযং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি গিজ্ঝকূটে পব্বতে অচিৰপক্কন্তে দেৱদত্তে. তত্ৰ ভগৱা দেৱদত্তং আৰব্ভ ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘সাধু, ভিক্খৱে, ভিক্খু কালেন কালং অত্তৱিপত্তিং পচ্চৱেক্খিতা হোতি. সাধু, ভিক্খৱে, ভিক্খু কালেন কালং পৰৱিপত্তিং পচ্চৱেক্খিতা হোতি. সাধু, ভিক্খৱে, ভিক্খু কালেন কালং অত্তসম্পত্তিং পচ্চৱেক্খিতা হোতি. সাধু, ভিক্খৱে, ভিক্খু কালেন কালং পৰসম্পত্তিং পচ্চৱেক্খিতা হোতি. অট্ঠহি, ভিক্খৱে, অসদ্ধম্মেহি অভিভূতো পৰিযাদিন্নচিত্তো দেৱদত্তো আপাযিকো নেৰযিকো কপ্পট্ঠো অতেকিচ্ছো’’.

[চূড়ৱ. ৩৪৮] ‘‘কতমেহি অট্ঠহি? লাভেন হি, ভিক্খৱে, অভিভূতো পৰিযাদিন্নচিত্তো দেৱদত্তো আপাযিকো নেৰযিকো কপ্পট্ঠো অতেকিচ্ছো. অলাভেন, ভিক্খৱে…পে… যসেন, ভিক্খৱে… অযসেন, ভিক্খৱে… সক্কাৰেন, ভিক্খৱে… অসক্কাৰেন, ভিক্খৱে… পাপিচ্ছতায, ভিক্খৱে… পাপমিত্ততায, ভিক্খৱে, অভিভূতো পৰিযাদিন্নচিত্তো দেৱদত্তো আপাযিকো নেৰযিকো কপ্পট্ঠো অতেকিচ্ছো. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, অট্ঠহি অসদ্ধম্মেহি অভিভূতো পৰিযাদিন্নচিত্তো দেৱদত্তো আপাযিকো নেৰযিকো কপ্পট্ঠো অতেকিচ্ছো.

‘‘সাধু, ভিক্খৱে, ভিক্খু উপ্পন্নং লাভং অভিভুয্য অভিভুয্য ৱিহৰেয্য, উপ্পন্নং অলাভং…পে… উপ্পন্নং যসং… উপ্পন্নং অযসং… উপ্পন্নং সক্কাৰং … উপ্পন্নং অসক্কাৰং… উপ্পন্নং পাপিচ্ছতং… উপ্পন্নং পাপমিত্ততং অভিভুয্য অভিভুয্য ৱিহৰেয্য.

‘‘কিঞ্চ [কথঞ্চ (ক.)], ভিক্খৱে, ভিক্খু অত্থৱসং পটিচ্চ উপ্পন্নং লাভং অভিভুয্য অভিভুয্য ৱিহৰেয্য, উপ্পন্নং অলাভং…পে… উপ্পন্নং যসং… উপ্পন্নং অযসং… উপ্পন্নং সক্কাৰং… উপ্পন্নং অসক্কাৰং… উপ্পন্নং পাপিচ্ছতং… উপ্পন্নং পাপমিত্ততং অভিভুয্য অভিভুয্য ৱিহৰেয্য?

‘‘যং হিস্স, ভিক্খৱে, উপ্পন্নং লাভং অনভিভুয্য [অনভিভূয্য অনভিভূয্য (ক.)] ৱিহৰতো উপ্পজ্জেয্যুং আসৱা ৱিঘাতপৰিড়াহা, উপ্পন্নং লাভং অভিভুয্য [অভিভূয্য অভিভূয্য (ক.)] ৱিহৰতো এৱংস তে আসৱা ৱিঘাতপৰিড়াহা ন হোন্তি. যং হিস্স, ভিক্খৱে, উপ্পন্নং অলাভং…পে… উপ্পন্নং যসং… উপ্পন্নং অযসং… উপ্পন্নং সক্কাৰং… উপ্পন্নং অসক্কাৰং… উপ্পন্নং পাপিচ্ছতং… উপ্পন্নং পাপমিত্ততং অনভিভুয্য ৱিহৰতো উপ্পজ্জেয্যুং আসৱা ৱিঘাতপৰিড়াহা, উপ্পন্নং পাপমিত্ততং অভিভুয্য ৱিহৰতো এৱংস তে আসৱা ৱিঘাতপৰিড়াহা ন হোন্তি. ইদং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু অত্থৱসং পটিচ্চ উপ্পন্নং লাভং অভিভুয্য অভিভুয্য ৱিহৰেয্য, উপ্পন্নং অলাভং…পে… উপ্পন্নং যসং… উপ্পন্নং অযসং … উপ্পন্নং সক্কাৰং… উপ্পন্নং অসক্কাৰং… উপ্পন্নং পাপিচ্ছতং… উপ্পন্নং পাপমিত্ততং অভিভুয্য অভিভুয্য ৱিহৰেয্য.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, এৱং সিক্খিতব্বং – ‘উপ্পন্নং লাভং অভিভুয্য অভিভুয্য ৱিহৰিস্সাম, উপ্পন্নং অলাভং…পে… উপ্পন্নং যসং… উপ্পন্নং অযসং… উপ্পন্নং সক্কাৰং… উপ্পন্নং অসক্কাৰং… উপ্পন্নং পাপিচ্ছতং… উপ্পন্নং পাপমিত্ততং অভিভুয্য অভিভুয্য ৱিহৰিস্সামা’তি. এৱঞ্হি ৱো, ভিক্খৱে, সিক্খিতব্ব’’ন্তি. সত্তমং.

৮. উত্তৰৱিপত্তিসুত্তং

৮. একং সমযং আযস্মা উত্তৰো মহিসৱত্থুস্মিং ৱিহৰতি সঙ্খেয্যকে পব্বতে ৱটজালিকাযং [ধৱজালিকাযং (সী.), ৱট্টজালিকাযং (স্যা.)]. তত্ৰ খো আযস্মা উত্তৰো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘সাধাৱুসো, ভিক্খু কালেন কালং অত্তৱিপত্তিং পচ্চৱেক্খিতা হোতি. সাধাৱুসো, ভিক্খু কালেন কালং পৰৱিপত্তিং পচ্চৱেক্খিতা হোতি. সাধাৱুসো, ভিক্খু কালেন কালং অত্তসম্পত্তিং পচ্চৱেক্খিতা হোতি. সাধাৱুসো, ভিক্খু কালেন কালং পৰসম্পত্তিং পচ্চৱেক্খিতা হোতী’’তি.

তেন খো পন সমযেন ৱেস্সৱণো মহাৰাজা উত্তৰায দিসায দক্খিণং দিসং গচ্ছতি কেনচিদেৱ কৰণীযেন. অস্সোসি খো ৱেস্সৱণো মহাৰাজা আযস্মতো উত্তৰস্স মহিসৱত্থুস্মিং সঙ্খেয্যকে পব্বতে ৱটজালিকাযং ভিক্খূনং এৱং ধম্মং দেসেন্তস্স – ‘‘সাধাৱুসো, ভিক্খু কালেন কালং অত্তৱিপত্তিং পচ্চৱেক্খিতা হোতি. সাধাৱুসো, ভিক্খু কালেন কালং পৰৱিপত্তিং পচ্চৱেক্খিতা হোতি. সাধাৱুসো, ভিক্খু কালেন কালং অত্তসম্পত্তিং পচ্চৱেক্খিতা হোতি. সাধাৱুসো, ভিক্খু কালেন কালং পৰসম্পত্তিং পচ্চৱেক্খিতা হোতী’’তি.

অথ খো ৱেস্সৱণ্ণো মহাৰাজা – সেয্যথাপি নাম বলৱা পুৰিসো সমিঞ্জিতং [সম্মিঞ্জিতং (সী. স্যা. কং. পী.)] ৱা বাহং পসাৰেয্য, পসাৰিতং ৱা বাহং সমিঞ্জেয্য [সম্মিঞ্জেয্য (সী. স্যা. কং. পী.)], এৱমেৱং মহিসৱত্থুস্মিং সঙ্খেয্যকে পব্বতে ৱটজালিকাযং অন্তৰহিতো দেৱেসু তাৱতিংসেসু পাতুৰহোসি. অথ খো ৱেস্সৱণ্ণো মহাৰাজা যেন সক্কো দেৱানমিন্দো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা সক্কং দেৱানমিন্দং এতদৱোচ – ‘‘যগ্ঘে মাৰিস, জানেয্যাসি! এসো আযস্মা উত্তৰো মহিসৱত্থুস্মিং সঙ্খেয্যকে পব্বতে ৱটজালিকাযং ভিক্খূনং এৱং ধম্মং দেসেতি – ‘সাধাৱুসো, ভিক্খু কালেন কালং অত্তৱিপত্তিং পচ্চৱেক্খিতা হোতি. সাধাৱুসো, ভিক্খু কালেন কালং পৰৱিপত্তিং…পে… অত্তসম্পত্তিং… পৰসম্পত্তিং পচ্চৱেক্খিতা হোতী’’’তি.

অথ খো সক্কো দেৱানমিন্দো সেয্যথাপি নাম বলৱা পুৰিসো সমিঞ্জিতং ৱা বাহং পসাৰেয্য, পসাৰিতং ৱা বাহং সমিঞ্জেয্য, এৱমেৱং দেৱেসু তাৱতিংসেসু অন্তৰহিতো মহিসৱত্থুস্মিং সঙ্খেয্যকে পব্বতে ৱটজালিকাযং আযস্মতো উত্তৰস্স সম্মুখে পাতুৰহোসি. অথ খো সক্কো দেৱানমিন্দো যেনাযস্মা উত্তৰো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং উত্তৰং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো সক্কো দেৱানমিন্দো আযস্মন্তং উত্তৰং এতদৱোচ –

‘‘সচ্চং কিৰ, ভন্তে, আযস্মা উত্তৰো ভিক্খূনং এৱং ধম্মং দেসেসি – ‘সাধাৱুসো, ভিক্খু কালেন কালং অত্তৱিপত্তিং পচ্চৱেক্খিতা হোতি, সাধাৱুসো, ভিক্খু কালেন কালং পৰৱিপত্তিং…পে… অত্তসম্পত্তিং… পৰসম্পত্তিং পচ্চৱেক্খিতা হোতী’’’ তি? ‘‘এৱং, দেৱানমিন্দা’’তি. ‘‘কিং পনিদং [কিং পন (স্যা.)], ভন্তে, আযস্মতো উত্তৰস্স সকং পটিভানং [সকপটিভানং উপাদায (ক.)], উদাহু তস্স ভগৱতো ৱচনং অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্সা’’তি? ‘‘তেন হি, দেৱানমিন্দ, উপমং তে কৰিস্সামি. উপমায মিধেকচ্চে ৱিঞ্ঞূ পুৰিসা ভাসিতস্স অত্থং আজান’’ন্তি.

‘‘সেয্যথাপি, দেৱানমিন্দ, গামস্স ৱা নিগমস্স ৱা অৱিদূৰে মহাধঞ্ঞৰাসি. ততো মহাজনকাযো ধঞ্ঞং আহৰেয্য – কাজেহিপি পিটকেহিপি উচ্ছঙ্গেহিপি অঞ্জলীহিপি. যো নু খো, দেৱানমিন্দ, তং মহাজনকাযং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱং পুচ্ছেয্য – ‘কুতো ইমং ধঞ্ঞং আহৰথা’তি, কথং ব্যাকৰমানো নু খো, দেৱানমিন্দ, সো মহাজনকাযো সম্মা ব্যাকৰমানো ব্যাকৰেয্যা’’তি? ‘‘‘অমুম্হা মহাধঞ্ঞৰাসিম্হা আহৰামা’তি খো, ভন্তে, সো মহাজনকাযো সম্মা ব্যাকৰমানো ব্যাকৰেয্যা’’তি. ‘‘এৱমেৱং খো, দেৱানমিন্দ, যং কিঞ্চি সুভাসিতং সব্বং তং তস্স ভগৱতো ৱচনং অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স. ততো উপাদাযুপাদায মযং চঞ্ঞে চ ভণামা’’তি.

‘‘অচ্ছৰিযং, ভন্তে, অব্ভুতং ভন্তে! যাৱ সুভাসিতং চিদং আযস্মতা উত্তৰেন – ‘যং কিঞ্চি সুভাসিতং সব্বং তং তস্স ভগৱতো ৱচনং অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স. ততো উপাদাযুপাদায মযং চঞ্ঞে চ ভণামা’তি. একমিদং, ভন্তে উত্তৰ, সমযং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি গিজ্ঝকূটে পব্বতে অচিৰপক্কন্তে দেৱদত্তে. তত্ৰ খো ভগৱা দেৱদত্তং আৰব্ভ ভিক্খূ আমন্তেসি –

‘‘সাধু, ভিক্খৱে, ভিক্খু কালেন কালং অত্তৱিপত্তিং পচ্চৱেক্খিতা হোতি. সাধু, ভিক্খৱে, ভিক্খু কালেন কালং পৰৱিপত্তিং…পে… অত্তসম্পত্তিং… পৰসম্পত্তিং পচ্চৱেক্খিতা হোতি. অট্ঠহি, ভিক্খৱে, অসদ্ধম্মেহি অভিভূতো পৰিযাদিন্নচিত্তো দেৱদত্তো আপাযিকো নেৰযিকো কপ্পট্ঠো অতেকিচ্ছো. কতমেহি অট্ঠহি? লাভেন হি, ভিক্খৱে, অভিভূতো পৰিযাদিন্নচিত্তো দেৱদত্তো আপাযিকো নেৰযিকো কপ্পট্ঠো অতেকিচ্ছো; অলাভেন, ভিক্খৱে…পে… যসেন, ভিক্খৱে … অযসেন, ভিক্খৱে… সক্কাৰেন, ভিক্খৱে… অসক্কাৰেন, ভিক্খৱে… পাপিচ্ছতায, ভিক্খৱে… পাপমিত্ততায, ভিক্খৱে, অভিভূতো পৰিযাদিন্নচিত্তো দেৱদত্তো আপাযিকো নেৰযিকো কপ্পট্ঠো অতেকিচ্ছো. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, অট্ঠহি অসদ্ধম্মেহি অভিভূতো পৰিযাদিন্নচিত্তো দেৱদত্তো আপাযিকো নেৰযিকো কপ্পট্ঠো অতেকিচ্ছো.

‘‘সাধু, ভিক্খৱে, ভিক্খু উপ্পন্নং লাভং অভিভুয্য অভিভুয্য ৱিহৰেয্য; উপ্পন্নং অলাভং…পে… উপ্পন্নং যসং… উপ্পন্নং অযসং… উপ্পন্নং সক্কাৰং… উপ্পন্নং অসক্কাৰং… উপ্পন্নং পাপিচ্ছতং… উপ্পন্নং পাপমিত্ততং অভিভুয্য অভিভুয্য ৱিহৰেয্য.

‘‘কিঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অত্থৱসং পটিচ্চ উপ্পন্নং লাভং অভিভুয্য অভিভুয্য ৱিহৰেয্য; উপ্পন্নং অলাভং…পে… উপ্পন্নং যসং… উপ্পন্নং অযসং… উপ্পন্নং সক্কাৰং… উপ্পন্নং অসক্কাৰং… উপ্পন্নং পাপিচ্ছতং… উপ্পন্নং পাপমিত্ততং অভিভুয্য অভিভুয্য ৱিহৰেয্য?

‘‘যং হিস্স, ভিক্খৱে, উপ্পন্নং লাভং অনভিভুয্য ৱিহৰতো উপ্পজ্জেয্যুং আসৱা ৱিঘাতপৰিড়াহা, উপ্পন্নং লাভং অভিভুয্য ৱিহৰতো এৱংস তে আসৱা ৱিঘাতপৰিড়াহা ন হোন্তি. যং হিস্স, ভিক্খৱে, উপ্পন্নং অলাভং…পে… উপ্পন্নং যসং… উপ্পন্নং অযসং… উপ্পন্নং সক্কাৰং… উপ্পন্নং অসক্কাৰং… উপ্পন্নং পাপিচ্ছতং… উপ্পন্নং পাপমিত্ততং অনভিভুয্য ৱিহৰতো উপ্পজ্জেয্যুং আসৱা ৱিঘাতপৰিড়াহা, উপ্পন্নং পাপমিত্ততং অভিভুয্য ৱিহৰতো এৱংস তে আসৱা ৱিঘাতপৰিড়াহা ন হোন্তি. ইদং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু অত্থৱসং পটিচ্চ উপ্পন্নং লাভং অভিভুয্য অভিভুয্য ৱিহৰেয্য; উপ্পন্নং অলাভং…পে… উপ্পন্নং যসং… উপ্পন্নং অযসং… উপ্পন্নং সক্কাৰং… উপ্পন্নং অসক্কাৰং… উপ্পন্নং পাপিচ্ছতং … উপ্পন্নং পাপমিত্ততং অভিভুয্য অভিভুয্য ৱিহৰেয্য.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, এৱং সিক্খিতব্বং – উপ্পন্নং লাভং অভিভুয্য অভিভুয্য ৱিহৰিস্সাম, উপ্পন্নং অলাভং…পে… উপ্পন্নং যসং… উপ্পন্নং অযসং… উপ্পন্নং সক্কাৰং… উপ্পন্নং অসক্কাৰং… উপ্পন্নং পাপিচ্ছতং… উপ্পন্নং পাপমিত্ততং অভিভুয্য অভিভুয্য ৱিহৰিস্সামাতি. এৱঞ্হি ৱো, ভিক্খৱে, সিক্খিতব্ব’’ন্তি.

‘‘এত্তাৱতা, ভন্তে উত্তৰ, মনুস্সেসু চতস্সো পৰিসা – ভিক্খূ, ভিক্খুনিযো, উপাসকা, উপাসিকাযো. নাযং ধম্মপৰিযাযো কিস্মিঞ্চি উপট্ঠিতো [পতিট্ঠিতো (সী. স্যা.)]. উগ্গণ্হতু, ভন্তে, আযস্মা উত্তৰো ইমং ধম্মপৰিযাযং. পৰিযাপুণাতু, ভন্তে, আযস্মা উত্তৰো ইমং ধম্মপৰিযাযং. ধাৰেতু, ভন্তে, আযস্মা উত্তৰো ইমং ধম্মপৰিযাযং. অত্থসংহিতো অযং, ভন্তে, ধম্মপৰিযাযো আদিব্ৰহ্মচৰিযকো’’তি [আদিব্ৰহ্মচৰিযিকো (সী. ক.)]. অট্ঠমং.

৯. নন্দসুত্তং

৯. ‘‘‘কুলপুত্তো’তি, ভিক্খৱে, নন্দং সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য. ‘বলৱা’তি, ভিক্খৱে, নন্দং সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য. ‘পাসাদিকো’তি, ভিক্খৱে, নন্দং সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য. ‘তিব্বৰাগো’তি, ভিক্খৱে, নন্দং সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য. কিমঞ্ঞত্ৰ, ভিক্খৱে, নন্দো ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰো, ভোজনে মত্তঞ্ঞূ, জাগৰিযং অনুযুত্তো, সতিসম্পজঞ্ঞেন সমন্নাগতো, যেহি [যেন (ক.)] নন্দো সক্কোতি পৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিতুং! তত্ৰিদং, ভিক্খৱে, নন্দস্স ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰতায হোতি. সচে, ভিক্খৱে, নন্দস্স পুৰত্থিমা দিসা আলোকেতব্বা হোতি, সব্বং চেতসা সমন্নাহৰিত্ৱা নন্দো পুৰত্থিমং দিসং আলোকেতি – ‘এৱং মে পুৰত্থিমং দিসং আলোকযতো নাভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৱাস্সৱিস্সন্তী’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি.

‘‘সচে, ভিক্খৱে, নন্দস্স পচ্ছিমা দিসা আলোকেতব্বা হোতি…পে… উত্তৰা দিসা আলোকেতব্বা হোতি… দক্খিণা দিসা আলোকেতব্বা হোতি… উদ্ধং উল্লোকেতব্বা হোতি… অধো ওলোকেতব্বা হোতি… অনুদিসা অনুৱিলোকেতব্বা হোতি, সব্বং চেতসা সমন্নাহৰিত্ৱা নন্দো অনুদিসং অনুৱিলোকেতি – ‘এৱং মে অনুদিসং অনুৱিলোকযতো নাভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৱাস্সৱিস্সন্তী’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. ইদং খো, ভিক্খৱে, নন্দস্স ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰতায হোতি.

‘‘তত্ৰিদং, ভিক্খৱে, নন্দস্স ভোজনে মত্তঞ্ঞুতায হোতি. ইধ, ভিক্খৱে, নন্দো পটিসঙ্খা যোনিসো আহাৰং আহাৰেতি – ‘নেৱ দৱায ন মদায ন মণ্ডনায ন ৱিভূসনায, যাৱদেৱ ইমস্স কাযস্স ঠিতিযা যাপনায ৱিহিংসূপৰতিযা ব্ৰহ্মচৰিযানুগ্গহায ইতি পুৰাণঞ্চ ৱেদনং পটিহঙ্খামি, নৱঞ্চ ৱেদনং ন উপ্পাদেস্সামি, যাত্ৰা চ মে ভৱিস্সতি অনৱজ্জতা চ ফাসুৱিহাৰো চা’তি. ইদং খো, ভিক্খৱে, নন্দস্স ভোজনে মত্তঞ্ঞুতায হোতি.

‘‘তত্ৰিদং, ভিক্খৱে, নন্দস্স জাগৰিযানুযোগস্মিং হোতি. ইধ, ভিক্খৱে, নন্দো দিৱসং চঙ্কমেন নিসজ্জায আৱৰণীযেহি ধম্মেহি চিত্তং পৰিসোধেতি; ৰত্তিযা পঠমং যামং চঙ্কমেন নিসজ্জায আৱৰণীযেহি ধম্মেহি চিত্তং পৰিসোধেতি; ৰত্তিযা মজ্ঝিমং যামং দক্খিণেন পস্সেন সীহসেয্যং কপ্পেতি পাদে পাদং অচ্চাধায সতো সম্পজানো উট্ঠানসঞ্ঞং মনসি কৰিত্ৱা; ৰত্তিযা পচ্ছিমং যামং পচ্চুট্ঠায চঙ্কমেন নিসজ্জায আৱৰণীযেহি ধম্মেহি চিত্তং পৰিসোধেতি. ইদং খো, ভিক্খৱে, নন্দস্স জাগৰিযানুযোগস্মিং হোতি.

‘‘তত্ৰিদং, ভিক্খৱে, নন্দস্স সতিসম্পজঞ্ঞস্মিং হোতি. ইধ, ভিক্খৱে, নন্দস্স ৱিদিতা ৱেদনা উপ্পজ্জন্তি, ৱিদিতা উপট্ঠহন্তি, ৱিদিতা অব্ভত্থং গচ্ছন্তি; ৱিদিতা সঞ্ঞা…পে… ৱিদিতা ৱিতক্কা…পে… অব্ভত্থং গচ্ছন্তি. ইদং খো, ভিক্খৱে, নন্দস্স সতিসম্পজঞ্ঞস্মিং হোতি.

‘‘কিমঞ্ঞত্ৰ, ভিক্খৱে, নন্দো ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰো, ভোজনে মত্তঞ্ঞূ, জাগৰিযং অনুযুত্তো, সতিসম্পজঞ্ঞেন সমন্নাগতো, যেহি নন্দো সক্কোতি পৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিতু’’ন্তি! নৱমং.

১০. কাৰণ্ডৱসুত্তং

১০. একং সমযং ভগৱা চম্পাযং ৱিহৰতি গগ্গৰায পোক্খৰণিযা তীৰে. তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ ভিক্খুং আপত্তিযা চোদেন্তি. সো ভিক্খু ভিক্খূহি আপত্তিযা চোদিযমানো অঞ্ঞেনাঞ্ঞং পটিচৰতি, বহিদ্ধা কথং অপনামেতি, কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকৰোতি.

অথ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘নিদ্ধমথেতং, ভিক্খৱে, পুগ্গলং; নিদ্ধমথেতং, ভিক্খৱে, পুগ্গলং. অপনেয্যেসো [অপনেয্যো সো (সী.), অপনেয্যো (স্যা.)], ভিক্খৱে, পুগ্গলো. কিং ৱো তেন পৰপুত্তেন ৱিসোধিতেন [কিং ৱোপৰপুত্তো ৱিহেঠিযতি (সী.), কিং পৰপুত্তো ৱিহেঠেতি (স্যা.), কিং ৱো পৰপুত্তা ৱিহেঠেতি (পী.), কিং সো পৰপুত্তো ৱিসোধেতি (ক.)]! ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চস্স পুগ্গলস্স তাদিসংযেৱ হোতি অভিক্কন্তং পটিক্কন্তং আলোকিতং ৱিলোকিতং সমিঞ্জিতং পসাৰিতং সঙ্ঘাটিপত্তচীৱৰধাৰণং, সেয্যথাপি অঞ্ঞেসং ভদ্দকানং ভিক্খূনং – যাৱস্স ভিক্খূ আপত্তিং ন পস্সন্তি. যতো চ খ্ৱস্স ভিক্খূ আপত্তিং পস্সন্তি, তমেনং এৱং জানন্তি – ‘সমণদূসীৱাযং [সমণৰূপী (ক.)] সমণপলাপো সমণকাৰণ্ডৱো’তি [সমণকৰণ্ডৱোতি (ক.)]. তমেনং ইতি ৱিদিত্ৱা বহিদ্ধা নাসেন্তি. তং কিস্স হেতু? মা অঞ্ঞে ভদ্দকে ভিক্খূ দূসেসী’’তি!

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, সম্পন্নে যৱকৰণে যৱদূসী [যৱৰূপী (ক.)] জাযেথ যৱপলাপো যৱকাৰণ্ডৱোতি. তস্স তাদিসংযেৱ মূলং হোতি, সেয্যথাপি অঞ্ঞেসং ভদ্দকানং যৱানং; তাদিসংযেৱ নাড়ং হোতি, সেয্যথাপি অঞ্ঞেসং ভদ্দকানং যৱানং; তাদিসংযেৱ পত্তং হোতি, সেয্যথাপি অঞ্ঞেসং ভদ্দকানং যৱানং – যাৱস্স সীসং ন নিব্বত্ততি. যতো চ খ্ৱস্স সীসং নিব্বত্ততি, তমেনং এৱং জানন্তি – ‘যৱদূসীৱাযং যৱপলাপো যৱকাৰণ্ডৱো’তি. তমেনং ইতি ৱিদিত্ৱা সমূলং উপ্পাটেত্ৱা বহিদ্ধা যৱকৰণস্স ছড্ডেন্তি. তং কিস্স হেতু? মা অঞ্ঞে ভদ্দকে যৱে দূসেসীতি!

‘‘এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চস্স পুগ্গলস্স তাদিসংযেৱ হোতি অভিক্কন্তং পটিক্কন্তং আলোকিতং ৱিলোকিতং সমিঞ্জিতং পসাৰিতং সঙ্ঘাটিপত্তচীৱৰধাৰণং, সেয্যথাপি অঞ্ঞেসং ভদ্দকানং ভিক্খূনং – যাৱস্স ভিক্খূ আপত্তিং ন পস্সন্তি. যতো চ খ্ৱস্স ভিক্খূ আপত্তিং পস্সন্তি, তমেনং এৱং জানন্তি – ‘সমণদূসীৱাযং সমণপলাপো সমণকাৰণ্ডৱো’তি. তমেনং ইতি ৱিদিত্ৱা বহিদ্ধা নাসেন্তি. তং কিস্স হেতু? মা অঞ্ঞে ভদ্দকে ভিক্খূ দূসেসীতি.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, মহতো ধঞ্ঞৰাসিস্স ফুণমানস্স [ৱুয্হমানস্স (সী. পী.), ফুসযমানস্স (স্যা.), পুনমানস্স (?)] তত্থ যানি তানি ধঞ্ঞানি দড়্হানি সাৰৱন্তানি তানি একমন্তং পুঞ্জং হোতি, যানি পন তানি ধঞ্ঞানি দুব্বলানি পলাপানি তানি ৱাতো একমন্তং অপৱহতি [অপকস্সতি (সী.)]. তমেনং সামিকা সম্মজ্জনিং গহেত্ৱা ভিয্যোসোমত্তায অপসম্মজ্জন্তি. তং কিস্স হেতু? মা অঞ্ঞে ভদ্দকে ধঞ্ঞে দূসেসীতি! এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চস্স পুগ্গলস্স তাদিসংযেৱ হোতি অভিক্কন্তং পটিক্কন্তং আলোকিতং ৱিলোকিতং সমিঞ্জিতং পসাৰিতং সঙ্ঘাটিপত্তচীৱৰধাৰণং, সেয্যথাপি অঞ্ঞেসং ভদ্দকানং ভিক্খূনং – যাৱস্স ভিক্খূ আপত্তিং ন পস্সন্তি. যতো চ খ্ৱস্স ভিক্খূ আপত্তিং পস্সন্তি, তমেনং এৱং জানন্তি – ‘সমণদূসীৱাযং সমণপলাপো সমণকাৰণ্ডৱো’তি. তমেনং ইতি ৱিদিত্ৱা বহিদ্ধা নাসেন্তি. তং কিস্স হেতু? মা অঞ্ঞে ভদ্দকে ভিক্খূ দূসেসীতি.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, পুৰিসো উদপানপনাড়িযত্থিকো তিণ্হং কুঠাৰিং [কুধাৰিং (স্যা. কং. ক.)] আদায ৱনং পৱিসেয্য. সো যং যদেৱ ৰুক্খং কুঠাৰিপাসেন আকোটেয্য তত্থ যানি তানি ৰুক্খানি দড়্হানি সাৰৱন্তানি তানি কুঠাৰিপাসেন আকোটিতানি কক্খড়ং পটিনদন্তি; যানি পন তানি ৰুক্খানি অন্তোপূতীনি অৱস্সুতানি কসম্বুজাতানি তানি কুঠাৰিপাসেন আকোটিতানি দদ্দৰং পটিনদন্তি. তমেনং মূলে ছিন্দতি, মূলে ছিন্দিত্ৱা অগ্গে ছিন্দতি, অগ্গে ছিন্দিত্ৱা অন্তো সুৱিসোধিতং ৱিসোধেতি, অন্তো সুৱিসোধিতং ৱিসোধেত্ৱা উদপানপনাড়িং যোজেতি. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চস্স পুগ্গলস্স তাদিসংযেৱ হোতি অভিক্কন্তং পটিক্কন্তং আলোকিতং ৱিলোকিতং সমিঞ্জিতং পসাৰিতং সঙ্ঘাটিপত্তচীৱৰধাৰণং, সেয্যথাপি অঞ্ঞেসং ভদ্দকানং ভিক্খূনং – যাৱস্স ভিক্খূ আপত্তিং ন পস্সন্তি. যতো চ খ্ৱস্স ভিক্খূ আপত্তিং পস্সন্তি, তমেনং এৱং জানন্তি – ‘সমণদূসীৱাযং সমণপলাপো সমণকাৰণ্ডৱো’তি. তমেনং ইতি ৱিদিত্ৱা বহিদ্ধা নাসেন্তি. তং কিস্স হেতু? মা অঞ্ঞে ভদ্দকে ভিক্খূ দূসেসী’’তি.

‘‘সংৱাসাযং ৱিজানাথ, পাপিচ্ছো কোধনো ইতি;

মক্খী থম্ভী পড়াসী চ, ইস্সুকী মচ্ছৰী সঠো.

‘‘সন্তৱাচো জনৱতি, সমণো ৱিয ভাসতি;

ৰহো কৰোতি কৰণং, পাপদিট্ঠি অনাদৰো.

‘‘সংসপ্পী চ মুসাৱাদী, তং ৱিদিত্ৱা যথাতথং;

সব্বে সমগ্গা হুত্ৱান, অভিনিব্বজ্জযাথ [অভিনিব্বিজ্জযেথ (ক.)] নং.

‘‘কাৰণ্ডৱং [কৰণ্ডৱং (ক.) সু. নি. ২৮৩ পস্সিতব্বং] নিদ্ধমথ, কসম্বুং অপকস্সথ [অৱকস্সথ (ক.)];

ততো পলাপে ৱাহেথ, অস্সমণে সমণমানিনে.

‘‘নিদ্ধমিত্ৱান পাপিচ্ছে, পাপআচাৰগোচৰে;

সুদ্ধাসুদ্ধেহি সংৱাসং, কপ্পযৱ্হো পতিস্সতা;

ততো সমগ্গা নিপকা, দুক্খস্সন্তং কৰিস্সথা’’তি. দসমং;

মেত্তাৱগ্গো পঠমো.