২. সাৰণীযৱগ্গো

১. পঠমসাৰণীযসুত্তং

১১. ‘‘ছযিমে, ভিক্খৱে, ধম্মা সাৰণীযা [সাৰাণীযা (সী. স্যা. কং. পী.)]. কতমে ছ? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো মেত্তং কাযকম্মং পচ্চুপট্ঠিতং হোতি সব্ৰহ্মচাৰীসু আৱি চেৱ ৰহো চ, অযম্পি ধম্মো সাৰণীযো.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো মেত্তং ৱচীকম্মং পচ্চুপট্ঠিতং হোতি সব্ৰহ্মচাৰীসু আৱি চেৱ ৰহো চ, অযম্পি ধম্মো সাৰণীযো.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো মেত্তং মনোকম্মং পচ্চুপট্ঠিতং হোতি সব্ৰহ্মচাৰীসু আৱি চেৱ ৰহো চ, অযম্পি ধম্মো সাৰণীযো.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু যে তে লাভা ধম্মিকা ধম্মলদ্ধা অন্তমসো পত্তপৰিযাপন্নমত্তম্পি তথাৰূপেহি লাভেহি অপ্পটিৱিভত্তভোগী হোতি সীলৱন্তেহি সব্ৰহ্মচাৰীহি সাধাৰণভোগী, অযম্পি ধম্মো সাৰণীযো.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু যানি তানি সীলানি অখণ্ডানি অচ্ছিদ্দানি অসবলানি অকম্মাসানি ভুজিস্সানি ৱিঞ্ঞুপ্পসত্থানি অপৰামট্ঠানি সমাধিসংৱত্তনিকানি তথাৰূপেহি সীলেহি সীলসামঞ্ঞগতো ৱিহৰতি সব্ৰহ্মচাৰীহি আৱি চেৱ ৰহো চ, অযম্পি ধম্মো সাৰণীযো.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু যাযং দিট্ঠি অৰিযা নিয্যানিকা নিয্যাতি তক্কৰস্স সম্মা দুক্খক্খযায তথাৰূপায দিট্ঠিযা দিট্ঠিসামঞ্ঞগতো ৱিহৰতি সব্ৰহ্মচাৰীহি আৱি চেৱ ৰহো চ, অযম্পি ধম্মো সাৰণীযো. ইমে খো, ভিক্খৱে, ছ ধম্মা সাৰণীযা’’তি. পঠমং.

২. দুতিযসাৰণীযসুত্তং

১২. ‘‘ছযিমে, ভিক্খৱে, ধম্মা সাৰণীযা পিযকৰণা গৰুকৰণা সঙ্গহায অৱিৱাদায সামগ্গিযা একীভাৱায সংৱত্তন্তি. কতমে ছ? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো মেত্তং কাযকম্মং পচ্চুপট্ঠিতং হোতি সব্ৰহ্মচাৰীসু আৱি চেৱ ৰহো চ, অযম্পি ধম্মো সাৰণীযো পিযকৰণো গৰুকৰণো সঙ্গহায অৱিৱাদায সামগ্গিযা একীভাৱায সংৱত্ততি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো মেত্তং ৱচীকম্মং পচ্চুপট্ঠিতং হোতি…পে… মেত্তং মনোকম্মং পচ্চুপট্ঠিতং হোতি সব্ৰহ্মচাৰীসু আৱি চেৱ ৰহো চ, অযম্পি ধম্মো সাৰণীযো পিযকৰণো গৰুকৰণো সঙ্গহায অৱিৱাদায সামগ্গিযা একীভাৱায সংৱত্ততি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু যে তে লাভা ধম্মিকা ধম্মলদ্ধা অন্তমসো পত্তপৰিযাপন্নমত্তম্পি তথাৰূপেহি লাভেহি অপ্পটিৱিভত্তভোগী হোতি সীলৱন্তেহি সব্ৰহ্মচাৰীহি সাধাৰণভোগী, অযম্পি ধম্মো সাৰণীযো পিযকৰণো গৰুকৰণো সঙ্গহায অৱিৱাদায সামগ্গিযা একীভাৱায সংৱত্ততি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু যানি তানি সীলানি অখণ্ডানি অচ্ছিদ্দানি অসবলানি অকম্মাসানি ভুজিস্সানি ৱিঞ্ঞুপ্পসত্থানি অপৰামট্ঠানি সমাধিসংৱত্তনিকানি তথাৰূপেহি সীলেহি সীলসামঞ্ঞগতো ৱিহৰতি সব্ৰহ্মচাৰীহি আৱি চেৱ ৰহো চ, অযম্পি ধম্মো সাৰণীযো পিযকৰণো গৰুকৰণো সঙ্গহায অৱিৱাদায সামগ্গিযা একীভাৱায সংৱত্ততি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু যাযং দিট্ঠি অৰিযা নিয্যানিকা নিয্যাতি তক্কৰস্স সম্মা দুক্খক্খযায তথাৰূপায দিট্ঠিযা দিট্ঠিসামঞ্ঞগতো ৱিহৰতি সব্ৰহ্মচাৰীহি আৱি চেৱ ৰহো চ, অযম্পি ধম্মো সাৰণীযো পিযকৰণো গৰুকৰণো সঙ্গহায অৱিৱাদায সামগ্গিযা একীভাৱায সংৱত্ততি. ইমে খো, ভিক্খৱে, ছ ধম্মা সাৰণীযা পিযকৰণা গৰুকৰণা সঙ্গহায অৱিৱাদায সামগ্গিযা একীভাৱায সংৱত্তন্তী’’তি. দুতিযং.

৩. নিস্সাৰণীযসুত্তং

১৩. ‘‘ছযিমা, ভিক্খৱে, নিস্সাৰণীযা ধাতুযো. কতমা ছ? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু এৱং ৱদেয্য – ‘মেত্তা হি খো মে চেতোৱিমুত্তি ভাৱিতা বহুলীকতা যানীকতা ৱত্থুকতা অনুট্ঠিতা পৰিচিতা সুসমাৰদ্ধা; অথ চ পন মে ব্যাপাদো চিত্তং পৰিযাদায তিট্ঠতী’তি. সো ‘মা হেৱ’ন্তিস্স ৱচনীযো – ‘মাযস্মা, এৱং অৱচ; মা ভগৱন্তং অব্ভাচিক্খি, ন হি সাধু ভগৱতো অব্ভক্খানং, ন হি ভগৱা এৱং ৱদেয্য. অট্ঠানমেতং, আৱুসো, অনৱকাসো যং মেত্তায চেতোৱিমুত্তিযা ভাৱিতায বহুলীকতায যানীকতায ৱত্থুকতায অনুট্ঠিতায পৰিচিতায সুসমাৰদ্ধায; অথ চ পনস্স ব্যাপাদো চিত্তং পৰিযাদায ঠস্সতি [ঠস্সতীতি (সব্বত্থ) দী. নি. ৩.৩২৬ পস্সিতব্বং], নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. নিস্সৰণঞ্হেতং, আৱুসো, ব্যাপাদস্স যদিদং মেত্তাচেতোৱিমুত্তী’’’তি [মেত্তাচেতোৱিমুত্তি (সব্বত্থ)].

‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খু এৱং ৱদেয্য – ‘কৰুণা হি খো মে চেতোৱিমুত্তি ভাৱিতা বহুলীকতা যানীকতা ৱত্থুকতা অনুট্ঠিতা পৰিচিতা সুসমাৰদ্ধা; অথ চ পন মে ৱিহেসা চিত্তং পৰিযাদায তিট্ঠতী’তি. সো ‘মা হেৱ’ন্তিস্স ৱচনীযো – ‘মাযস্মা, এৱং অৱচ; মা ভগৱন্তং অব্ভাচিক্খি, ন হি সাধু ভগৱতো অব্ভক্খানং, ন হি ভগৱা এৱং ৱদেয্য. অট্ঠানমেতং, আৱুসো, অনৱকাসো যং কৰুণায চেতোৱিমুত্তিযা ভাৱিতায বহুলীকতায যানীকতায ৱত্থুকতায অনুট্ঠিতায পৰিচিতায সুসমাৰদ্ধায; অথ চ পনস্স ৱিহেসা চিত্তং পৰিযাদায ঠস্সতি, নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. নিস্সৰণঞ্হেতং, আৱুসো, ৱিহেসায যদিদং কৰুণাচেতোৱিমুত্তী’’’তি.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খু এৱং ৱদেয্য – ‘মুদিতা হি খো মে চেতোৱিমুত্তি ভাৱিতা বহুলীকতা যানীকতা ৱত্থুকতা অনুট্ঠিতা পৰিচিতা সুসমাৰদ্ধা; অথ চ পন মে অৰতি চিত্তং পৰিযাদায তিট্ঠতী’তি. সো ‘মা হেৱ’ন্তিস্স ৱচনীযো – ‘মাযস্মা, এৱং অৱচ; মা ভগৱন্তং অব্ভাচিক্খি, ন হি সাধু ভগৱতো অব্ভক্খানং, ন হি ভগৱা এৱং ৱদেয্য. অট্ঠানমেতং, আৱুসো, অনৱকাসো যং মুদিতায চেতোৱিমুত্তিযা ভাৱিতায বহুলীকতায যানীকতায ৱত্থুকতায অনুট্ঠিতায পৰিচিতায সুসমাৰদ্ধায; অথ চ পনস্স অৰতি চিত্তং পৰিযাদায ঠস্সতি, নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. নিস্সৰণঞ্হেতং, আৱুসো, অৰতিযা যদিদং মুদিতাচেতোৱিমুত্তী’’’তি.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খু এৱং ৱদেয্য – ‘উপেক্খা হি খো মে চেতোৱিমুত্তি ভাৱিতা বহুলীকতা যানীকতা ৱত্থুকতা অনুট্ঠিতা পৰিচিতা সুসমাৰদ্ধা; অথ চ পন মে ৰাগো চিত্তং পৰিযাদায তিট্ঠতী’তি. সো ‘মা হেৱ’ন্তিস্স ৱচনীযো – ‘মাযস্মা, এৱং অৱচ; মা ভগৱন্তং অব্ভাচিক্খি, ন হি সাধু ভগৱতো অব্ভক্খানং, ন হি ভগৱা এৱং ৱদেয্য. অট্ঠানমেতং, আৱুসো, অনৱকাসো যং উপেক্খায চেতোৱিমুত্তিযা ভাৱিতায বহুলীকতায যানীকতায ৱত্থুকতায অনুট্ঠিতায পৰিচিতায সুসমাৰদ্ধায; অথ চ পনস্স ৰাগো চিত্তং পৰিযাদায ঠস্সতি, নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. নিস্সৰণঞ্হেতং, আৱুসো, ৰাগস্স যদিদং উপেক্খাচেতোৱিমুত্তী’’’তি.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খু এৱং ৱদেয্য – ‘অনিমিত্তা হি খো মে চেতোৱিমুত্তি ভাৱিতা বহুলীকতা যানীকতা ৱত্থুকতা অনুট্ঠিতা পৰিচিতা সুসমাৰদ্ধা; অথ চ পন মে নিমিত্তানুসাৰি ৱিঞ্ঞাণং হোতী’তি. সো ‘মা হেৱ’ন্তিস্স ৱচনীযো – ‘মাযস্মা, এৱং অৱচ; মা ভগৱন্তং অব্ভাচিক্খি, ন হি সাধু ভগৱতো অব্ভক্খানং, ন হি ভগৱা এৱং ৱদেয্য. অট্ঠানমেতং, আৱুসো, অনৱকাসো যং অনিমিত্তায চেতোৱিমুত্তিযা ভাৱিতায বহুলীকতায যানীকতায ৱত্থুকতায অনুট্ঠিতায পৰিচিতায সুসমাৰদ্ধায; অথ চ পনস্স নিমিত্তানুসাৰি ৱিঞ্ঞাণং ভৱিস্সতি, নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. নিস্সৰণঞ্হেতং, আৱুসো, সব্বনিমিত্তানং যদিদং অনিমিত্তাচেতোৱিমুত্তী’’’তি.

‘‘ইধ পন ভিক্খৱে, ভিক্খু এৱং ৱদেয্য – ‘অস্মীতি খো মে ৱিগতং [ৱিগতে (স্যা.)], অযমহমস্মীতি চ [অযং চকাৰো দী. নি. ৩.৩২৬ নত্থি] ন সমনুপস্সামি; অথ চ পন মে ৱিচিকিচ্ছাকথংকথাসল্লং চিত্তং পৰিযাদায তিট্ঠতী’তি. সো ‘মা হেৱ’ন্তিস্স ৱচনীযো – ‘মাযস্মা, এৱং অৱচ; মা ভগৱন্তং অব্ভাচিক্খি, ন হি সাধু ভগৱতো অব্ভক্খানং, ন হি ভগৱা এৱং ৱদেয্য. অট্ঠানমেতং, আৱুসো, অনৱকাসো যং অস্মীতি ৱিগতে অযমহমস্মীতি চ ন সমনুপস্সতো; অথ চ পনস্স ৱিচিকিচ্ছাকথংকথাসল্লং চিত্তং পৰিযাদায ঠস্সতি, নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. নিস্সৰণঞ্হেতং, আৱুসো, ৱিচিকিচ্ছাকথংকথাসল্লস্স যদিদং অস্মীতি মানসমুগ্ঘাতো’তি. ইমা খো, ভিক্খৱে, ছ নিস্সাৰণীযা ধাতুযো’’তি. ততিযং.

৪. ভদ্দকসুত্তং

১৪. তত্ৰ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘আৱুসো, ভিক্খৱো’’তি. ‘‘আৱুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স পচ্চস্সোসুং. আযস্মা সাৰিপুত্তো এতদৱোচ –

‘‘তথা তথা, আৱুসো, ভিক্খু ৱিহাৰং কপ্পেতি যথা যথাস্স ৱিহাৰং কপ্পযতো ন ভদ্দকং মৰণং হোতি, ন ভদ্দিকা কালকিৰিযা [কালংকিৰিযা (ক.) অ. নি. ৩.১১০]. কথঞ্চাৱুসো, ভিক্খু তথা তথা ৱিহাৰং কপ্পেতি যথা যথাস্স ৱিহাৰং কপ্পযতো ন ভদ্দকং মৰণং হোতি, ন ভদ্দিকা কালকিৰিযা?

‘‘ইধাৱুসো, ভিক্খু কম্মাৰামো হোতি কম্মৰতো কম্মাৰামতং অনুযুত্তো, ভস্সাৰামো হোতি ভস্সৰতো ভস্সাৰামতং অনুযুত্তো, নিদ্দাৰামো হোতি নিদ্দাৰতো নিদ্দাৰামতং অনুযুত্তো, সঙ্গণিকাৰামো হোতি সঙ্গণিকৰতো সঙ্গণিকাৰামতং অনুযুত্তো, সংসগ্গাৰামো হোতি সংসগ্গৰতো সংসগ্গাৰামতং অনুযুত্তো, পপঞ্চাৰামো হোতি পপঞ্চৰতো পপঞ্চাৰামতং অনুযুত্তো. এৱং খো, আৱুসো, ভিক্খু তথা তথা ৱিহাৰং কপ্পেতি যথা যথাস্স ৱিহাৰং কপ্পযতো ন ভদ্দকং মৰণং হোতি, ন ভদ্দিকা কালকিৰিযা. অযং ৱুচ্চতাৱুসো – ‘ভিক্খু সক্কাযাভিৰতো নপ্পজহাসি [ন পহাসি (সী. স্যা. কং. পী.)] সক্কাযং সম্মা দুক্খস্স অন্তকিৰিযায’’’.

‘‘তথা তথাৱুসো, ভিক্খু ৱিহাৰং কপ্পেতি যথা যথাস্স ৱিহাৰং কপ্পযতো ভদ্দকং মৰণং হোতি, ভদ্দিকা কালকিৰিযা. কথঞ্চাৱুসো, ভিক্খু তথা তথা ৱিহাৰং কপ্পেতি যথা যথাস্স ৱিহাৰং কপ্পযতো ভদ্দকং মৰণং হোতি, ভদ্দিকা কালকিৰিযা?

‘‘ইধাৱুসো, ভিক্খু ন কম্মাৰামো হোতি ন কম্মৰতো ন কম্মাৰামতং অনুযুত্তো, ন ভস্সাৰামো হোতি ন ভস্সৰতো ন ভস্সাৰামতং অনুযুত্তো, ন নিদ্দাৰামো হোতি ন নিদ্দাৰতো নিদ্দাৰামতং অনুযুত্তো, ন সঙ্গণিকাৰামো হোতি ন সঙ্গণিকৰতো ন সঙ্গণিকাৰামতং অনুযুত্তো, ন সংসগ্গাৰামো হোতি ন সংসগ্গৰতো ন সংসগ্গাৰামতং অনুযুত্তো, ন পপঞ্চাৰামো হোতি ন পপঞ্চৰতো ন পপঞ্চাৰামতং অনুযুত্তো. এৱং খো, আৱুসো, ভিক্খু তথা তথা ৱিহাৰং কপ্পেতি যথা যথাস্স ৱিহাৰং কপ্পযতো ভদ্দকং মৰণং হোতি, ভদ্দিকা কালকিৰিযা. অযং ৱুচ্চতাৱুসো – ‘ভিক্খু নিব্বানাভিৰতো পজহাসি সক্কাযং সম্মা দুক্খস্স অন্তকিৰিযাযা’’’তি.

‘‘যো পপঞ্চমনুযুত্তো, পপঞ্চাভিৰতো মগো;

ৱিৰাধযী সো নিব্বানং, যোগক্খেমং অনুত্তৰং.

‘‘যো চ পপঞ্চং হিত্ৱান, নিপ্পপঞ্চপদে ৰতো;

আৰাধযী সো নিব্বানং, যোগক্খেমং অনুত্তৰ’’ন্তি. চতুত্থং;

৫. অনুতপ্পিযসুত্তং

১৫. তত্ৰ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘তথা তথাৱুসো, ভিক্খু ৱিহাৰং কপ্পেতি যথা যথাস্স ৱিহাৰং কপ্পযতো কালকিৰিযা অনুতপ্পা হোতি. কথঞ্চাৱুসো, ভিক্খু তথা তথা ৱিহাৰং কপ্পেতি যথা যথাস্স ৱিহাৰং কপ্পযতো কালকিৰিযা অনুতপ্পা হোতি?

‘‘ইধাৱুসো, ভিক্খু কম্মাৰামো হোতি কম্মৰতো কম্মাৰামতং অনুযুত্তো, ভস্সাৰামো হোতি…পে… নিদ্দাৰামো হোতি… সঙ্গণিকাৰামো হোতি… সংসগ্গাৰামো হোতি… পপঞ্চাৰামো হোতি পপঞ্চৰতো পপঞ্চাৰামতং অনুযুত্তো. এৱং খো, আৱুসো, ভিক্খু তথা তথা ৱিহাৰং কপ্পেতি যথা যথাস্স ৱিহাৰং কপ্পযতো কালকিৰিযা অনুতপ্পা হোতি. অযং ৱুচ্চতাৱুসো – ‘ভিক্খু সক্কাযাভিৰতো নপ্পজহাসি সক্কাযং সম্মা দুক্খস্স অন্তকিৰিযায’’’.

‘‘তথা তথাৱুসো, ভিক্খু ৱিহাৰং কপ্পেতি যথা যথাস্স ৱিহাৰং কপ্পযতো কালকিৰিযা অননুতপ্পা হোতি. কথঞ্চাৱুসো, ভিক্খু তথা তথা ৱিহাৰং কপ্পেতি যথা যথাস্স ৱিহাৰং কপ্পযতো কালকিৰিযা অননুতপ্পা হোতি?

‘‘ইধাৱুসো, ভিক্খু ন কম্মাৰামো হোতি ন কম্মৰতো ন কম্মাৰামতং অনুযুত্তো, ন ভস্সাৰামো হোতি…পে… ন নিদ্দাৰামো হোতি… ন সঙ্গণিকাৰামো হোতি… ন সংসগ্গাৰামো হোতি… ন পপঞ্চাৰামো হোতি ন পপঞ্চৰতো ন পপঞ্চাৰামতং অনুযুত্তো. এৱং খো, আৱুসো, ভিক্খু তথা তথা ৱিহাৰং কপ্পেতি যথা যথাস্স ৱিহাৰং কপ্পযতো কালকিৰিযা অননুতপ্পা হোতি. অযং ৱুচ্চতাৱুসো – ‘ভিক্খু নিব্বানাভিৰতো পজহাসি সক্কাযং সম্মা দুক্খস্স অন্তকিৰিযাযা’’’তি.

‘‘যো পপঞ্চমনুযুত্তো, পপঞ্চাভিৰতো মগো;

ৱিৰাধযী সো নিব্বানং, যোগক্খেমং অনুত্তৰং.

‘‘যো চ পপঞ্চং হিত্ৱান, নিপ্পপঞ্চপদে ৰতো;

আৰাধযী সো নিব্বানং, যোগক্খেমং অনুত্তৰ’’ন্তি. পঞ্চমং;

৬. নকুলপিতুসুত্তং

১৬. একং সমযং ভগৱা ভগ্গেসু ৱিহৰতি সুসুমাৰগিৰে [সুংসুমাৰগিৰে (সী. পী.), সংসুমাৰগিৰে (কত্থচি)] ভেসকড়াৱনে মিগদাযে. তেন খো পন সমযেন নকুলপিতা গহপতি আবাধিকো হোতি দুক্খিতো বাড়্হগিলানো. অথ খো নকুলমাতা গহপতানী নকুলপিতৰং গহপতিং এতদৱোচ –

‘‘মা খো ত্ৱং, গহপতি, সাপেক্খো [সাপেখো (পী. ক.)] কালমকাসি. দুক্খা, গহপতি, সাপেক্খস্স কালকিৰিযা; গৰহিতা চ ভগৱতা সাপেক্খস্স কালকিৰিযা. সিযা খো পন তে, গহপতি, এৱমস্স – ‘ন নকুলমাতা গহপতানী মমচ্চযেন সক্খিস্সতি [ন সক্খিস্সতি (সী. স্যা. কং.), সক্কোতি (পী. ক.)] দাৰকে পোসেতুং, ঘৰাৱাসং সন্ধৰিতু’ন্তি [সন্ধৰিতুন্তি (ক.), সণ্ঠৰিতুং (স্যা.)]. ন খো পনেতং, গহপতি, এৱং দট্ঠব্বং. কুসলাহং, গহপতি, কপ্পাসং কন্তিতুং ৱেণিং ওলিখিতুং. সক্কোমহং, গহপতি, তৱচ্চযেন দাৰকে পোসেতুং, ঘৰাৱাসং সন্ধৰিতুং. তস্মাতিহ ত্ৱং, গহপতি, মা সাপেক্খো কালমকাসি. দুক্খা, গহপতি, সাপেক্খস্স কালকিৰিযা; গৰহিতা চ ভগৱতা সাপেক্খস্স কালকিৰিযা.

‘‘সিযা খো পন তে, গহপতি, এৱমস্স – ‘নকুলমাতা গহপতানী মমচ্চযেন অঞ্ঞং ঘৰং [ভত্তাৰং (স্যা. কং.), ৱীৰং (সী.)] গমিস্সতী’তি. ন খো পনেতং, গহপতি, এৱং দট্ঠব্বং. ত্ৱঞ্চেৱ খো, গহপতি, জানাসি অহঞ্চ, যং নো [যদা তে (সী.), যথা (স্যা.), যথা নো (পী.)] সোড়সৱস্সানি গহট্ঠকং ব্ৰহ্মচৰিযং সমাচিণ্ণং [সমাদিন্নং (সী.)]. তস্মাতিহ ত্ৱং, গহপতি, মা সাপেক্খো কালমকাসি. দুক্খা, গহপতি, সাপেক্খস্স কালকিৰিযা; গৰহিতা চ ভগৱতা সাপেক্খস্স কালকিৰিযা.

‘‘সিযা খো পন তে, গহপতি, এৱমস্স – ‘নকুলমাতা গহপতানী মমচ্চযেন ন দস্সনকামা ভৱিস্সতি ভগৱতো ন দস্সনকামা ভিক্খুসঙ্ঘস্সা’তি. ন খো পনেতং, গহপতি, এৱং দট্ঠব্বং. অহঞ্হি, গহপতি, তৱচ্চযেন দস্সনকামতৰা চেৱ ভৱিস্সামি ভগৱতো, দস্সনকামতৰা চ ভিক্খুসঙ্ঘস্স. তস্মাতিহ ত্ৱং, গহপতি, মা সাপেক্খো কালমকাসি. দুক্খা, গহপতি, সাপেক্খস্স কালকিৰিযা; গৰহিতা চ ভগৱতা সাপেক্খস্স কালকিৰিযা.

‘‘সিযা খো পন তে, গহপতি, এৱমস্স – ‘ন নকুলমাতা গহপতানী মমচ্চযেন সীলেসু [নকুলমাতা… ন সীলেসু (সী. পী.)] পৰিপূৰকাৰিনী’তি. ন খো পনেতং, গহপতি, এৱং দট্ঠব্বং. যাৱতা খো, গহপতি, তস্স ভগৱতো সাৱিকা গিহী ওদাতৱসনা সীলেসু পৰিপূৰকাৰিনিযো, অহং তাসং অঞ্ঞতৰা. যস্স খো পনস্স কঙ্খা ৱা ৱিমতি ৱা – অযং সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ভগ্গেসু ৱিহৰতি সুসুমাৰগিৰে ভেসকড়াৱনে মিগদাযে – তং ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা পুচ্ছতু. তস্মাতিহ ত্ৱং, গহপতি, মা সাপেক্খো কালমকাসি. দুক্খা, গহপতি, সাপেক্খস্স কালকিৰিযা; গৰহিতা চ ভগৱতা সাপেক্খস্স কালকিৰিযা.

‘‘সিযা খো পন তে, গহপতি, এৱমস্স – ‘ন নকুলমাতা গহপতানী লাভিনী [নকুলমাতা গহপতানী ন লাভিনী (পী.)] অজ্ঝত্তং চেতোসমথস্সা’তি. ন খো পনেতং, গহপতি, এৱং দট্ঠব্বং. যাৱতা খো, গহপতি, তস্স ভগৱতো সাৱিকা গিহী ওদাতৱসনা লাভিনিযো অজ্ঝত্তং চেতোসমথস্স, অহং তাসং অঞ্ঞতৰা. যস্স খো পনস্স কঙ্খা ৱা ৱিমতি ৱা – অযং সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ভগ্গেসু ৱিহৰতি সুসুমাৰগিৰে ভেসকড়াৱনে মিগদাযে – তং ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা পুচ্ছতু. তস্মাতিহ ত্ৱং, গহপতি, মা সাপেক্খো কালমকাসি. দুক্খা, গহপতি, সাপেক্খস্স কালকিৰিযা; গৰহিতা চ ভগৱতা সাপেক্খস্স কালকিৰিযা.

‘‘সিযা খো পন তে, গহপতি, এৱমস্স – ‘ন নকুলমাতা গহপতানী ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ওগাধপ্পত্তা পতিগাধপ্পত্তা অস্সাসপ্পত্তা তিণ্ণৱিচিকিচ্ছা ৱিগতকথংকথা ৱেসাৰজ্জপ্পত্তা অপৰপ্পচ্চযা সত্থুসাসনে ৱিহৰতী’তি. ন খো পনেতং, গহপতি, এৱং দট্ঠব্বং. যাৱতা খো, গহপতি, তস্স ভগৱতো সাৱিকা গিহী ওদাতৱসনা ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ওগাধপ্পত্তা পতিগাধপ্পত্তা অস্সাসপ্পত্তা তিণ্ণৱিচিকিচ্ছা ৱিগতকথংকথা ৱেসাৰজ্জপ্পত্তা অপৰপ্পচ্চযা সত্থুসাসনে ৱিহৰন্তি, অহং তাসং অঞ্ঞতৰা. যস্স খো পনস্স কঙ্খা ৱা ৱিমতি ৱা – অযং সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ভগ্গেসু ৱিহৰতি সুসুমাৰগিৰে ভেসকড়াৱনে মিগদাযে – তং ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা পুচ্ছতু. তস্মাতিহ ত্ৱং, গহপতি, মা সাপেক্খো কালমকাসি. দুক্খা গহপতি সাপেক্খস্স কালকিৰিযা; গৰহিতা চ ভগৱতা সাপেক্খস্স কালকিৰিযা’’তি.

অথ খো নকুলপিতুনো গহপতিস্স নকুলমাতৰা [নকুলমাতায (সী. স্যা.), নকুলমাতুযা (ক.)] গহপতানিযা ইমিনা ওৱাদেন ওৱদিযমানস্স সো আবাধো ঠানসো পটিপ্পস্সম্ভি. ৱুট্ঠহি [ৱুট্ঠাতি (ক.)] চ নকুলপিতা গহপতি তম্হা আবাধা; তথা পহীনো চ পন নকুলপিতুনো গহপতিস্স সো আবাধো অহোসি. অথ খো নকুলপিতা গহপতি গিলানা ৱুট্ঠিতো [‘‘গিলানভাৱতো ৱুট্ঠায ঠিতো, ভাৱপ্পধানো হি অযং নিদ্দেসো’’তি টীকাসংৱণ্ণনা] অচিৰৱুট্ঠিতো গেলঞ্ঞা দণ্ডমোলুব্ভ যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো নকুলপিতৰং গহপতিং ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘লাভা তে, গহপতি, সুলদ্ধং তে, গহপতি! যস্স তে নকুলমাতা গহপতানী অনুকম্পিকা অত্থকামা ওৱাদিকা অনুসাসিকা. যাৱতা খো, গহপতি, মম সাৱিকা গিহী ওদাতৱসনা সীলেসু পৰিপূৰকাৰিনিযো, নকুলমাতা গহপতানী তাসং অঞ্ঞতৰা. যাৱতা খো, গহপতি, মম সাৱিকা গিহী ওদাতৱসনা লাভিনিযো অজ্ঝত্তং চেতোসমথস্স, নকুলমাতা গহপতানী তাসং অঞ্ঞতৰা. যাৱতা খো, গহপতি, মম সাৱিকা গিহী ওদাতৱসনা ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ওগাধপ্পত্তা পতিগাধপ্পত্তা অস্সাসপ্পত্তা তিণ্ণৱিচিকিচ্ছা ৱিগতকথংকথা ৱেসাৰজ্জপ্পত্তা অপৰপ্পচ্চযা সত্থুসাসনে ৱিহৰন্তি, নকুলমাতা গহপতানী তাসং অঞ্ঞতৰা. লাভা তে, গহপতি, সুলদ্ধং তে, গহপতি! যস্স তে নকুলমাতা গহপতানী অনুকম্পিকা অত্থকামা ওৱাদিকা অনুসাসিকা’’তি. ছট্ঠং.

৭. সোপ্পসুত্তং

১৭. একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. অথ খো ভগৱা সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো যেনুপট্ঠানসালা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. আযস্মাপি খো সাৰিপুত্তো সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো যেনুপট্ঠানসালা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. আযস্মাপি খো মহামোগ্গল্লানো…পে… আযস্মাপি খো মহাকস্সপো… আযস্মাপি খো মহাকচ্চাযনো… আযস্মাপি খো মহাকোট্ঠিকো [মহাকোট্ঠিতো (সী. পী.)] … আযস্মাপি খো মহাচুন্দো… আযস্মাপি খো মহাকপ্পিনো… আযস্মাপি খো অনুৰুদ্ধো… আযস্মাপি খো ৰেৱতো… আযস্মাপি খো আনন্দো সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো যেনুপট্ঠানসালা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. অথ খো ভগৱা বহুদেৱ ৰত্তিং নিসজ্জায ৱীতিনামেত্ৱা উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং পাৱিসি. তেপি খো আযস্মন্তো অচিৰপক্কন্তস্স ভগৱতো উট্ঠাযাসনা যথাৱিহাৰং অগমংসু. যে পন তত্থ ভিক্খূ নৱা অচিৰপব্বজিতা অধুনাগতা ইমং ধম্মৱিনযং তে যাৱ সূৰিযুগ্গমনা কাকচ্ছমানা সুপিংসু. অদ্দসা খো ভগৱা দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন তে ভিক্খূ যাৱ সূৰিযুগ্গমনা কাকচ্ছমানে সুপন্তে. দিস্ৱা যেনুপট্ঠানসালা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি –

‘‘কহং নু খো, ভিক্খৱে, সাৰিপুত্তো? কহং মহামোগ্গল্লানো? কহং মহাকস্সপো? কহং মহাকচ্চাযনো? কহং মহাকোট্ঠিকো? কহং মহাচুন্দো? কহং মহাকপ্পিনো? কহং অনুৰুদ্ধো? কহং ৰেৱতো? কহং আনন্দো? কহং নু খো তে, ভিক্খৱে, থেৰা সাৱকা গতা’’তি? ‘‘তেপি খো, ভন্তে, আযস্মন্তো অচিৰপক্কন্তস্স ভগৱতো উট্ঠাযাসনা যথাৱিহাৰং অগমংসূ’’তি. ‘‘কেন নো [কেন নো (ক.), কে নু (কত্থচি)] তুম্হে, ভিক্খৱে, থেৰা ভিক্খূ নাগতাতি [ভিক্খূ নৱা (সী. স্যা. কং. পী.), ভিক্খূ গতাতি (?)] যাৱ সূৰিযুগ্গমনা কাকচ্ছমানা সুপথ? তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, অপি নু তুম্হেহি দিট্ঠং ৱা সুতং ৱা – ‘ৰাজা খত্তিযো মুদ্ধাভিসিত্তো [মুদ্ধাভিসিত্তো (ক.)] যাৱদত্থং সেয্যসুখং পস্সসুখং মিদ্ধসুখং অনুযুত্তো ৱিহৰন্তো যাৱজীৱং ৰজ্জং কাৰেন্তো জনপদস্স ৱা পিযো মনাপো’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘সাধু, ভিক্খৱে! মযাপি খো এতং, ভিক্খৱে, নেৱ দিট্ঠং ন সুতং – ‘ৰাজা খত্তিযো মুদ্ধাভিসিত্তো যাৱদত্থং সেয্যসুখং পস্সসুখং মিদ্ধসুখং অনুযুত্তো ৱিহৰন্তো যাৱজীৱং ৰজ্জং কাৰেন্তো জনপদস্স ৱা পিযো মনাপো’’’তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, অপি নু তুম্হেহি দিট্ঠং ৱা সুতং ৱা – ‘ৰট্ঠিকো…পে… পেত্তণিকো… সেনাপতিকো… গামগামণিকো [গামগামিকো (সী. পী.)] … পূগগামণিকো যাৱদত্থং সেয্যসুখং পস্সসুখং মিদ্ধসুখং অনুযুত্তো ৱিহৰন্তো যাৱজীৱং পূগগামণিকত্তং কাৰেন্তো পূগস্স ৱা পিযো মনাপো’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘সাধু, ভিক্খৱে! মযাপি খো এতং, ভিক্খৱে, নেৱ দিট্ঠং ন সুতং – ‘পূগগামণিকো যাৱদত্থং সেয্যসুখং পস্সসুখং মিদ্ধসুখং অনুযুত্তো ৱিহৰন্তো যাৱজীৱং পূগগামণিকত্তং ৱা কাৰেন্তো পূগস্স ৱা পিযো মনাপো’’’তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, অপি নু তুম্হেহি দিট্ঠং ৱা সুতং ৱা – ‘সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা যাৱদত্থং সেয্যসুখং পস্সসুখং মিদ্ধসুখং অনুযুত্তো ইন্দ্ৰিযেসু অগুত্তদ্ৱাৰো ভোজনে অমত্তঞ্ঞূ জাগৰিযং অননুযুত্তো অৱিপস্সকো কুসলানং ধম্মানং পুব্বৰত্তাপৰৰত্তং বোধিপক্খিযানং [বোধপক্খিযানং (সী.), বোধপক্খিকানং (পী.)] ধম্মানং ভাৱনানুযোগং অননুযুত্তো আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তো’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘সাধু, ভিক্খৱে! মযাপি খো এতং, ভিক্খৱে, নেৱ দিট্ঠং ন সুতং – ‘সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা যাৱদত্থং সেয্যসুখং পস্সসুখং মিদ্ধসুখং অনুযুত্তো ইন্দ্ৰিযেসু অগুত্তদ্ৱাৰো ভোজনে অমত্তঞ্ঞূ জাগৰিযং অননুযুত্তো অৱিপস্সকো কুসলানং ধম্মানং পুব্বৰত্তাপৰৰত্তং বোধিপক্খিযানং ধম্মানং ভাৱনানুযোগং অননুযুত্তো আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তো’’’তি.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, এৱং সিক্খিতব্বং – ‘ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰা ভৱিস্সাম, ভোজনে মত্তঞ্ঞুনো, জাগৰিযং অনুযুত্তা, ৱিপস্সকা কুসলানং ধম্মানং, পুব্বৰত্তাপৰৰত্তং বোধিপক্খিযানং ধম্মানং, ভাৱনানুযোগমনুযুত্তা ৱিহৰিস্সামা’তি. এৱঞ্হি ৱো, ভিক্খৱে, সিক্খিতব্ব’’ন্তি. সত্তমং.

৮. মচ্ছবন্ধসুত্তং

১৮. একং সমযং ভগৱা কোসলেসু চাৰিকং চৰতি মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং. অদ্দসা খো ভগৱা অদ্ধানমগ্গপ্পটিপন্নো অঞ্ঞতৰস্মিং পদেসে মচ্ছিকং মচ্ছবন্ধং মচ্ছে ৱধিত্ৱা ৱধিত্ৱা ৱিক্কিণমানং. দিস্ৱা মগ্গা ওক্কম্ম অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘পস্সথ নো তুম্হে, ভিক্খৱে, অমুং মচ্ছিকং মচ্ছবন্ধং মচ্ছে ৱধিত্ৱা ৱধিত্ৱা ৱিক্কিণমান’’ন্তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’.

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, অপি নু তুম্হেহি দিট্ঠং ৱা সুতং ৱা – ‘মচ্ছিকো মচ্ছবন্ধো মচ্ছে ৱধিত্ৱা ৱধিত্ৱা ৱিক্কিণমানো তেন কম্মেন তেন আজীৱেন হত্থিযাযী ৱা অস্সযাযী ৱা ৰথযাযী ৱা যানযাযী ৱা ভোগভোগী ৱা মহন্তং ৱা ভোগক্খন্ধং অজ্ঝাৱসন্তো’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘সাধু, ভিক্খৱে! মযাপি খো এতং, ভিক্খৱে, নেৱ দিট্ঠং ন সুতং – ‘মচ্ছিকো মচ্ছবন্ধো মচ্ছে ৱধিত্ৱা ৱধিত্ৱা ৱিক্কিণমানো তেন কম্মেন তেন আজীৱেন হত্থিযাযী ৱা অস্সযাযী ৱা ৰথযাযী ৱা যানযাযী ৱা ভোগভোগী ৱা মহন্তং ৱা ভোগক্খন্ধং অজ্ঝাৱসন্তো’তি. তং কিস্স হেতু? তে হি সো, ভিক্খৱে, মচ্ছে ৱজ্ঝে ৱধাযুপনীতে [ৱধাযানীতে (স্যা. কং.), ৱধায নীতে (ক.)] পাপকেন মনসানুপেক্খতি, তস্মা সো নেৱ হত্থিযাযী হোতি ন অস্সযাযী ন ৰথযাযী ন যানযাযী ন ভোগভোগী, ন মহন্তং ভোগক্খন্ধং অজ্ঝাৱসতি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, অপি নু তুম্হেহি দিট্ঠং ৱা সুতং ৱা – ‘গোঘাতকো গাৱো ৱধিত্ৱা ৱধিত্ৱা ৱিক্কিণমানো তেন কম্মেন তেন আজীৱেন হত্থিযাযী ৱা অস্সযাযী ৱা ৰথযাযী ৱা যানযাযী ৱা ভোগভোগী ৱা মহন্তং ৱা ভোগক্খন্ধং অজ্ঝাৱসন্তো’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘সাধু, ভিক্খৱে! মযাপি খো এতং, ভিক্খৱে, নেৱ দিট্ঠং ন সুতং – ‘গোঘাতকো গাৱো ৱধিত্ৱা ৱধিত্ৱা ৱিক্কিণমানো তেন কম্মেন তেন আজীৱেন হত্থিযাযী ৱা অস্সযাযী ৱা ৰথযাযী ৱা যানযাযী ৱা ভোগভোগী ৱা মহন্তং ৱা ভোগক্খন্ধং অজ্ঝাৱসন্তো’তি. তং কিস্স হেতু? তে হি সো, ভিক্খৱে, গাৱো ৱজ্ঝে ৱধাযুপনীতে পাপকেন মনসানুপেক্খতি, তস্মা সো নেৱ হত্থিযাযী হোতি ন অস্সযাযী ন ৰথযাযী ন যানযাযী ন ভোগভোগী, ন মহন্তং ভোগক্খন্ধং অজ্ঝাৱসতি’’.

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, অপি নু তুম্হেহি দিট্ঠং ৱা সুতং ৱা – ‘ওৰব্ভিকো…পে… সূকৰিকো [সোকৰিকো (স্যা.)] …পে… সাকুণিকো…পে… মাগৱিকো মগে [মিগে (স্যা. কং.)] ৱধিত্ৱা ৱধিত্ৱা ৱিক্কিণমানো তেন কম্মেন তেন আজীৱেন হত্থিযাযী ৱা অস্সযাযী ৱা ৰথযাযী ৱা যানযাযী ৱা ভোগভোগী ৱা মহন্তং ৱা ভোগক্খন্ধং অজ্ঝাৱসন্তো’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘সাধু, ভিক্খৱে! মযাপি খো এতং, ভিক্খৱে, নেৱ দিট্ঠং ন সুতং – ‘মাগৱিকো মগে ৱধিত্ৱা ৱধিত্ৱা ৱিক্কিণমানো তেন কম্মেন তেন আজীৱেন হত্থিযাযী ৱা অস্সযাযী ৱা ৰথযাযী ৱা যানযাযী ৱা ভোগভোগী ৱা মহন্তং ৱা ভোগক্খন্ধং অজ্ঝাৱসন্তো’তি. তং কিস্স হেতু? তে হি সো, ভিক্খৱে, মগে ৱজ্ঝে ৱধাযুপনীতে পাপকেন মনসানুপেক্খতি, তস্মা সো নেৱ হত্থিযাযী হোতি ন অস্সযাযী ন ৰথযাযী ন যানযাযী ন ভোগভোগী, ন মহন্তং ভোগক্খন্ধং অজ্ঝাৱসতি. তে হি (নাম) [( ) বহূসু নত্থি] সো, ভিক্খৱে, তিৰচ্ছানগতে পাণে ৱজ্ঝে ৱধাযুপনীতে পাপকেন মনসানুপেক্খমানো [মনসানুপেক্খতি, তস্মা সো (স্যা. ক.)] নেৱ হত্থিযাযী ভৱিস্সতি [হোতি (স্যা. ক.)] ন অস্সযাযী ন ৰথযাযী ন যানযাযী ন ভোগভোগী, ন মহন্তং ভোগক্খন্ধং অজ্ঝাৱসিস্সতি [অজ্ঝাৱসতি (স্যা. ক.)]. কো পন ৱাদো যং মনুস্সভূতং ৱজ্ঝং ৱধাযুপনীতং পাপকেন মনসানুপেক্খতি! তঞ্হি তস্স [তং হিস্স (পী. ক.)], ভিক্খৱে, হোতি দীঘৰত্তং অহিতায দুক্খায. কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতী’’তি. অট্ঠমং.

৯. পঠমমৰণস্সতিসুত্তং

১৯. একং সমযং ভগৱা নাতিকে [নাদিকে (সী. স্যা. কং. পী.) অ. নি. ৮.৭৩] ৱিহৰতি গিঞ্জকাৱসথে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৱো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘মৰণস্সতি, ভিক্খৱে, ভাৱিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপৰিযোসানা. ভাৱেথ নো তুম্হে, ভিক্খৱে, মৰণস্সতি’’ন্তি?

এৱং ৱুত্তে অঞ্ঞতৰো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অহং খো, ভন্তে, ভাৱেমি মৰণস্সতি’’ন্তি. ‘‘যথা কথং পন ত্ৱং, ভিক্খু, ভাৱেসি মৰণস্সতি’’ন্তি? ‘‘ইধ ময্হং, ভন্তে, এৱং হোতি – ‘অহো ৱতাহং ৰত্তিন্দিৱং জীৱেয্যং, ভগৱতো সাসনং মনসি কৰেয্যং, বহু ৱত মে কতং অস্সা’তি. এৱং খো অহং, ভন্তে, ভাৱেমি মৰণস্সতি’’ন্তি.

অঞ্ঞতৰোপি খো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অহম্পি খো, ভন্তে, ভাৱেমি মৰণস্সতি’’ন্তি. ‘‘যথা কথং পন ত্ৱং, ভিক্খু, ভাৱেসি মৰণস্সতি’’ন্তি? ‘‘ইধ ময্হং, ভন্তে, এৱং হোতি – ‘অহো ৱতাহং দিৱসং জীৱেয্যং, ভগৱতো সাসনং মনসি কৰেয্যং, বহু ৱত মে কতং অস্সা’তি. এৱং খো অহং, ভন্তে, ভাৱেমি মৰণস্সতি’’ন্তি.

অঞ্ঞতৰোপি খো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অহম্পি খো, ভন্তে, ভাৱেমি মৰণস্সতি’’ন্তি. ‘‘যথা কথং পন ত্ৱং, ভিক্খু, ভাৱেসি মৰণস্সতি’’ন্তি? ‘‘ইধ ময্হং, ভন্তে, এৱং হোতি – ‘অহো ৱতাহং তদন্তৰং জীৱেয্যং যদন্তৰং একপিণ্ডপাতং ভুঞ্জামি, ভগৱতো সাসনং মনসি কৰেয্যং, বহু ৱত মে কতং অস্সা’তি. এৱং খো অহং, ভন্তে, ভাৱেমি মৰণস্সতি’’ন্তি.

অঞ্ঞতৰোপি খো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অহম্পি খো, ভন্তে, ভাৱেমি মৰণস্সতি’’ন্তি. ‘‘যথা কথং পন ত্ৱং, ভিক্খু, ভাৱেসি মৰণস্সতি’’ন্তি? ‘‘ইধ ময্হং, ভন্তে, এৱং হোতি – ‘অহো ৱতাহং তদন্তৰং জীৱেয্যং যদন্তৰং চত্তাৰো পঞ্চ আলোপে সঙ্খাদিত্ৱা [সঙ্খৰিত্ৱা (ক.)] অজ্ঝোহৰামি, ভগৱতো সাসনং মনসি কৰেয্যং, বহু ৱত মে কতং অস্সা’তি. এৱং খো অহং, ভন্তে, ভাৱেমি মৰণস্সতি’’ন্তি.

অঞ্ঞতৰোপি খো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অহম্পি খো, ভন্তে, ভাৱেমি মৰণস্সতি’’ন্তি. ‘‘যথা কথং পন ত্ৱং, ভিক্খু, ভাৱেসি মৰণস্সতি’’ন্তি? ‘‘ইধ ময্হং, ভন্তে, এৱং হোতি – ‘অহো ৱতাহং তদন্তৰং জীৱেয্যং যদন্তৰং একং আলোপং সঙ্খাদিত্ৱা [সংহৰিত্ৱা (ক.)] অজ্ঝোহৰামি, ভগৱতো সাসনং মনসি কৰেয্যং, বহু ৱত মে কতং অস্সা’তি. এৱং খো অহং, ভন্তে, ভাৱেমি মৰণস্সতি’’ন্তি.

অঞ্ঞতৰোপি খো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অহম্পি খো, ভন্তে, ভাৱেমি মৰণস্সতি’’ন্তি. ‘‘যথা কথং পন ত্ৱং, ভিক্খু, ভাৱেসি মৰণস্সতি’’ন্তি? ‘‘ইধ ময্হং, ভন্তে, এৱং হোতি – ‘অহো ৱতাহং তদন্তৰং জীৱেয্যং যদন্তৰং অস্সসিত্ৱা ৱা পস্সসামি পস্সসিত্ৱা ৱা অস্সসামি, ভগৱতো সাসনং মনসি কৰেয্যং, বহু ৱত মে কতং অস্সা’তি. এৱং খো অহং, ভন্তে, ভাৱেমি মৰণস্সতি’’ন্তি.

এৱং ৱুত্তে ভগৱা তে ভিক্খূ এতদৱোচ – ‘‘যো চাযং [য্ৱাযং (পী. ক.)], ভিক্খৱে, ভিক্খু এৱং মৰণস্সতিং ভাৱেতি – ‘অহো ৱতাহং ৰত্তিন্দিৱং জীৱেয্যং, ভগৱতো সাসনং মনসি কৰেয্যং, বহু ৱত মে কতং অস্সা’’’তি.

‘‘যো চাযং [যোপাযং (ক.)], ভিক্খৱে, ভিক্খু এৱং মৰণস্সতিং ভাৱেতি – ‘অহো ৱতাহং দিৱসং জীৱেয্যং, ভগৱতো সাসনং মনসি কৰেয্যং, বহু ৱত মে কতং অস্সা’’’তি.

‘‘যো চাযং, ভিক্খৱে, ভিক্খু এৱং মৰণস্সতিং ভাৱেতি – ‘অহো ৱতাহং তদন্তৰং জীৱেয্যং যদন্তৰং একপিণ্ডপাতং ভুঞ্জামি, ভগৱতো সাসনং মনসি কৰেয্যং, বহু ৱত মে কতং অস্সা’’’তি.

‘‘যো চাযং, ভিক্খৱে, ভিক্খু এৱং মৰণস্সতিং ভাৱেতি – ‘অহো ৱতাহং তদন্তৰং জীৱেয্যং যদন্তৰং চত্তাৰো পঞ্চ আলোপে সঙ্খাদিত্ৱা অজ্ঝোহৰামি, ভগৱতো সাসনং মনসি কৰেয্যং, বহু ৱত মে কতং অস্সা’তি. ইমে ৱুচ্চন্তি, ভিক্খৱে, ভিক্খূ পমত্তা ৱিহৰন্তি দন্ধং মৰণস্সতিং ভাৱেন্তি আসৱানং খযায.

‘‘যো চ খ্ৱাযং [যোপাযং (ক.)], ভিক্খৱে, ভিক্খু এৱং মৰণস্সতিং ভাৱেতি – ‘অহো ৱতাহং তদন্তৰং জীৱেয্যং যদন্তৰং একং আলোপং সঙ্খাদিত্ৱা অজ্ঝোহৰামি, ভগৱতো সাসনং মনসি কৰেয্যং, বহু ৱত মে কতং অস্সা’’’তি.

‘‘যো চাযং, ভিক্খৱে, ভিক্খু এৱং মৰণস্সতিং ভাৱেতি – ‘অহো ৱতাহং তদন্তৰং জীৱেয্যং যদন্তৰং অস্সসিত্ৱা ৱা পস্সসামি পস্সসিত্ৱা ৱা অস্সসামি, ভগৱতো সাসনং মনসি কৰেয্যং, বহু ৱত মে কতং অস্সা’তি. ইমে ৱুচ্চন্তি, ভিক্খৱে, ভিক্খূ অপ্পমত্তা ৱিহৰন্তি তিক্খং মৰণস্সতিং ভাৱেন্তি আসৱানং খযায.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, এৱং সিক্খিতব্বং – ‘অপ্পমত্তা ৱিহৰিস্সাম, তিক্খং মৰণস্সতিং ভাৱেস্সাম আসৱানং খযাযা’তি. এৱঞ্হি ৱো, ভিক্খৱে, সিক্খিতব্ব’’ন্তি. নৱমং.

১০. দুতিযমৰণস্সতিসুত্তং

২০. একং সমযং ভগৱা নাতিকে ৱিহৰতি গিঞ্জকাৱসথে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘মৰণস্সতি, ভিক্খৱে, ভাৱিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপৰিযোসানা. কথং ভাৱিতা চ, ভিক্খৱে, মৰণস্সতি কথং বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপৰিযোসানা?

‘‘ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু দিৱসে নিক্খন্তে ৰত্তিযা পতিহিতায [পটিগতায (ক.) অ. নি. ৮.৭৪] ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘বহুকা খো মে পচ্চযা মৰণস্স – অহি ৱা মং ডংসেয্য, ৱিচ্ছিকো ৱা মং ডংসেয্য, সতপদী ৱা মং ডংসেয্য; তেন মে অস্স কালকিৰিযা, সো মমস্স অন্তৰাযো. উপক্খলিত্ৱা ৱা পপতেয্যং, ভত্তং ৱা মে ভুত্তং ব্যাপজ্জেয্য, পিত্তং ৱা মে কুপ্পেয্য, সেম্হং ৱা মে কুপ্পেয্য, সত্থকা ৱা মে ৱাতা কুপ্পেয্যুং; তেন মে অস্স কালকিৰিযা, সো মমস্স অন্তৰাযো’তি. তেন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা ইতি পটিসঞ্চিক্খিতব্বং – ‘অত্থি নু খো মে পাপকা অকুসলা ধম্মা অপ্পহীনা, যে মে অস্সু ৰত্তিং কালং কৰোন্তস্স অন্তৰাযাযা’’’তি.

‘‘সচে, ভিক্খৱে, ভিক্খু পচ্চৱেক্খমানো এৱং জানাতি – ‘অত্থি মে পাপকা অকুসলা ধম্মা অপ্পহীনা, যে মে অস্সু ৰত্তিং কালং কৰোন্তস্স অন্তৰাযাযা’তি, তেন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা তেসংযেৱ পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায অধিমত্তো ছন্দো চ ৱাযামো চ উস্সাহো চ উস্সোড়্হী চ অপ্পটিৱানী চ সতি চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ কৰণীযং. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, আদিত্তচেলো ৱা আদিত্তসীসো ৱা তস্সেৱ চেলস্স ৱা সীসস্স ৱা নিব্বাপনায অধিমত্তং ছন্দঞ্চ ৱাযামঞ্চ উস্সাহঞ্চ উস্সোড়্হিঞ্চ অপ্পটিৱানিঞ্চ সতিঞ্চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ কৰেয্য; এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, তেন ভিক্খুনা তেসংযেৱ পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায অধিমত্তো ছন্দো চ ৱাযামো চ উস্সাহো চ উস্সোড়্হী চ অপ্পটিৱানী চ সতি চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ কৰণীযং.

‘‘সচে পন, ভিক্খৱে, ভিক্খু পচ্চৱেক্খমানো এৱং জানাতি – ‘নত্থি মে পাপকা অকুসলা ধম্মা অপ্পহীনা, যে মে অস্সু ৰত্তিং কালং কৰোন্তস্স অন্তৰাযাযা’তি, তেন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা তেনেৱ পীতিপামোজ্জেন ৱিহাতব্বং অহোৰত্তানুসিক্খিনা কুসলেসু ধম্মেসু.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৰত্তিযা নিক্খন্তায দিৱসে পতিহিতে ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘বহুকা খো মে পচ্চযা মৰণস্স – অহি ৱা মং ডংসেয্য, ৱিচ্ছিকো ৱা মং ডংসেয্য, সতপদী ৱা মং ডংসেয্য; তেন মে অস্স কালকিৰিযা সো মমস্স অন্তৰাযো. উপক্খলিত্ৱা ৱা পপতেয্যং, ভত্তং ৱা মে ভুত্তং ব্যাপজ্জেয্য, পিত্তং ৱা মে কুপ্পেয্য, সেম্হং ৱা মে কুপ্পেয্য, সত্থকা ৱা মে ৱাতা কুপ্পেয্যুং; তেন মে অস্স কালকিৰিযা সো মমস্স অন্তৰাযো’তি. তেন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা ইতি পটিসঞ্চিক্খিতব্বং – ‘অত্থি নু খো মে পাপকা অকুসলা ধম্মা অপ্পহীনা, যে মে অস্সু দিৱা কালং কৰোন্তস্স অন্তৰাযাযা’’’তি.

‘‘সচে, ভিক্খৱে, ভিক্খু পচ্চৱেক্খমানো এৱং জানাতি – ‘অত্থি মে পাপকা অকুসলা ধম্মা অপ্পহীনা, যে মে অস্সু দিৱা কালং কৰোন্তস্স অন্তৰাযাযা’তি, তেন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা তেসংযেৱ পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায অধিমত্তো ছন্দো চ ৱাযামো চ উস্সাহো চ উস্সোড়্হী চ অপ্পটিৱানী চ সতি চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ কৰণীযং. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, আদিত্তচেলো ৱা আদিত্তসীসো ৱা তস্সেৱ চেলস্স ৱা সীসস্স ৱা নিব্বাপনায অধিমত্তং ছন্দঞ্চ ৱাযামঞ্চ উস্সাহঞ্চ উস্সোড়্হিঞ্চ অপ্পটিৱানিঞ্চ সতিঞ্চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ কৰেয্য; এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, তেন ভিক্খুনা তেসংযেৱ পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায অধিমত্তো ছন্দো চ ৱাযামো চ উস্সাহো চ উস্সোড়্হী চ অপ্পটিৱানী চ সতি চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ কৰণীযং.

‘‘সচে পন, ভিক্খৱে, ভিক্খু পচ্চৱেক্খমানো এৱং জানাতি – ‘নত্থি মে পাপকা অকুসলা ধম্মা অপ্পহীনা, যে মে অস্সু দিৱা কালং কৰোন্তস্স অন্তৰাযাযা’তি, তেন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা তেনেৱ পীতিপামোজ্জেন ৱিহাতব্বং অহোৰত্তানুসিক্খিনা কুসলেসু ধম্মেসু. এৱং ভাৱিতা খো, ভিক্খৱে, মৰণস্সতি এৱং বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপৰিযোসানা’’তি. দসমং.

সাৰণীযৱগ্গো দুতিযো.