(১৭) ২. আঘাতৱগ্গো
১. পঠমআঘাতপটিৱিনযসুত্তং
১৬১. ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৱে, আঘাতপটিৱিনযা যত্থ ভিক্খুনো উপ্পন্নো আঘাতো সব্বসো পটিৱিনেতব্বো. কতমে পঞ্চ? যস্মিং, ভিক্খৱে, পুগ্গলে আঘাতো জাযেথ, মেত্তা তস্মিং পুগ্গলে ভাৱেতব্বা; এৱং তস্মিং পুগ্গলে আঘাতো পটিৱিনেতব্বো. যস্মিং, ভিক্খৱে, পুগ্গলে আঘাতো জাযেথ, কৰুণা তস্মিং পুগ্গলে ভাৱেতব্বা; এৱং তস্মিং পুগ্গলে আঘাতো পটিৱিনেতব্বো. যস্মিং, ভিক্খৱে, পুগ্গলে আঘাতো জাযেথ, উপেক্খা তস্মিং পুগ্গলে ভাৱেতব্বা; এৱং তস্মিং পুগ্গলে আঘাতো পটিৱিনেতব্বো. যস্মিং, ভিক্খৱে, পুগ্গলে আঘাতো জাযেথ, অসতিঅমনসিকাৰো তস্মিং পুগ্গলে আপজ্জিতব্বো; এৱং তস্মিং পুগ্গলে আঘাতো পটিৱিনেতব্বো. যস্মিং, ভিক্খৱে, পুগ্গলে আঘাতো জাযেথ, কম্মস্সকতা তস্মিং পুগ্গলে অধিট্ঠাতব্বা – ‘কম্মস্সকো অযমাযস্মা কম্মদাযাদো কম্মযোনি কম্মবন্ধু কম্মপ্পটিসৰণো, যং কম্মং কৰিস্সতি কল্যাণং ৱা পাপকং ৱা তস্স দাযাদো ভৱিস্সতী’তি; এৱং তস্মিং পুগ্গলে আঘাতো পটিৱিনেতব্বো. ইমে খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ আঘাতপটিৱিনযা, যত্থ ভিক্খুনো উপ্পন্নো আঘাতো সব্বসো পটিৱিনেতব্বো’’তি. পঠমং.
২. দুতিযআঘাতপটিৱিনযসুত্তং
১৬২. তত্ৰ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘আৱুসো ভিক্খৱে’’তি. ‘‘আৱুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স পচ্চস্সোসুং. আযস্মা সাৰিপুত্তো এতদৱোচ –
‘‘পঞ্চিমে, আৱুসো, আঘাতপটিৱিনযা যত্থ ভিক্খুনো উপ্পন্নো আঘাতো সব্বসো পটিৱিনেতব্বো. কতমে পঞ্চ? ইধাৱুসো, একচ্চো পুগ্গলো অপৰিসুদ্ধকাযসমাচাৰো হোতি পৰিসুদ্ধৱচীসমাচাৰো; এৱৰূপেপি, আৱুসো, পুগ্গলে আঘাতো পটিৱিনেতব্বো. ইধ পনাৱুসো, একচ্চো পুগ্গলো অপৰিসুদ্ধৱচীসমাচাৰো হোতি পৰিসুদ্ধকাযসমাচাৰো; এৱৰূপেপি, আৱুসো, পুগ্গলে আঘাতো পটিৱিনেতব্বো. ইধ পনাৱুসো, একচ্চো পুগ্গলো অপৰিসুদ্ধকাযসমাচাৰো হোতি অপৰিসুদ্ধৱচীসমাচাৰো, লভতি চ কালেন কালং চেতসো ৱিৱৰং চেতসো পসাদং; এৱৰূপেপি, আৱুসো, পুগ্গলে আঘাতো পটিৱিনেতব্বো. ইধ পনাৱুসো, একচ্চো পুগ্গলো অপৰিসুদ্ধকাযসমাচাৰো হোতি অপৰিসুদ্ধৱচীসমাচাৰো, ন চ লভতি কালেন কালং চেতসো ৱিৱৰং চেতসো পসাদং; এৱৰূপেপি, আৱুসো, পুগ্গলে আঘাতো পটিৱিনেতব্বো. ইধ পনাৱুসো, একচ্চো পুগ্গলো পৰিসুদ্ধকাযসমাচাৰো পৰিসুদ্ধৱচীসমাচাৰো, লভতি চ কালেন ৱা কালং চেতসো ৱিৱৰং চেতসো পসাদং; এৱৰূপেপি, আৱুসো, পুগ্গলে আঘাতো পটিৱিনেতব্বো.
‘‘তত্ৰাৱুসো, য্ৱাযং পুগ্গলো অপৰিসুদ্ধকাযসমাচাৰো পৰিসুদ্ধৱচীসমাচাৰো, কথং তস্মিং পুগ্গলে আঘাতো পটিৱিনেতব্বো? সেয্যথাপি, আৱুসো, ভিক্খু পংসুকূলিকো ৰথিযায নন্তকং দিস্ৱা ৱামেন পাদেন নিগ্গণ্হিত্ৱা দক্খিণেন পাদেন পত্থৰিত্ৱা [ৱিত্থাৰেত্ৱা (সী. পী.)], যো তত্থ সাৰো তং পৰিপাতেত্ৱা আদায পক্কমেয্য; এৱমেৱং খ্ৱাৱুসো, য্ৱাযং পুগ্গলো অপৰিসুদ্ধকাযসমাচাৰো পৰিসুদ্ধৱচীসমাচাৰো, যাস্স অপৰিসুদ্ধকাযসমাচাৰতা ন সাস্স তস্মিং সমযে মনসি কাতব্বা, যা চ খ্ৱাস্স পৰিসুদ্ধৱচীসমাচাৰতা সাস্স তস্মিং সমযে মনসি কাতব্বা. এৱং তস্মিং পুগ্গলে আঘাতো পটিৱিনেতব্বো.
‘‘তত্ৰাৱুসো, য্ৱাযং পুগ্গলো অপৰিসুদ্ধৱচীসমাচাৰো পৰিসুদ্ধকাযসমাচাৰো, কথং তস্মিং পুগ্গলে আঘাতো পটিৱিনেতব্বো? সেয্যথাপি, আৱুসো, পোক্খৰণী সেৱালপণকপৰিযোনদ্ধা. অথ পুৰিসো আগচ্ছেয্য ঘম্মাভিতত্তো ঘম্মপৰেতো কিলন্তো তসিতো পিপাসিতো. সো তং পোক্খৰণিং ওগাহেত্ৱা উভোহি হত্থেহি ইতিচিতি চ সেৱালপণকং অপৱিযূহিত্ৱা অঞ্জলিনা পিৱিত্ৱা পক্কমেয্য. এৱমেৱং খো, আৱুসো, য্ৱাযং পুগ্গলো অপৰিসুদ্ধৱচীসমাচাৰো পৰিসুদ্ধকাযসমাচাৰো, যাস্স অপৰিসুদ্ধৱচীসমাচাৰতা ন সাস্স তস্মিং সমযে মনসি কাতব্বা, যা চ খ্ৱাস্স পৰিসুদ্ধকাযসমাচাৰতা সাস্স তস্মিং সমযে মনসি কাতব্বা. এৱং তস্মিং পুগ্গলে আঘাতো পটিৱিনেতব্বো.
‘‘তত্ৰাৱুসো, য্ৱাযং পুগ্গলো অপৰিসুদ্ধকাযসমাচাৰো অপৰিসুদ্ধৱচীসমাচাৰো লভতি চ কালেন কালং চেতসো ৱিৱৰং চেতসো পসাদং, কথং তস্মিং পুগ্গলে আঘাতো পটিৱিনেতব্বো? সেয্যথাপি, আৱুসো, পৰিত্তং গোপদে [গোপদকে (সী. স্যা.)] উদকং. অথ পুৰিসো আগচ্ছেয্য ঘম্মাভিতত্তো ঘম্মপৰেতো কিলন্তো তসিতো পিপাসিতো. তস্স এৱমস্স – ‘ইদং খো পৰিত্তং গোপদে উদকং. সচাহং অঞ্জলিনা ৱা পিৱিস্সামি ভাজনেন ৱা খোভেস্সামিপি তং লোড়েস্সামিপি তং অপেয্যম্পি তং কৰিস্সামি. যংনূনাহং চতুক্কুণ্ডিকো [চতুগুণ্ডিকো (সী.), চতুকুণ্ডিকো (স্যা. কং. পী.), চতুকোণ্ডিকো (দী. নি. ৩.৭)] নিপতিত্ৱা গোপীতকং পিৱিত্ৱা পক্কমেয্য’ন্তি. সো চতুক্কুণ্ডিকো নিপতিত্ৱা গোপীতকং পিৱিত্ৱা পক্কমেয্য. এৱমেৱং খো, আৱুসো, য্ৱাযং পুগ্গলো অপৰিসুদ্ধকাযসমাচাৰো অপৰিসুদ্ধৱচীসমাচাৰো লভতি চ কালেন কালং চেতসো ৱিৱৰং চেতসো পসাদং, যাস্স অপৰিসুদ্ধকাযসমাচাৰতা ন সাস্স তস্মিং সমযে মনসি কাতব্বা; যাপিস্স অপৰিসুদ্ধৱচীসমাচাৰতা ন সাপিস্স তস্মিং সমযে মনসি কাতব্বা. যঞ্চ খো সো লভতি কালেন কালং চেতসো ৱিৱৰং চেতসো পসাদং, তমেৱস্স [তদেৱস্স (সী. স্যা.)] তস্মিং সমযে মনসি কাতব্বং. এৱং তস্মিং পুগ্গলে আঘাতো পটিৱিনেতব্বো.
‘‘তত্ৰাৱুসো, য্ৱাযং পুগ্গলো অপৰিসুদ্ধকাযসমাচাৰো অপৰিসুদ্ধৱচীসমাচাৰো ন চ লভতি কালেন কালং চেতসো ৱিৱৰং চেতসো পসাদং, কথং তস্মিং পুগ্গলে আঘাতো পটিৱিনেতব্বো? সেয্যথাপি, আৱুসো, পুৰিসো আবাধিকো দুক্খিতো বাড়্হগিলানো অদ্ধানমগ্গপ্পটিপন্নো. তস্স পুৰতোপিস্স দূৰে গামো পচ্ছতোপিস্স দূৰে গামো. সো ন লভেয্য সপ্পাযানি ভোজনানি, ন লভেয্য সপ্পাযানি ভেসজ্জানি, ন লভেয্য পতিৰূপং উপট্ঠাকং, ন লভেয্য গামন্তনাযকং. তমেনং অঞ্ঞতৰো পুৰিসো পস্সেয্য অদ্ধানমগ্গপ্পটিপন্নো. সো তস্মিং পুৰিসে কাৰুঞ্ঞংযেৱ উপট্ঠাপেয্য, অনুদ্দযংযেৱ উপট্ঠাপেয্য, অনুকম্পংযেৱ উপট্ঠাপেয্য – ‘অহো ৱতাযং পুৰিসো লভেয্য সপ্পাযানি ভোজনানি, লভেয্য সপ্পাযানি ভেসজ্জানি, লভেয্য পতিৰূপং উপট্ঠাকং, লভেয্য গামন্তনাযকং! তং কিস্স হেতু? মাযং [অযং (ক.)] পুৰিসো ইধেৱ অনযব্যসনং আপজ্জী’তি [আপজ্জেয্য (ক.)]! এৱমেৱং খো, আৱুসো, য্ৱাযং পুগ্গলো অপৰিসুদ্ধকাযসমাচাৰো অপৰিসুদ্ধৱচীসমাচাৰো ন চ লভতি কালেন কালং চেতসো ৱিৱৰং চেতসো পসাদং, এৱৰূপেপি [এৱৰূপে (পী.)], আৱুসো, পুগ্গলে কাৰুঞ্ঞংযেৱ উপট্ঠাপেতব্বং অনুদ্দযাযেৱ উপট্ঠাপেতব্বা অনুকম্পাযেৱ উপট্ঠাপেতব্বা – ‘অহো ৱত অযমাযস্মা কাযদুচ্চৰিতং পহায কাযসুচৰিতং ভাৱেয্য, ৱচীদুচ্চৰিতং পহায ৱচীসুচৰিতং ভাৱেয্য, মনোদুচ্চৰিতং পহায মনোসুচৰিতং ভাৱেয্য! তং কিস্স হেতু? মাযং আযস্মা [অযমাযস্মা (ক.)] কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জী’তি [উপপজ্জতীতি (ক.)]! এৱং তস্মিং পুগ্গলে আঘাতো পটিৱিনেতব্বো.
‘‘তত্ৰাৱুসো, য্ৱাযং পুগ্গলো পৰিসুদ্ধকাযসমাচাৰো পৰিসুদ্ধৱচীসমাচাৰো লভতি চ কালেন কালং চেতসো ৱিৱৰং চেতসো পসাদং, কথং তস্মিং পুগ্গলে আঘাতো পটিৱিনেতব্বো? সেয্যথাপি, আৱুসো, পোক্খৰণী অচ্ছোদকা সাতোদকা সীতোদকা [অচ্ছোদিকা সাতোদিকা সীতোদিকা (সী.)] সেতকা [সেতোদকা (ক.)] সুপতিত্থা ৰমণীযা নানাৰুক্খেহি সঞ্ছন্না. অথ পুৰিসো আগচ্ছেয্য ঘম্মাভিতত্তো ঘম্মপৰেতো কিলন্তো তসিতো পিপাসিতো. সো তং পোক্খৰণিং ওগাহেত্ৱা ন্হাত্ৱা চ পিৱিত্ৱা চ পচ্চুত্তৰিত্ৱা তত্থেৱ ৰুক্খচ্ছাযায নিসীদেয্য ৱা নিপজ্জেয্য ৱা.
এৱমেৱং খো, আৱুসো, য্ৱাযং পুগ্গলো পৰিসুদ্ধকাযসমাচাৰো পৰিসুদ্ধৱচীসমাচাৰো লভতি চ কালেন কালং চেতসো ৱিৱৰং চেতসো পসাদং, যাপিস্স পৰিসুদ্ধকাযসমাচাৰতা সাপিস্স তস্মিং সমযে মনসি কাতব্বা; যাপিস্স পৰিসুদ্ধৱচীসমাচাৰতা সাপিস্স তস্মিং সমযে মনসি কাতব্বা; যম্পি লভতি কালেন কালং চেতসো ৱিৱৰং চেতসো পসাদং, তম্পিস্স তস্মিং সমযে মনসি কাতব্বং. এৱং তস্মিং পুগ্গলে আঘাতো পটিৱিনেতব্বো. সমন্তপাসাদিকং, আৱুসো, পুগ্গলং আগম্ম চিত্তং পসীদতি.
‘‘ইমে খো, আৱুসো, পঞ্চ আঘাতপটিৱিনযা, যত্থ ভিক্খুনো উপ্পন্নো আঘাতো সব্বসো পটিৱিনেতব্বো’’তি. দুতিযং.
৩. সাকচ্ছসুত্তং
১৬৩. তত্ৰ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘আৱুসো ভিক্খৱে’’তি. ‘‘আৱুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স পচ্চস্সোসুং. আযস্মা সাৰিপুত্তো এতদৱোচ –
[অ. নি. ৫.৬৫-৬৬] ‘‘পঞ্চহাৱুসো, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং সাকচ্ছো সব্ৰহ্মচাৰীনং. কতমেহি পঞ্চহি? ইধাৱুসো, ভিক্খু অত্তনা চ সীলসম্পন্নো হোতি, সীলসম্পদাকথায চ আগতং পঞ্হং ব্যাকত্তা হোতি; অত্তনা চ সমাধিসম্পন্নো হোতি, সমাধিসম্পদাকথায চ আগতং পঞ্হং ব্যাকত্তা হোতি; অত্তনা চ পঞ্ঞাসম্পন্নো হোতি, পঞ্ঞাসম্পদাকথায চ আগতং পঞ্হং ব্যাকত্তা হোতি; অত্তনা চ ৱিমুত্তিসম্পন্নো হোতি, ৱিমুত্তিসম্পদাকথায চ আগতং পঞ্হং ব্যাকত্তা হোতি; অত্তনা চ ৱিমুত্তিঞাণদস্সনসম্পন্নো হোতি, ৱিমুত্তিঞাণদস্সনসম্পদাকথায চ আগতং পঞ্হং ব্যাকত্তা হোতি. ইমেহি খো, আৱুসো, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং সাকচ্ছো সব্ৰহ্মচাৰীন’’ন্তি. ততিযং.
৪. সাজীৱসুত্তং
১৬৪. [অ. নি. ৫.৬৫] তত্ৰ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো ভিক্খূ আমন্তেসি…পে… ‘‘পঞ্চহি, আৱুসো, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলংসাজীৱো সব্ৰহ্মচাৰীনং. কতমেহি পঞ্চহি? ইধাৱুসো, ভিক্খু অত্তনা চ সীলসম্পন্নো হোতি, সীলসম্পদাকথায চ আগতং পঞ্হং ব্যাকত্তা হোতি; অত্তনা চ সমাধিসম্পন্নো হোতি, সমাধিসম্পদাকথায চ আগতং পঞ্হং ব্যাকত্তা হোতি; অত্তনা চ পঞ্ঞাসম্পন্নো হোতি, পঞ্ঞাসম্পদাকথায চ আগতং পঞ্হং ব্যাকত্তা হোতি; অত্তনা চ ৱিমুত্তিসম্পন্নো হোতি, ৱিমুত্তিসম্পদাকথায চ আগতং পঞ্হং ব্যাকত্তা হোতি; অত্তনা চ ৱিমুত্তিঞাণদস্সনসম্পন্নো হোতি, ৱিমুত্তিঞাণদস্সনসম্পদাকথায চ আগতং পঞ্হং ব্যাকত্তা হোতি. ইমেহি খো, আৱুসো, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলংসাজীৱো সব্ৰহ্মচাৰীন’’ন্তি. চতুত্থং.
৫. পঞ্হপুচ্ছাসুত্তং
১৬৫. তত্ৰ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো ভিক্খূ আমন্তেসি…পে… ‘‘যো হি কোচি, আৱুসো, পৰং পঞ্হং পুচ্ছতি, সব্বো সো পঞ্চহি ঠানেহি, এতেসং ৱা অঞ্ঞতৰেন. কতমেহি পঞ্চহি? মন্দত্তা মোমূহত্তা [মোমুহত্তা (সী.)] পৰং পঞ্হং পুচ্ছতি, পাপিচ্ছো ইচ্ছাপকতো পৰং পঞ্হং পুচ্ছতি, পৰিভৱং পৰং পঞ্হং পুচ্ছতি, অঞ্ঞাতুকামো পৰং পঞ্হং পুচ্ছতি, অথ ৱা পনেৱংচিত্তো [অথ ৱা পকুপ্পন্তো (সী. পী.)] পৰং পঞ্হং পুচ্ছতি – ‘সচে মে পঞ্হং পুট্ঠো সম্মদেৱ ব্যাকৰিস্সতি ইচ্চেতং কুসলং, নো চে [নো চ (স্যা.)] মে পঞ্হং পুট্ঠো সম্মদেৱ ব্যাকৰিস্সতি অহমস্স সম্মদেৱ ব্যাকৰিস্সামী’তি. যো হি কোচি, আৱুসো, পৰং পঞ্হং পুচ্ছতি, সব্বো সো ইমেহি পঞ্চহি ঠানেহি, এতেসং ৱা অঞ্ঞতৰেন. অহং খো পনাৱুসো, এৱংচিত্তো পৰং পঞ্হং পুচ্ছামি – ‘সচে মে পঞ্হং পুট্ঠো সম্মদেৱ ব্যাকৰিস্সতি ইচ্চেতং কুসলং, নো চে মে পঞ্হং পুট্ঠো সম্মদেৱ ব্যাকৰিস্সতি, অহমস্স সম্মদেৱ ব্যাকৰিস্সামী’’তি. পঞ্চমং.
৬. নিৰোধসুত্তং
১৬৬. তত্ৰ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো ভিক্খূ আমন্তেসি…পে… ‘‘ইধাৱুসো, ভিক্খু সীলসম্পন্নো সমাধিসম্পন্নো পঞ্ঞাসম্পন্নো সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং সমাপজ্জেয্যাপি ৱুট্ঠহেয্যাপি [সমাপজ্জেয্যপি ৱুট্ঠহেয্যপি (সী. স্যা. কং. পী.)] – অত্থেতং ঠানং. নো চে দিট্ঠেৱ ধম্মে অঞ্ঞং আৰাধেয্য, অতিক্কম্মেৱ কবড়ীকাৰাহাৰভক্খানং [কবড়িংকাৰাহাৰভক্খানং (সী. স্যা. কং. পী.)] দেৱানং সহব্যতং অঞ্ঞতৰং মনোমযং কাযং উপপন্নো সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং সমাপজ্জেয্যাপি ৱুট্ঠহেয্যাপি – অত্থেতং ঠান’’ন্তি.
এৱং ৱুত্তে আযস্মা উদাযী আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং এতদৱোচ – ‘‘অট্ঠানং খো এতং, আৱুসো সাৰিপুত্ত, অনৱকাসো যং সো ভিক্খু অতিক্কম্মেৱ কবড়ীকাৰাহাৰভক্খানং দেৱানং সহব্যতং অঞ্ঞতৰং মনোমযং কাযং উপপন্নো সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং সমাপজ্জেয্যাপি ৱুট্ঠহেয্যাপি – নত্থেতং ঠান’’ন্তি.
দুতিযম্পি খো…পে… ততিযম্পি খো আযস্মা সাৰিপুত্তো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ইধাৱুসো, ভিক্খু সীলসম্পন্নো সমাধিসম্পন্নো পঞ্ঞাসম্পন্নো সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং সমাপজ্জেয্যাপি ৱুট্ঠহেয্যাপি – অত্থেতং ঠানং. নো চে দিট্ঠেৱ ধম্মে অঞ্ঞং আৰাধেয্য, অতিক্কম্মেৱ কবড়ীকাৰাহাৰভক্খানং দেৱানং সহব্যতং অঞ্ঞতৰং মনোমযং কাযং উপপন্নো সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং সমাপজ্জেয্যাপি ৱুট্ঠহেয্যাপি – অত্থেতং ঠান’’ন্তি.
ততিযম্পি খো আযস্মা উদাযী আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং এতদৱোচ – ‘‘অট্ঠানং খো এতং, আৱুসো সাৰিপুত্ত, অনৱকাসো যং সো ভিক্খু অতিক্কম্মেৱ কবড়ীকাৰাহাৰভক্খানং দেৱানং সহব্যতং অঞ্ঞতৰং মনোমযং কাযং উপপন্নো সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং সমাপজ্জেয্যাপি ৱুট্ঠহেয্যাপি – নত্থেতং ঠান’’ন্তি.
অথ খো আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স এতদহোসি – ‘‘যাৱততিযকম্পি [যাৱততিযম্পি (সী. স্যা. পী.)] খো মে আযস্মা উদাযী পটিক্কোসতি, ন চ মে কোচি ভিক্খু অনুমোদতি. যংনূনাহং যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমেয্য’’ন্তি. অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা সাৰিপুত্তো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ইধাৱুসো, ভিক্খু সীলসম্পন্নো সমাধিসম্পন্নো পঞ্ঞাসম্পন্নো সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং সমাপজ্জেয্যাপি ৱুট্ঠহেয্যাপি – অত্থেতং ঠানং. নো চে দিট্ঠেৱ ধম্মে অঞ্ঞং আৰাধেয্য, অতিক্কম্মেৱ কবড়ীকাৰাহাৰভক্খানং দেৱানং সহব্যতং অঞ্ঞতৰং মনোমযং কাযং উপপন্নো সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং সমাপজ্জেয্যাপি ৱুট্ঠহেয্যাপি – অত্থেতং ঠান’’ন্তি.
এৱং ৱুত্তে আযস্মা উদাযী আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং এতদৱোচ – ‘‘অট্ঠানং খো এতং, আৱুসো সাৰিপুত্ত, অনৱকাসো যং সো ভিক্খু অতিক্কম্মেৱ কবড়ীকাৰাহাৰভক্খানং দেৱানং সহব্যতং অঞ্ঞতৰং মনোমযং কাযং উপপন্নো সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং সমাপজ্জেয্যাপি ৱুট্ঠহেয্যাপি – নত্থেতং ঠান’’ন্তি.
দুতিযম্পি খো…পে… ততিযম্পি খো আযস্মা সাৰিপুত্তো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ইধাৱুসো, ভিক্খু সীলসম্পন্নো সমাধিসম্পন্নো পঞ্ঞাসম্পন্নো সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং সমাপজ্জেয্যাপি ৱুট্ঠহেয্যাপি – অত্থেতং ঠানং. নো চে দিট্ঠেৱ ধম্মে অঞ্ঞং আৰাধেয্য, অতিক্কম্মেৱ কবড়ীকাৰাহাৰভক্খানং দেৱানং সহব্যতং অঞ্ঞতৰং মনোমযং কাযং উপপন্নো সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং সমাপজ্জেয্যাপি ৱুট্ঠহেয্যাপি – অত্থেতং ঠান’’ন্তি.
ততিযম্পি খো আযস্মা উদাযী আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং এতদৱোচ – ‘‘অট্ঠানং খো এতং, আৱুসো সাৰিপুত্ত, অনৱকাসো যং সো ভিক্খু অতিক্কম্মেৱ কবড়ীকাৰাহাৰভক্খানং দেৱানং সহব্যতং অঞ্ঞতৰং মনোমযং কাযং উপপন্নো সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং সমাপজ্জেয্যাপি ৱুট্ঠহেয্যাপি – নত্থেতং ঠান’’ন্তি.
অথ খো আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স এতদহোসি – ‘‘ভগৱতোপি খো মে সম্মুখা আযস্মা উদাযী যাৱততিযকং পটিক্কোসতি, ন চ মে কোচি ভিক্খু অনুমোদতি. যংনূনাহং তুণ্হী অস্স’’ন্তি. অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো তুণ্হী অহোসি.
অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং উদাযিং আমন্তেসি – ‘‘কং পন ত্ৱং, উদাযি, মনোমযং কাযং পচ্চেসী’’তি? ‘‘যে তে, ভন্তে, দেৱা অৰূপিনো সঞ্ঞামযা’’তি. ‘‘কিং নু খো তুয্হং, উদাযি, বালস্স অব্যত্তস্স ভণিতেন! ত্ৱম্পি নাম ভণিতব্বং মঞ্ঞসী’’তি! অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘অত্থি নাম, আনন্দ, থেৰং ভিক্খুং ৱিহেসিযমানং অজ্ঝুপেক্খিস্সথ. ন হি নাম, আনন্দ, কাৰুঞ্ঞম্পি ভৱিস্সতি থেৰম্হি [ব্যত্তম্হি (স্যা. কং. ক.)] ভিক্খুম্হি ৱিহেসিযমানম্হী’’তি.
অথ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সীলসম্পন্নো সমাধিসম্পন্নো পঞ্ঞাসম্পন্নো সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং সমাপজ্জেয্যাপি ৱুট্ঠহেয্যাপি – অত্থেতং ঠানং. নো চে দিট্ঠেৱ ধম্মে অঞ্ঞং আৰাধেয্য, অতিক্কম্মেৱ কবড়ীকাৰাহাৰভক্খানং দেৱানং সহব্যতং অঞ্ঞতৰং মনোমযং কাযং উপপন্নো সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং সমাপজ্জেয্যাপি ৱুট্ঠহেয্যাপি – অত্থেতং ঠান’’ন্তি. ইদমৱোচ ভগৱা. ইদং ৱত্ৱান সুগতো উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং পাৱিসি.
অথ খো আযস্মা আনন্দো অচিৰপক্কন্তস্স ভগৱতো যেনাযস্মা উপৱাণো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং উপৱাণং এতদৱোচ – ‘‘ইধাৱুসো উপৱাণ, অঞ্ঞে থেৰে ভিক্খূ ৱিহেসেন্তি. মযং তেন ন মুচ্চাম. অনচ্ছৰিযং খো, পনেতং আৱুসো উপৱাণ, যং ভগৱা সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো এতদেৱ আৰব্ভ উদাহৰেয্য যথা আযস্মন্তংযেৱেত্থ উপৱাণং পটিভাসেয্য. ইদানেৱ অম্হাকং সাৰজ্জং ওক্কন্ত’’ন্তি. অথ খো ভগৱা সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো যেন উপট্ঠানসালা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো ভগৱা আযস্মন্তং উপৱাণং এতদৱোচ –
‘‘কতীহি নু খো, উপৱাণ, ধম্মেহি সমন্নাগতো থেৰো ভিক্খু সব্ৰহ্মচাৰীনং পিযো চ হোতি মনাপো চ গৰু চ ভাৱনীযো চা’’তি? ‘‘পঞ্চহি, ভন্তে, ধম্মেহি সমন্নাগতো থেৰো ভিক্খু সব্ৰহ্মচাৰীনং পিযো চ হোতি মনাপো চ গৰু চ ভাৱনীযো চ. কতমেহি পঞ্চহি? ইধ, ভন্তে, থেৰো ভিক্খু সীলৱা হোতি…পে… সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু; বহুস্সুতো হোতি…পে… দিট্ঠিযা সুপ্পটিৱিদ্ধা; কল্যাণৱাচো হোতি কল্যাণৱাক্কৰণো পোৰিযা ৱাচায সমন্নাগতো ৱিস্সট্ঠায অনেলগলায [অনেলগড়ায (স্যা. কং.)] অত্থস্স ৱিঞ্ঞাপনিযা; চতুন্নং ঝানানং আভিচেতসিকানং দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰানং নিকামলাভী হোতি অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী; আসৱানং খযা…পে… সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. ইমেহি খো, ভন্তে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো থেৰো ভিক্খু সব্ৰহ্মচাৰীনং পিযো চ হোতি মনাপো চ গৰু চ ভাৱনীযো চা’’তি.
‘‘সাধু সাধু, উপৱাণ! ইমেহি খো, উপৱাণ, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো থেৰো ভিক্খু সব্ৰহ্মচাৰীনং পিযো চ হোতি মনাপো চ গৰু চ ভাৱনীযো চ. ইমে চে, উপৱাণ, পঞ্চ ধম্মা থেৰস্স ভিক্খুনো ন সংৱিজ্জেয্যুং, তং সব্ৰহ্মচাৰী ন সক্কৰেয্যুং ন গৰুং কৰেয্যুং ন মানেয্যুং ন পূজেয্যুং খণ্ডিচ্চেন পালিচ্চেন ৱলিত্তচতায. যস্মা চ খো, উপৱাণ, ইমে পঞ্চ ধম্মা থেৰস্স ভিক্খুনো সংৱিজ্জন্তি, তস্মা তং সব্ৰহ্মচাৰী সক্কৰোন্তি গৰুং কৰোন্তি মানেন্তি পূজেন্তী’’তি. ছট্ঠং.
৭. চোদনাসুত্তং
১৬৭. তত্ৰ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘চোদকেন, আৱুসো, ভিক্খুনা পৰং চোদেতুকামেন পঞ্চ ধম্মে অজ্ঝত্তং উপট্ঠাপেত্ৱা পৰো চোদেতব্বো’’.
‘‘কতমে পঞ্চ? কালেন ৱক্খামি, নো অকালেন; ভূতেন ৱক্খামি, নো অভূতেন; সণ্হেন ৱক্খামি, নো ফৰুসেন; অত্থসংহিতেন ৱক্খামি, নো অনত্থসংহিতেন; মেত্তচিত্তো [মেত্তচিত্তেন (সী. পী. ক.) চূড়ৱ. ৪০০ পস্সিতব্বং] ৱক্খামি, নো দোসন্তৰো [দোসন্তৰেন (সী. পী. ক.)]. চোদকেন, আৱুসো, ভিক্খুনা পৰং চোদেতুকামেন ইমে পঞ্চ ধম্মে অজ্ঝত্তং উপট্ঠাপেত্ৱা পৰো চোদেতব্বো.
‘‘ইধাহং, আৱুসো, একচ্চং পুগ্গলং পস্সামি অকালেন চোদিযমানং নো কালেন কুপিতং, অভূতেন চোদিযমানং নো ভূতেন কুপিতং, ফৰুসেন চোদিযমানং নো সণ্হেন কুপিতং, অনত্থসংহিতেন চোদিযমানং নো অত্থসংহিতেন কুপিতং, দোসন্তৰেন চোদিযমানং নো মেত্তচিত্তেন কুপিতং.
‘‘অধম্মচুদিতস্স, আৱুসো, ভিক্খুনো পঞ্চহাকাৰেহি অৱিপ্পটিসাৰো উপদহাতব্বো [উপদহিতব্বো (সী. স্যা. পী.)] – ‘অকালেনাযস্মা চুদিতো নো কালেন, অলং তে অৱিপ্পটিসাৰায; অভূতেনাযস্মা চুদিতো নো ভূতেন, অলং তে অৱিপ্পটিসাৰায; ফৰুসেনাযস্মা চুদিতো নো সণ্হেন, অলং তে অৱিপ্পটিসাৰায; অনত্থসংহিতেনাযস্মা চুদিতো নো অত্থসংহিতেন, অলং তে অৱিপ্পটিসাৰায; দোসন্তৰেনাযস্মা চুদিতো নো মেত্তচিত্তেন, অলং তে অৱিপ্পটিসাৰাযা’তি. অধম্মচুদিতস্স, আৱুসো, ভিক্খুনো ইমেহি পঞ্চহাকাৰেহি অৱিপ্পটিসাৰো উপদহাতব্বো.
‘‘অধম্মচোদকস্স, আৱুসো, ভিক্খুনো পঞ্চহাকাৰেহি ৱিপ্পটিসাৰো উপদহাতব্বো – ‘অকালেন তে, আৱুসো, চোদিতো [চুদিতো (সী. স্যা. পী.)] নো কালেন, অলং তে ৱিপ্পটিসাৰায; অভূতেন তে, আৱুসো, চোদিতো নো ভূতেন, অলং তে ৱিপ্পটিসাৰায; ফৰুসেন তে, আৱুসো, চোদিতো নো সণ্হেন, অলং তে ৱিপ্পটিসাৰায; অনত্থসংহিতেন তে, আৱুসো, চোদিতো নো অত্থসংহিতেন, অলং তে ৱিপ্পটিসাৰায; দোসন্তৰেন তে, আৱুসো, চোদিতো নো মেত্তচিত্তেন, অলং তে ৱিপ্পটিসাৰাযা’তি. অধম্মচোদকস্স, আৱুসো, ভিক্খুনো ইমেহি পঞ্চহাকাৰেহি ৱিপ্পটিসাৰো উপদহাতব্বো. তং কিস্স হেতু? যথা ন অঞ্ঞোপি ভিক্খু অভূতেন চোদেতব্বং মঞ্ঞেয্যাতি.
‘‘ইধ পনাহং, আৱুসো, একচ্চং পুগ্গলং পস্সামি কালেন চোদিযমানং নো অকালেন কুপিতং, ভূতেন চোদিযমানং নো অভূতেন কুপিতং, সণ্হেন চোদিযমানং নো ফৰুসেন কুপিতং, অত্থসংহিতেন চোদিযমানং নো অনত্থসংহিতেন কুপিতং, মেত্তচিত্তেন চোদিযমানং নো দোসন্তৰেন কুপিতং.
‘‘ধম্মচুদিতস্স, আৱুসো, ভিক্খুনো পঞ্চহাকাৰেহি ৱিপ্পটিসাৰো উপদহাতব্বো – ‘কালেনাযস্মা চুদিতো নো অকালেন, অলং তে ৱিপ্পটিসাৰায; ভূতেনাযস্মা চুদিতো নো অভূতেন, অলং তে ৱিপ্পটিসাৰায; সণ্হেনাযস্মা চুদিতো নো ফৰুসেন, অলং তে ৱিপ্পটিসাৰায; অত্থসংহিতেনাযস্মা চুদিতো নো অনত্থসংহিতেন, অলং তে ৱিপ্পটিসাৰায; মেত্তচিত্তেনাযস্মা চুদিতো নো দোসন্তৰেন, অলং তে ৱিপ্পটিসাৰাযা’তি. ধম্মচুদিতস্স, আৱুসো, ভিক্খুনো ইমেহি পঞ্চহাকাৰেহি ৱিপ্পটিসাৰো উপদহাতব্বো.
‘‘ধম্মচোদকস্স, আৱুসো, ভিক্খুনো পঞ্চহাকাৰেহি অৱিপ্পটিসাৰো উপদহাতব্বো – ‘কালেন তে, আৱুসো, চোদিতো নো অকালেন, অলং তে অৱিপ্পটিসাৰায; ভূতেন তে, আৱুসো, চোদিতো নো অভূতেন, অলং তে অৱিপ্পটিসাৰায; সণ্হেন তে, আৱুসো, চোদিতো নো ফৰুসেন, অলং তে অৱিপ্পটিসাৰায; অত্থসংহিতেন তে, আৱুসো, চোদিতো নো অনত্থসংহিতেন, অলং তে অৱিপ্পটিসাৰায; মেত্তচিত্তেন তে, আৱুসো, চোদিতো নো দোসন্তৰেন, অলং তে অৱিপ্পটিসাৰাযা’তি. ধম্মচোদকস্স, আৱুসো, ভিক্খুনো ইমেহি পঞ্চহাকাৰেহি অৱিপ্পটিসাৰো উপদহাতব্বো. তং কিস্স হেতু? যথা অঞ্ঞোপি ভিক্খু ভূতেন চোদিতব্বং মঞ্ঞেয্যাতি.
‘‘চুদিতেন, আৱুসো, পুগ্গলেন দ্ৱীসু ধম্মেসু পতিট্ঠাতব্বং – সচ্চে চ, অকুপ্পে চ. মং চেপি [পঞ্চহি (স্যা. ক.)], আৱুসো, পৰে চোদেয্যুং কালেন ৱা অকালেন ৱা ভূতেন ৱা অভূতেন ৱা সণ্হেন ৱা ফৰুসেন ৱা অত্থসংহিতেন ৱা অনত্থসংহিতেন ৱা মেত্তচিত্তা [মেত্তচিত্তেন (সী. পী. ক.) ম. নি. ১.২২৭ পস্সিতব্বং] ৱা দোসন্তৰা [দোসন্তৰেন (সী. পী. ক.)] ৱা, অহম্পি দ্ৱীসুযেৱ ধম্মেসু পতিট্ঠহেয্যং – সচ্চে চ, অকুপ্পে চ. সচে জানেয্যং – ‘অত্থেসো মযি ধম্মো’তি, ‘অত্থী’তি নং ৱদেয্যং – ‘সংৱিজ্জতেসো মযি ধম্মো’তি. সচে জানেয্যং – ‘নত্থেসো মযি ধম্মো’তি, ‘নত্থী’তি নং ৱদেয্যং – ‘নেসো ধম্মো মযি সংৱিজ্জতী’তি.
‘‘এৱম্পি খো তে [এৱম্পি খো (ক.)], সাৰিপুত্ত, ৱুচ্চমানা অথ চ পনিধেকচ্চে মোঘপুৰিসা ন পদক্খিণং গণ্হন্তী’’তি.
‘‘যে তে, ভন্তে, পুগ্গলা অস্সদ্ধা জীৱিকত্থা ন সদ্ধা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতা সঠা মাযাৱিনো কেতবিনো [কেটুভিনো (সী. স্যা. কং. পী.)] উদ্ধতা উন্নড়া চপলা মুখৰা ৱিকিণ্ণৱাচা ইন্দ্ৰিযেসু অগুত্তদ্ৱাৰা ভোজনে অমত্তঞ্ঞুনো জাগৰিযং অননুযুত্তা সামঞ্ঞে অনপেক্খৱন্তো সিক্খায ন তিব্বগাৰৱা বাহুলিকা সাথলিকা ওক্কমনে পুব্বঙ্গমা পৱিৱেকে নিক্খিত্তধুৰা কুসীতা হীনৱীৰিযা মুট্ঠস্সতিনো অসম্পজানা অসমাহিতা ৱিব্ভন্তচিত্তা দুপ্পঞ্ঞা এড়মূগা, তে মযা এৱং ৱুচ্চমানা ন পদক্খিণং গণ্হন্তি.
‘‘যে পন তে, ভন্তে, কুলপুত্তা সদ্ধা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতা অসঠা অমাযাৱিনো অকেতবিনো অনুদ্ধতা অনুন্নড়া অচপলা অমুখৰা অৱিকিণ্ণৱাচা ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰা ভোজনে মত্তঞ্ঞুনো জাগৰিযং অনুযুত্তা সামঞ্ঞে অপেক্খৱন্তো সিক্খায তিব্বগাৰৱা ন বাহুলিকা ন সাথলিকা ওক্কমনে নিক্খিত্তধুৰা পৱিৱেকে পুব্বঙ্গমা আৰদ্ধৱীৰিযা পহিতত্তা উপট্ঠিতস্সতিনো সম্পজানা সমাহিতা একগ্গচিত্তা পঞ্ঞৱন্তো অনেড়মূগা, তে মযা এৱং ৱুচ্চমানা পদক্খিণং গণ্হন্তীতি.
‘‘যে তে, সাৰিপুত্ত, পুগ্গলা অস্সদ্ধা জীৱিকত্থা ন সদ্ধা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতা সঠা মাযাৱিনো কেতবিনো উদ্ধতা উন্নড়া চপলা মুখৰা ৱিকিণ্ণৱাচা ইন্দ্ৰিযেসু অগুত্তদ্ৱাৰা ভোজনে অমত্তঞ্ঞুনো জাগৰিযং অননুযুত্তা সামঞ্ঞে অনপেক্খৱন্তো সিক্খায ন তিব্বগাৰৱা বাহুলিকা সাথলিকা ওক্কমনে পুব্বঙ্গমা পৱিৱেকে নিক্খিত্তধুৰা কুসীতা হীনৱীৰিযা মুট্ঠস্সতিনো অসম্পজানা অসমাহিতা ৱিব্ভন্তচিত্তা দুপ্পঞ্ঞা এড়মূগা, তিট্ঠন্তু তে.
‘‘যে পন, তে সাৰিপুত্ত, কুলপুত্তা সদ্ধা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতা অসঠা অমাযাৱিনো অকেতবিনো অনুদ্ধতা অনুন্নড়া অচপলা অমুখৰা অৱিকিণ্ণৱাচা ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰা ভোজনে মত্তঞ্ঞুনো জাগৰিযং অনুযুত্তা সামঞ্ঞে অপেক্খৱন্তো সিক্খায তিব্বগাৰৱা ন বাহুলিকা ন সাথলিকা ওক্কমনে নিক্খিত্তধুৰা পৱিৱেকে পুব্বঙ্গমা আৰদ্ধৱীৰিযা পহিতত্তা উপট্ঠিতস্সতিনো সম্পজানা সমাহিতা একগ্গচিত্তা পঞ্ঞৱন্তো অনেড়মূগা, তে ত্ৱং, সাৰিপুত্ত, ৱদেয্যাসি. ওৱদ, সাৰিপুত্ত, সব্ৰহ্মচাৰী; অনুসাস, সাৰিপুত্ত, সব্ৰহ্মচাৰী – ‘অসদ্ধম্মা ৱুট্ঠাপেত্ৱা সদ্ধম্মে পতিট্ঠাপেস্সামি সব্ৰহ্মচাৰী’তি. এৱঞ্হি তে, সাৰিপুত্ত, সিক্খিতব্ব’’ন্তি. সত্তমং.
৮. সীলসুত্তং
১৬৮. তত্ৰ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘দুস্সীলস্স, আৱুসো, সীলৱিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি সম্মাসমাধি; সম্মাসমাধিম্হি অসতি সম্মাসমাধিৱিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি যথাভূতঞাণদস্সনং; যথাভূতঞাণদস্সনে অসতি যথাভূতঞাণদস্সনৱিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি নিব্বিদাৱিৰাগো; নিব্বিদাৱিৰাগে অসতি নিব্বিদাৱিৰাগৱিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি ৱিমুত্তিঞাণদস্সনং. সেয্যথাপি, আৱুসো, ৰুক্খো সাখাপলাসৱিপন্নো. তস্স পপটিকাপি ন পাৰিপূৰিং গচ্ছতি, তচোপি …পে… ফেগ্গুপি… সাৰোপি ন পাৰিপূৰিং গচ্ছতি. এৱমেৱং খো, আৱুসো, দুস্সীলস্স সীলৱিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি সম্মাসমাধি; সম্মাসমাধিম্হি অসতি সম্মাসমাধিৱিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি যথাভূতঞাণদস্সনং; যথাভূতঞাণদস্সনে অসতি যথাভূতঞাণদস্সনৱিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি নিব্বিদাৱিৰাগো; নিব্বিদাৱিৰাগে অসতি নিব্বিদাৱিৰাগৱিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি ৱিমুত্তিঞাণদস্সনং.
‘‘সীলৱতো, আৱুসো, সীলসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি সম্মাসমাধি; সম্মাসমাধিম্হি সতি সম্মাসমাধিসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি যথাভূতঞাণদস্সনং; যথাভূতঞাণদস্সনে সতি যথাভূতঞাণদস্সনসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি নিব্বিদাৱিৰাগো; নিব্বিদাৱিৰাগে সতি নিব্বিদাৱিৰাগসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি ৱিমুত্তিঞাণদস্সনং. সেয্যথাপি, আৱুসো, ৰুক্খো, সাখাপলাসসম্পন্নো. তস্স পপটিকাপি পাৰিপূৰিং গচ্ছতি, তচোপি…পে… ফেগ্গুপি… সাৰোপি পাৰিপূৰিং গচ্ছতি. এৱমেৱং খো, আৱুসো, সীলৱতো সীলসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি সম্মাসমাধি; সম্মাসমাধিম্হি সতি সম্মাসমাধিসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি যথাভূতঞাণদস্সনং; যথাভূতঞাণদস্সনে সতি যথাভূতঞাণদস্সনসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি নিব্বিদাৱিৰাগো; নিব্বিদাৱিৰাগে সতি নিব্বিদাৱিৰাগসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি ৱিমুত্তিঞাণদস্সন’’ন্তি [অ. নি. ৫.১৬৮; ৬.৫০; ৭.৬৫]. অট্ঠমং.
৯. খিপ্পনিসন্তিসুত্তং
১৬৯. অথ খো আযস্মা আনন্দো যেনাযস্মা সাৰিপুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মতা সাৰিপুত্তেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং [সাৰাণীযং (সী. স্যা. কং. পী.)] ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং এতদৱোচ –
‘‘কিত্তাৱতা নু খো, আৱুসো সাৰিপুত্ত, ভিক্খু খিপ্পনিসন্তি চ হোতি, কুসলেসু ধম্মেসু সুগ্গহিতগ্গাহী চ, বহুঞ্চ গণ্হাতি, গহিতঞ্চস্স নপ্পমুস্সতী’’তি? ‘‘আযস্মা খো আনন্দো বহুস্সুতো. পটিভাতু আযস্মন্তংযেৱ আনন্দ’’ন্তি. ‘‘তেনহাৱুসো সাৰিপুত্ত, সুণাহি, সাধুকং মনসি কৰোহি; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱমাৱুসো’’তি খো আযস্মা সাৰিপুত্তো আযস্মতো আনন্দস্স পচ্চস্সোসি. আযস্মা আনন্দো এতদৱোচ –
‘‘ইধাৱুসো সাৰিপুত্ত, ভিক্খু অত্থকুসলো চ হোতি, ধম্মকুসলো চ, ব্যঞ্জনকুসলো চ, নিৰুত্তিকুসলো চ, পুব্বাপৰকুসলো চ. এত্তাৱতা খো, আৱুসো সাৰিপুত্ত, ভিক্খু খিপ্পনিসন্তি চ হোতি কুসলেসু ধম্মেসু, সুগ্গহিতগ্গাহী চ, বহুঞ্চ গণ্হাতি, গহিতঞ্চস্স নপ্পমুস্সতী’’তি. ‘‘অচ্ছৰিযং, আৱুসো! অব্ভুতং, আৱুসো!! যাৱ সুভাসিতং চিদং আযস্মতা আনন্দেন. ইমেহি চ মযং পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতং আযস্মন্তং আনন্দং ধাৰেম – ‘আযস্মা আনন্দো অত্থকুসলো ধম্মকুসলো ব্যঞ্জনকুসলো নিৰুত্তিকুসলো পুব্বাপৰকুসলো’’’তি. নৱমং.
১০. ভদ্দজিসুত্তং
১৭০. একং সমযং আযস্মা আনন্দো কোসম্বিযং ৱিহৰতি ঘোসিতাৰামে. অথ খো আযস্মা ভদ্দজি যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মতা আনন্দেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং ভদ্দজিং আযস্মা আনন্দো এতদৱোচ – ‘‘কিং নু খো, আৱুসো ভদ্দজি, দস্সনানং অগ্গং, কিং সৱনানং অগ্গং, কিং সুখানং অগ্গং, কিং সঞ্ঞানং অগ্গং, কিং ভৱানং অগ্গ’’ন্তি?
‘‘অত্থাৱুসো, ব্ৰহ্মা অভিভূ অনভিভূতো অঞ্ঞদত্থুদসো ৱসৱত্তী, যো তং ব্ৰহ্মানং পস্সতি, ইদং দস্সনানং অগ্গং. অত্থাৱুসো, আভস্সৰা নাম দেৱা সুখেন অভিসন্না পৰিসন্না. তে কদাচি কৰহচি উদানং উদানেন্তি – ‘অহো সুখং, অহো সুখ’ন্তি! যো তং সদ্দং সুণাতি, ইদং সৱনানং অগ্গং. অত্থাৱুসো, সুভকিণ্হা নাম দেৱা. তে সন্তংযেৱ তুসিতা সুখং পটিৱেদেন্তি, ইদং সুখানং অগ্গং. অত্থাৱুসো, আকিঞ্চঞ্ঞাযতনূপগা দেৱা, ইদং সঞ্ঞানং অগ্গং. অত্থাৱুসো, নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনূপগা দেৱা, ইদং ভৱানং অগ্গ’’ন্তি. ‘‘সমেতি খো ইদং আযস্মতো ভদ্দজিস্স, যদিদং বহুনা জনেনা’’তি?
‘‘আযস্মা খো, আনন্দো, বহুস্সুতো. পটিভাতু আযস্মন্তংযেৱ আনন্দ’’ন্তি. ‘‘তেনহাৱুসো ভদ্দজি, সুণাহি, সাধুকং মনসি কৰোহি; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱমাৱুসো’’তি খো আযস্মা ভদ্দজি আযস্মতো আনন্দস্স পচ্চস্সোসি. আযস্মা আনন্দো এতদৱোচ –
‘‘যথা পস্সতো খো, আৱুসো, অনন্তৰা আসৱানং খযো হোতি, ইদং দস্সনানং অগ্গং. যথা সুণতো অনন্তৰা আসৱানং খযো হোতি, ইদং সৱনানং অগ্গং. যথা সুখিতস্স অনন্তৰা আসৱানং খযো হোতি, ইদং সুখানং অগ্গং. যথা সঞ্ঞিস্স অনন্তৰা আসৱানং খযো হোতি, ইদং সঞ্ঞানং অগ্গং. যথা ভূতস্স অনন্তৰা আসৱানং খযো হোতি, ইদং ভৱানং অগ্গ’’ন্তি. দসমং.
আঘাতৱগ্গো দুতিযো.