(১৬) ১. সদ্ধম্মৱগ্গো

১. পঠমসম্মত্তনিযামসুত্তং

১৫১. ‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো সুণন্তোপি সদ্ধম্মং অভব্বো নিযামং ওক্কমিতুং কুসলেসু ধম্মেসু সম্মত্তং. কতমেহি পঞ্চহি? কথং পৰিভোতি, কথিকং [কথিতং (ক.)] পৰিভোতি, অত্তানং পৰিভোতি, ৱিক্খিত্তচিত্তো ধম্মং সুণাতি, অনেকগ্গচিত্তো অযোনিসো চ [অযোনিসো (স্যা. কং.)] মনসি কৰোতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো সুণন্তোপি সদ্ধম্মং অভব্বো নিযামং ওক্কমিতুং কুসলেসু ধম্মেসু সম্মত্তং.

‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো সুণন্তো সদ্ধম্মং ভব্বো নিযামং ওক্কমিতুং কুসলেসু ধম্মেসু সম্মত্তং. কতমেহি পঞ্চহি? ন কথং পৰিভোতি, ন কথিকং পৰিভোতি, ন অত্তানং পৰিভোতি, অৱিক্খিত্তচিত্তো ধম্মং সুণাতি, একগ্গচিত্তো যোনিসো চ মনসি কৰোতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো সুণন্তো সদ্ধম্মং ভব্বো নিযামং ওক্কমিতুং কুসলেসু ধম্মেসু সম্মত্ত’’ন্তি. পঠমং.

২. দুতিযসম্মত্তনিযামসুত্তং

১৫২. ‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো সুণন্তোপি সদ্ধম্মং অভব্বো নিযামং ওক্কমিতুং কুসলেসু ধম্মেসু সম্মত্তং. কতমেহি পঞ্চহি? কথং পৰিভোতি, কথিকং পৰিভোতি, অত্তানং পৰিভোতি, দুপ্পঞ্ঞো হোতি জড়ো এড়মূগো, অনঞ্ঞাতে অঞ্ঞাতমানী হোতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো সুণন্তোপি সদ্ধম্মং অভব্বো নিযামং ওক্কমিতুং কুসলেসু ধম্মেসু সম্মত্তং.

‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো সুণন্তো সদ্ধম্মং ভব্বো নিযামং ওক্কমিতুং কুসলেসু ধম্মেসু সম্মত্তং. কতমেহি পঞ্চহি? ন কথং পৰিভোতি, ন কথিকং পৰিভোতি, ন অত্তানং পৰিভোতি, পঞ্ঞৱা হোতি অজড়ো অনেড়মূগো, ন অনঞ্ঞাতে অঞ্ঞাতমানী হোতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো সুণন্তো সদ্ধম্মং ভব্বো নিযামং ওক্কমিতুং কুসলেসু ধম্মেসু সম্মত্ত’’ন্তি. দুতিযং.

৩. ততিযসম্মত্তনিযামসুত্তং

১৫৩. ‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো সুণন্তোপি সদ্ধম্মং অভব্বো নিযামং ওক্কমিতুং কুসলেসু ধম্মেসু সম্মত্তং. কতমেহি পঞ্চহি? মক্খী ধম্মং সুণাতি মক্খপৰিযুট্ঠিতো, উপাৰম্ভচিত্তো [সউপাৰম্ভচিত্তো (স্যা. কং.)] ধম্মং সুণাতি ৰন্ধগৱেসী, ধম্মদেসকে আহতচিত্তো হোতি খীলজাতো [খিলজাতো (স্যা. পী.)], দুপ্পঞ্ঞো হোতি জড়ো এড়মূগো, অনঞ্ঞাতে অঞ্ঞাতমানী হোতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো সুণন্তোপি সদ্ধম্মং অভব্বো নিযামং ওক্কমিতুং কুসলেসু ধম্মেসু সম্মত্তং.

‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো সুণন্তো সদ্ধম্মং ভব্বো নিযামং ওক্কমিতুং কুসলেসু ধম্মেসু সম্মত্তং. কতমেহি পঞ্চহি? অমক্খী ধম্মং সুণাতি ন মক্খপৰিযুট্ঠিতো, অনুপাৰম্ভচিত্তো ধম্মং সুণাতি ন ৰন্ধগৱেসী, ধম্মদেসকে অনাহতচিত্তো হোতি অখীলজাতো, পঞ্ঞৱা হোতি অজড়ো অনেড়মূগো, ন অনঞ্ঞাতে অঞ্ঞাতমানী হোতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো সুণন্তো সদ্ধম্মং ভব্বো নিযামং ওক্কমিতুং কুসলেসু ধম্মেসু সম্মত্ত’’ন্তি. ততিযং.

৪. পঠমসদ্ধম্মসম্মোসসুত্তং

১৫৪. ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৱে, ধম্মা সদ্ধম্মস্স সম্মোসায অন্তৰধানায সংৱত্তন্তি. কতমে পঞ্চ? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খূ ন সক্কচ্চং ধম্মং সুণন্তি, ন সক্কচ্চং ধম্মং পৰিযাপুণন্তি, ন সক্কচ্চং ধম্মং ধাৰেন্তি, ন সক্কচ্চং ধাতানং [ধতানং (সী. স্যা. কং. পী.)] ধম্মানং অত্থং উপপৰিক্খন্তি, ন সক্কচ্চং অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মং পটিপজ্জন্তি. ইমে খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ ধম্মা সদ্ধম্মস্স সম্মোসায অন্তৰধানায সংৱত্তন্তি.

‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৱে, ধম্মা সদ্ধম্মস্স ঠিতিযা অসম্মোসায অনন্তৰধানায সংৱত্তন্তি. কতমে পঞ্চ? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খূ সক্কচ্চং ধম্মং সুণন্তি, সক্কচ্চং ধম্মং পৰিযাপুণন্তি, সক্কচ্চং ধম্মং ধাৰেন্তি, সক্কচ্চং ধাতানং ধম্মানং অত্থং উপপৰিক্খন্তি, সক্কচ্চং অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মং পটিপজ্জন্তি. ইমে খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ ধম্মা সদ্ধম্মস্স ঠিতিযা অসম্মোসায অনন্তৰধানায সংৱত্তন্তী’’তি. চতুত্থং.

৫. দুতিযসদ্ধম্মসম্মোসসুত্তং

১৫৫. ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৱে, ধম্মা সদ্ধম্মস্স সম্মোসায অন্তৰধানায সংৱত্তন্তি. কতমে পঞ্চ? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খূ ধম্মং ন পৰিযাপুণন্তি – সুত্তং, গেয্যং, ৱেয্যাকৰণং, গাথং, উদানং, ইতিৱুত্তকং, জাতকং, অব্ভুতধম্মং, ৱেদল্লং. অযং, ভিক্খৱে, পঠমো ধম্মো সদ্ধম্মস্স সম্মোসায অন্তৰধানায সংৱত্ততি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খূ যথাসুতং যথাপৰিযত্তং ধম্মং ন ৱিত্থাৰেন পৰেসং দেসেন্তি. অযং, ভিক্খৱে, দুতিযো ধম্মো সদ্ধম্মস্স সম্মোসায অন্তৰধানায সংৱত্ততি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খূ যথাসুতং যথাপৰিযত্তং ধম্মং ন ৱিত্থাৰেন পৰং [পৰেসং (সী. স্যা. কং. পী.), পৰে (?)] ৱাচেন্তি. অযং, ভিক্খৱে, ততিযো ধম্মো সদ্ধম্মস্স সম্মোসায অন্তৰধানায সংৱত্ততি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খূ যথাসুতং যথাপৰিযত্তং ধম্মং ন ৱিত্থাৰেন সজ্ঝাযং কৰোন্তি. অযং, ভিক্খৱে, চতুত্থো ধম্মো সদ্ধম্মস্স সম্মোসায অন্তৰধানায সংৱত্ততি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খূ যথাসুতং যথাপৰিযত্তং ধম্মং ন চেতসা অনুৱিতক্কেন্তি অনুৱিচাৰেন্তি মনসানুপেক্খন্তি. অযং, ভিক্খৱে, পঞ্চমো ধম্মো সদ্ধম্মস্স সম্মোসায অন্তৰধানায সংৱত্ততি. ইমে খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ ধম্মা সদ্ধম্মস্স সম্মোসায অন্তৰধানায সংৱত্তন্তি.

‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৱে, ধম্মা সদ্ধম্মস্স ঠিতিযা অসম্মোসায অনন্তৰধানায সংৱত্তন্তি. কতমে পঞ্চ? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খূ ধম্মং পৰিযাপুণন্তি – সুত্তং, গেয্যং, ৱেয্যাকৰণং, গাথং, উদানং, ইতিৱুত্তকং, জাতকং, অব্ভুতধম্মং, ৱেদল্লং. অযং, ভিক্খৱে, পঠমো ধম্মো সদ্ধম্মস্স ঠিতিযা অসম্মোসায অনন্তৰধানায সংৱত্ততি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খূ যথাসুতং যথাপৰিযত্তং ধম্মং ৱিত্থাৰেন পৰেসং দেসেন্তি. অযং, ভিক্খৱে, দুতিযো ধম্মো সদ্ধম্মস্স ঠিতিযা অসম্মোসায অনন্তৰধানায সংৱত্ততি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খূ যথাসুতং যথাপৰিযত্তং ধম্মং ৱিত্থাৰেন পৰং ৱাচেন্তি. অযং, ভিক্খৱে, ততিযো ধম্মো সদ্ধম্মস্স ঠিতিযা অসম্মোসায অনন্তৰধানায সংৱত্ততি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খূ যথাসুতং যথাপৰিযত্তং ধম্মং ৱিত্থাৰেন সজ্ঝাযং কৰোন্তি. অযং, ভিক্খৱে, চতুত্থো ধম্মো সদ্ধম্মস্স ঠিতিযা অসম্মোসায অনন্তৰধানায সংৱত্ততি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খূ যথাসুতং যথাপৰিযত্তং ধম্মং চেতসা অনুৱিতক্কেন্তি অনুৱিচাৰেন্তি মনসানুপেক্খন্তি. অযং, ভিক্খৱে, পঞ্চমো ধম্মো সদ্ধম্মস্স ঠিতিযা অসম্মোসায অনন্তৰধানায সংৱত্ততি. ইমে খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ ধম্মা সদ্ধম্মস্স ঠিতিযা অসম্মোসায অনন্তৰধানায সংৱত্তন্তী’’তি. পঞ্চমং.

৬. ততিযসদ্ধম্মসম্মোসসুত্তং

১৫৬. [অ. নি. ৪.১৬০] ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৱে, ধম্মা সদ্ধম্মস্স সম্মোসায অন্তৰধানায সংৱত্তন্তি. কতমে পঞ্চ? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খূ দুগ্গহিতং সুত্তন্তং পৰিযাপুণন্তি দুন্নিক্খিত্তেহি পদব্যঞ্জনেহি. দুন্নিক্খিত্তস্স, ভিক্খৱে, পদব্যঞ্জনস্স অত্থোপি দুন্নযো হোতি. অযং, ভিক্খৱে, পঠমো ধম্মো সদ্ধম্মস্স সম্মোসায অন্তৰধানায সংৱত্ততি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খূ দুব্বচা হোন্তি, দোৱচস্সকৰণেহি ধম্মেহি সমন্নাগতা, অক্খমা অপ্পদক্খিণগ্গাহিনো অনুসাসনিং. অযং, ভিক্খৱে, দুতিযো ধম্মো সদ্ধম্মস্স সম্মোসায অন্তৰধানায সংৱত্ততি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, যে তে ভিক্খূ বহুস্সুতা আগতাগমা ধম্মধৰা ৱিনযধৰা মাতিকাধৰা, তে ন সক্কচ্চং সুত্তন্তং পৰং ৱাচেন্তি; তেসং অচ্চযেন ছিন্নমূলকো সুত্তন্তো হোতি অপ্পটিসৰণো. অযং, ভিক্খৱে, ততিযো ধম্মো সদ্ধম্মস্স সম্মোসায অন্তৰধানায সংৱত্ততি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, থেৰা ভিক্খূ বাহুলিকা হোন্তি সাথলিকা ওক্কমনে পুব্বঙ্গমা পৱিৱেকে নিক্খিত্তধুৰা, ন ৱীৰিযং আৰভন্তি অপ্পত্তস্স পত্তিযা অনধিগতস্স অধিগমায অসচ্ছিকতস্স সচ্ছিকিৰিযায. তেসং পচ্ছিমা জনতা দিট্ঠানুগতিং আপজ্জতি. সাপি হোতি বাহুলিকা সাথলিকা ওক্কমনে পুব্বঙ্গমা পৱিৱেকে নিক্খিত্তধুৰা, ন ৱীৰিযং আৰভতি অপ্পত্তস্স পত্তিযা অনধিগতস্স অধিগমায অসচ্ছিকতস্স সচ্ছিকিৰিযায. অযং, ভিক্খৱে, চতুত্থো ধম্মো সদ্ধম্মস্স সম্মোসায অন্তৰধানায সংৱত্ততি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, সঙ্ঘো ভিন্নো হোতি. সঙ্ঘে খো পন, ভিক্খৱে, ভিন্নে অঞ্ঞমঞ্ঞং অক্কোসা চ হোন্তি, অঞ্ঞমঞ্ঞং পৰিভাসা চ হোন্তি, অঞ্ঞমঞ্ঞং পৰিক্খেপা চ হোন্তি, অঞ্ঞমঞ্ঞং পৰিচ্চজনা [পৰিচ্চজা (স্যা. কং.)] চ হোন্তি. তত্থ অপ্পসন্না চেৱ নপ্পসীদন্তি, পসন্নানঞ্চ একচ্চানং অঞ্ঞথত্তং হোতি. অযং, ভিক্খৱে, পঞ্চমো ধম্মো সদ্ধম্মস্স সম্মোসায অন্তৰধানায সংৱত্ততি. ইমে খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ ধম্মা সদ্ধম্মস্স সম্মোসায অন্তৰধানায সংৱত্তন্তি.

‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৱে, ধম্মা সদ্ধম্মস্স ঠিতিযা অসম্মোসায অনন্তৰধানায সংৱত্তন্তি. কতমে পঞ্চ? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খূ সুগ্গহিতং সুত্তন্তং পৰিযাপুণন্তি সুনিক্খিত্তেহি পদব্যঞ্জনেহি. সুনিক্খিত্তস্স, ভিক্খৱে, পদব্যঞ্জনস্স অত্থোপি সুনযো হোতি. অযং, ভিক্খৱে, পঠমো ধম্মো সদ্ধম্মস্স ঠিতিযা অসম্মোসায অনন্তৰধানায সংৱত্ততি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খূ সুৱচা হোন্তি সোৱচস্সকৰণেহি ধম্মেহি সমন্নাগতা, খমা পদক্খিণগ্গাহিনো অনুসাসনিং. অযং, ভিক্খৱে, দুতিযো ধম্মো সদ্ধম্মস্স ঠিতিযা অসম্মোসায অনন্তৰধানায সংৱত্ততি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, যে তে ভিক্খূ বহুস্সুতা আগতাগমা ধম্মধৰা ৱিনযধৰা মাতিকাধৰা, তে সক্কচ্চং সুত্তন্তং পৰং ৱাচেন্তি; তেসং অচ্চযেন ন ছিন্নমূলকো [অচ্ছিন্নমূলকো (ক.) অ. নি. ৪.১৬০] সুত্তন্তো হোতি সপ্পটিসৰণো. অযং, ভিক্খৱে, ততিযো ধম্মো সদ্ধম্মস্স ঠিতিযা অসম্মোসায অনন্তৰধানায সংৱত্ততি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, থেৰা ভিক্খূ ন বাহুলিকা হোন্তি ন সাথলিকা, ওক্কমনে নিক্খিত্তধুৰা পৱিৱেকে পুব্বঙ্গমা; ৱীৰিযং আৰভন্তি অপ্পত্তস্স পত্তিযা অনধিগতস্স অধিগমায অসচ্ছিকতস্স সচ্ছিকিৰিযায. তেসং পচ্ছিমা জনতা দিট্ঠানুগতিং আপজ্জতি. সাপি হোতি ন বাহুলিকা ন সাথলিকা, ওক্কমনে নিক্খিত্তধুৰা পৱিৱেকে পুব্বঙ্গমা, ৱীৰিযং আৰভতি অপ্পত্তস্স পত্তিযা অনধিগতস্স অধিগমায অসচ্ছিকতস্স সচ্ছিকিৰিযায. অযং, ভিক্খৱে, চতুত্থো ধম্মো সদ্ধম্মস্স ঠিতিযা অসম্মোসায অনন্তৰধানায সংৱত্ততি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, সঙ্ঘো সমগ্গো সম্মোদমানো অৱিৱদমানো একুদ্দেসো ফাসুং ৱিহৰতি. সঙ্ঘে খো পন, ভিক্খৱে, সমগ্গে ন চেৱ অঞ্ঞমঞ্ঞং অক্কোসা হোন্তি, ন চ অঞ্ঞমঞ্ঞং পৰিভাসা হোন্তি, ন চ অঞ্ঞমঞ্ঞং পৰিক্খেপা হোন্তি, ন চ অঞ্ঞমঞ্ঞং পৰিচ্চজনা হোন্তি. তত্থ অপ্পসন্না চেৱ পসীদন্তি, পসন্নানঞ্চ ভিয্যোভাৱো হোতি. অযং, ভিক্খৱে, পঞ্চমো ধম্মো সদ্ধম্মস্স ঠিতিযা অসম্মোসায অনন্তৰধানায সংৱত্ততি. ইমে খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ ধম্মা সদ্ধম্মস্স ঠিতিযা অসম্মোসায অনন্তৰধানায সংৱত্তন্তী’’তি. ছট্ঠং.

৭. দুক্কথাসুত্তং

১৫৭. ‘‘পঞ্চন্নং, ভিক্খৱে, পুগ্গলানং কথা দুক্কথা পুগ্গলে পুগ্গলং [পুগ্গলং পুগ্গলং (সী. পী.)] উপনিধায. কতমেসং পঞ্চন্নং? অস্সদ্ধস্স, ভিক্খৱে, সদ্ধাকথা দুক্কথা; দুস্সীলস্স সীলকথা দুক্কথা; অপ্পস্সুতস্স বাহুসচ্চকথা দুক্কথা; মচ্ছৰিস্স [মচ্ছৰিযস্স (সী. পী. ক.)] চাগকথা দুক্কথা; দুপ্পঞ্ঞস্স পঞ্ঞাকথা দুক্কথা.

‘‘কস্মা চ, ভিক্খৱে, অস্সদ্ধস্স সদ্ধাকথা দুক্কথা? অস্সদ্ধো, ভিক্খৱে, সদ্ধাকথায কচ্ছমানায অভিসজ্জতি কুপ্পতি ব্যাপজ্জতি পতিত্থীযতি কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকৰোতি. তং কিস্স হেতু? তঞ্হি সো, ভিক্খৱে, সদ্ধাসম্পদং অত্তনি ন সমনুপস্সতি [ন সম্পস্সতি (সী.)], ন চ লভতি ততোনিদানং পীতিপামোজ্জং. তস্মা অস্সদ্ধস্স সদ্ধাকথা দুক্কথা.

‘‘কস্মা চ, ভিক্খৱে, দুস্সীলস্স সীলকথা দুক্কথা? দুস্সীলো, ভিক্খৱে, সীলকথায কচ্ছমানায অভিসজ্জতি কুপ্পতি ব্যাপজ্জতি পতিত্থীযতি কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকৰোতি. তং কিস্স হেতু? তঞ্হি সো, ভিক্খৱে, সীলসম্পদং অত্তনি ন সমনুপস্সতি ন চ লভতি ততোনিদানং পীতিপামোজ্জং. তস্মা দুস্সীলস্স সীলকথা দুক্কথা.

‘‘কস্মা চ, ভিক্খৱে, অপ্পস্সুতস্স বাহুসচ্চকথা দুক্কথা? অপ্পস্সুতো, ভিক্খৱে, বাহুসচ্চকথায কচ্ছমানায অভিসজ্জতি কুপ্পতি ব্যাপজ্জতি পতিত্থীযতি কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকৰোতি. তং কিস্স হেতু? তঞ্হি সো, ভিক্খৱে, সুতসম্পদং অত্তনি ন সমনুপস্সতি, ন চ লভতি ততোনিদানং পীতিপামোজ্জং. তস্মা অপ্পস্সুতস্স বাহুসচ্চকথা দুক্কথা.

‘‘কস্মা চ, ভিক্খৱে, মচ্ছৰিস্স চাগকথা দুক্কথা? মচ্ছৰী, ভিক্খৱে, চাগকথায কচ্ছমানায অভিসজ্জতি কুপ্পতি ব্যাপজ্জতি পতিত্থীযতি কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকৰোতি. তং কিস্স হেতু? তঞ্হি সো, ভিক্খৱে, চাগসম্পদং অত্তনি ন সমনুপস্সতি ন চ লভতি ততোনিদানং পীতিপামোজ্জং. তস্মা মচ্ছৰিস্স চাগকথা দুক্কথা.

‘‘কস্মা চ, ভিক্খৱে, দুপ্পঞ্ঞস্স পঞ্ঞাকথা দুক্কথা? দুপ্পঞ্ঞো, ভিক্খৱে, পঞ্ঞাকথায কচ্ছমানায অভিসজ্জতি কুপ্পতি ব্যাপজ্জতি পতিত্থীযতি কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকৰোতি. তং কিস্স হেতু? তঞ্হি সো, ভিক্খৱে, পঞ্ঞাসম্পদং অত্তনি ন সমনুপস্সতি, ন চ লভতি ততোনিদানং পীতিপামোজ্জং. তস্মা দুপ্পঞ্ঞস্স পঞ্ঞাকথা দুক্কথা. ইমেসং খো, ভিক্খৱে, পঞ্চন্নং পুগ্গলানং কথা দুক্কথা পুগ্গলে পুগ্গলং উপনিধায.

‘‘পঞ্চন্নং, ভিক্খৱে, পুগ্গলানং কথা সুকথা পুগ্গলে পুগ্গলং উপনিধায. কতমেসং পঞ্চন্নং? সদ্ধস্স, ভিক্খৱে, সদ্ধাকথা সুকথা; সীলৱতো সীলকথা সুকথা; বহুস্সুতস্স বাহুসচ্চকথা সুকথা; চাগৱতো চাগকথা সুকথা; পঞ্ঞৱতো পঞ্ঞাকথা সুকথা.

‘‘কস্মা চ, ভিক্খৱে, সদ্ধস্স সদ্ধাকথা সুকথা? সদ্ধো, ভিক্খৱে, সদ্ধাকথায কচ্ছমানায নাভিসজ্জতি ন কুপ্পতি ন ব্যাপজ্জতি ন পতিত্থীযতি ন কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকৰোতি. তং কিস্স হেতু? তঞ্হি সো, ভিক্খৱে, সদ্ধাসম্পদং অত্তনি সমনুপস্সতি লভতি চ ততোনিদানং পীতিপামোজ্জং. তস্মা সদ্ধস্স সদ্ধাকথা সুকথা.

‘‘কস্মা চ, ভিক্খৱে, সীলৱতো সীলকথা সুকথা? সীলৱা, ভিক্খৱে, সীলকথায কচ্ছমানায নাভিসজ্জতি ন কুপ্পতি ন ব্যাপজ্জতি ন পতিত্থীযতি ন কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকৰোতি. তং কিস্স হেতু? তঞ্হি সো, ভিক্খৱে, সীলসম্পদং অত্তনি সমনুপস্সতি, লভতি চ ততোনিদানং পীতিপামোজ্জং. তস্মা সীলৱতো সীলকথা সুকথা.

‘‘কস্মা চ, ভিক্খৱে, বহুস্সুতস্স বাহুসচ্চকথা সুকথা? বহুস্সুতো, ভিক্খৱে, বাহুসচ্চকথায কচ্ছমানায নাভিসজ্জতি ন কুপ্পতি ন ব্যাপজ্জতি ন পতিত্থীযতি ন কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকৰোতি. তং কিস্স হেতু? তঞ্হি সো, ভিক্খৱে, সুতসম্পদং অত্তনি সমনুপস্সতি, লভতি চ ততোনিদানং পীতিপামোজ্জং. তস্মা বহুস্সুতস্স বাহুসচ্চকথা সুকথা.

‘‘কস্মা চ, ভিক্খৱে, চাগৱতো চাগকথা সুকথা? চাগৱা, ভিক্খৱে, চাগকথায কচ্ছমানায নাভিসজ্জতি ন কুপ্পতি ন ব্যাপজ্জতি ন পতিত্থীযতি ন কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকৰোতি. তং কিস্স হেতু? তঞ্হি সো, ভিক্খৱে, চাগসম্পদং অত্তনি সমনুপস্সতি, লভতি চ ততোনিদানং পীতিপামোজ্জং. তস্মা চাগৱতো চাগকথা সুকথা.

‘‘কস্মা চ, ভিক্খৱে, পঞ্ঞৱতো পঞ্ঞাকথা সুকথা? পঞ্ঞৱা, ভিক্খৱে, পঞ্ঞাকথায কচ্ছমানায নাভিসজ্জতি ন কুপ্পতি ন ব্যাপজ্জতি ন পতিত্থীযতি ন কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকৰোতি. তং কিস্স হেতু? তঞ্হি সো, ভিক্খৱে, পঞ্ঞাসম্পদং অত্তনি সমনুপস্সতি লভতি চ ততোনিদানং পীতিপামোজ্জং. তস্মা পঞ্ঞৱতো পঞ্ঞাকথা সুকথা. ইমেসং খো, ভিক্খৱে, পঞ্চন্নং পুগ্গলানং কথা সুকথা পুগ্গলে পুগ্গলং উপনিধাযা’’তি. সত্তমং.

৮. সাৰজ্জসুত্তং

১৫৮. ‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু সাৰজ্জং ওক্কন্তো [ওক্কমন্তো (ক.)] হোতি. কতমেহি পঞ্চহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অস্সদ্ধো হোতি, দুস্সীলো হোতি, অপ্পস্সুতো হোতি, কুসীতো হোতি, দুপঞ্ঞো হোতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু সাৰজ্জং ওক্কন্তো হোতি.

‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু ৱিসাৰদো হোতি. কতমেহি পঞ্চহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সদ্ধো হোতি, সীলৱা হোতি, বহুস্সুতো হোতি, আৰদ্ধৱীৰিযো হোতি, পঞ্ঞৱা হোতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু ৱিসাৰদো হোতী’’তি. অট্ঠমং.

৯. উদাযীসুত্তং

১৫৯. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা কোসম্বিযং ৱিহৰতি ঘোসিতাৰামে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা উদাযী মহতিযা গিহিপৰিসায পৰিৱুতো ধম্মং দেসেন্তো নিসিন্নো হোতি. অদ্দসা খো আযস্মা আনন্দো আযস্মন্তং উদাযিং মহতিযা গিহিপৰিসায পৰিৱুতং ধম্মং দেসেন্তং নিসিন্নং. দিস্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘আযস্মা, ভন্তে, উদাযী মহতিযা গিহিপৰিসায পৰিৱুতো ধম্মং দেসেতী’’তি [দেসেন্তো নিসিন্নো’’তি (স্যা.)].

‘‘ন খো, আনন্দ, সুকৰং পৰেসং ধম্মং দেসেতুং. পৰেসং, আনন্দ, ধম্মং দেসেন্তেন পঞ্চ ধম্মে অজ্ঝত্তং উপট্ঠাপেত্ৱা পৰেসং ধম্মো দেসেতব্বো. কতমে পঞ্চ? ‘অনুপুব্বিং কথং [আনুপুব্বিকথং (সী.), অনুপুব্বিকথং (স্যা. পী. ক.)] কথেস্সামী’তি পৰেসং ধম্মো দেসেতব্বো; ‘পৰিযাযদস্সাৱী কথং কথেস্সামী’তি পৰেসং ধম্মো দেসেতব্বো; ‘অনুদ্দযতং পটিচ্চ কথং কথেস্সামী’তি পৰেসং ধম্মো দেসেতব্বো; ‘ন আমিসন্তৰো কথং কথেস্সামী’তি পৰেসং ধম্মো দেসেতব্বো; ‘অত্তানঞ্চ পৰঞ্চ অনুপহচ্চ কথং কথেস্সামী’তি পৰেসং ধম্মো দেসেতব্বো. ন খো, আনন্দ, সুকৰং পৰেসং ধম্মং দেসেতুং. পৰেসং, আনন্দ, ধম্মং দেসেন্তেন ইমে পঞ্চ ধম্মে অজ্ঝত্তং উপট্ঠাপেত্ৱা পৰেসং ধম্মো দেসেতব্বো’’তি. নৱমং.

১০. দুপ্পটিৱিনোদযসুত্তং

১৬০. ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৱে, উপ্পন্না দুপ্পটিৱিনোদযা. কতমে পঞ্চ? উপ্পন্নো ৰাগো দুপ্পটিৱিনোদযো, উপ্পন্নো দোসো দুপ্পটিৱিনোদযো, উপ্পন্নো মোহো দুপ্পটিৱিনোদযো, উপ্পন্নং পটিভানং দুপ্পটিৱিনোদযং, উপ্পন্নং গমিকচিত্তং দুপ্পটিৱিনোদযং. ইমে খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ উপ্পন্না দুপ্পটিৱিনোদযা’’তি. দসমং.

সদ্ধম্মৱগ্গো পঠমো.