২. দুতিযপণ্ণাসকং

(৬) ১. নীৱৰণৱগ্গো

১. আৱৰণসুত্তং

৫১. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৱো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৱে, আৱৰণা নীৱৰণা চেতসো অজ্ঝাৰুহা পঞ্ঞায দুব্বলীকৰণা. কতমে পঞ্চ? কামচ্ছন্দো, ভিক্খৱে, আৱৰণো নীৱৰণো চেতসো অজ্ঝাৰুহো পঞ্ঞায দুব্বলীকৰণো. ব্যাপাদো, ভিক্খৱে, আৱৰণো নীৱৰণো চেতসো অজ্ঝাৰুহো পঞ্ঞায দুব্বলীকৰণো. থিনমিদ্ধং, ভিক্খৱে, আৱৰণং নীৱৰণং চেতসো অজ্ঝাৰুহং পঞ্ঞায দুব্বলীকৰণং. উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং, ভিক্খৱে, আৱৰণং নীৱৰণং চেতসো অজ্ঝাৰুহং পঞ্ঞায দুব্বলীকৰণং. ৱিচিকিচ্ছা, ভিক্খৱে, আৱৰণা নীৱৰণা চেতসো অজ্ঝাৰুহা পঞ্ঞায দুব্বলীকৰণা. ইমে খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ আৱৰণা নীৱৰণা চেতসো অজ্ঝাৰুহা পঞ্ঞায দুব্বলীকৰণা.

‘‘সো ৱত, ভিক্খৱে, ভিক্খু ইমে পঞ্চ আৱৰণে নীৱৰণে চেতসো অজ্ঝাৰুহে পঞ্ঞায দুব্বলীকৰণে অপ্পহায, অবলায পঞ্ঞায দুব্বলায অত্তত্থং ৱা ঞস্সতি পৰত্থং ৱা ঞস্সতি উভযত্থং ৱা ঞস্সতি উত্তৰি [উত্তৰিং (সী. স্যা. কং. পী.)] ৱা মনুস্সধম্মা অলমৰিযঞাণদস্সনৱিসেসং সচ্ছিকৰিস্সতীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, নদী পব্বতেয্যা দূৰঙ্গমা [দূৰগমা (সী.)] সীঘসোতা হাৰহাৰিনী. তস্সা পুৰিসো উভতো নঙ্গলমুখানি ৱিৱৰেয্য. এৱঞ্হি সো, ভিক্খৱে, মজ্ঝে নদিযা সোতো ৱিক্খিত্তো ৱিসটো ব্যাদিণ্ণো নেৱ [ন চেৱ (ক.)] দূৰঙ্গমো অস্স ন [ন চ (ক.)] সীঘসোতো ন [ন চ (ক.)] হাৰহাৰী [হাৰহাৰিণী (সী.)]. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, সো ৱত ভিক্খু ইমে পঞ্চ আৱৰণে নীৱৰণে চেতসো অজ্ঝাৰুহে পঞ্ঞায দুব্বলীকৰণে অপ্পহায, অবলায পঞ্ঞায দুব্বলায অত্তত্থং ৱা ঞস্সতি পৰত্থং ৱা ঞস্সতি উভযত্থং ৱা ঞস্সতি উত্তৰি ৱা মনুস্সধম্মা অলমৰিযঞাণদস্সনৱিসেসং সচ্ছিকৰিস্সতীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি.

‘‘সো ৱত, ভিক্খৱে, ভিক্খু ইমে পঞ্চ আৱৰণে নীৱৰণে চেতসো অজ্ঝাৰুহে পঞ্ঞায দুব্বলীকৰণে পহায, বলৱতিযা পঞ্ঞায অত্তত্থং ৱা ঞস্সতি পৰত্থং ৱা ঞস্সতি উভযত্থং ৱা ঞস্সতি উত্তৰি ৱা মনুস্সধম্মা অলমৰিযঞাণদস্সনৱিসেসং সচ্ছিকৰিস্সতীতি ঠানমেতং ৱিজ্জতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, নদী পব্বতেয্যা দূৰঙ্গমা সীঘসোতা হাৰহাৰিনী. তস্সা পুৰিসো উভতো নঙ্গলমুখানি পিদহেয্য. এৱঞ্হি সো, ভিক্খৱে, মজ্ঝে নদিযা সোতো অৱিক্খিত্তো অৱিসটো অব্যাদিণ্ণো দূৰঙ্গমো চেৱ অস্স সীঘসোতো চ হাৰহাৰী চ. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, সো ৱত ভিক্খু ইমে পঞ্চ আৱৰণে নীৱৰণে চেতসো অজ্ঝাৰুহে পঞ্ঞায দুব্বলীকৰণে পহায, বলৱতিযা পঞ্ঞায অত্তত্থং ৱা ঞস্সতি পৰত্থং ৱা ঞস্সতি উভযত্থং ৱা ঞস্সতি উত্তৰি ৱা মনুস্সধম্মা অলমৰিযঞাণদস্সনৱিসেসং সচ্ছিকৰিস্সতীতি ঠানমেতং ৱিজ্জতী’’তি. পঠমং.

২. অকুসলৰাসিসুত্তং

৫২. ‘‘অকুসলৰাসীতি, ভিক্খৱে, ৱদমানো পঞ্চ নীৱৰণে [ইমে পঞ্চ নীৱৰণে (সী.)] সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য. কেৱলো হাযং [হযং (সী.), চাযং (স্যা. কং.), সাযং (ক.)], ভিক্খৱে, অকুসলৰাসি যদিদং পঞ্চ নীৱৰণা. কতমে পঞ্চ? কামচ্ছন্দনীৱৰণং, ব্যাপাদনীৱৰণং, থিনমিদ্ধনীৱৰণং, উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চনীৱৰণং, ৱিচিকিচ্ছানীৱৰণং. অকুসলৰাসীতি, ভিক্খৱে, ৱদমানো ইমে পঞ্চ নীৱৰণে সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য. কেৱলো হাযং, ভিক্খৱে, অকুসলৰাসি যদিদং পঞ্চ নীৱৰণা’’তি. দুতিযং.

৩. পধানিযঙ্গসুত্তং

৫৩. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, পধানিযঙ্গানি. কতমানি পঞ্চ? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সদ্ধো হোতি, সদ্দহতি তথাগতস্স বোধিং – ‘ইতিপি সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা’তি. অপ্পাবাধো হোতি অপ্পাতঙ্কো; সমৱেপাকিনিযা গহণিযা সমন্নাগতো নাতিসীতায নাচ্চুণ্হায মজ্ঝিমায পধানক্খমায; অসঠো হোতি অমাযাৱী; যথাভূতং অত্তানং আৱিকত্তা সত্থৰি ৱা ৱিঞ্ঞূসু ৱা সব্ৰহ্মচাৰীসু; আৰদ্ধৱীৰিযো ৱিহৰতি অকুসলানং ধম্মানং পহানায কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায, থামৱা দড়্হপৰক্কমো অনিক্খিত্তধুৰো কুসলেসু ধম্মেসু; পঞ্ঞৱা হোতি, উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অৰিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা. ইমানি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ পধানিযঙ্গানী’’তি. ততিযং.

৪. সমযসুত্তং

৫৪. ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৱে, অসমযা পধানায. কতমে পঞ্চ? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু জিণ্ণো হোতি জৰাযাভিভূতো. অযং, ভিক্খৱে, পঠমো অসমযো পধানায.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু ব্যাধিতো হোতি ব্যাধিনাভিভূতো. অযং, ভিক্খৱে, দুতিযো অসমযো পধানায.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, দুব্ভিক্খং হোতি দুস্সস্সং দুল্লভপিণ্ডং, ন সুকৰং উঞ্ছেন পগ্গহেন যাপেতুং. অযং, ভিক্খৱে, ততিযো অসমযো পধানায.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভযং হোতি অটৱিসঙ্কোপো, চক্কসমাৰূড়্হা জানপদা পৰিযাযন্তি. অযং, ভিক্খৱে, চতুত্থো অসমযো পধানায.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, সঙ্ঘো ভিন্নো হোতি. সঙ্ঘে খো পন, ভিক্খৱে, ভিন্নে অঞ্ঞমঞ্ঞং অক্কোসা চ হোন্তি, অঞ্ঞমঞ্ঞং পৰিভাসা চ হোন্তি, অঞ্ঞমঞ্ঞং পৰিক্খেপা চ হোন্তি, অঞ্ঞমঞ্ঞং পৰিচ্চজা চ হোন্তি. তত্থ অপ্পসন্না চেৱ নপ্পসীদন্তি, পসন্নানঞ্চ একচ্চানং অঞ্ঞথত্তং হোতি. অযং, ভিক্খৱে, পঞ্চমো অসমযো পধানায. ইমে খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ অসমযা পধানাযাতি.

‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৱে, সমযা পধানায. কতমে পঞ্চ? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু দহৰো হোতি যুৱা সুসু কাড়কেসো ভদ্ৰেন যোব্বনেন সমন্নাগতো পঠমেন ৱযসা. অযং, ভিক্খৱে, পঠমো সমযো পধানায.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু অপ্পাবাধো হোতি অপ্পাতঙ্কো, সমৱেপাকিনিযা গহণিযা সমন্নাগতো নাতিসীতায নাচ্চুণ্হায মজ্ঝিমায পধানক্খমায. অযং, ভিক্খৱে, দুতিযো সমযো পধানায.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, সুভিক্খং হোতি সুসস্সং সুলভপিণ্ডং, সুকৰং উঞ্ছেন পগ্গহেন যাপেতুং. অযং, ভিক্খৱে, ততিযো সমযো পধানায.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, মনুস্সা সমগ্গা সম্মোদমানা অৱিৱদমানা খীৰোদকীভূতা অঞ্ঞমঞ্ঞং পিযচক্খূহি সম্পস্সন্তা ৱিহৰন্তি. অযং, ভিক্খৱে, চতুত্থো সমযো পধানায.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, সঙ্ঘো সমগ্গো সম্মোদমানো অৱিৱদমানো একুদ্দেসো ফাসু ৱিহৰতি. সঙ্ঘে খো পন, ভিক্খৱে, সমগ্গে ন চেৱ অঞ্ঞমঞ্ঞং অক্কোসা হোন্তি, ন চ অঞ্ঞমঞ্ঞং পৰিভাসা হোন্তি, ন চ অঞ্ঞমঞ্ঞং পৰিক্খেপা হোন্তি, ন চ অঞ্ঞমঞ্ঞং পৰিচ্চজা হোন্তি. তত্থ অপ্পসন্না চেৱ পসীদন্তি, পসন্নানঞ্চ ভিয্যোভাৱো [ভীয্যোভাৱায (ক.)] হোতি. অযং, ভিক্খৱে, পঞ্চমো সমযো পধানায. ইমে খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ সমযা পধানাযা’’তি. চতুত্থং.

৫. মাতাপুত্তসুত্তং

৫৫. একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন সাৱত্থিযং উভো মাতাপুত্তা ৱস্সাৱাসং উপগমিংসু [উপসঙ্কমিংসু (ক.)] – ভিক্খু চ ভিক্খুনী চ. তে অঞ্ঞমঞ্ঞস্স অভিণ্হং দস্সনকামা অহেসুং. মাতাপি পুত্তস্স অভিণ্হং দস্সনকামা অহোসি; পুত্তোপি মাতৰং অভিণ্হং দস্সনকামো অহোসি. তেসং অভিণ্হং দস্সনা সংসগ্গো অহোসি. সংসগ্গে সতি ৱিস্সাসো অহোসি. ৱিস্সাসে সতি ওতাৰো অহোসি. তে ওতিণ্ণচিত্তা সিক্খং অপচ্চক্খায দুব্বল্যং অনাৱিকত্ৱা মেথুনং ধম্মং পটিসেৱিংসু.

অথ খো সম্বহুলা ভিক্খূ যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্নো খো তে ভিক্খূ ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘ইধ, ভন্তে, সাৱত্থিযং উভো মাতাপুত্তা ৱস্সাৱাসং উপগমিংসু – ভিক্খু চ ভিক্খুনী চ, তে অঞ্ঞমঞ্ঞস্স অভিণ্হং দস্সনকামা অহেসুং, মাতাপি পুত্তস্স অভিণ্হং দস্সনকামা অহোসি, পুত্তোপি মাতৰং অভিণ্হং দস্সনকামো অহোসি. তেসং অভিণ্হং দস্সনা সংসগ্গো অহোসি, সংসগ্গে সতি ৱিস্সাসো অহোসি, ৱিস্সাসে সতি ওতাৰো অহোসি, তে ওতিণ্ণচিত্তা সিক্খং অপচ্চক্খায দুব্বল্যং অনাৱিকত্ৱা মেথুনং ধম্মং পটিসেৱিংসূ’’তি.

‘‘কিং নু সো, ভিক্খৱে, মোঘপুৰিসো মঞ্ঞতি – ‘ন মাতা পুত্তে সাৰজ্জতি, পুত্তো ৱা পন মাতৰী’তি? নাহং, ভিক্খৱে, অঞ্ঞং একৰূপম্পি সমনুপস্সামি এৱং [যং এৱং (সী.)] ৰজনীযং এৱং কমনীযং এৱং মদনীযং এৱং বন্ধনীযং এৱং মুচ্ছনীযং এৱং অন্তৰাযকৰং অনুত্তৰস্স যোগক্খেমস্স অধিগমায যথযিদং, ভিক্খৱে, ইত্থিৰূপং. ইত্থিৰূপে, ভিক্খৱে, সত্তা ৰত্তা গিদ্ধা গথিতা [গধিতা (স্যা. পী. ক.)] মুচ্ছিতা অজ্ঝোসন্না [অজ্ঝোপন্না (বহূসু)]. তে দীঘৰত্তং সোচন্তি ইত্থিৰূপৱসানুগা.

‘‘নাহং, ভিক্খৱে, অঞ্ঞং একসদ্দম্পি…পে… একগন্ধম্পি… একৰসম্পি… একফোট্ঠব্বম্পি সমনুপস্সামি এৱং ৰজনীযং এৱং কমনীযং এৱং মদনীযং এৱং বন্ধনীযং এৱং মুচ্ছনীযং এৱং অন্তৰাযকৰং অনুত্তৰস্স যোগক্খেমস্স অধিগমায যথযিদং, ভিক্খৱে, ইত্থিফোট্ঠব্বং. ইত্থিফোট্ঠব্বে, ভিক্খৱে, সত্তা ৰত্তা গিদ্ধা গথিতা মুচ্ছিতা অজ্ঝোসন্না. তে দীঘৰত্তং সোচন্তি ইত্থিফোট্ঠব্বৱসানুগা.

‘‘ইত্থী, ভিক্খৱে, গচ্ছন্তীপি পুৰিসস্স চিত্তং পৰিযাদায তিট্ঠতি; ঠিতাপি…পে… নিসিন্নাপি… সযানাপি… হসন্তীপি… ভণন্তীপি… গাযন্তীপি… ৰোদন্তীপি… উগ্ঘাতিতাপি [উগ্ঘানিতাপি (সী.)] … মতাপি পুৰিসস্স চিত্তং পৰিযাদায তিট্ঠতি. যঞ্হি তং, ভিক্খৱে, সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘সমন্তপাসো মাৰস্সা’তি মাতুগামংযেৱ সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘সমন্তপাসো মাৰস্সা’’’তি.

‘‘সল্লপে অসিহত্থেন, পিসাচেনাপি সল্লপে;

আসীৱিসম্পি আসীদে [আসদ্দে (স্যা. কং.)], যেন দট্ঠো ন জীৱতি.

‘‘নত্ৱেৱ একো একায, মাতুগামেন সল্লপে;

মুট্ঠস্সতিং তা বন্ধন্তি, পেক্খিতেন সিতেন চ [ম্হিতেন চ (স্যা. কং.)].

‘‘অথোপি দুন্নিৱত্থেন, মঞ্জুনা ভণিতেন চ;

নেসো জনো স্ৱাসীসদো, অপি উগ্ঘাতিতো মতো.

‘‘পঞ্চ কামগুণা এতে, ইত্থিৰূপস্মিং দিস্সৰে;

ৰূপা সদ্দা ৰসা গন্ধা, ফোট্ঠব্বা চ মনোৰমা.

‘‘তেসং কামোঘৱূড়্হানং, কামে অপৰিজানতং;

কালং গতি [গতিং (সী. স্যা. কং. পী.)] ভৱাভৱং, সংসাৰস্মিং পুৰক্খতা.

‘‘যে চ কামে পৰিঞ্ঞায, চৰন্তি অকুতোভযা;

তে ৱে পাৰঙ্গতা লোকে, যে পত্তা আসৱক্খয’’ন্তি. পঞ্চমং;

৬. উপজ্ঝাযসুত্তং

৫৬. অথ খো অঞ্ঞতৰো ভিক্খু যেন সকো উপজ্ঝাযো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা সকং উপজ্ঝাযং এতদৱোচ – ‘‘এতৰহি মে, ভন্তে, মধুৰকজাতো চেৱ কাযো, দিসা চ মে ন পক্খাযন্তি, ধম্মা চ মং নপ্পটিভন্তি, থিনমিদ্ধঞ্চ মে চিত্তং পৰিযাদায তিট্ঠতি, অনভিৰতো চ ব্ৰহ্মচৰিযং চৰামি, অত্থি চ মে ধম্মেসু ৱিচিকিচ্ছা’’তি.

অথ খো সো ভিক্খু তং সদ্ধিৱিহাৰিকং ভিক্খুং আদায যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অযং, ভন্তে, ভিক্খু এৱমাহ – ‘এতৰহি মে, ভন্তে, মধুৰকজাতো চেৱ কাযো, দিসা চ মং ন পক্খাযন্তি, ধম্মা চ মে নপ্পটিভন্তি, থিনমিদ্ধঞ্চ মে চিত্তং পৰিযাদায তিট্ঠতি, অনভিৰতো চ ব্ৰহ্মচৰিযং চৰামি, অত্থি চ মে ধম্মেসু ৱিচিকিচ্ছা’’’তি.

‘‘এৱঞ্হেতং, ভিক্খু, হোতি ইন্দ্ৰিযেসু অগুত্তদ্ৱাৰস্স, ভোজনে অমত্তঞ্ঞুনো, জাগৰিযং অননুযুত্তস্স, অৱিপস্সকস্স কুসলানং ধম্মানং, পুব্বৰত্তাপৰৰত্তং বোধিপক্খিযানং ধম্মানং ভাৱনানুযোগং অননুযুত্তস্স ৱিহৰতো, যং মধুৰকজাতো চেৱ কাযো হোতি, দিসা চস্স ন পক্খাযন্তি, ধম্মা চ তং নপ্পটিভন্তি, থিনমিদ্ধঞ্চস্স চিত্তং পৰিযাদায তিট্ঠতি, অনভিৰতো চ ব্ৰহ্মচৰিযং চৰতি, হোতি চস্স ধম্মেসু ৱিচিকিচ্ছা. তস্মাতিহ তে, ভিক্খু, এৱং সিক্খিতব্বং – ‘ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰো ভৱিস্সামি, ভোজনে মত্তঞ্ঞূ, জাগৰিযং অনুযুত্তো, ৱিপস্সকো কুসলানং ধম্মানং, পুব্বৰত্তাপৰৰত্তং বোধিপক্খিযানং ধম্মানং ভাৱনানুযোগং অনুযুত্তো ৱিহৰিস্সামী’তি. এৱঞ্হি তে, ভিক্খু, সিক্খিতব্ব’’ন্তি.

অথ খো সো ভিক্খু ভগৱতা ইমিনা ওৱাদেন ওৱদিতো উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি. অথ খো সো ভিক্খু একো ৱূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰন্তো নচিৰস্সেৱ – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৱ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজন্তি, তদনুত্তৰং – ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসানং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহাসি. ‘‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’’তি অব্ভঞ্ঞাসি. অঞ্ঞতৰো পন সো ভিক্খু অৰহতং অহোসি.

অথ খো সো ভিক্খু অৰহত্তং পত্তো যেন সকো উপজ্ঝাযো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা সকং উপজ্ঝাযং এতদৱোচ – ‘‘এতৰহি মে, ভন্তে, ন চেৱ [ন ত্ৱেৱ (সী.)] মধুৰকজাতো কাযো, দিসা চ মে পক্খাযন্তি, ধম্মা চ মং পটিভন্তি, থিনমিদ্ধঞ্চ মে চিত্তং ন পৰিযাদায তিট্ঠতি, অভিৰতো চ ব্ৰহ্মচৰিযং চৰামি, নত্থি চ মে ধম্মেসু ৱিচিকিচ্ছা’’তি. অথ খো সো ভিক্খু তং সদ্ধিৱিহাৰিকং ভিক্খুং আদায যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অযং, ভন্তে, ভিক্খু এৱমাহ – ‘এতৰহি মে, ভন্তে, ন চেৱ মধুৰকজাতো কাযো, দিসা চ মে পক্খাযন্তি, ধম্মা চ মং পটিভন্তি, থিনমিদ্ধঞ্চ মে চিত্তং ন পৰিযাদায তিট্ঠতি, অভিৰতো চ ব্ৰহ্মচৰিযং চৰামি, নত্থি চ মে ধম্মেসু ৱিচিকিচ্ছা’’’তি.

‘‘এৱঞ্হেতং, ভিক্খু, হোতি ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰস্স, ভোজনে মত্তঞ্ঞুনো, জাগৰিযং অনুযুত্তস্স, ৱিপস্সকস্স কুসলানং ধম্মানং, পুব্বৰত্তাপৰৰত্তং বোধিপক্খিযানং ধম্মানং ভাৱনানুযোগং অনুযুত্তস্স ৱিহৰতো, যং ন চেৱ মধুৰকজাতো কাযো হোতি, দিসা চস্স পক্খাযন্তি, ধম্মা চ তং পটিভন্তি, থিনমিদ্ধঞ্চস্স চিত্তং ন পৰিযাদায তিট্ঠতি, অভিৰতো চ ব্ৰহ্মচৰিযং চৰতি, ন চস্স হোতি ধম্মেসু ৱিচিকিচ্ছা. তস্মাতিহ ৱো, ভিক্খৱে, এৱং সিক্খিতব্বং – ‘ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰা ভৱিস্সাম, ভোজনে মত্তঞ্ঞুনো, জাগৰিযং অনুযুত্তা, ৱিপস্সকা কুসলানং ধম্মানং, পুব্বৰত্তাপৰৰত্তং বোধিপক্খিযানং ধম্মানং ভাৱনানুযোগং অনুযুত্তা ৱিহৰিস্সামা’তি. এৱঞ্হি ৱো, ভিক্খৱে, সিক্খিতব্ব’’ন্তি. ছট্ঠং.

৭. অভিণ্হপচ্চৱেক্খিতব্বঠানসুত্তং

৫৭. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, ঠানানি অভিণ্হং পচ্চৱেক্খিতব্বানি ইত্থিযা ৱা পুৰিসেন ৱা গহট্ঠেন ৱা পব্বজিতেন ৱা. কতমানি পঞ্চ? ‘জৰাধম্মোম্হি, জৰং অনতীতো’তি অভিণ্হং পচ্চৱেক্খিতব্বং ইত্থিযা ৱা পুৰিসেন ৱা গহট্ঠেন ৱা পব্বজিতেন ৱা. ‘ব্যাধিধম্মোম্হি, ব্যাধিং অনতীতো’তি অভিণ্হং পচ্চৱেক্খিতব্বং ইত্থিযা ৱা পুৰিসেন ৱা গহট্ঠেন ৱা পব্বজিতেন ৱা. ‘মৰণধম্মোম্হি, মৰণং অনতীতো’তি অভিণ্হং পচ্চৱেক্খিতব্বং ইত্থিযা ৱা পুৰিসেন ৱা গহট্ঠেন ৱা পব্বজিতেন ৱা. ‘সব্বেহি মে পিযেহি মনাপেহি নানাভাৱো ৱিনাভাৱো’তি অভিণ্হং পচ্চৱেক্খিতব্বং ইত্থিযা ৱা পুৰিসেন ৱা গহট্ঠেন ৱা পব্বজিতেন ৱা. ‘কম্মস্সকোম্হি, কম্মদাযাদো কম্মযোনি কম্মবন্ধু কম্মপটিসৰণো. যং কম্মং কৰিস্সামি – কল্যাণং ৱা পাপকং ৱা – তস্স দাযাদো ভৱিস্সামী’তি অভিণ্হং পচ্চৱেক্খিতব্বং ইত্থিযা ৱা পুৰিসেন ৱা গহট্ঠেন ৱা পব্বজিতেন ৱা.

‘‘কিঞ্চ, ভিক্খৱে, অত্থৱসং পটিচ্চ ‘জৰাধম্মোম্হি, জৰং অনতীতো’তি অভিণ্হং পচ্চৱেক্খিতব্বং ইত্থিযা ৱা পুৰিসেন ৱা গহট্ঠেন ৱা পব্বজিতেন ৱা? অত্থি, ভিক্খৱে, সত্তানং যোব্বনে যোব্বনমদো, যেন মদেন মত্তা কাযেন দুচ্চৰিতং চৰন্তি, ৱাচায দুচ্চৰিতং চৰন্তি, মনসা দুচ্চৰিতং চৰন্তি. তস্স তং ঠানং অভিণ্হং পচ্চৱেক্খতো যো যোব্বনে যোব্বনমদো সো সব্বসো ৱা পহীযতি তনু ৱা পন হোতি. ইদং খো, ভিক্খৱে, অত্থৱসং পটিচ্চ ‘জৰাধম্মোম্হি, জৰং অনতীতো’তি অভিণ্হং পচ্চৱেক্খিতব্বং ইত্থিযা ৱা পুৰিসেন ৱা গহট্ঠেন ৱা পব্বজিতেন ৱা.

‘‘কিঞ্চ, ভিক্খৱে, অত্থৱসং পটিচ্চ ‘ব্যাধিধম্মোম্হি, ব্যাধিং অনতীতো’তি অভিণ্হং পচ্চৱেক্খিতব্বং ইত্থিযা ৱা পুৰিসেন ৱা গহট্ঠেন ৱা পব্বজিতেন ৱা? অত্থি, ভিক্খৱে, সত্তানং আৰোগ্যে আৰোগ্যমদো, যেন মদেন মত্তা কাযেন দুচ্চৰিতং চৰন্তি, ৱাচায দুচ্চৰিতং চৰন্তি, মনসা দুচ্চৰিতং চৰন্তি. তস্স তং ঠানং অভিণ্হং পচ্চৱেক্খতো যো আৰোগ্যে আৰোগ্যমদো সো সব্বসো ৱা পহীযতি তনু ৱা পন হোতি. ইদং খো, ভিক্খৱে, অত্থৱসং পটিচ্চ ‘ব্যাধিধম্মোম্হি, ব্যাধিং অনতীতো’তি অভিণ্হং পচ্চৱেক্খিতব্বং ইত্থিযা ৱা পুৰিসেন ৱা গহট্ঠেন ৱা পব্বজিতেন ৱা.

‘‘কিঞ্চ, ভিক্খৱে, অত্থৱসং পটিচ্চ ‘মৰণধম্মোম্হি, মৰণং অনতীতো’তি অভিণ্হং পচ্চৱেক্খিতব্বং ইত্থিযা ৱা পুৰিসেন ৱা গহট্ঠেন ৱা পব্বজিতেন ৱা? অত্থি, ভিক্খৱে, সত্তানং জীৱিতে জীৱিতমদো, যেন মদেন মত্তা কাযেন দুচ্চৰিতং চৰন্তি, ৱাচায দুচ্চৰিতং চৰন্তি, মনসা দুচ্চৰিতং চৰন্তি. তস্স তং ঠানং অভিণ্হং পচ্চৱেক্খতো যো জীৱিতে জীৱিতমদো সো সব্বসো ৱা পহীযতি তনু ৱা পন হোতি. ইদং খো, ভিক্খৱে, অত্থৱসং পটিচ্চ ‘মৰণধম্মোম্হি, মৰণং অনতীতো’তি অভিণ্হং পচ্চৱেক্খিতব্বং ইত্থিযা ৱা পুৰিসেন ৱা গহট্ঠেন ৱা পব্বজিতেন ৱা.

‘‘কিঞ্চ, ভিক্খৱে, অত্থৱসং পটিচ্চ ‘সব্বেহি মে পিযেহি মনাপেহি নানাভাৱো ৱিনাভাৱো’তি অভিণ্হং পচ্চৱেক্খিতব্বং ইত্থিযা ৱা পুৰিসেন ৱা গহট্ঠেন ৱা পব্বজিতেন ৱা? অত্থি, ভিক্খৱে, সত্তানং পিযেসু মনাপেসু যো ছন্দৰাগো যেন ৰাগেন ৰত্তা কাযেন দুচ্চৰিতং চৰন্তি, ৱাচায দুচ্চৰিতং চৰন্তি, মনসা দুচ্চৰিতং চৰন্তি. তস্স তং ঠানং অভিণ্হং পচ্চৱেক্খতো যো পিযেসু মনাপেসু ছন্দৰাগো সো সব্বসো ৱা পহীযতি তনু ৱা পন হোতি. ইদং খো, ভিক্খৱে, অত্থৱসং পটিচ্চ ‘সব্বেহি মে পিযেহি মনাপেহি নানাভাৱো ৱিনাভাৱো’তি অভিণ্হং পচ্চৱেক্খিতব্বং ইত্থিযা ৱা পুৰিসেন ৱা গহট্ঠেন ৱা পব্বজিতেন ৱা.

‘‘কিঞ্চ, ভিক্খৱে, অত্থৱসং পটিচ্চ ‘কম্মস্সকোম্হি, কম্মদাযাদো কম্মযোনি কম্মবন্ধু কম্মপটিসৰণো, যং কম্মং কৰিস্সামি – কল্যাণং ৱা পাপকং ৱা – তস্স দাযাদো ভৱিস্সামী’তি অভিণ্হং পচ্চৱেক্খিতব্বং ইত্থিযা ৱা পুৰিসেন ৱা গহট্ঠেন ৱা পব্বজিতেন ৱা? অত্থি, ভিক্খৱে, সত্তানং কাযদুচ্চৰিতং ৱচীদুচ্চৰিতং মনোদুচ্চৰিতং. তস্স তং ঠানং অভিণ্হং পচ্চৱেক্খতো সব্বসো ৱা দুচ্চৰিতং পহীযতি তনু ৱা পন হোতি. ইদং খো, ভিক্খৱে, অত্থৱসং পটিচ্চ ‘কম্মস্সকোম্হি, কম্মদাযাদো কম্মযোনি কম্মবন্ধু কম্মপটিসৰণো, যং কম্মং কৰিস্সামি – কল্যাণং ৱা পাপকং ৱা – তস্স দাযাদো ভৱিস্সামী’তি অভিণ্হং পচ্চৱেক্খিতব্বং ইত্থিযা ৱা পুৰিসেন ৱা গহট্ঠেন ৱা পব্বজিতেন ৱা.

‘‘স খো [সচে (পী. ক.)] সো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘ন খো অহঞ্ঞেৱেকো জৰাধম্মো [অহঞ্চেৱেকো জৰাধম্মোম্হি (ক.)] জৰং অনতীতো, অথ খো যাৱতা সত্তানং আগতি গতি চুতি উপপত্তি সব্বে সত্তা জৰাধম্মা জৰং অনতীতা’তি. তস্স তং ঠানং অভিণ্হং পচ্চৱেক্খতো মগ্গো সঞ্জাযতি. সো তং মগ্গং আসেৱতি ভাৱেতি বহুলীকৰোতি. তস্স তং মগ্গং আসেৱতো ভাৱযতো বহুলীকৰোতো সংযোজনানি সব্বসো পহীযন্তি অনুসযা ব্যন্তীহোন্তি.

‘‘স খো সো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘ন খো অহঞ্ঞেৱেকো ব্যাধিধম্মো ব্যাধিং অনতীতো, অথ খো যাৱতা সত্তানং আগতি গতি চুতি উপপত্তি সব্বে সত্তা ব্যাধিধম্মা ব্যাধিং অনতীতা’তি. তস্স তং ঠানং অভিণ্হং পচ্চৱেক্খতো মগ্গো সঞ্জাযতি. সো তং মগ্গং আসেৱতি ভাৱেতি বহুলীকৰোতি. তস্স তং মগ্গং আসেৱতো ভাৱযতো বহুলীকৰোতো সংযোজনানি সব্বসো পহীযন্তি, অনুসযা ব্যন্তীহোন্তি.

‘‘স খো সো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘ন খো অহঞ্ঞেৱেকো মৰণধম্মো মৰণং অনতীতো, অথ খো যাৱতা সত্তানং আগতি গতি চুতি উপপত্তি সব্বে সত্তা মৰণধম্মা মৰণং অনতীতা’তি. তস্স তং ঠানং অভিণ্হং পচ্চৱেক্খতো মগ্গো সঞ্জাযতি. সো তং মগ্গং আসেৱতি ভাৱেতি বহুলীকৰোতি. তস্স তং মগ্গং আসেৱতো ভাৱযতো বহুলীকৰোতো সংযোজনানি সব্বসো পহীযন্তি, অনুসযা ব্যন্তীহোন্তি.

‘‘স খো সো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘ন খো ময্হেৱেকস্স সব্বেহি পিযেহি মনাপেহি নানাভাৱো ৱিনাভাৱো, অথ খো যাৱতা সত্তানং আগতি গতি চুতি উপপত্তি সব্বেসং সত্তানং পিযেহি মনাপেহি নানাভাৱো ৱিনাভাৱো’তি. তস্স তং ঠানং অভিণ্হং পচ্চৱেক্খতো মগ্গো সঞ্জাযতি. সো তং মগ্গং আসেৱতি ভাৱেতি বহুলীকৰোতি. তস্স তং মগ্গং আসেৱতো ভাৱযতো বহুলীকৰোতো সংযোজনানি সব্বসো পহীযন্তি, অনুসযা ব্যন্তীহোন্তি.

‘‘স খো সো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘ন খো অহঞ্ঞেৱেকো কম্মস্সকো কম্মদাযাদো কম্মযোনি কম্মবন্ধু কম্মপ্পটিসৰণো, যং কম্মং কৰিস্সামি – কল্যাণং ৱা পাপকং ৱা – তস্স দাযাদো ভৱিস্সামি; অথ খো যাৱতা সত্তানং আগতি গতি চুতি উপপত্তি সব্বে সত্তা কম্মস্সকা কম্মদাযাদা কম্মযোনি কম্মবন্ধু কম্মপ্পটিসৰণা, যং কম্মং কৰিস্সন্তি – কল্যাণং ৱা পাপকং ৱা – তস্স দাযাদা ভৱিস্সন্তী’তি. তস্স তং ঠানং অভিণ্হং পচ্চৱেক্খতো মগ্গো সঞ্জাযতি. সো তং মগ্গং আসেৱতি ভাৱেতি বহুলীকৰোতি. তস্স তং মগ্গং আসেৱতো ভাৱযতো বহুলীকৰোতো সংযোজনানি সব্বসো পহীযন্তি, অনুসযা ব্যন্তীহোন্তী’’তি.

‘‘ব্যাধিধম্মা জৰাধম্মা, অথো মৰণধম্মিনো;

যথা ধম্মা তথা সত্তা [সন্তা (স্যা. কং.)], জিগুচ্ছন্তি পুথুজ্জনা.

‘‘অহঞ্চে তং জিগুচ্ছেয্যং, এৱং ধম্মেসু পাণিসু;

ন মেতং পতিৰূপস্স, মম এৱং ৱিহাৰিনো.

‘‘সোহং এৱং ৱিহৰন্তো, ঞত্ৱা ধম্মং নিৰূপধিং;

আৰোগ্যে যোব্বনস্মিঞ্চ, জীৱিতস্মিঞ্চ যে মদা.

‘‘সব্বে মদে অভিভোস্মি, নেক্খম্মং দট্ঠু খেমতো [নেক্খম্মে দট্ঠু খেমতং (অ. নি. ৩.৩৯) উভযত্থপি অট্ঠকথায সমেতি];

তস্স মে অহু উস্সাহো, নিব্বানং অভিপস্সতো.

‘‘নাহং ভব্বো এতৰহি, কামানি পটিসেৱিতুং;

অনিৱত্তি [অনিৱত্তী (?)] ভৱিস্সামি, ব্ৰহ্মচৰিযপৰাযণো’’তি. সত্তমং;

৮. লিচ্ছৱিকুমাৰকসুত্তং

৫৮. একং সমযং ভগৱা ৱেসালিযং ৱিহৰতি মহাৱনে কূটাগাৰসালাযং. অথ খো ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায ৱেসালিং পিণ্ডায পাৱিসি. ৱেসালিযং পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো মহাৱনং অজ্ঝোগাহেত্ৱা অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে দিৱাৱিহাৰং নিসীদি.

তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা লিচ্ছৱিকুমাৰকা সজ্জানি ধনূনি আদায কুক্কুৰসঙ্ঘপৰিৱুতা মহাৱনে অনুচঙ্কমমানা অনুৱিচৰমানা অদ্দসু ভগৱন্তং অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে নিসিন্নং; দিস্ৱান সজ্জানি ধনূনি নিক্খিপিত্ৱা কুক্কুৰসঙ্ঘং একমন্তং উয্যোজেত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা তুণ্হীভূতা তুণ্হীভূতা পঞ্জলিকা ভগৱন্তং পযিৰুপাসন্তি.

তেন খো পন সমযেন মহানামো লিচ্ছৱি মহাৱনে জঙ্ঘাৱিহাৰং অনুচঙ্কমমানো অদ্দস তে লিচ্ছৱিকুমাৰকে তুণ্হীভূতে তুণ্হীভূতে পঞ্জলিকে ভগৱন্তং পযিৰুপাসন্তে; দিস্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো মহানামো লিচ্ছৱি উদানং উদানেসি – ‘ভৱিস্সন্তি ৱজ্জী, ভৱিস্সন্তি ৱজ্জী’’’তি!

‘‘কিং পন ত্ৱং, মহানাম, এৱং ৱদেসি – ‘ভৱিস্সন্তি ৱজ্জী, ভৱিস্সন্তি ৱজ্জী’’’তি? ‘‘ইমে, ভন্তে, লিচ্ছৱিকুমাৰকা চণ্ডা ফৰুসা অপানুভা [অপজহাতি (সী.), অপাটুভা (স্যা. কং.), অপজহা (পী.), অপানুতা (কত্থচি)]. যানিপি তানি কুলেসু পহেণকানি [পহীনকানি (সী.), পহীণকানি (স্যা. কং. পী.)] পহীযন্তি, উচ্ছূতি ৱা বদৰাতি ৱা পূৱাতি ৱা মোদকাতি ৱা সংকুলিকাতি ৱা [সক্খলিকাতি ৱা (সী. পী.)], তানি ৱিলুম্পিত্ৱা ৱিলুম্পিত্ৱা খাদন্তি; কুলিত্থীনম্পি কুলকুমাৰীনম্পি পচ্ছালিযং খিপন্তি. তে দানিমে তুণ্হীভূতা তুণ্হীভূতা পঞ্জলিকা ভগৱন্তং পযিৰুপাসন্তী’’তি.

‘‘যস্স কস্সচি, মহানাম, কুলপুত্তস্স পঞ্চ ধম্মা সংৱিজ্জন্তি – যদি ৱা ৰঞ্ঞো খত্তিযস্স মুদ্ধাৱসিত্তস্স, যদি ৱা ৰট্ঠিকস্স পেত্তনিকস্স [মুদ্ধাভিসিত্তস্স (ক.) অ. নি. ৫.১৩৫, ১৩৬ পস্সিতব্বং], যদি ৱা সেনায সেনাপতিকস্স, যদি ৱা গামগামণিকস্স, যদি ৱা পূগগামণিকস্স, যে ৱা পন কুলেসু পচ্চেকাধিপচ্চং কাৰেন্তি, ৱুদ্ধিযেৱ পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি.

‘‘কতমে পঞ্চ? ইধ, মহানাম, কুলপুত্তো উট্ঠানৱীৰিযাধিগতেহি ভোগেহি বাহাবলপৰিচিতেহি সেদাৱক্খিত্তেহি ধম্মিকেহি ধম্মলদ্ধেহি মাতাপিতৰো সক্কৰোতি গৰুং কৰোতি মানেতি পূজেতি. তমেনং মাতাপিতৰো সক্কতা গৰুকতা মানিতা পূজিতা কল্যাণেন মনসা অনুকম্পন্তি – ‘চিৰং জীৱ, দীঘমাযুং পালেহী’তি. মাতাপিতানুকম্পিতস্স, মহানাম, কুলপুত্তস্স ৱুদ্ধিযেৱ পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি.

‘‘পুন চপৰং, মহানাম, কুলপুত্তো উট্ঠানৱীৰিযাধিগতেহি ভোগেহি বাহাবলপৰিচিতেহি সেদাৱক্খিত্তেহি ধম্মিকেহি ধম্মলদ্ধেহি পুত্তদাৰদাসকম্মকৰপোৰিসে [… সামন্তসংৱোহাৰে (সী. পী.)] সক্কৰোতি গৰুং কৰোতি মানেতি পূজেতি. তমেনং পুত্তদাৰদাসকম্মকৰপোৰিসা সক্কতা গৰুকতা মানিতা পূজিতা কল্যাণেন মনসা অনুকম্পন্তি – ‘চিৰং জীৱ, দীঘমাযুং পালেহী’তি. পুত্তদাৰদাসকম্মকৰপোৰিসানুকম্পিতস্স, মহানাম, কুলপুত্তস্স ৱুদ্ধিযেৱ পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি.

‘‘পুন চপৰং, মহানাম, কুলপুত্তো উট্ঠানৱীৰিযাধিগতেহি ভোগেহি বাহাবলপৰিচিতেহি সেদাৱক্খিত্তেহি ধম্মিকেহি ধম্মলদ্ধেহি খেত্তকম্মন্তসামন্তসব্যোহাৰে সক্কৰোতি গৰুং কৰোতি মানেতি পূজেতি. তমেনং খেত্তকম্মন্তসামন্তসব্যোহাৰা সক্কতা গৰুকতা মানিতা পূজিতা কল্যাণেন মনসা অনুকম্পন্তি – ‘চিৰং জীৱ, দীঘমাযুং পালেহী’তি. খেত্তকম্মন্তসামন্তসব্যোহাৰানুকম্পিতস্স, মহানাম, কুলপুত্তস্স ৱুদ্ধিযেৱ পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি.

‘‘পুন চপৰং, মহানাম, কুলপুত্তো উট্ঠানৱীৰিযাধিগতেহি ভোগেহি বাহাবলপৰিচিতেহি সেদাৱক্খিত্তেহি ধম্মিকেহি ধম্মলদ্ধেহি যাৱতা বলিপটিগ্গাহিকা দেৱতা সক্কৰোতি গৰুং কৰোতি মানেতি পূজেতি. তমেনং বলিপটিগ্গাহিকা দেৱতা সক্কতা গৰুকতা মানিতা পূজিতা কল্যাণেন মনসা অনুকম্পন্তি – ‘চিৰং জীৱ, দীঘমাযুং পালেহী’তি. দেৱতানুকম্পিতস্স, মহানাম, কুলপুত্তস্স ৱুদ্ধিযেৱ পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি.

‘‘পুন চপৰং, মহানাম, কুলপুত্তো উট্ঠানৱীৰিযাধিগতেহি ভোগেহি বাহাবলপৰিচিতেহি সেদাৱক্খিত্তেহি ধম্মিকেহি ধম্মলদ্ধেহি সমণব্ৰাহ্মণে সক্কৰোতি গৰুং কৰোতি মানেতি পূজেতি. তমেনং সমণব্ৰাহ্মণা সক্কতা গৰুকতা মানিতা পূজিতা কল্যাণেন মনসা অনুকম্পন্তি – ‘চিৰং জীৱ, দীঘমাযুং পালেহী’তি. সমণব্ৰাহ্মণানুকম্পিতস্স, মহানাম, কুলপুত্তস্স ৱুদ্ধিযেৱ পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি.

‘‘যস্স কস্সচি, মহানাম, কুলপুত্তস্স ইমে পঞ্চ ধম্মা সংৱিজ্জন্তি – যদি ৱা ৰঞ্ঞো খত্তিযস্স মুদ্ধাৱসিত্তস্স, যদি ৱা ৰট্ঠিকস্স পেত্তনিকস্স, যদি ৱা সেনায সেনাপতিকস্স, যদি ৱা গামগামণিকস্স, যদি ৱা পূগগামণিকস্স, যে ৱা পন কুলেসু পচ্চেকাধিপচ্চং কাৰেন্তি, ৱুদ্ধিযেৱ পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানী’’তি.

‘‘মাতাপিতুকিচ্চকৰো, পুত্তদাৰহিতো সদা;

অন্তোজনস্স অত্থায, যে চস্স অনুজীৱিনো.

‘‘উভিন্নঞ্চেৱ অত্থায, ৱদঞ্ঞূ হোতি সীলৱা;

ঞাতীনং পুব্বপেতানং, দিট্ঠে ধম্মে চ জীৱতং [জীৱিনং (সী.), জীৱিতং (স্যা. কং. পী. ক.)].

‘‘সমণানং ব্ৰাহ্মণানং, দেৱতানঞ্চ পণ্ডিতো;

ৱিত্তিসঞ্জননো হোতি, ধম্মেন ঘৰমাৱসং.

‘‘সো কৰিত্ৱান কল্যাণং, পুজ্জো হোতি পসংসিযো;

ইধেৱ নং পসংসন্তি, পেচ্চ সগ্গে পমোদতী’’তি. অট্ঠমং;

৯. পঠমৱুড্ঢপব্বজিতসুত্তং

৫৯. ‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো দুল্লভো ৱুড্ঢপব্বজিতো. কতমেহি পঞ্চহি? দুল্লভো, ভিক্খৱে, ৱুড্ঢপব্বজিতো নিপুণো, দুল্লভো আকপ্পসম্পন্নো, দুল্লভো বহুস্সুতো, দুল্লভো ধম্মকথিকো, দুল্লভো ৱিনযধৰো. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো দুল্লভো ৱুড্ঢপব্বজিতো’’তি. নৱমং.

১০. দুতিযৱুড্ঢপব্বজিতসুত্তং

৬০. ‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো দুল্লভো ৱুড্ঢপব্বজিতো. কতমেহি পঞ্চহি? দুল্লভো, ভিক্খৱে, ৱুড্ঢপব্বজিতো সুৱচো, দুল্লভো সুগ্গহিতগ্গাহী, দুল্লভো পদক্খিণগ্গাহী, দুল্লভো ধম্মকথিকো, দুল্লভো ৱিনযধৰো. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো দুল্লভো ৱুড্ঢপব্বজিতো’’তি. দসমং.

নীৱৰণৱগ্গো পঠমো.

তস্সুদ্দানং –

আৱৰণং ৰাসি অঙ্গানি, সমযং মাতুপুত্তিকা;

উপজ্ঝা ঠানা লিচ্ছৱি, কুমাৰা অপৰা দুৱেতি.

(৭) ২. সঞ্ঞাৱগ্গো

১. পঠমসঞ্ঞাসুত্তং

৬১. ‘‘পঞ্চিমা, ভিক্খৱে, সঞ্ঞা ভাৱিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোন্তি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপৰিযোসানা. কতমা পঞ্চ? অসুভসঞ্ঞা, মৰণসঞ্ঞা, আদীনৱসঞ্ঞা, আহাৰে পটিকূলসঞ্ঞা, সব্বলোকে অনভিৰতসঞ্ঞা [অনভিৰতিসঞ্ঞা (ক.) অ. নি. ৫.১২১-১২২, ৩০৩-৩০৪ পস্সিতব্বং] – ইমা খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ সঞ্ঞা ভাৱিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোন্তি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপৰিযোসানা’’তি. পঠমং.

২. দুতিযসঞ্ঞাসুত্তং

৬২. ‘‘পঞ্চিমা, ভিক্খৱে, সঞ্ঞা ভাৱিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোন্তি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপৰিযোসানা. কতমা পঞ্চ? অনিচ্চসঞ্ঞা, অনত্তসঞ্ঞা, মৰণসঞ্ঞা, আহাৰে পটিকূলসঞ্ঞা, সব্বলোকে অনভিৰতসঞ্ঞা – ইমা খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ সঞ্ঞা ভাৱিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোন্তি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপৰিযোসানা’’তি. দুতিযং.

৩. পঠমৱড্ঢিসুত্তং

৬৩. ‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৱে, ৱড্ঢীহি ৱড্ঢমানো অৰিযসাৱকো অৰিযায ৱড্ঢিযা ৱড্ঢতি, সাৰাদাযী চ হোতি ৱৰাদাযী চ কাযস্স. কতমাহি পঞ্চহি? সদ্ধায ৱড্ঢতি, সীলেন ৱড্ঢতি, সুতেন ৱড্ঢতি, চাগেন ৱড্ঢতি, পঞ্ঞায ৱড্ঢতি – ইমাহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি ৱড্ঢীহি ৱড্ঢমানো অৰিযসাৱকো অৰিযায ৱড্ঢিযা ৱড্ঢতি, সাৰাদাযী চ হোতি ৱৰাদাযী চ কাযস্সা’’তি.

‘‘সদ্ধায সীলেন চ যো পৱড্ঢতি [যোধ ৱড্ঢতি (সী.)],

পঞ্ঞায চাগেন সুতেন চূভযং;

সো তাদিসো সপ্পুৰিসো ৱিচক্খণো,

আদীযতী সাৰমিধেৱ অত্তনো’’তি. ততিযং;

৪. দুতিযৱড্ঢিসুত্তং

৬৪. ‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৱে, ৱড্ঢীহি ৱড্ঢমানা অৰিযসাৱিকা অৰিযায ৱড্ঢিযা ৱড্ঢতি, সাৰাদাযিনী চ হোতি ৱৰাদাযিনী চ কাযস্স. কতমাহি পঞ্চহি? সদ্ধায ৱড্ঢতি, সীলেন ৱড্ঢতি, সুতেন ৱড্ঢতি, চাগেন ৱড্ঢতি, পঞ্ঞায ৱড্ঢতি – ইমাহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি ৱড্ঢীহি ৱড্ঢমানা অৰিযসাৱিকা অৰিযায ৱড্ঢিযা ৱড্ঢতি, সাৰাদাযিনী চ হোতি ৱৰাদাযিনী চ কাযস্সা’’তি.

‘‘সদ্ধায সীলেন চ যা পৱড্ঢতি [যাধ ৱড্ঢতি (সী.)],

পঞ্ঞায চাগেন সুতেন চূভযং;

সা তাদিসী সীলৱতী উপাসিকা,

আদীযতী সাৰমিধেৱ অত্তনো’’তি. চতুত্থং;

৫. সাকচ্ছসুত্তং

৬৫. [অ. নি. ৫.১৬৪] ‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলংসাকচ্ছো সব্ৰহ্মচাৰীনং. কতমেহি পঞ্চহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অত্তনা চ সীলসম্পন্নো হোতি, সীলসম্পদায কথায চ আগতং পঞ্হং ব্যাকত্তা হোতি; অত্তনা চ সমাধিসম্পন্নো হোতি, সমাধিসম্পদায কথায চ আগতং পঞ্হং ব্যাকত্তা হোতি; অত্তনা চ পঞ্ঞাসম্পন্নো হোতি, পঞ্ঞাসম্পদায কথায চ আগতং পঞ্হং ব্যাকত্তা হোতি; অত্তনা চ ৱিমুত্তিসম্পন্নো হোতি, ৱিমুত্তিসম্পদায কথায চ আগতং পঞ্হং ব্যাকত্তা হোতি; অত্তনা চ ৱিমুত্তিঞাণদস্সনসম্পন্নো হোতি, ৱিমুত্তিঞাণদস্সনসম্পদায কথায চ আগতং পঞ্হং ব্যাকত্তা হোতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলংসাকচ্ছো সব্ৰহ্মচাৰীন’’ন্তি. পঞ্চমং.

৬. সাজীৱসুত্তং

৬৬. [অ. নি. ৫.১৬৪] ‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলংসাজীৱো সব্ৰহ্মচাৰীনং. কতমেহি পঞ্চহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অত্তনা চ সীলসম্পন্নো হোতি, সীলসম্পদায কথায চ কতং পঞ্হং ব্যাকত্তা হোতি; অত্তনা চ সমাধিসম্পন্নো হোতি, সমাধিসম্পদায কথায চ কতং পঞ্হং ব্যাকত্তা হোতি; অত্তনা চ পঞ্ঞাসম্পন্নো হোতি, পঞ্ঞাসম্পদায কথায চ কতং পঞ্হং ব্যাকত্তা হোতি; অত্তনা চ ৱিমুত্তিসম্পন্নো হোতি, ৱিমুত্তিসম্পদায কথায চ কতং পঞ্হং ব্যাকত্তা হোতি; অত্তনা চ ৱিমুত্তিঞাণদস্সনসম্পন্নো হোতি, ৱিমুত্তিঞাণদস্সনসম্পদায কথায চ কতং পঞ্হং ব্যাকত্তা হোতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলংসাজীৱো সব্ৰহ্মচাৰীন’’ন্তি. ছট্ঠং.

৭. পঠমইদ্ধিপাদসুত্তং

৬৭. ‘‘যো হি কোচি, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৱা ভিক্খুনী ৱা পঞ্চ ধম্মে [ইমে পঞ্চ ধম্মে (ক.)] ভাৱেতি, পঞ্চ ধম্মে [ইমে পঞ্চ ধম্মে (ক.)] বহুলীকৰোতি, তস্স দ্ৱিন্নং ফলানং অঞ্ঞতৰং ফলং পাটিকঙ্খং – দিট্ঠেৱ ধম্মে অঞ্ঞা, সতি ৱা উপাদিসেসে অনাগামিতা.

‘‘কতমে পঞ্চ? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ছন্দসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি, ৱীৰিযসমাধি…পে… চিত্তসমাধি… ৱীমংসাসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি, উস্সোড়্হিঞ্ঞেৱ পঞ্চমিং [উস্সোড়্হীযেৱ পঞ্চমী (সী.)]. যো হি কোচি, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৱা ভিক্খুনী ৱা ইমে পঞ্চ ধম্মে ভাৱেতি, ইমে পঞ্চ ধম্মে বহুলীকৰোতি, তস্স দ্ৱিন্নং ফলানং অঞ্ঞতৰং ফলং পাটিকঙ্খং – দিট্ঠেৱ ধম্মে অঞ্ঞা, সতি ৱা উপাদিসেসে অনাগামিতা’’তি. সত্তমং.

৮. দুতিযইদ্ধিপাদসুত্তং

৬৮. ‘‘পুব্বেৱাহং, ভিক্খৱে, সম্বোধা অনভিসম্বুদ্ধো বোধিসত্তোৱ সমানো পঞ্চ ধম্মে ভাৱেসিং, পঞ্চ ধম্মে বহুলীকাসিং [বহুলিমকাসিং (ক.), বহুলমকাসিং (ক.)]. কতমে পঞ্চ? ছন্দসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেসিং, ৱীৰিযসমাধি… চিত্তসমাধি… ৱীমংসাসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেসিং, উস্সোড়্হিঞ্ঞেৱ পঞ্চমিং. সো খো অহং, ভিক্খৱে, ইমেসং উস্সোড়্হিপঞ্চমানং ধম্মানং ভাৱিতত্তা বহুলীকতত্তা যস্স যস্স অভিঞ্ঞাসচ্ছিকৰণীযস্স ধম্মস্স চিত্তং অভিনিন্নামেসিং অভিঞ্ঞাসচ্ছিকিৰিযায, তত্ৰ তত্ৰেৱ সক্খিভব্বতং পাপুণিং সতি সতি আযতনে.

‘‘সো সচে আকঙ্খিং – ‘অনেকৱিহিতং ইদ্ধিৱিধং পচ্চনুভৱেয্যং…পে… যাৱ ব্ৰহ্মলোকাপি কাযেন ৱসং ৱত্তেয্য’ন্তি, তত্ৰ তত্ৰেৱ সক্খিভব্বতং পাপুণিং সতি সতি আযতনে.

‘‘সো সচে আকঙ্খিং…পে… ‘আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্য’ন্তি, তত্ৰ তত্ৰেৱ সক্খিভব্বতং পাপুণিং সতি সতি আযতনে’’তি. অট্ঠমং.

৯. নিব্বিদাসুত্তং

৬৯. ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৱে, ধম্মা ভাৱিতা বহুলীকতা একন্তনিব্বিদায ৱিৰাগায নিৰোধায উপসমায অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৱত্তন্তি.

‘‘কতমে পঞ্চ? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অসুভানুপস্সী কাযে ৱিহৰতি, আহাৰে পটিকূলসঞ্ঞী, সব্বলোকে অনভিৰতসঞ্ঞী [অনভিৰতিসঞ্ঞী (ক.) অ. নি. ৫.১২১-১২২, ৩০৩-৩০৪ পস্সিতব্বং], সব্বসঙ্খাৰেসু অনিচ্চানুপস্সী, মৰণসঞ্ঞা খো পনস্স অজ্ঝত্তং সূপট্ঠিতা হোতি. ইমে খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ ধম্মা ভাৱিতা বহুলীকতা একন্তনিব্বিদায ৱিৰাগায নিৰোধায উপসমায অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৱত্তন্তী’’তি. নৱমং.

১০. আসৱক্খযসুত্তং

৭০. ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৱে, ধম্মা ভাৱিতা বহুলীকতা আসৱানং খযায সংৱত্তন্তি. কতমে পঞ্চ? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অসুভানুপস্সী কাযে ৱিহৰতি, আহাৰে পটিকূলসঞ্ঞী, সব্বলোকে অনভিৰতসঞ্ঞী, সব্বসঙ্খাৰেসু অনিচ্চানুপস্সী, মৰণসঞ্ঞা খো পনস্স অজ্ঝত্তং সূপট্ঠিতা হোতি. ইমে খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ ধম্মা ভাৱিতা বহুলীকতা আসৱানং খযায সংৱত্তন্তী’’তি. দসমং.

সঞ্ঞাৱগ্গো দুতিযো.

তস্সুদ্দানং –

দ্ৱে চ সঞ্ঞা দ্ৱে ৱড্ঢী চ, সাকচ্ছেন চ সাজীৱং;

ইদ্ধিপাদা চ দ্ৱে ৱুত্তা, নিব্বিদা চাসৱক্খযাতি.

(৮) ৩. যোধাজীৱৱগ্গো

১. পঠমচেতোৱিমুত্তিফলসুত্তং

৭১. ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৱে, ধম্মা ভাৱিতা বহুলীকতা চেতোৱিমুত্তিফলা চ হোন্তি চেতোৱিমুত্তিফলানিসংসা চ, পঞ্ঞাৱিমুত্তিফলা চ হোন্তি পঞ্ঞাৱিমুত্তিফলানিসংসা চ.

‘‘কতমে পঞ্চ? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অসুভানুপস্সী কাযে ৱিহৰতি, আহাৰে পটিকূলসঞ্ঞী [পটিক্কূলসঞ্ঞী (সী. স্যা. কং. পী.)], সব্বলোকে অনভিৰতসঞ্ঞী, সব্বসঙ্খাৰেসু অনিচ্চানুপস্সী, মৰণসঞ্ঞা খো পনস্স অজ্ঝত্তং সূপট্ঠিতা হোতি. ইমে খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ ধম্মা ভাৱিতা বহুলীকতা চেতোৱিমুত্তিফলা চ হোন্তি চেতোৱিমুত্তিফলানিসংসা চ, পঞ্ঞাৱিমুত্তিফলা চ হোন্তি পঞ্ঞাৱিমুত্তিফলানিসংসা চ. যতো খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু চেতোৱিমুত্তো চ হোতি পঞ্ঞাৱিমুত্তো চ হোতি – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ‘ভিক্খু উক্খিত্তপলিঘো ইতিপি, সংকিণ্ণপৰিখো [সংকিণ্ণপৰিক্খো (স্যা. কং.)] ইতিপি, অব্বূড়্হেসিকো ইতিপি, নিৰগ্গড়ো ইতিপি, অৰিযো পন্নদ্ধজো পন্নভাৰো ৱিসংযুত্তো ইতিপি’’’.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু উক্খিত্তপলিঘো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অৱিজ্জা পহীনা হোতি উচ্ছিন্নমূলা তালাৱত্থুকতা অনভাৱংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু উক্খিত্তপলিঘো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সংকিণ্ণপৰিখো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো পোনোভৱিকো [পোনোব্ভৱিকো (স্যা. ক.)] জাতিসংসাৰো পহীনো হোতি উচ্ছিন্নমূলো তালাৱত্থুকতো অনভাৱংকতো আযতিং অনুপ্পাদধম্মো. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সংকিণ্ণপৰিখো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অব্বূড়্হেসিকো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো তণ্হা পহীনা হোতি উচ্ছিন্নমূলা তালাৱত্থুকতা অনভাৱংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু অব্বূড়্হেসিকো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু নিৰগ্গড়ো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো পঞ্চোৰম্ভাগিযানি সংযোজনানি পহীনানি হোন্তি উচ্ছিন্নমূলানি তালাৱত্থুকতানি অনভাৱংকতানি আযতিং অনুপ্পাদধম্মানি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু নিৰগ্গড়ো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অৰিযো পন্নদ্ধজো পন্নভাৰো ৱিসংযুত্তো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অস্মিমানো পহীনো হোতি উচ্ছিন্নমূলো তালাৱত্থুকতো অনভাৱংকতো আযতিং অনুপ্পাদধম্মো. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু অৰিযো পন্নদ্ধজো পন্নভাৰো ৱিসংযুত্তো হোতী’’তি. পঠমং.

২. দুতিযচেতোৱিমুত্তিফলসুত্তং

৭২. ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৱে, ধম্মা ভাৱিতা বহুলীকতা চেতোৱিমুত্তিফলা চ হোন্তি চেতোৱিমুত্তিফলানিসংসা চ, পঞ্ঞাৱিমুত্তিফলা চ হোন্তি পঞ্ঞাৱিমুত্তিফলানিসংসা চ. কতমে পঞ্চ? অনিচ্চসঞ্ঞা, অনিচ্চে দুক্খসঞ্ঞা, দুক্খে অনত্তসঞ্ঞা, পহানসঞ্ঞা, ৱিৰাগসঞ্ঞা – ইমে খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ ধম্মা ভাৱিতা বহুলীকতা চেতোৱিমুত্তিফলা চ হোন্তি চেতোৱিমুত্তিফলানিসংসা চ, পঞ্ঞাৱিমুত্তিফলা চ হোন্তি পঞ্ঞাৱিমুত্তিফলানিসংসা চ. যতো খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু চেতোৱিমুত্তো চ হোতি পঞ্ঞাৱিমুত্তো চ – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ‘ভিক্খু উক্খিত্তপলিঘো ইতিপি, সংকিণ্ণপৰিখো ইতিপি, অব্বূড়্হেসিকো ইতিপি, নিৰগ্গড়ো ইতিপি, অৰিযো পন্নদ্ধজো পন্নভাৰো ৱিসংযুত্তো ইতিপি’’’.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু উক্খিত্তপলিঘো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অৱিজ্জা পহীনা হোতি উচ্ছিন্নমূলা তালাৱত্থুকতা অনভাৱংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু উক্খিত্তপলিঘো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সংকিণ্ণপৰিখো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো পোনোভৱিকো জাতিসংসাৰো পহীনো হোতি উচ্ছিন্নমূলো তালাৱত্থুকতো অনভাৱংকতো আযতিং অনুপ্পাদধম্মো. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সংকিণ্ণপৰিখো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অব্বূড়্হেসিকো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো তণ্হা পহীনা হোতি উচ্ছিন্নমূলা তালাৱত্থুকতা অনভাৱংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু অব্বূড়্হেসিকো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু নিৰগ্গড়ো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো পঞ্চোৰম্ভাগিযানি সংযোজনানি পহীনানি হোন্তি উচ্ছিন্নমূলানি তালাৱত্থুকতানি অনভাৱংকতানি আযতিং অনুপ্পাদধম্মানি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু নিৰগ্গড়ো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অৰিযো পন্নদ্ধজো পন্নভাৰো ৱিসংযুত্তো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অস্মিমানো পহীনো হোতি উচ্ছিন্নমূলো তালাৱত্থুকতো অনভাৱংকতো আযতিং অনুপ্পাদধম্মো. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু অৰিযো পন্নদ্ধজো পন্নভাৰো ৱিসংযুত্তো হোতী’’তি. দুতিযং.