৮. পঞ্চঙ্গিকসুত্তং
২৮. ‘‘অৰিযস্স, ভিক্খৱে, পঞ্চঙ্গিকস্স সম্মাসমাধিস্স ভাৱনং দেসেস্সামি. তং সুণাথ, সাধুকং মনসি কৰোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –
‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, অৰিযস্স পঞ্চঙ্গিকস্স সম্মাসমাধিস্স ভাৱনা? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো ইমমেৱ কাযং ৱিৱেকজেন পীতিসুখেন অভিসন্দেতি পৰিসন্দেতি পৰিপূৰেতি পৰিপ্ফৰতি; নাস্স কিঞ্চি সব্বাৱতো কাযস্স ৱিৱেকজেন পীতিসুখেন অপ্ফুটং হোতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, দক্খো ন্হাপকো [নহাপকো (সী. পী.)] ৱা ন্হাপকন্তেৱাসী ৱা কংসথালে ন্হানীযচুণ্ণানি [নহানীযচুণ্ণানি (সী. পী.)] আকিৰিত্ৱা উদকেন পৰিপ্ফোসকং পৰিপ্ফোসকং সন্নেয্য. সাযং ন্হানীযপিণ্ডি [সাস্স নহানীযপিণ্ডী (সী. স্যা. কং.)] স্নেহানুগতা স্নেহপৰেতা সন্তৰবাহিৰা ফুটা স্নেহেন, ন চ পগ্ঘৰিনী. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ইমমেৱ কাযং ৱিৱেকজেন পীতিসুখেন অভিসন্দেতি পৰিসন্দেতি পৰিপূৰেতি পৰিপ্ফৰতি; নাস্স কিঞ্চি সব্বাৱতো কাযস্স ৱিৱেকজেন পীতিসুখেন অপ্ফুটং হোতি. অৰিযস্স, ভিক্খৱে, পঞ্চঙ্গিকস্স সম্মাসমাধিস্স অযং পঠমা ভাৱনা.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো ইমমেৱ কাযং সমাধিজেন পীতিসুখেন অভিসন্দেতি পৰিসন্দেতি পৰিপূৰেতি পৰিপ্ফৰতি; নাস্স কিঞ্চি সব্বাৱতো কাযস্স সমাধিজেন পীতিসুখেন অপ্ফুটং হোতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, উদকৰহদো গম্ভীৰো উব্ভিদোদকো [উব্ভিতোদকো (স্যা. কং. ক.)]. তস্স নেৱস্স পুৰত্থিমায দিসায উদকস্স আযমুখং, ন পচ্ছিমায দিসায উদকস্স আযমুখং, ন উত্তৰায দিসায উদকস্স আযমুখং, ন দক্খিণায দিসায উদকস্স আযমুখং, দেৱো চ কালেন কালং সম্মা ধাৰং নানুপ্পৱেচ্ছেয্য [দেৱো চ ন কালেন… অনুপৱেচ্ছেয্য (দী. নি. ১.২২৭ আদযো; ম. নি. ২.২৫১ আদযো]. অথ খো তম্হাৱ উদকৰহদা সীতা ৱাৰিধাৰা উব্ভিজ্জিত্ৱা তমেৱ উদকৰহদং সীতেন ৱাৰিনা অভিসন্দেয্য পৰিসন্দেয্য পৰিপূৰেয্য পৰিপ্ফৰেয্য; নাস্স কিঞ্চি সব্বাৱতো উদকৰহদস্স সীতেন ৱাৰিনা অপ্ফুটং অস্স. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ইমমেৱ কাযং সমাধিজেন পীতিসুখেন অভিসন্দেতি পৰিসন্দেতি পৰিপূৰেতি পৰিপ্ফৰতি; নাস্স কিঞ্চি সব্বাৱতো কাযস্স সমাধিজেন পীতিসুখেন অপ্ফুটং হোতি. অৰিযস্স, ভিক্খৱে, পঞ্চঙ্গিকস্স সম্মাসমাধিস্স অযং দুতিযা ভাৱনা.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু পীতিযা চ ৱিৰাগা…পে… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো ইমমেৱ কাযং নিপ্পীতিকেন সুখেন অভিসন্দেতি পৰিসন্দেতি পৰিপূৰেতি পৰিপ্ফৰতি; নাস্স কিঞ্চি সব্বাৱতো কাযস্স নিপ্পীতিকেন সুখেন অপ্ফুটং হোতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, উপ্পলিনিযং ৱা পদুমিনিযং ৱা পুণ্ডৰীকিনিযং ৱা অপ্পেকচ্চানি উপ্পলানি ৱা পদুমানি ৱা পুণ্ডৰীকানি ৱা উদকে জাতানি উদকে সংৱড্ঢানি উদকানুগ্গতানি অন্তো নিমুগ্গপোসীনি. তানি যাৱ চগ্গা যাৱ চ মূলা সীতেন ৱাৰিনা অভিসন্নানি পৰিসন্নানি পৰিপূৰানি পৰিপ্ফুটানি; নাস্স কিঞ্চি সব্বাৱতং উপ্পলানং ৱা পদুমানং ৱা পুণ্ডৰীকানং ৱা সীতেন ৱাৰিনা অপ্ফুটং অস্স. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ইমমেৱ কাযং নিপ্পীতিকেন সুখেন অভিসন্দেতি পৰিসন্দেতি পৰিপূৰেতি পৰিপ্ফৰতি; নাস্স কিঞ্চি সব্বাৱতো কাযস্স নিপ্পীতিকেন সুখেন অপ্ফুটং হোতি. অৰিযস্স, ভিক্খৱে, পঞ্চঙ্গিকস্স সম্মাসমাধিস্স অযং ততিযা ভাৱনা.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু সুখস্স চ পহানা …পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো ইমমেৱ কাযং পৰিসুদ্ধেন চেতসা পৰিযোদাতেন ফৰিত্ৱা নিসিন্নো হোতি; নাস্স কিঞ্চি সব্বাৱতো কাযস্স পৰিসুদ্ধেন চেতসা পৰিযোদাতেন অপ্ফুটং হোতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, পুৰিসো ওদাতেন ৱত্থেন সসীসং পাৰুপিত্ৱা নিসিন্নো অস্স; নাস্স কিঞ্চি সব্বাৱতো কাযস্স ওদাতেন ৱত্থেন অপ্ফুটং অস্স. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ইমমেৱ কাযং পৰিসুদ্ধেন চেতসা পৰিযোদাতেন ফৰিত্ৱা নিসিন্নো হোতি; নাস্স কিঞ্চি সব্বাৱতো কাযস্স পৰিসুদ্ধেন চেতসা পৰিযোদাতেন অপ্ফুটং হোতি. অৰিযস্স, ভিক্খৱে, পঞ্চঙ্গিকস্স সম্মাসমাধিস্স অযং চতুত্থা ভাৱনা.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো পচ্চৱেক্খণানিমিত্তং সুগ্গহিতং হোতি সুমনসিকতং সূপধাৰিতং সুপ্পটিৱিদ্ধং পঞ্ঞায. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, অঞ্ঞোৱ অঞ্ঞং [অঞ্ঞো ৱা অঞ্ঞং ৱা (সী.), অঞ্ঞো ৱা অঞ্ঞং (স্যা. কং.), অঞ্ঞো অঞ্ঞং (?)] পচ্চৱেক্খেয্য, ঠিতো ৱা নিসিন্নং পচ্চৱেক্খেয্য, নিসিন্নো ৱা নিপন্নং পচ্চৱেক্খেয্য. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো পচ্চৱেক্খণানিমিত্তং সুগ্গহিতং হোতি সুমনসিকতং সূপধাৰিতং সুপ্পটিৱিদ্ধং পঞ্ঞায. অৰিযস্স, ভিক্খৱে, পঞ্চঙ্গিকস্স সম্মাসমাধিস্স অযং পঞ্চমা [পঞ্চমী (সী.)] ভাৱনা. এৱং ভাৱিতে খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু [এৱং ভাৱিতে খো ভিক্খৱে (সী.)] অৰিযে পঞ্চঙ্গিকে সম্মাসমাধিম্হি এৱং বহুলীকতে যস্স যস্স অভিঞ্ঞাসচ্ছিকৰণীযস্স ধম্মস্স চিত্তং অভিনিন্নামেতি অভিঞ্ঞাসচ্ছিকিৰিযায, তত্ৰ তত্ৰেৱ সক্খিভব্বতং পাপুণাতি সতি সতি আযতনে.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, উদকমণিকো আধাৰে ঠপিতো পূৰো উদকস্স সমতিত্তিকো কাকপেয্যো. তমেনং বলৱা পুৰিসো যতো যতো আৱজ্জেয্য [আৱট্টেয্য (স্যা. কং.)], আগচ্ছেয্য উদক’’ন্তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’. ‘‘এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু এৱং ভাৱিতে অৰিযে পঞ্চঙ্গিকে সম্মাসমাধিম্হি এৱং বহুলীকতে যস্স যস্স অভিঞ্ঞাসচ্ছিকৰণীযস্স ধম্মস্স চিত্তং অভিনিন্নামেতি অভিঞ্ঞাসচ্ছিকিৰিযায, তত্ৰ তত্ৰেৱ সক্খিভব্বতং পাপুণাতি সতি সতি আযতনে.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, সমে ভূমিভাগে পোক্খৰণী চতুৰংসা আলিবদ্ধা পূৰা উদকস্স সমতিত্তিকা কাকপেয্যা. তমেনং বলৱা পুৰিসো যতো যতো আলিং মুঞ্চেয্য, আগচ্ছেয্য উদক’’ন্তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’. ‘‘এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু এৱং ভাৱিতে অৰিযে পঞ্চঙ্গিকে সম্মাসমাধিম্হি এৱং বহুলীকতে যস্স যস্স অভিঞ্ঞাসচ্ছিকৰণীযস্স ধম্মস্স…পে… সতি সতি আযতনে.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, সুভূমিযং চতুমহাপথে [চাতুম্মহাপথে (সী. পী.), চতুম্মহাপথে (স্যা. কং.)] আজঞ্ঞৰথো যুত্তো অস্স ঠিতো ওধস্তপতোদো. তমেনং দক্খো যোগ্গাচৰিযো অস্সদম্মসাৰথি অভিৰুহিত্ৱা ৱামেন হত্থেন ৰস্মিযো গহেত্ৱা দক্খিণেন হত্থেন পতোদং গহেত্ৱা যেনিচ্ছকং যদিচ্ছকং সাৰেয্যপি পচ্চাসাৰেয্যপি. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু এৱং ভাৱিতে অৰিযে পঞ্চঙ্গিকে সম্মাসমাধিম্হি এৱং বহুলীকতে যস্স যস্স অভিঞ্ঞাসচ্ছিকৰণীযস্স ধম্মস্স চিত্তং অভিনিন্নামেতি অভিঞ্ঞাসচ্ছিকিৰিযায, তত্ৰ তত্ৰেৱ সক্খিভব্বতং পাপুণাতি সতি সতি আযতনে.
‘‘সো সচে আকঙ্খতি – ‘অনেকৱিহিতং ইদ্ধিৱিধং পচ্চনুভৱেয্যং – একোপি হুত্ৱা বহুধা অস্সং…পে… যাৱ ব্ৰহ্মলোকাপি কাযেন ৱসং ৱত্তেয্য’ন্তি, তত্ৰ তত্ৰেৱ সক্খিভব্বতং পাপুণাতি সতি সতি আযতনে.
‘‘সো সচে আকঙ্খতি – ‘দিব্বায সোতধাতুযা ৱিসুদ্ধায অতিক্কন্তমানুসিকায উভো সদ্দে সুণেয্যং – দিব্বে চ মানুসে চ যে দূৰে সন্তিকে চা’তি, তত্ৰ তত্ৰেৱ সক্খিভব্বতং পাপুণাতি সতি সতি আযতনে.
‘‘সো সচে অকঙ্খতি – ‘পৰসত্তানং পৰপুগ্গলানং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানেয্যং – সৰাগং ৱা চিত্তং সৰাগং চিত্তন্তি পজানেয্যং, ৱীতৰাগং ৱা চিত্তং ৱীতৰাগং চিত্তন্তি পজানেয্যং, সদোসং ৱা চিত্তং… ৱীতদোসং ৱা চিত্তং… সমোহং ৱা চিত্তং… ৱীতমোহং ৱা চিত্তং… সংখিত্তং ৱা চিত্তং… ৱিক্খিত্তং ৱা চিত্তং… মহগ্গতং ৱা চিত্তং… অমহগ্গতং ৱা চিত্তং… সউত্তৰং ৱা চিত্তং… অনুত্তৰং ৱা চিত্তং… সমাহিতং ৱা চিত্তং… অসমাহিতং ৱা চিত্তং… ৱিমুত্তং ৱা চিত্তং… অৱিমুত্তং ৱা চিত্তং অৱিমুত্তং চিত্তন্তি পজানেয্য’ন্তি, তত্ৰ তত্ৰেৱ সক্খিভব্বতং পাপুণাতি সতি সতি আযতনে.
‘‘সো সচে আকঙ্খতি – ‘অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰেয্যং, সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং, দ্ৱেপি জাতিযো…পে… ইতি সাকাৰং সউদ্দেসং অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰেয্য’ন্তি, তত্ৰ তত্ৰেৱ সক্খিভব্বতং পাপুণাতি সতি সতি আযতনে.
‘‘সো সচে আকঙ্খতি – ‘দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন…পে… যথাকম্মূপগে সত্তে পজানেয্য’ন্তি, তত্ৰ তত্ৰেৱ সক্খিভব্বতং পাপুণাতি সতি সতি আযতনে.
‘‘সো সচে আকঙ্খতি – ‘আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্য’ন্তি, তত্ৰ তত্ৰেৱ সক্খিভব্বতং পাপুণাতি সতি সতি আযতনে’’তি. অট্ঠমং.