(১৩) ৩. ভযৱগ্গো

১. অত্তানুৱাদসুত্তং

১২১. ‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, ভযানি. কতমানি চত্তাৰি? অত্তানুৱাদভযং, পৰানুৱাদভযং, দণ্ডভযং, দুগ্গতিভযং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, অত্তানুৱাদভযং? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অহঞ্চেৱ [অহঞ্চে (?)] খো পন কাযেন দুচ্চৰিতং চৰেয্যং, ৱাচায দুচ্চৰিতং চৰেয্যং, মনসা দুচ্চৰিতং চৰেয্যং, কিঞ্চ তং যং মং [কিঞ্চ তং মং (সী.), কিঞ্চ মং (স্যা. কং.), কিঞ্চ তং কম্মং (পী. ক.)] অত্তা সীলতো ন উপৱদেয্যা’তি! সো অত্তানুৱাদভযস্স ভীতো কাযদুচ্চৰিতং পহায কাযসুচৰিতং ভাৱেতি, ৱচীদুচ্চৰিতং পহায ৱচীসুচৰিতং ভাৱেতি, মনোদুচ্চৰিতং পহায মনোসুচৰিতং ভাৱেতি, সুদ্ধং অত্তানং পৰিহৰতি. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, অত্তানুৱাদভযং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, পৰানুৱাদভযং? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অহঞ্চেৱ খো পন কাযেন দুচ্চৰিতং চৰেয্যং, ৱাচায দুচ্চৰিতং চৰেয্যং, মনসা দুচ্চৰিতং চৰেয্যং, কিঞ্চ তং যং মং পৰে সীলতো ন উপৱদেয্যু’ন্তি! সো পৰানুৱাদভযস্স ভীতো কাযদুচ্চৰিতং পহায কাযসুচৰিতং ভাৱেতি, ৱচীদুচ্চৰিতং পহায ৱচীসুচৰিতং ভাৱেতি, মনোদুচ্চৰিতং পহায মনোসুচৰিতং ভাৱেতি, সুদ্ধং অত্তানং পৰিহৰতি. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, পৰানুৱাদভযং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, দণ্ডভযং? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পস্সতি চোৰং আগুচাৰিং, ৰাজানো গহেত্ৱা ৱিৱিধা কম্মকাৰণা কাৰেন্তে, কসাহিপি তাড়েন্তে, ৱেত্তেহিপি তাড়েন্তে, অদ্ধদণ্ডকেহিপি তাড়েন্তে, হত্থম্পি ছিন্দন্তে, পাদম্পি ছিন্দন্তে, হত্থপাদম্পি ছিন্দন্তে, কণ্ণম্পি ছিন্দন্তে, নাসম্পি ছিন্দন্তে, কণ্ণনাসম্পি ছিন্দন্তে, বিলঙ্গথালিকম্পি কৰোন্তে, সঙ্খমুণ্ডিকম্পি কৰোন্তে, ৰাহুমুখম্পি কৰোন্তে, জোতিমালিকম্পি কৰোন্তে, হত্থপজ্জোতিকম্পি কৰোন্তে, এৰকৱত্তিকম্পি কৰোন্তে, চীৰকৱাসিকম্পি কৰোন্তে, এণেয্যকম্পি কৰোন্তে, বলিসমংসিকম্পি কৰোন্তে, কহাপণকম্পি কৰোন্তে, খাৰাপতচ্ছিকম্পি কৰোন্তে, পলিঘপৰিৱত্তিকম্পি কৰোন্তে, পলালপীঠকম্পি কৰোন্তে, তত্তেনপি তেলেন ওসিঞ্চন্তে, সুনখেহিপি খাদাপেন্তে, জীৱন্তম্পি সূলে উত্তাসেন্তে, অসিনাপি সীসং ছিন্দন্তে.

‘‘তস্স এৱং হোতি – ‘যথাৰূপানং খো পাপকানং কম্মানং হেতু চোৰং আগুচাৰিং ৰাজানো গহেত্ৱা ৱিৱিধা কম্মকাৰণা কাৰেন্তি, কসাহিপি তাড়েন্তি…পে… অসিনাপি সীসং ছিন্দন্তি, অহঞ্চেৱ খো পন এৱৰূপং পাপকম্মং কৰেয্যং, মম্পি ৰাজানো গহেত্ৱা এৱৰূপা ৱিৱিধা কম্মকাৰণা কাৰেয্যুং, কসাহিপি তাড়েয্যুং, ৱেত্তেহিপি তাড়েয্যুং, অদ্ধদণ্ডকেহিপি তাড়েয্যুং, হত্থম্পি ছিন্দেয্যুং, পাদম্পি ছিন্দেয্যুং, হত্থপাদম্পি ছিন্দেয্যুং, কণ্ণম্পি ছিন্দেয্যুং, নাসম্পি ছিন্দেয্যুং, কণ্ণনাসম্পি ছিন্দেয্যুং, বিলঙ্গথালিকম্পি কৰেয্যুং, সঙ্খমুণ্ডিকম্পি কৰেয্যুং; ৰাহুমুখম্পি কৰেয্যুং, জোতিমালিকম্পি কৰেয্যুং, হত্থপজ্জোতিকম্পি কৰেয্যুং, এৰকৱত্তিকম্পি কৰেয্যুং, চীৰকৱাসিকম্পি কৰেয্যুং, এণেয্যকম্পি কৰেয্যুং, বলিসমংসিকম্পি কৰেয্যুং, কহাপণকম্পি কৰেয্যুং, খাৰাপতচ্ছিকম্পি কৰেয্যুং, পলিঘপৰিৱত্তিকম্পি কৰেয্যুং, পলালপীঠকম্পি কৰেয্যুং, তত্তেনপি তেলেন ওসিঞ্চেয্যুং, সুনখেহিপি খাদাপেয্যুং, জীৱন্তম্পি সূলে উত্তাসেয্যুং, অসিনাপি সীসং ছিন্দেয্যু’ন্তি. সো দণ্ডভযস্স ভীতো ন পৰেসং পাভতং ৱিলুম্পন্তো চৰতি. কাযদুচ্চৰিতং পহায…পে… সুদ্ধং অত্তানং পৰিহৰতি. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, দণ্ডভযং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, দুগ্গতিভযং? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘কাযদুচ্চৰিতস্স খো পাপকো ৱিপাকো অভিসম্পৰাযং, ৱচীদুচ্চৰিতস্স পাপকো ৱিপাকো অভিসম্পৰাযং, মনোদুচ্চৰিতস্স পাপকো ৱিপাকো অভিসম্পৰাযং. অহঞ্চেৱ খো পন কাযেন দুচ্চৰিতং চৰেয্যং, ৱাচায দুচ্চৰিতং চৰেয্যং, মনসা দুচ্চৰিতং চৰেয্যং, কিঞ্চ তং যাহং ন কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জেয্য’ন্তি! সো দুগ্গতিভযস্স ভীতো কাযদুচ্চৰিতং পহায কাযসুচৰিতং ভাৱেতি, ৱচীদুচ্চৰিতং পহায ৱচীসুচৰিতং ভাৱেতি, মনোদুচ্চৰিতং পহায মনোসুচৰিতং ভাৱেতি, সুদ্ধং অত্তানং পৰিহৰতি. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, দুগ্গতিভযং. ইমানি খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰি ভযানী’’তি. পঠমং.

২. ঊমিভযসুত্তং

১২২. ‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, ভযানি উদকোৰোহন্তস্স [উদকোৰোহন্তে (ম. নি. ২.১৬১)] পাটিকঙ্খিতব্বানি. কতমানি চত্তাৰি? ঊমিভযং, কুম্ভীলভযং, আৱট্টভযং, সুসুকাভযং – ইমানি খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰি ভযানি উদকোৰোহন্তস্স পাটিকঙ্খিতব্বানি. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰি ভযানি ইধেকচ্চস্স কুলপুত্তস্স ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অগাৰস্মা [সদ্ধা অগাৰস্মা (সী. স্যা. কং.)] অনগাৰিযং পব্বজিতস্স [পব্বজতো (সী.)] পাটিকঙ্খিতব্বানি. কতমানি চত্তাৰি? ঊমিভযং, কুম্ভীলভযং, আৱট্টভযং, সুসুকাভযং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, ঊমিভযং? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো কুলপুত্তো সদ্ধা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো হোতি – ‘ওতিণ্ণোম্হি জাতিযা জৰায মৰণেন সোকেহি পৰিদেৱেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি, দুক্খোতিণ্ণো দুক্খপৰেতো; অপ্পেৱ নাম ইমস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স অন্তকিৰিযা পঞ্ঞাযেথা’তি! তমেনং তথা পব্বজিতং সমানং সব্ৰহ্মচাৰিনো ওৱদন্তি অনুসাসন্তি – ‘এৱং তে অভিক্কমিতব্বং, এৱং তে পটিক্কমিতব্বং, এৱং তে আলোকেতব্বং, এৱং তে ৱিলোকেতব্বং, এৱং তে সমিঞ্জিতব্বং, এৱং তে পসাৰিতব্বং, এৱং তে সঙ্ঘাটিপত্তচীৱৰং ধাৰেতব্ব’ন্তি. তস্স এৱং হোতি – ‘মযং খো পুব্বে অগাৰিযভূতা সমানা অঞ্ঞে ওৱদামপি অনুসাসামপি. ইমে পনম্হাকং পুত্তমত্তা মঞ্ঞে নত্তমত্তা মঞ্ঞে ওৱদিতব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তী’তি. সো কুপিতো অনত্তমনো সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্ততি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ভিক্খু ঊমিভযস্স ভীতো সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্তো. ঊমিভযন্তি খো, ভিক্খৱে, কোধূপাযাসস্সেতং অধিৱচনং. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ঊমিভযং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, কুম্ভীলভযং? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো কুলপুত্তো সদ্ধা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো হোতি – ‘ওতিণ্ণোম্হি জাতিযা জৰায মৰণেন সোকেহি পৰিদেৱেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি, দুক্খোতিণ্ণো দুক্খপৰেতো; অপ্পেৱ নাম ইমস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স অন্তকিৰিযা পঞ্ঞাযেথা’তি! তমেনং তথা পব্বজিতং সমানং সব্ৰহ্মচাৰিনো ওৱদন্তি অনুসাসন্তি – ‘ইদং তে খাদিতব্বং, ইদং তে ন খাদিতব্বং, ইদং তে ভুঞ্জিতব্বং, ইদং তে ন ভুঞ্জিতব্বং, ইদং তে সাযিতব্বং, ইদং তে ন সাযিতব্বং, ইদং তে পাতব্বং, ইদং তে ন পাতব্বং, কপ্পিযং তে খাদিতব্বং, অকপ্পিযং তে ন খাদিতব্বং, কপ্পিযং তে ভুঞ্জিতব্বং, অকপ্পিযং তে ন ভুঞ্জিতব্বং, কপ্পিযং তে সাযিতব্বং, অকপ্পিযং তে ন সাযিতব্বং, কপ্পিযং তে পাতব্বং, অকপ্পিযং তে ন পাতব্বং, কালে তে খাদিতব্বং, ৱিকালে তে ন খাদিতব্বং, কালে তে ভুঞ্জিতব্বং, ৱিকালে তে ন ভুঞ্জিতব্বং, কালে তে সাযিতব্বং, ৱিকালে তে ন সাযিতব্বং, কালে তে পাতব্বং, ৱিকালে তে ন পাতব্ব’ন্তি. তস্স এৱং হোতি – ‘মযং খো পুব্বে অগাৰিযভূতা সমানা যং ইচ্ছাম তং খাদাম, যং ন ইচ্ছাম ন তং খাদাম; যং ইচ্ছাম তং ভুঞ্জাম, যং ন ইচ্ছাম ন তং ভুঞ্জাম; যং ইচ্ছাম তং সাযাম, যং ন ইচ্ছাম ন তং সাযাম; যং ইচ্ছাম তং পিৱাম, যং ন ইচ্ছাম ন তং পিৱাম; কপ্পিযম্পি খাদাম অকপ্পিযম্পি খাদাম কপ্পিযম্পি ভুঞ্জাম অকপ্পিযম্পি ভুঞ্জাম কপ্পিযম্পি সাযাম অকপ্পিযম্পি সাযাম কপ্পিযম্পি পিৱাম অকপ্পিযম্পি পিৱাম, কালেপি খাদাম ৱিকালেপি খাদাম কালেপি ভুঞ্জাম ৱিকালেপি ভুঞ্জাম কালেপি সাযাম ৱিকালেপি সাযাম কালেপি পিৱাম ৱিকালেপি পিৱাম; যম্পি নো সদ্ধা গহপতিকা দিৱা ৱিকালে পণীতং খাদনীযং ৱা ভোজনীযং ৱা দেন্তি, তত্ৰপিমে [তত্থপিমে (ম. নি. ২.১৬৩)] মুখাৱৰণং মঞ্ঞে কৰোন্তী’তি. সো কুপিতো অনত্তমনো সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্ততি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ভিক্খু কুম্ভীলভযস্স ভীতো সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্তো. কুম্ভীলভযন্তি খো, ভিক্খৱে, ওদৰিকত্তস্সেতং অধিৱচনং. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, কুম্ভীলভযং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, আৱট্টভযং? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো কুলপুত্তো সদ্ধা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো হোতি – ‘ওতিণ্ণোম্হি জাতিযা জৰায মৰণেন সোকেহি পৰিদেৱেহি, দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি দুক্খোতিণ্ণো দুক্খপৰেতো; অপ্পেৱ নাম ইমস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স অন্তকিৰিযা পঞ্ঞাযেথা’তি! সো এৱং পব্বজিতো সমানো পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায গামং ৱা নিগমং ৱা পিণ্ডায পৱিসতি অৰক্খিতেনেৱ কাযেন অৰক্খিতায ৱাচায অৰক্খিতেন চিত্তেন অনুপট্ঠিতায সতিযা অসংৱুতেহি ইন্দ্ৰিযেহি. সো তত্থ পস্সতি গহপতিং ৱা গহপতিপুত্তং ৱা পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতং সমঙ্গীভূতং পৰিচাৰযমানং. তস্স এৱং হোতি – ‘মযং খো পুব্বে অগাৰিযভূতা সমানা পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতা সমঙ্গীভূতা পৰিচাৰিম্হা; সংৱিজ্জন্তি খো পন মে কুলে ভোগা. সক্কা ভোগে চ ভুঞ্জিতুং পুঞ্ঞানি চ কাতুং. যংনূনাহং সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্তিত্ৱা ভোগে চ ভুঞ্জেয্যং পুঞ্ঞানি চ কৰেয্য’ন্তি! সো সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্ততি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ভিক্খু আৱট্টভযস্স ভীতো সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্তো. আৱট্টভযন্তি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চন্নেতং কামগুণানং অধিৱচনং. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, আৱট্টভযং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, সুসুকাভযং? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো কুলপুত্তো সদ্ধা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো হোতি – ‘ওতিণ্ণোম্হি জাতিযা জৰায মৰণেন সোকেহি পৰিদেৱেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি, দুক্খোতিণ্ণো দুক্খপৰেতো; অপ্পেৱ নাম ইমস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স অন্তকিৰিযা পঞ্ঞাযেথা’তি! সো এৱং পব্বজিতো সমানো পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায গামং ৱা নিগমং ৱা পিণ্ডায পৱিসতি অৰক্খিতেনেৱ কাযেন অৰক্খিতায ৱাচায অৰক্খিতেন চিত্তেন অনুপট্ঠিতায সতিযা অসংৱুতেহি ইন্দ্ৰিযেহি. সো তত্থ পস্সতি মাতুগামং দুন্নিৱত্থং ৱা দুপ্পাৰুতং ৱা. তস্স মাতুগামং দিস্ৱা দুন্নিৱত্থং ৱা দুপ্পাৰুতং ৱা ৰাগো চিত্তং অনুদ্ধংসেতি. সো ৰাগানুদ্ধংসিতেন চিত্তেন সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্ততি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ভিক্খু সুসুকাভযস্স ভীতো সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্তো. সুসুকাভযন্তি খো, ভিক্খৱে, মাতুগামস্সেতং অধিৱচনং. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সুসুকাভযং. ইমানি খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰি ভযানি ইধেকচ্চস্স কুলপুত্তস্স ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতস্স পাটিকঙ্খিতব্বানী’’তি. দুতিযং.

৩. পঠমনানাকৰণসুত্তং

১২৩. ‘‘চত্তাৰোমে, ভিক্খৱে, পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে চত্তাৰো? [কথা. ৬৭১ আদযো] ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৱিতক্কং সৱিচাৰং ৱিৱেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো তদস্সাদেতি, তং নিকামেতি, তেন চ ৱিত্তিং আপজ্জতি. তত্থ ঠিতো তদধিমুত্তো তব্বহুলৱিহাৰী অপৰিহীনো কালং কুৰুমানো ব্ৰহ্মকাযিকানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জতি. ব্ৰহ্মকাযিকানং, ভিক্খৱে, দেৱানং কপ্পো আযুপ্পমাণং. তত্থ পুথুজ্জনো যাৱতাযুকং ঠত্ৱা যাৱতকং তেসং দেৱানং আযুপ্পমাণং তং সব্বং খেপেত্ৱা নিৰযম্পি গচ্ছতি তিৰচ্ছানযোনিম্পি গচ্ছতি পেত্তিৱিসযম্পি গচ্ছতি. ভগৱতো পন সাৱকো তত্থ যাৱতাযুকং ঠত্ৱা যাৱতকং তেসং দেৱানং আযুপ্পমাণং তং সব্বং খেপেত্ৱা তস্মিংযেৱ ভৱে পৰিনিব্বাযতি. অযং খো, ভিক্খৱে, ৱিসেসো অযং অধিপ্পযাসো ইদং নানাকৰণং সুতৱতো অৰিযসাৱকস্স অস্সুতৱতা পুথুজ্জনেন, যদিদং গতিযা উপপত্তিযা সতি [যদিদং চুতিযা উপপত্তিযা চাতি (ক.) অ. নি. ৩.১১৭ পস্সিতব্বং].

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো পুগ্গলো ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৱং অৱিতক্কং অৱিচাৰং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো তদস্সাদেতি, তং নিকামেতি, তেন চ ৱিত্তিং আপজ্জতি. তত্থ ঠিতো তদধিমুত্তো তব্বহুলৱিহাৰী অপৰিহীনো কালং কুৰুমানো আভস্সৰানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জতি. আভস্সৰানং, ভিক্খৱে, দেৱানং দ্ৱে কপ্পা আযুপ্পমাণং. তত্থ পুথুজ্জনো যাৱতাযুকং ঠত্ৱা যাৱতকং তেসং দেৱানং আযুপ্পমাণং তং সব্বং খেপেত্ৱা নিৰযম্পি গচ্ছতি তিৰচ্ছানযোনিম্পি গচ্ছতি পেত্তিৱিসযম্পি গচ্ছতি. ভগৱতো পন সাৱকো তত্থ যাৱতাযুকং ঠত্ৱা যাৱতকং তেসং দেৱানং আযুপ্পমাণং তং সব্বং খেপেত্ৱা তস্মিংযেৱ ভৱে পৰিনিব্বাযতি. অযং খো, ভিক্খৱে, ৱিসেসো অযং অধিপ্পযাসো ইদং নানাকৰণং সুতৱতো অৰিযসাৱকস্স অস্সুতৱতা পুথুজ্জনেন, যদিদং গতিযা উপপত্তিযা সতি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো পুগ্গলো পীতিযা চ ৱিৰাগা উপেক্খকো চ ৱিহৰতি সতো চ সম্পজানো সুখঞ্চ কাযেন পটিসংৱেদেতি যং তং অৰিযা আচিক্খন্তি – ‘উপেক্খকো সতিমা সুখৱিহাৰী’তি ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো তদস্সাদেতি, তং নিকামেতি, তেন চ ৱিত্তিং আপজ্জতি. তত্থ ঠিতো তদধিমুত্তো তব্বহুলৱিহাৰী অপৰিহীনো, কালং কুৰুমানো সুভকিণ্হানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জতি. সুভকিণ্হানং, ভিক্খৱে, দেৱানং চত্তাৰো কপ্পা আযুপ্পমাণং. তত্থ পুথুজ্জনো যাৱতাযুকং ঠত্ৱা যাৱতকং তেসং দেৱানং আযুপ্পমাণং তং সব্বং খেপেত্ৱা নিৰযম্পি গচ্ছতি তিৰচ্ছানযোনিম্পি গচ্ছতি পেত্তিৱিসযম্পি গচ্ছতি. ভগৱতো পন সাৱকো তত্থ যাৱতাযুকং ঠত্ৱা যাৱতকং তেসং দেৱানং আযুপ্পমাণং তং সব্বং খেপেত্ৱা তস্মিংযেৱ ভৱে পৰিনিব্বাযতি. অযং খো, ভিক্খৱে, ৱিসেসো অযং অধিপ্পযাসো ইদং নানাকৰণং সুতৱতো অৰিযসাৱকস্স অস্সুতৱতা পুথুজ্জনেন, যদিদং গতিযা উপপত্তিযা সতি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো পুগ্গলো সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৱ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপাৰিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো তদস্সাদেতি, তং নিকামেতি, তেন চ ৱিত্তিং আপজ্জতি. তত্থ ঠিতো তদধিমুত্তো তব্বহুলৱিহাৰী অপৰিহীনো কালং কুৰুমানো ৱেহপ্ফলানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জতি. ৱেহপ্ফলানং, ভিক্খৱে, দেৱানং পঞ্চ কপ্পসতানি আযুপ্পমাণং. তত্থ পুথুজ্জনো যাৱতাযুকং ঠত্ৱা যাৱতকং তেসং দেৱানং আযুপ্পমাণং তং সব্বং খেপেত্ৱা নিৰযম্পি গচ্ছতি তিৰচ্ছানযোনিম্পি গচ্ছতি পেত্তিৱিসযম্পি গচ্ছতি. ভগৱতো পন সাৱকো তত্থ যাৱতাযুকং ঠত্ৱা যাৱতকং তেসং দেৱানং আযুপ্পমাণং তং সব্বং খেপেত্ৱা তস্মিংযেৱ ভৱে পৰিনিব্বাযতি. অযং খো, ভিক্খৱে, ৱিসেসো অযং অধিপ্পযাসো ইদং নানাকৰণং সুতৱতো অৰিযসাৱকস্স অস্সুতৱতা পুথুজ্জনেন, যদিদং গতিযা উপপত্তিযা সতি. ইমে খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰো পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মি’’ন্তি. ততিযং.

৪. দুতিযনানাকৰণসুত্তং

১২৪. ‘‘চত্তাৰোমে, ভিক্খৱে, পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে চত্তাৰো? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো যদেৱ তত্থ হোতি ৰূপগতং ৱেদনাগতং সঞ্ঞাগতং সঙ্খাৰগতং ৱিঞ্ঞাণগতং, তে ধম্মে অনিচ্চতো দুক্খতো ৰোগতো গণ্ডতো সল্লতো অঘতো আবাধতো পৰতো পলোকতো সুঞ্ঞতো অনত্ততো সমনুপস্সতি. সো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুদ্ধাৱাসানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জতি. অযং, ভিক্খৱে, উপপত্তি অসাধাৰণা পুথুজ্জনেহি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো পুগ্গলো ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং…পে… ততিযং ঝানং…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো যদেৱ তত্থ হোতি ৰূপগতং ৱেদনাগতং সঞ্ঞাগতং সঙ্খাৰগতং ৱিঞ্ঞাণগতং, তে ধম্মে অনিচ্চতো দুক্খতো ৰোগতো গণ্ডতো সল্লতো অঘতো আবাধতো পৰতো পলোকতো সুঞ্ঞতো অনত্ততো সমনুপস্সতি. সো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুদ্ধাৱাসানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জতি. অযং, ভিক্খৱে, উপপত্তি অসাধাৰণা পুথুজ্জনেহি. ইমে খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰো পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মি’’ন্তি. চতুত্থং.

৫. পঠমমেত্তাসুত্তং

১২৫. ‘‘চত্তাৰোমে, ভিক্খৱে, পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে চত্তাৰো? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো মেত্তাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি, তথা দুতিযং তথা ততিযং তথা চতুত্থং. ইতি উদ্ধমধো তিৰিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোকং মেত্তাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাপজ্জেন ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি. সো তদস্সাদেতি, তং নিকামেতি, তেন চ ৱিত্তিং আপজ্জতি. তত্থ ঠিতো তদধিমুত্তো তব্বহুলৱিহাৰী অপৰিহীনো কালং কুৰুমানো ব্ৰহ্মকাযিকানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জতি. ব্ৰহ্মকাযিকানং, ভিক্খৱে, দেৱানং কপ্পো আযুপ্পমাণং. তত্থ পুথুজ্জনো যাৱতাযুকং ঠত্ৱা যাৱতকং তেসং দেৱানং আযুপ্পমাণং তং সব্বং খেপেত্ৱা নিৰযম্পি গচ্ছতি তিৰচ্ছানযোনিম্পি গচ্ছতি পেত্তিৱিসযম্পি গচ্ছতি. ভগৱতো পন সাৱকো তত্থ যাৱতাযুকং ঠত্ৱা যাৱতকং তেসং দেৱানং আযুপ্পমাণং তং সব্বং খেপেত্ৱা তস্মিংযেৱ ভৱে পৰিনিব্বাযতি. অযং খো, ভিক্খৱে, ৱিসেসো অযং অধিপ্পযাসো ইদং নানাকৰণং সুতৱতো অৰিযসাৱকস্স অস্সুতৱতা পুথুজ্জনেন, যদিদং গতিযা উপপত্তিযা সতি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো পুগ্গলো কৰুণাসহগতেন চেতসা…পে… মুদিতাসহগতেন চেতসা…পে… উপেক্খাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি, তথা দুতিযং তথা ততিযং তথা চতুত্থং. ইতি উদ্ধমধো তিৰিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোকং উপেক্খাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাপজ্জেন ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি. সো তদস্সাদেতি, তং নিকামেতি, তেন চ ৱিত্তিং আপজ্জতি. তত্থ ঠিতো তদধিমুত্তো তব্বহুলৱিহাৰী অপৰিহীনো কালং কুৰুমানো আভস্সৰানং [স্যামপোত্থকে পন কৰুণাদযো তযো ৱিহাৰা আভস্সৰাদীহি তীহি ৱিসুং ৱিসুং যোজেত্ৱা পৰিপুণ্ণমেৱ দস্সিতং] দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জতি. আভস্সৰানং, ভিক্খৱে, দেৱানং দ্ৱে কপ্পা আযুপ্পমাণং…পে… সুভকিণ্হানং [স্যামপোত্থকে পন কৰুণাদযো তযো ৱিহাৰা আভস্সৰাদীহি তীহি ৱিসুং ৱিসুং যোজেত্ৱা পৰিপুণ্ণমেৱ দস্সিতং] দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জতি. সুভকিণ্হানং, ভিক্খৱে, দেৱানং চত্তাৰো কপ্পা আযুপ্পমাণং…পে… ৱেহপ্ফলানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জতি. ৱেহপ্ফলানং, ভিক্খৱে, দেৱানং পঞ্চ কপ্পসতানি আযুপ্পমাণং. তত্থ পুথুজ্জনো যাৱতাযুকং ঠত্ৱা যাৱতকং তেসং দেৱানং আযুপ্পমাণং তং সব্বং খেপেত্ৱা নিৰযম্পি গচ্ছতি তিৰচ্ছানযোনিম্পি গচ্ছতি পেত্তিৱিসযম্পি গচ্ছতি. ভগৱতো পন সাৱকো তত্থ যাৱতাযুকং ঠত্ৱা যাৱতকং তেসং দেৱানং আযুপ্পমাণং তং সব্বং খেপেত্ৱা তস্মিংযেৱ ভৱে পৰিনিব্বাযতি. অযং খো, ভিক্খৱে, ৱিসেসো অযং অধিপ্পযাসো ইদং নানাকৰণং সুতৱতো অৰিযসাৱকস্স অস্সুতৱতা পুথুজ্জনেন, যদিদং গতিযা উপপত্তিযা সতি. ইমে খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰো পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মি’’ন্তি. পঞ্চমং.

৬. দুতিযমেত্তাসুত্তং

১২৬. ‘‘চত্তাৰোমে, ভিক্খৱে, পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে চত্তাৰো? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো মেত্তাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি, তথা দুতিযং তথা ততিযং তথা চতুত্থং. ইতি উদ্ধমধো তিৰিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোকং মেত্তাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাপজ্জেন ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি. সো যদেৱ তত্থ হোতি ৰূপগতং ৱেদনাগতং সঞ্ঞাগতং সঙ্খাৰগতং ৱিঞ্ঞাণগতং তে ধম্মে অনিচ্চতো দুক্খতো ৰোগতো গণ্ডতো সল্লতো অঘতো আবাধতো পৰতো পলোকতো সুঞ্ঞতো অনত্ততো সমনুপস্সতি. সো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুদ্ধাৱাসানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জতি. অযং, ভিক্খৱে, উপপত্তি অসাধাৰণা পুথুজ্জনেহি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো পুগ্গলো কৰুণা…পে… মুদিতা…পে… উপেক্খাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি, তথা দুতিযং তথা ততিযং তথা চতুত্থং. ইতি উদ্ধমধো তিৰিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোকং উপেক্খাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাপজ্জেন ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি. সো যদেৱ তত্থ হোতি ৰূপগতং ৱেদনাগতং সঞ্ঞাগতং সঙ্খাৰগতং ৱিঞ্ঞাণগতং তে ধম্মে অনিচ্চতো দুক্খতো ৰোগতো গণ্ডতো সল্লতো অঘতো আবাধতো পৰতো পলোকতো সুঞ্ঞতো অনত্ততো সমনুপস্সতি. সো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুদ্ধাৱাসানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জতি. অযং, ভিক্খৱে, উপপত্তি অসাধাৰণা পুথুজ্জনেহি. ইমে খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰো পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মি’’ন্তি. ছট্ঠং.

৭. পঠমতথাগতঅচ্ছৰিযসুত্তং

১২৭. ‘‘তথাগতস্স, ভিক্খৱে, অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স পাতুভাৱা চত্তাৰো অচ্ছৰিযা অব্ভুতা ধম্মা [অব্ভুতধম্মা (স্যা. কং. ক.)] পাতুভৱন্তি. কতমে চত্তাৰো? যদা, ভিক্খৱে, বোধিসত্তো তুসিতা কাযা চৱিত্ৱা সতো সম্পজানো মাতুকুচ্ছিং ওক্কমতি, অথ সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায অপ্পমাণো উড়াৰো ওভাসো পাতুভৱতি অতিক্কম্মেৱ দেৱানং দেৱানুভাৱং. যাপি তা লোকন্তৰিকা অঘা অসংৱুতা অন্ধকাৰা অন্ধকাৰতিমিসা যত্থপিমেসং [যত্থিমেসং (সী. স্যা. কং.)] চন্দিমসূৰিযানং এৱংমহিদ্ধিকানং এৱংমহানুভাৱানং আভা নানুভোন্তি, তত্থপি অপ্পমাণো উড়াৰো ওভাসো পাতুভৱতি অতিক্কম্মেৱ দেৱানং দেৱানুভাৱং. যেপি তত্থ সত্তা উপপন্না তেপি তেনোভাসেন অঞ্ঞমঞ্ঞং সঞ্জানন্তি – ‘অঞ্ঞেপি কিৰ, ভো, সন্তি সত্তা ইধূপপন্না’তি. তথাগতস্স, ভিক্খৱে, অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স পাতুভাৱা অযং পঠমো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো [অব্ভুতধম্মো (স্যা. কং. ক.)] পাতুভৱতি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, যদা বোধিসত্তো সতো সম্পজানো মাতুকুচ্ছিম্হা নিক্খমতি, অথ সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায অপ্পমাণো উড়াৰো ওভাসো পাতুভৱতি অতিক্কম্মেৱ দেৱানং দেৱানুভাৱং. যাপি তা লোকন্তৰিকা অঘা অসংৱুতা অন্ধকাৰা অন্ধকাৰতিমিসা যত্থপিমেসং চন্দিমসূৰিযানং এৱংমহিদ্ধিকানং এৱংমহানুভাৱানং আভা নানুভোন্তি, তত্থপি অপ্পমাণো উড়াৰো ওভাসো পাতুভৱতি অতিক্কম্মেৱ দেৱানং দেৱানুভাৱং. যেপি তত্থ সত্তা উপপন্না তেপি তেনোভাসেন অঞ্ঞমঞ্ঞং সঞ্জানন্তি – ‘অঞ্ঞেপি কিৰ, ভো, সন্তি সত্তা ইধূপপন্না’তি. তথাগতস্স, ভিক্খৱে, অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স পাতুভাৱা অযং দুতিযো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো পাতুভৱতি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, যদা তথাগতো অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুজ্ঝতি, অথ সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায অপ্পমাণো উড়াৰো ওভাসো পাতুভৱতি অতিক্কম্মেৱ দেৱানং দেৱানুভাৱং. যাপি তা লোকন্তৰিকা অঘা অসংৱুতা অন্ধকাৰা অন্ধকাৰতিমিসা যত্থপিমেসং চন্দিমসূৰিযানং এৱংমহিদ্ধিকানং এৱংমহানুভাৱানং আভা নানুভোন্তি, তত্থপি অপ্পমাণো উড়াৰো ওভাসো পাতুভৱতি অতিক্কম্মেৱ দেৱানং দেৱানুভাৱং. যেপি তত্থ সত্তা উপপন্না তেপি তেনোভাসেন অঞ্ঞমঞ্ঞং সঞ্জানন্তি – ‘অঞ্ঞেপি কিৰ, ভো, সন্তি সত্তা ইধূপপন্না’তি. তথাগতস্স, ভিক্খৱে, অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স পাতুভাৱা অযং ততিযো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো পাতুভৱতি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, যদা তথাগতো অনুত্তৰং ধম্মচক্কং পৱত্তেতি, অথ সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায অপ্পমাণো উড়াৰো ওভাসো পাতুভৱতি অতিক্কম্মেৱ দেৱানং দেৱানুভাৱং. যাপি তা লোকন্তৰিকা অঘা অসংৱুতা অন্ধকাৰা অন্ধকাৰতিমিসা যত্থপিমেসং চন্দিমসূৰিযানং এৱংমহিদ্ধিকানং এৱংমহানুভাৱানং আভা নানুভোন্তি, তত্থপি অপ্পমাণো উড়াৰো ওভাসো পাতুভৱতি অতিক্কম্মেৱ দেৱানং দেৱানুভাৱং. যেপি তত্থ সত্তা উপপন্না তেপি তেনোভাসেন অঞ্ঞমঞ্ঞং সঞ্জানন্তি – ‘অঞ্ঞেপি কিৰ, ভো, সন্তি সত্তা ইধূপপন্না’তি. তথাগতস্স, ভিক্খৱে, অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স পাতুভাৱা অযং চতুত্থো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো পাতুভৱতি. তথাগতস্স, ভিক্খৱে, অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স পাতুভাৱা ইমে চত্তাৰো অচ্ছৰিযা অব্ভুতা ধম্মা পাতুভৱন্তী’’তি. সত্তমং.

৮. দুতিযতথাগতঅচ্ছৰিযসুত্তং

১২৮. ‘‘তথাগতস্স, ভিক্খৱে, অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স পাতুভাৱা চত্তাৰো অচ্ছৰিযা অব্ভুতা ধম্মা পাতুভৱন্তি. কতমে চত্তাৰো? আলযাৰামা [আলযৰামা (অঞ্ঞসুত্তেসু)], ভিক্খৱে, পজা আলযৰতা আলযসম্মুদিতা; সা তথাগতেন অনালযে ধম্মে দেসিযমানে সুস্সূসতি সোতং ওদহতি অঞ্ঞা চিত্তং উপট্ঠপেতি. তথাগতস্স, ভিক্খৱে, অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স পাতুভাৱা অযং পঠমো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো পাতুভৱতি.

‘‘মানাৰামা, ভিক্খৱে, পজা মানৰতা মানসম্মুদিতা. সা তথাগতেন মানৱিনযে ধম্মে দেসিযমানে সুস্সূসতি সোতং ওদহতি অঞ্ঞা চিত্তং উপট্ঠপেতি. তথাগতস্স, ভিক্খৱে, অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স পাতুভাৱা অযং দুতিযো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো পাতুভৱতি.

‘‘অনুপসমাৰামা, ভিক্খৱে, পজা অনুপসমৰতা অনুপসমসম্মুদিতা. সা তথাগতেন ওপসমিকে ধম্মে দেসিযমানে সুস্সূসতি সোতং ওদহতি অঞ্ঞা চিত্তং উপট্ঠপেতি. তথাগতস্স, ভিক্খৱে, অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স পাতুভাৱা অযং ততিযো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো পাতুভৱতি.

‘‘অৱিজ্জাগতা, ভিক্খৱে, পজা অণ্ডভূতা পৰিযোনদ্ধা. সা তথাগতেন অৱিজ্জাৱিনযে ধম্মে দেসিযমানে সুস্সূসতি সোতং ওদহতি অঞ্ঞা চিত্তং উপট্ঠপেতি. তথাগতস্স, ভিক্খৱে, অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স পাতুভাৱা অযং চতুত্থো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো পাতুভৱতি. তথাগতস্স, ভিক্খৱে, অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স পাতুভাৱা ইমে চত্তাৰো অচ্ছৰিযা অব্ভুতা ধম্মা পাতুভৱন্তী’’তি. অট্ঠমং.

৯. আনন্দঅচ্ছৰিযসুত্তং

১২৯. ‘‘চত্তাৰোমে, ভিক্খৱে, অচ্ছৰিযা অব্ভুতা ধম্মা আনন্দে. কতমে চত্তাৰো? সচে, ভিক্খৱে, ভিক্খুপৰিসা আনন্দং দস্সনায উপসঙ্কমতি, দস্সনেনপি সা অত্তমনা হোতি. তত্ৰ চে আনন্দো ধম্মং ভাসতি, ভাসিতেনপি সা অত্তমনা হোতি. অতিত্তাৱ, ভিক্খৱে, ভিক্খুপৰিসা হোতি, অথ আনন্দো তুণ্হী ভৱতি.

‘‘সচে, ভিক্খৱে, ভিক্খুনিপৰিসা আনন্দং দস্সনায উপসঙ্কমতি, দস্সনেনপি সা অত্তমনা হোতি. তত্থ চে আনন্দো ধম্মং ভাসতি, ভাসিতেনপি সা অত্তমনা হোতি. অতিত্তাৱ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনিপৰিসা হোতি, অথ আনন্দো তুণ্হী ভৱতি.

‘‘সচে, ভিক্খৱে, উপাসকপৰিসা আনন্দং দস্সনায উপসঙ্কমতি, দস্সনেনপি সা অত্তমনা হোতি. তত্ৰ চে আনন্দো ধম্মং ভাসতি, ভাসিতেনপি সা অত্তমনা হোতি. অতিত্তাৱ, ভিক্খৱে, উপাসকপৰিসা হোতি, অথ আনন্দো তুণ্হী ভৱতি.

‘‘সচে, ভিক্খৱে, উপাসিকাপৰিসা আনন্দং দস্সনায উপসঙ্কমতি, দস্সনেনপি সা অত্তমনা হোতি. তত্ৰ চে আনন্দো ধম্মং ভাসতি, ভাসিতেনপি সা অত্তমনা হোতি. অতিত্তাৱ, ভিক্খৱে, উপাসিকাপৰিসা হোতি, অথ আনন্দো তুণ্হী ভৱতি. ইমে খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰো অচ্ছৰিযা অব্ভুতা ধম্মা আনন্দে’’তি. নৱমং.

১০. চক্কৱত্তিঅচ্ছৰিযসুত্তং

১৩০. ‘‘চত্তাৰোমে, ভিক্খৱে, অচ্ছৰিযা অব্ভুতা ধম্মা ৰঞ্ঞে চক্কৱত্তিম্হি. কতমে চত্তাৰো? সচে, ভিক্খৱে, খত্তিযপৰিসা ৰাজানং চক্কৱত্তিং দস্সনায উপসঙ্কমতি, দস্সনেনপি সা অত্তমনা হোতি. তত্ৰ চে ৰাজা চক্কৱত্তী ভাসতি, ভাসিতেনপি সা অত্তমনা হোতি. অতিত্তাৱ, ভিক্খৱে, খত্তিযপৰিসা হোতি, অথ ৰাজা চক্কৱত্তী তুণ্হী ভৱতি.

‘‘সচে, ভিক্খৱে, ব্ৰাহ্মণপৰিসা ৰাজানং চক্কৱত্তিং দস্সনায উপসঙ্কমতি, দস্সনেনপি সা অত্তমনা হোতি. তত্ৰ চে ৰাজা চক্কৱত্তী ভাসতি, ভাসিতেনপি সা অত্তমনা হোতি. অতিত্তাৱ, ভিক্খৱে, ব্ৰাহ্মণপৰিসা হোতি, অথ ৰাজা চক্কৱত্তী তুণ্হী ভৱতি.

‘‘সচে, ভিক্খৱে, গহপতিপৰিসা ৰাজানং চক্কৱত্তিং দস্সনায উপসঙ্কমতি, দস্সনেনপি সা অত্তমনা হোতি. তত্ৰ চে ৰাজা চক্কৱত্তী ভাসতি, ভাসিতেনপি সা অত্তমনা হোতি. অতিত্তাৱ, ভিক্খৱে, গহপতিপৰিসা হোতি, অথ ৰাজা চক্কৱত্তী তুণ্হী ভৱতি.

‘‘সচে, ভিক্খৱে, সমণপৰিসা ৰাজানং চক্কৱত্তিং দস্সনায উপসঙ্কমতি, দস্সনেনপি সা অত্তমনা হোতি. তত্ৰ চে ৰাজা চক্কৱত্তী ভাসতি, ভাসিতেনপি সা অত্তমনা হোতি. অতিত্তাৱ, ভিক্খৱে, সমণপৰিসা হোতি, অথ ৰাজা চক্কৱত্তী তুণ্হী ভৱতি. ইমে খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰো অচ্ছৰিযা অব্ভুতা ধম্মা ৰঞ্ঞে চক্কৱত্তিম্হি.

‘‘এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰো [চত্তাৰোমে (ক.)] অচ্ছৰিযা অব্ভুতা ধম্মা আনন্দে. কতমে চত্তাৰো? সচে, ভিক্খৱে, ভিক্খুপৰিসা আনন্দং দস্সনায উপসঙ্কমতি, দস্সনেনপি সা অত্তমনা হোতি. তত্ৰ চে আনন্দো ধম্মং ভাসতি, ভাসিতেনপি সা অত্তমনা হোতি. অতিত্তাৱ, ভিক্খৱে, ভিক্খুপৰিসা হোতি, অথ আনন্দো তুণ্হী ভৱতি.

‘‘সচে, ভিক্খৱে, ভিক্খুনিপৰিসা…পে… সচে, ভিক্খৱে, উপাসকপৰিসা…পে… সচে, ভিক্খৱে, উপাসিকাপৰিসা আনন্দং দস্সনায উপসঙ্কমতি, দস্সনেনপি সা অত্তমনা হোতি. তত্ৰ চে আনন্দো ধম্মং ভাসতি, ভাসিতেনপি সা অত্তমনা হোতি. অতিত্তাৱ, ভিক্খৱে, উপাসিকাপৰিসা হোতি, অথ আনন্দো তুণ্হী ভৱতি. ইমে খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰো অচ্ছৰিযা অব্ভুতা ধম্মা আনন্দে’’তি. দসমং.

ভযৱগ্গো ততিযো.