(১২) ২. কেসিৱগ্গো
১. কেসিসুত্তং
১১১. অথ খো কেসি অস্সদম্মসাৰথি যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো কেসিং অস্সদম্মসাৰথিং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘ত্ৱং খোসি, কেসি, পঞ্ঞাতো অস্সদম্মসাৰথীতি [সঞ্ঞাতো অস্সদম্মসাৰথি (সী. স্যা. কং. পী.)]. কথং পন ত্ৱং, কেসি, অস্সদম্মং ৱিনেসী’’তি? ‘‘অহং খো, ভন্তে, অস্সদম্মং সণ্হেনপি ৱিনেমি, ফৰুসেনপি ৱিনেমি, সণ্হফৰুসেনপি ৱিনেমী’’তি. ‘‘সচে তে, কেসি, অস্সদম্মো সণ্হেন ৱিনযং ন উপেতি, ফৰুসেন ৱিনযং ন উপেতি, সণ্হফৰুসেন ৱিনযং ন উপেতি, কিন্তি নং কৰোসী’’তি? ‘‘সচে মে, ভন্তে, অস্সদম্মো সণ্হেন ৱিনযং ন উপেতি, ফৰুসেন ৱিনযং ন উপেতি, সণ্হফৰুসেন ৱিনযং ন উপেতি; হনামি নং, ভন্তে. তং কিস্স হেতু? মা মে আচৰিযকুলস্স অৱণ্ণো অহোসী’’তি.
‘‘ভগৱা পন, ভন্তে, অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি. কথং পন, ভন্তে, ভগৱা পুৰিসদম্মং ৱিনেতী’’তি? ‘‘অহং খো, কেসি, পুৰিসদম্মং সণ্হেনপি ৱিনেমি, ফৰুসেনপি ৱিনেমি, সণ্হফৰুসেনপি ৱিনেমি. তত্ৰিদং, কেসি, সণ্হস্মিং – ইতি কাযসুচৰিতং ইতি কাযসুচৰিতস্স ৱিপাকো, ইতি ৱচীসুচৰিতং ইতি ৱচীসুচৰিতস্স ৱিপাকো, ইতি মনোসুচৰিতং ইতি মনোসুচৰিতস্স ৱিপাকো, ইতি দেৱা, ইতি মনুস্সাতি. তত্ৰিদং, কেসি, ফৰুসস্মিং – ইতি কাযদুচ্চৰিতং ইতি কাযদুচ্চৰিতস্স ৱিপাকো, ইতি ৱচীদুচ্চৰিতং ইতি ৱচীদুচ্চৰিতস্স ৱিপাকো, ইতি মনোদুচ্চৰিতং ইতি মনোদুচ্চৰিতস্স ৱিপাকো, ইতি নিৰযো, ইতি তিৰচ্ছানযোনি, ইতি পেত্তিৱিসযো’’তি.
‘‘তত্ৰিদং, কেসি, সণ্হফৰুসস্মিং – ইতি কাযসুচৰিতং ইতি কাযসুচৰিতস্স ৱিপাকো, ইতি কাযদুচ্চৰিতং ইতি কাযদুচ্চৰিতস্স ৱিপাকো, ইতি ৱচীসুচৰিতং ইতি ৱচীসুচৰিতস্স ৱিপাকো, ইতি ৱচীদুচ্চৰিতং ইতি ৱচীদুচ্চৰিতস্স ৱিপাকো, ইতি মনোসুচৰিতং ইতি মনোসুচৰিতস্স ৱিপাকো, ইতি মনোদুচ্চৰিতং ইতি মনোদুচ্চৰিতস্স ৱিপাকো, ইতি দেৱা, ইতি মনুস্সা, ইতি নিৰযো, ইতি তিৰচ্ছানযোনি, ইতি পেত্তিৱিসযো’’তি.
‘‘সচে তে, ভন্তে, পুৰিসদম্মো সণ্হেন ৱিনযং ন উপেতি, ফৰুসেন ৱিনযং ন উপেতি, সণ্হফৰুসেন ৱিনযং ন উপেতি, কিন্তি নং ভগৱা কৰোতী’’তি? ‘‘সচে মে, কেসি, পুৰিসদম্মো সণ্হেন ৱিনযং ন উপেতি, ফৰুসেন ৱিনযং ন উপেতি, সণ্হফৰুসেন ৱিনযং ন উপেতি, হনামি নং, কেসী’’তি. ‘‘ন খো, ভন্তে, ভগৱতো পাণাতিপাতো কপ্পতি. অথ চ পন ভগৱা এৱমাহ – ‘হনামি, নং কেসী’’’তি! ‘‘সচ্চং, কেসি! ন তথাগতস্স পাণাতিপাতো কপ্পতি. অপি চ যো পুৰিসদম্মো সণ্হেন ৱিনযং ন উপেতি, ফৰুসেন ৱিনযং ন উপেতি, সণ্হফৰুসেন ৱিনযং ন উপেতি, ন তং তথাগতো ৱত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞতি, নাপি ৱিঞ্ঞূ সব্ৰহ্মচাৰী ৱত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি. ৱধো হেসো, কেসি, অৰিযস্স ৱিনযে – যং ন তথাগতো ৱত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞতি, নাপি ৱিঞ্ঞূ সব্ৰহ্মচাৰী ৱত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তী’’তি.
‘‘সো হি নূন, ভন্তে, সুহতো হোতি – যং ন তথাগতো ৱত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞতি, নাপি ৱিঞ্ঞূ সব্ৰহ্মচাৰী ৱত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তীতি. অভিক্কন্তং, ভন্তে, অভিক্কন্তং, ভন্তে…পে… উপাসকং মং, ভন্তে, ভগৱা ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গত’’ন্তি. পঠমং.
২. জৱসুত্তং
১১২. ‘‘চতূহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো ৰঞ্ঞো ভদ্ৰো অস্সাজানীযো ৰাজাৰহো হোতি ৰাজভোগ্গো, ৰঞ্ঞো অঙ্গন্তেৱ সঙ্খং গচ্ছতি. কতমেহি চতূহি? অজ্জৱেন, জৱেন, খন্তিযা, সোৰচ্চেন – ইমেহি খো, ভিক্খৱে, চতূহি অঙ্গেহি সমন্নাগতো ৰঞ্ঞো ভদ্ৰো অস্সাজানীযো ৰাজাৰহো হোতি, ৰাজভোগ্গো, ৰঞ্ঞো অঙ্গন্তেৱ সঙ্খং গচ্ছতি.
‘‘এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু আহুনেয্যো হোতি…পে… অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স. কতমেহি চতূহি? অজ্জৱেন, জৱেন, খন্তিযা, সোৰচ্চেন – ইমেহি খো, ভিক্খৱে, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু আহুনেয্যো হোতি…পে… অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সা’’তি. দুতিযং.
৩. পতোদসুত্তং
১১৩. ‘‘চত্তাৰোমে, ভিক্খৱে, ভদ্ৰা অস্সাজানীযা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে চত্তাৰো? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো ভদ্ৰো অস্সাজানীযো পতোদচ্ছাযং দিস্ৱা সংৱিজ্জতি সংৱেগং আপজ্জতি – ‘কিং নু খো মং অজ্জ অস্সদম্মসাৰথি কাৰণং কাৰেস্সতি, কিমস্সাহং [কথমস্সাহং (ক.)] পটিকৰোমী’তি! এৱৰূপোপি, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো ভদ্ৰো অস্সাজানীযো হোতি. অযং, ভিক্খৱে, পঠমো ভদ্ৰো অস্সাজানীযো সন্তো সংৱিজ্জমানো লোকস্মিং.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো ভদ্ৰো অস্সাজানীযো ন হেৱ খো পতোদচ্ছাযং দিস্ৱা সংৱিজ্জতি সংৱেগং আপজ্জতি, অপি চ খো লোমৱেধৱিদ্ধো সংৱিজ্জতি সংৱেগং আপজ্জতি – ‘কিং নু খো মং অজ্জ অস্সদম্মসাৰথি কাৰণং কাৰেস্সতি, কিমস্সাহং পটিকৰোমী’তি! এৱৰূপোপি, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো ভদ্ৰো অস্সাজানীযো হোতি. অযং, ভিক্খৱে, দুতিযো ভদ্ৰো অস্সাজানীযো সন্তো সংৱিজ্জমানো লোকস্মিং.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো ভদ্ৰো অস্সাজানীযো ন হেৱ খো পতোদচ্ছাযং দিস্ৱা সংৱিজ্জতি সংৱেগং আপজ্জতি নাপি লোমৱেধৱিদ্ধো সংৱিজ্জতি সংৱেগং আপজ্জতি, অপি চ খো চম্মৱেধৱিদ্ধো সংৱিজ্জতি সংৱেগং আপজ্জতি – ‘কিং নু খো মং অজ্জ অস্সদম্মসাৰথি কাৰণং কাৰেস্সতি, কিমস্সাহং পটিকৰোমী’তি! এৱৰূপোপি, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো ভদ্ৰো অস্সাজানীযো হোতি. অযং, ভিক্খৱে, ততিযো ভদ্ৰো অস্সাজানীযো সন্তো সংৱিজ্জমানো লোকস্মিং.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো ভদ্ৰো অস্সাজানীযো ন হেৱ খো পতোদচ্ছাযং দিস্ৱা সংৱিজ্জতি সংৱেগং আপজ্জতি নাপি লোমৱেধৱিদ্ধো সংৱিজ্জতি সংৱেগং আপজ্জতি নাপি চম্মৱেধৱিদ্ধো সংৱিজ্জতি সংৱেগং আপজ্জতি, অপি চ খো অট্ঠিৱেধৱিদ্ধো সংৱিজ্জতি সংৱেগং আপজ্জতি – ‘কিং নু খো মং অজ্জ অস্সদম্মসাৰথি কাৰণং কাৰেস্সতি, কিমস্সাহং পটিকৰোমী’তি! এৱৰূপোপি, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো ভদ্ৰো অস্সাজানীযো হোতি. অযং, ভিক্খৱে, চতুত্থো ভদ্ৰো অস্সাজানীযো সন্তো সংৱিজ্জমানো লোকস্মিং. ইমে খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰো ভদ্ৰা অস্সাজানীযা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং.
‘‘এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰোমে ভদ্ৰা পুৰিসাজানীযা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে চত্তাৰো? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো ভদ্ৰো পুৰিসাজানীযো সুণাতি – ‘অমুকস্মিং নাম গামে ৱা নিগমে ৱা ইত্থী ৱা পুৰিসো ৱা দুক্খিতো ৱা কালঙ্কতো [কালকতো (সী. স্যা. কং. পী.)] ৱা’তি. সো তেন সংৱিজ্জতি, সংৱেগং আপজ্জতি. সংৱিগ্গো যোনিসো পদহতি. পহিতত্তো কাযেন চেৱ পৰমসচ্চং [পৰমত্থসচ্চং (ক.) ম. নি. ২.১৮৩ পস্সিতব্বং] সচ্ছিকৰোতি, পঞ্ঞায চ অতিৱিজ্ঝ পস্সতি. সেয্যথাপি সো, ভিক্খৱে, ভদ্ৰো অস্সাজানীযো পতোদচ্ছাযং দিস্ৱা সংৱিজ্জতি সংৱেগং আপজ্জতি; তথূপমাহং, ভিক্খৱে, ইমং ভদ্ৰং পুৰিসাজানীযং ৱদামি. এৱৰূপোপি, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো ভদ্ৰো পুৰিসাজানীযো হোতি. অযং, ভিক্খৱে, পঠমো ভদ্ৰো পুৰিসাজানীযো সন্তো সংৱিজ্জমানো লোকস্মিং.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো ভদ্ৰো পুৰিসাজানীযো ন হেৱ খো সুণাতি – ‘অমুকস্মিং নাম গামে ৱা নিগমে ৱা ইত্থী ৱা পুৰিসো ৱা দুক্খিতো ৱা কালঙ্কতো ৱা’তি, অপি চ খো সামং পস্সতি ইত্থিং ৱা পুৰিসং ৱা দুক্খিতং ৱা কালঙ্কতং ৱা. সো তেন সংৱিজ্জতি, সংৱেগং আপজ্জতি. সংৱিগ্গো যোনিসো পদহতি. পহিতত্তো কাযেন চেৱ পৰমসচ্চং সচ্ছিকৰোতি, পঞ্ঞায চ অতিৱিজ্ঝ পস্সতি. সেয্যথাপি সো, ভিক্খৱে, ভদ্ৰো অস্সাজানীযো লোমৱেধৱিদ্ধো সংৱিজ্জতি সংৱেগং আপজ্জতি; তথূপমাহং, ভিক্খৱে, ইমং ভদ্ৰং পুৰিসাজানীযং ৱদামি. এৱৰূপোপি, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো ভদ্ৰো পুৰিসাজানীযো হোতি. অযং, ভিক্খৱে, দুতিযো ভদ্ৰো পুৰিসাজানীযো সন্তো সংৱিজ্জমানো লোকস্মিং.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো ভদ্ৰো পুৰিসাজানীযো ন হেৱ খো সুণাতি – ‘অমুকস্মিং নাম গামে ৱা নিগমে ৱা ইত্থী ৱা পুৰিসো ৱা দুক্খিতো ৱা কালঙ্কতো ৱা’তি, নাপি সামং পস্সতি ইত্থিং ৱা পুৰিসং ৱা দুক্খিতং ৱা কালঙ্কতং ৱা, অপি চ খ্ৱস্স ঞাতি ৱা সালোহিতো ৱা দুক্খিতো ৱা হোতি কালঙ্কতো ৱা. সো তেন সংৱিজ্জতি, সংৱেগং আপজ্জতি. সংৱিগ্গো যোনিসো পদহতি. পহিতত্তো কাযেন চেৱ পৰমসচ্চং সচ্ছিকৰোতি, পঞ্ঞায চ অতিৱিজ্ঝ পস্সতি. সেয্যথাপি সো, ভিক্খৱে, ভদ্ৰো অস্সাজানীযো চম্মৱেধৱিদ্ধো সংৱিজ্জতি সংৱেগং আপজ্জতি; তথূপমাহং, ভিক্খৱে, ইমং ভদ্ৰং পুৰিসাজানীযং ৱদামি. এৱৰূপোপি, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো ভদ্ৰো পুৰিসাজানীযো হোতি. অযং, ভিক্খৱে, ততিযো ভদ্ৰো পুৰিসাজানীযো সন্তো সংৱিজ্জমানো লোকস্মিং.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো ভদ্ৰো পুৰিসাজানীযো ন হেৱ খো সুণাতি – ‘অমুকস্মিং নাম গামে ৱা নিগমে ৱা ইত্থী ৱা পুৰিসো ৱা দুক্খিতো ৱা কালঙ্কতো ৱা’তি, নাপি সামং পস্সতি ইত্থিং ৱা পুৰিসং ৱা দুক্খিতং ৱা কালঙ্কতং ৱা, নাপিস্স ঞাতি ৱা সালোহিতো ৱা দুক্খিতো ৱা হোতি কালঙ্কতো ৱা, অপি চ খো সামঞ্ঞেৱ ফুট্ঠো হোতি সাৰীৰিকাহি ৱেদনাহি দুক্খাহি তিব্বাহি [তিপ্পাহি (সী. পী.)] খৰাহি কটুকাহি অসাতাহি অমনাপাহি পাণহৰাহি. সো তেন সংৱিজ্জতি, সংৱেগং আপজ্জতি. সংৱিগ্গো যোনিসো পদহতি. পহিতত্তো কাযেন চেৱ পৰমসচ্চং সচ্ছিকৰোতি, পঞ্ঞায চ অতিৱিজ্ঝ পস্সতি. সেয্যথাপি সো, ভিক্খৱে, ভদ্ৰো অস্সাজানীযো অট্ঠিৱেধৱিদ্ধো সংৱিজ্জতি সংৱেগং আপজ্জতি; তথূপমাহং, ভিক্খৱে, ইমং ভদ্ৰং পুৰিসাজানীযং ৱদামি. এৱৰূপোপি, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো ভদ্ৰো পুৰিসাজানীযো হোতি. অযং, ভিক্খৱে, চতুত্থো ভদ্ৰো পুৰিসাজানীযো সন্তো সংৱিজ্জমানো লোকস্মিং. ইমে খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰো ভদ্ৰা পুৰিসাজানীযা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মি’’ন্তি. ততিযং.
৪. নাগসুত্তং
১১৪. ‘‘চতূহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো ৰঞ্ঞো নাগো ৰাজাৰহো হোতি ৰাজভোগ্গো, ৰঞ্ঞো অঙ্গন্তেৱ সঙ্খং গচ্ছতি. কতমেহি চতূহি? ইধ, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো সোতা চ হোতি, হন্তা চ, খন্তা চ, গন্তা চ.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো সোতা হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো যমেনং হত্থিদম্মসাৰথি কাৰণং কাৰেতি – যদি ৱা কতপুব্বং যদি ৱা অকতপুব্বং – তং অট্ঠিং কত্ৱা [অট্ঠিকত্ৱা (সী. স্যা. কং. পী.) অ. নি. ৫.১৪০] মনসি কত্ৱা সব্বচেতসা [সব্বং চেতসো (সব্বত্থ)] সমন্নাহৰিত্ৱা ওহিতসোতো সুণাতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো সোতা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো হন্তা হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো সঙ্গামগতো হত্থিম্পি হনতি, হত্থাৰুহম্পি হনতি, অস্সম্পি হনতি, অস্সাৰুহম্পি হনতি, ৰথম্পি হনতি, ৰথিকম্পি হনতি, পত্তিকম্পি হনতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো হন্তা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো খন্তা হোতি? ইধ ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো সঙ্গামগতো খমো হোতি সত্তিপ্পহাৰানং অসিপ্পহাৰানং উসুপ্পহাৰানং ফৰসুপ্পহাৰানং [‘‘ফৰসুপ্পহাৰান’’ন্তি ইদং পদং স্যামপোত্থকে নত্থি. ম. নি. ৩.২১৭ পস্সিতব্বং] ভেৰিপণৱসঙ্খতিণৱনিন্নাদসদ্দানং. এৱং খো, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো খন্তা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো গন্তা হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো যমেনং হত্থিদম্মসাৰথি দিসং পেসেতি – যদি ৱা গতপুব্বং যদি ৱা অগতপুব্বং – তং খিপ্পমেৱ গন্তা হোতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো নাগো গন্তা হোতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, চতূহি অঙ্গেহি সমন্নাগতো ৰঞ্ঞো নাগো ৰাজাৰহো হোতি ৰাজভোগ্গো, ৰঞ্ঞো অঙ্গন্তেৱ সঙ্খং গচ্ছতি.
‘‘এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু আহুনেয্যো হোতি …পে… অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স. কতমেহি চতূহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সোতা চ হোতি, হন্তা চ, খন্তা চ, গন্তা চ.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সোতা হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে দেসিযমানে অট্ঠিং কত্ৱা মনসি কত্ৱা সব্বচেতসা সমন্নাহৰিত্ৱা ওহিতসোতো ধম্মং সুণাতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সোতা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু হন্তা হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু উপ্পন্নং কামৱিতক্কং নাধিৱাসেতি পজহতি ৱিনোদেতি (হনতি) [( ) নত্থি সী. স্যা. পী. পোত্থকেসু. অ. নি. ৪.১৬৪ পটিপদাৱগ্গে চতুত্থসুত্তে পন ‘‘সমেতী’’তি পদং সব্বত্থপি দিস্সতি] ব্যন্তীকৰোতি অনভাৱং গমেতি, উপ্পন্নং ব্যাপাদৱিতক্কং…পে… উপ্পন্নং ৱিহিংসাৱিতক্কং…পে… উপ্পন্নুপ্পন্নে পাপকে অকুসলে ধম্মে নাধিৱাসেতি পজহতি ৱিনোদেতি হনতি ব্যন্তীকৰোতি অনভাৱং গমেতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু হন্তা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু খন্তা হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু খমো হোতি সীতস্স উণ্হস্স জিঘচ্ছায পিপাসায, ডংসমকসৱাতাতপসৰীসপসম্ফস্সানং দুৰুত্তানং দুৰাগতানং ৱচনপথানং উপ্পন্নানং সাৰীৰিকানং ৱেদনানং দুক্খানং তিব্বানং খৰানং কটুকানং অসাতানং অমনাপানং পাণহৰানং অধিৱাসকজাতিকো হোতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু খন্তা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু গন্তা হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু যাযং দিসা অগতপুব্বা ইমিনা দীঘেন অদ্ধুনা যদিদং সব্বসঙ্খাৰসমথো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো তণ্হাক্খযো ৱিৰাগো নিৰোধো নিব্বানং, তং খিপ্পঞ্ঞেৱ গন্তা হোতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু গন্তা হোতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু আহুনেয্যো হোতি…পে… অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সা’’তি. চতুত্থং.
৫. ঠানসুত্তং
১১৫. ‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, ঠানানি. কতমানি চত্তাৰি? অত্থি, ভিক্খৱে, ঠানং অমনাপং কাতুং; তঞ্চ কযিৰমানং অনত্থায সংৱত্ততি. অত্থি, ভিক্খৱে, ঠানং অমনাপং কাতুং; তঞ্চ কযিৰমানং অত্থায সংৱত্ততি. অত্থি, ভিক্খৱে, ঠানং মনাপং কাতুং; তঞ্চ কযিৰমানং অনত্থায সংৱত্ততি. অত্থি, ভিক্খৱে, ঠানং মনাপং কাতুং; তঞ্চ কযিৰমানং অত্থায সংৱত্ততি.
‘‘তত্ৰ, ভিক্খৱে, যমিদং [যদিদং (স্যা. কং. ক.)] ঠানং অমনাপং কাতুং; তঞ্চ কযিৰমানং অনত্থায সংৱত্ততি – ইদং, ভিক্খৱে, ঠানং উভযেনেৱ ন কত্তব্বং মঞ্ঞতি [পঞ্ঞাযতি (?)]. যম্পিদং [যদিদং (ক.)] ঠানং অমনাপং কাতুং; ইমিনাপি নং [তং (সী. পী.) স্যামপোত্থকে নত্থি] ন কত্তব্বং মঞ্ঞতি. যম্পিদং ঠানং কযিৰমানং অনত্থায সংৱত্ততি; ইমিনাপি নং [তং (পী.) সী. স্যা. পোত্থকেসু নত্থি] ন কত্তব্বং মঞ্ঞতি. ইদং, ভিক্খৱে, ঠানং উভযেনেৱ ন কত্তব্বং মঞ্ঞতি.
‘‘তত্ৰ, ভিক্খৱে, যমিদং ঠানং অমনাপং কাতুং; তঞ্চ কযিৰমানং অত্থায সংৱত্ততি – ইমস্মিং, ভিক্খৱে, ঠানে বালো চ পণ্ডিতো চ ৱেদিতব্বো পুৰিসথামে পুৰিসৱীৰিযে পুৰিসপৰক্কমে. ন, ভিক্খৱে, বালো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘কিঞ্চাপি খো ইদং ঠানং অমনাপং কাতুং; অথ চৰহিদং ঠানং কযিৰমানং অত্থায সংৱত্ততী’তি. সো তং ঠানং ন কৰোতি. তস্স তং ঠানং অকযিৰমানং অনত্থায সংৱত্ততি. পণ্ডিতো চ খো, ভিক্খৱে, ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘কিঞ্চাপি খো ইদং ঠানং অমনাপং কাতুং; অথ চৰহিদং ঠানং কযিৰমানং অত্থায সংৱত্ততী’তি. সো তং ঠানং কৰোতি. তস্স তং ঠানং কযিৰমানং অত্থায সংৱত্ততি.
‘‘তত্ৰ, ভিক্খৱে, যমিদং [যদিদং (স্যা. কং.)] ঠানং মনাপং কাতুং; তঞ্চ কযিৰমানং অনত্থায সংৱত্ততি – ইমস্মিম্পি, ভিক্খৱে, ঠানে বালো চ পণ্ডিতো চ ৱেদিতব্বো পুৰিসথামে পুৰিসৱীৰিযে পুৰিসপৰক্কমে. ন, ভিক্খৱে, বালো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘কিঞ্চাপি খো ইদং ঠানং মনাপং কাতুং; অথ চৰহিদং ঠানং কযিৰমানং অনত্থায সংৱত্ততী’তি. সো তং ঠানং কৰোতি. তস্স তং ঠানং কযিৰমানং অনত্থায সংৱত্ততি. পণ্ডিতো চ খো, ভিক্খৱে, ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘কিঞ্চাপি খো ইদং ঠানং মনাপং কাতুং; অথ চৰহিদং ঠানং কযিৰমানং অনত্থায সংৱত্ততী’তি. সো তং ঠানং ন কৰোতি. তস্স তং ঠানং অকযিৰমানং অত্থায সংৱত্ততি.
‘‘তত্ৰ, ভিক্খৱে, যমিদং ঠানং মনাপং কাতুং, তঞ্চ কযিৰমানং অত্থায সংৱত্ততি – ইদং, ভিক্খৱে, ঠানং উভযেনেৱ কত্তব্বং মঞ্ঞতি. যম্পিদং ঠানং মনাপং কাতুং, ইমিনাপি নং কত্তব্বং মঞ্ঞতি; যম্পিদং ঠানং কযিৰমানং অত্থায সংৱত্ততি, ইমিনাপি নং কত্তব্বং মঞ্ঞতি. ইদং, ভিক্খৱে, ঠানং উভযেনেৱ কত্তব্বং মঞ্ঞতি. ইমানি খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰি ঠানানী’’তি. পঞ্চমং.
৬. অপ্পমাদসুত্তং
১১৬. ‘‘চতূহি, ভিক্খৱে, ঠানেহি অপ্পমাদো কৰণীযো. কতমেহি চতূহি? কাযদুচ্চৰিতং, ভিক্খৱে, পজহথ, কাযসুচৰিতং ভাৱেথ; তত্থ চ মা পমাদত্থ. ৱচীদুচ্চৰিতং, ভিক্খৱে, পজহথ, ৱচীসুচৰিতং ভাৱেথ; তত্থ চ মা পমাদত্থ. মনোদুচ্চৰিতং, ভিক্খৱে, পজহথ, মনোসুচৰিতং ভাৱেথ; তত্থ চ মা পমাদত্থ. মিচ্ছাদিট্ঠিং, ভিক্খৱে, পজহথ, সম্মাদিট্ঠিং ভাৱেথ; তত্থ চ মা পমাদত্থ.
‘‘যতো খো, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো কাযদুচ্চৰিতং পহীনং হোতি কাযসুচৰিতং ভাৱিতং, ৱচীদুচ্চৰিতং পহীনং হোতি ৱচীসুচৰিতং ভাৱিতং, মনোদুচ্চৰিতং পহীনং হোতি মনোসুচৰিতং ভাৱিতং, মিচ্ছাদিট্ঠি পহীনা হোতি সম্মাদিট্ঠি ভাৱিতা, সো ন ভাযতি সম্পৰাযিকস্স মৰণস্সা’’তি. ছট্ঠং.
৭. আৰক্খসুত্তং
১১৭. ‘‘চতূসু, ভিক্খৱে, ঠানেসু অত্তৰূপেন অপ্পমাদো সতি চেতসো আৰক্খো কৰণীযো. কতমেসু চতূসু? ‘মা মে ৰজনীযেসু ধম্মেসু চিত্তং ৰজ্জী’তি অত্তৰূপেন অপ্পমাদো সতি চেতসো আৰক্খো কৰণীযো; ‘মা মে দোসনীযেসু ধম্মেসু চিত্তং দুস্সী’তি অত্তৰূপেন অপ্পমাদো সতি চেতসো আৰক্খো কৰণীযো; ‘মা মে মোহনীযেসু ধম্মেসু চিত্তং মুয্হী’তি অত্তৰূপেন অপ্পমাদো সতি চেতসো আৰক্খো কৰণীযো; ‘মা মে মদনীযেসু ধম্মেসু চিত্তং মজ্জী’তি অত্তৰূপেন অপ্পমাদো সতি চেতসো আৰক্খো কৰণীযো.
‘‘যতো খো, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো ৰজনীযেসু ধম্মেসু চিত্তং ন ৰজ্জতি ৱীতৰাগত্তা, দোসনীযেসু ধম্মেসু চিত্তং ন দুস্সতি ৱীতদোসত্তা, মোহনীযেসু ধম্মেসু চিত্তং ন মুয্হতি ৱীতমোহত্তা, মদনীযেসু ধম্মেসু চিত্তং ন মজ্জতি ৱীতমদত্তা, সো ন ছম্ভতি ন কম্পতি ন ৱেধতি ন সন্তাসং আপজ্জতি, ন চ পন সমণৱচনহেতুপি গচ্ছতী’’তি. সত্তমং.
৮. সংৱেজনীযসুত্তং
১১৮. ‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, সদ্ধস্স কুলপুত্তস্স দস্সনীযানি সংৱেজনীযানি ঠানানি. কতমানি চত্তাৰি? ‘ইধ তথাগতো জাতো’তি, ভিক্খৱে, সদ্ধস্স কুলপুত্তস্স দস্সনীযং সংৱেজনীযং ঠানং. ‘ইধ তথাগতো অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো’তি, ভিক্খৱে, সদ্ধস্স কুলপুত্তস্স দস্সনীযং সংৱেজনীযং ঠানং. ‘ইধ তথাগতো অনুত্তৰং ধম্মচক্কং পৱত্তেসী’তি, ভিক্খৱে, সদ্ধস্স কুলপুত্তস্স দস্সনীযং সংৱেজনীযং ঠানং. ‘ইধ তথাগতো অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বুতো’তি, ভিক্খৱে, সদ্ধস্স কুলপুত্তস্স দস্সনীযং সংৱেজনীযং ঠানং. ইমানি খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰি সদ্ধস্স কুলপুত্তস্স দস্সনীযানি সংৱেজনীযানি ঠানানী’’তি. অট্ঠমং.
৯. পঠমভযসুত্তং
১১৯. ‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, ভযানি. কতমানি চত্তাৰি? জাতিভযং, জৰাভযং, ব্যাধিভযং, মৰণভযং – ইমানি খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰি ভযানী’’তি. নৱমং.
১০. দুতিযভযসুত্তং
১২০. ‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, ভযানি. কতমানি চত্তাৰি? অগ্গিভযং, উদকভযং, ৰাজভযং, চোৰভযং – ইমানি খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰি ভযানী’’তি. দসমং.
কেসিৱগ্গো দুতিযো.