৫. ৰোহিতস্সৱগ্গো

১. সমাধিভাৱনাসুত্তং

৪১. ‘‘চতস্সো ইমা, ভিক্খৱে, সমাধিভাৱনা. কতমা চতস্সো? অত্থি, ভিক্খৱে, সমাধিভাৱনা ভাৱিতা বহুলীকতা দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰায সংৱত্ততি; অত্থি, ভিক্খৱে, সমাধিভাৱনা ভাৱিতা বহুলীকতা ঞাণদস্সনপ্পটিলাভায সংৱত্ততি; অত্থি, ভিক্খৱে, সমাধিভাৱনা ভাৱিতা বহুলীকতা সতিসম্পজঞ্ঞায সংৱত্ততি; অত্থি, ভিক্খৱে, সমাধিভাৱনা ভাৱিতা বহুলীকতা আসৱানং খযায সংৱত্ততি.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, সমাধিভাৱনা ভাৱিতা বহুলীকতা দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰায সংৱত্ততি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. অযং, ভিক্খৱে, সমাধিভাৱনা ভাৱিতা বহুলীকতা দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰায সংৱত্ততি.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, সমাধিভাৱনা ভাৱিতা বহুলীকতা ঞাণদস্সনপ্পটিলাভায সংৱত্ততি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু আলোকসঞ্ঞং মনসি কৰোতি, দিৱাসঞ্ঞং অধিট্ঠাতি – যথা দিৱা তথা ৰত্তিং, যথা ৰত্তিং তথা দিৱা. ইতি ৱিৱটেন চেতসা অপৰিযোনদ্ধেন সপ্পভাসং চিত্তং ভাৱেতি. অযং, ভিক্খৱে, সমাধিভাৱনা ভাৱিতা বহুলীকতা ঞাণদস্সনপ্পটিলাভায সংৱত্ততি.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, সমাধিভাৱনা ভাৱিতা বহুলীকতা সতিসম্পজঞ্ঞায সংৱত্ততি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো ৱিদিতা ৱেদনা উপ্পজ্জন্তি, ৱিদিতা উপট্ঠহন্তি, ৱিদিতা অব্ভত্থং গচ্ছন্তি; ৱিদিতা সঞ্ঞা…পে… ৱিদিতা ৱিতক্কা উপ্পজ্জন্তি, ৱিদিতা উপট্ঠহন্তি, ৱিদিতা অব্ভত্থং গচ্ছন্তি. অযং, ভিক্খৱে, সমাধিভাৱনা ভাৱিতা বহুলীকতা সতিসম্পজঞ্ঞায সংৱত্ততি.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, সমাধিভাৱনা ভাৱিতা বহুলীকতা আসৱানং খযায সংৱত্ততি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু পঞ্চসু উপাদানক্খন্ধেসু উদযব্বযানুপস্সী ৱিহৰতি – ‘ইতি ৰূপং, ইতি ৰূপস্স সমুদযো, ইতি ৰূপস্স অত্থঙ্গমো [অত্থগমো (সী. পী.)]; ইতি ৱেদনা, ইতি ৱেদনায সমুদযো, ইতি ৱেদনায অত্থঙ্গমো; ইতি সঞ্ঞা, ইতি সঞ্ঞায সমুদযো, ইতি সঞ্ঞায অত্থঙ্গমো; ইতি সঙ্খাৰা, ইতি সঙ্খাৰানং সমুদযো, ইতি সঙ্খাৰানং অত্থঙ্গমো; ইতি ৱিঞ্ঞাণং, ইতি ৱিঞ্ঞাণস্স সমুদযো, ইতি ৱিঞ্ঞাণস্স অত্থঙ্গমো’তি. অযং, ভিক্খৱে, সমাধিভাৱনা ভাৱিতা বহুলীকতা আসৱানং খযায সংৱত্ততি. ইমা খো, ভিক্খৱে, চতস্সো সমাধিভাৱনা. ইদঞ্চ পন মেতং, ভিক্খৱে, সন্ধায ভাসিতং পাৰাযনে পুণ্ণকপঞ্হে –

‘‘সঙ্খায লোকস্মিং পৰোপৰানি,

যস্সিঞ্জিতং নত্থি কুহিঞ্চি লোকে;

সন্তো ৱিধূমো অনীঘো নিৰাসো,

অতাৰি সো জাতিজৰন্তি ব্ৰূমী’’তি [সু. নি. ১০৫৪; চূড়নি. পুণ্ণকমাণৱপুচ্ছা ৭৩]. পঠমং;

২. পঞ্হব্যাকৰণসুত্তং

৪২. ‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, পঞ্হব্যাকৰণানি [পঞ্হাব্যাকৰণানি (ক.)]. কতমানি চত্তাৰি? অত্থি, ভিক্খৱে, পঞ্হো একংসব্যাকৰণীযো; অত্থি, ভিক্খৱে, পঞ্হো ৱিভজ্জব্যাকৰণীযো; অত্থি, ভিক্খৱে, পঞ্হো পটিপুচ্ছাব্যাকৰণীযো; অত্থি, ভিক্খৱে, পঞ্হো ঠপনীযো. ইমানি খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰি পঞ্হব্যাকৰণানী’’তি.

‘‘একংসৱচনং একং, ৱিভজ্জৱচনাপৰং;

ততিযং পটিপুচ্ছেয্য, চতুত্থং পন ঠাপযে.

‘‘যো চ তেসং [নেসং (সী. স্যা. কং.)] তত্থ তত্থ, জানাতি অনুধম্মতং;

চতুপঞ্হস্স কুসলো, আহু ভিক্খুং তথাৱিধং.

‘‘দুৰাসদো দুপ্পসহো, গম্ভীৰো দুপ্পধংসিযো;

অথো অত্থে অনত্থে চ, উভযস্স হোতি কোৱিদো [উভযত্থস্স কোৱিদো (স্যা. কং.)].

‘‘অনত্থং পৰিৱজ্জেতি, অত্থং গণ্হাতি পণ্ডিতো;

অত্থাভিসমযা ধীৰো, পণ্ডিতোতি পৱুচ্চতী’’তি. দুতিযং;

৩. পঠমকোধগৰুসুত্তং

৪৩. ‘‘চত্তাৰোমে, ভিক্খৱে, পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে চত্তাৰো? কোধগৰু ন সদ্ধম্মগৰু, মক্খগৰু ন সদ্ধম্মগৰু, লাভগৰু ন সদ্ধম্মগৰু, সক্কাৰগৰু ন সদ্ধম্মগৰু. ইমে খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰো পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং.

‘‘চত্তাৰোমে, ভিক্খৱে, পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে চত্তাৰো? সদ্ধম্মগৰু ন কোধগৰু, সদ্ধম্মগৰু ন মক্খগৰু, সদ্ধম্মগৰু ন লাভগৰু, সদ্ধম্মগৰু ন সক্কাৰগৰু. ইমে খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰো পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মি’’ন্তি.

‘‘কোধমক্খগৰূ ভিক্খূ, লাভসক্কাৰগাৰৱা;

ন তে ধম্মে ৱিৰূহন্তি, সম্মাসম্বুদ্ধদেসিতে.

‘‘যে চ সদ্ধম্মগৰুনো, ৱিহংসু ৱিহৰন্তি চ;

তে ৱে ধম্মে ৱিৰূহন্তি, সম্মাসম্বুদ্ধদেসিতে’’তি. ততিযং;

৪. দুতিযকোধগৰুসুত্তং

৪৪. ‘‘চত্তাৰোমে, ভিক্খৱে, অসদ্ধম্মা. কতমে চত্তাৰো? কোধগৰুতা ন সদ্ধম্মগৰুতা, মক্খগৰুতা ন সদ্ধম্মগৰুতা, লাভগৰুতা ন সদ্ধম্মগৰুতা, সক্কাৰগৰুতা ন সদ্ধম্মগৰুতা. ইমে খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰো অসদ্ধম্মা.

‘‘চত্তাৰোমে, ভিক্খৱে, সদ্ধম্মা. কতমে চত্তাৰো? সদ্ধম্মগৰুতা ন কোধগৰুতা, সদ্ধম্মগৰুতা ন মক্খগৰুতা, সদ্ধম্মগৰুতা ন লাভগৰুতা, সদ্ধম্মগৰুতা ন সক্কাৰগৰুতা. ইমে খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰো সদ্ধম্মা’’তি.

‘‘কোধমক্খগৰু ভিক্খু, লাভসক্কাৰগাৰৱো;

সুখেত্তে পূতিবীজংৱ, সদ্ধম্মে ন ৱিৰূহতি.

‘‘যে চ সদ্ধম্মগৰুনো, ৱিহংসু ৱিহৰন্তি চ;

তে ৱে ধম্মে ৱিৰূহন্তি, স্নেহান্ৱযমিৱোসধা’’তি [স্নেহমন্ৱাযমিৱোসধাতি (সী. স্যা. কং. পী.)]. চতুত্থং;

৫. ৰোহিতস্সসুত্তং

৪৫. একং সমযং ভগৱা [সং. নি. ১.১০৭] সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. অথ খো ৰোহিতস্সো দেৱপুত্তো অভিক্কন্তায ৰত্তিযা অভিক্কন্তৱণ্ণো কেৱলকপ্পং জেতৱনং ওভাসেত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো ৰোহিতস্সো দেৱপুত্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ –

‘‘যত্থ নু খো, ভন্তে, ন জাযতি ন জীযতি ন মীযতি ন চৱতি ন উপপজ্জতি, সক্কা নু খো সো, ভন্তে, গমনেন লোকস্স অন্তো ঞাতুং ৱা দট্ঠুং ৱা পাপুণিতুং ৱা’’তি? ‘‘যত্থ খো, আৱুসো, ন জাযতি ন জীযতি ন মীযতি ন চৱতি ন উপপজ্জতি, নাহং তং গমনেন লোকস্স অন্তং ঞাতেয্যং দট্ঠেয্যং পত্তেয্যন্তি ৱদামী’’তি.

‘‘অচ্ছৰিযং, ভন্তে, অব্ভুতং, ভন্তে! যাৱ সুভাসিতমিদং, ভন্তে, ভগৱতা – ‘যত্থ খো, আৱুসো, ন জাযতি ন জীযতি ন মীযতি ন চৱতি ন উপপজ্জতি, নাহং তং গমনেন লোকস্স অন্তং ঞাতেয্যং দট্ঠেয্যং পত্তেয্যন্তি ৱদামী’’’তি.

‘‘ভূতপুব্বাহং, ভন্তে, ৰোহিতস্সো নাম ইসি অহোসিং ভোজপুত্তো ইদ্ধিমা ৱেহাসঙ্গমো. তস্স ময্হং, ভন্তে, এৱৰূপো জৱো অহোসি, সেয্যথাপি নাম দড়্হধম্মা [দড়্হধম্মো, অ. নি. ৯.৩৮; ম. নি. ১.১৬১ (সব্বত্থ) টীকা চ মোগ্গল্লানব্যাকৰণং চ ওলোকেতব্বং] ধনুগ্গহো সিক্খিতো কতহত্থো কতূপাসনো লহুকেন অসনেন অপ্পকসিৰেন তিৰিযং তালচ্ছাযং অতিপাতেয্য. তস্স ময্হং, ভন্তে, এৱৰূপো পদৱীতিহাৰো অহোসি, সেয্যথাপি নাম পুৰত্থিমা সমুদ্দা পচ্ছিমো সমুদ্দো. তস্স ময্হং, ভন্তে, এৱৰূপেন জৱেন সমন্নাগতস্স এৱৰূপেন চ পদৱীতিহাৰেন এৱৰূপং ইচ্ছাগতং উপ্পজ্জি – ‘অহং গমনেন লোকস্স অন্তং পাপুণিস্সামী’তি. সো খো অহং, ভন্তে, অঞ্ঞত্ৰেৱ অসিতপীতখাযিতসাযিতা অঞ্ঞত্ৰ উচ্চাৰপস্সাৱকম্মা অঞ্ঞত্ৰ নিদ্দাকিলমথপটিৱিনোদনা ৱস্সসতাযুকো ৱস্সসতজীৱী ৱস্সসতং গন্ত্ৱা অপ্পত্ৱাৱ লোকস্স অন্তং অন্তৰাযেৱ কালঙ্কতো.

‘‘অচ্ছৰিযং, ভন্তে, অব্ভুতং, ভন্তে! যাৱ সুভাসিতমিদং, ভন্তে, ভগৱতা – ‘যত্থ খো, আৱুসো, ন জাযতি ন জীযতি ন মীযতি ন চৱতি ন উপপজ্জতি, নাহং তং গমনেন লোকস্স অন্তং ঞাতেয্যং দট্ঠেয্যং পত্তেয্যন্তি ৱদামী’’’তি.

‘‘‘যত্থ খো, আৱুসো, ন জাযতি ন জীযতি ন মীযতি ন চৱতি ন উপপজ্জতি, নাহং তং গমনেন লোকস্স অন্তং ঞাতেয্যং দট্ঠেয্যং পত্তেয্য’ন্তি ৱদামি. ন চাহং, আৱুসো, অপ্পত্ৱাৱ লোকস্স অন্তং দুক্খস্স অন্তকিৰিযং ৱদামি. অপি চাহং, আৱুসো, ইমস্মিংযেৱ ব্যামমত্তে কড়েৱৰে [কড়েবৰে (সী. পী.)] সসঞ্ঞিম্হি সমনকে লোকঞ্চ পঞ্ঞাপেমি লোকসমুদযঞ্চ লোকনিৰোধঞ্চ লোকনিৰোধগামিনিঞ্চ পটিপদ’’ন্তি.

‘‘গমনেন ন পত্তব্বো, লোকস্সন্তো কুদাচনং;

ন চ অপ্পত্ৱা লোকন্তং, দুক্খা অত্থি পমোচনং.

‘‘তস্মা হৱে লোকৱিদূ সুমেধো,

লোকন্তগূ ৱুসিতব্ৰহ্মচৰিযো;

লোকস্স অন্তং সমিতাৱি ঞত্ৱা,

নাসীসতী [নাসিংসতী (সী.)] লোকমিমং পৰঞ্চা’’তি. পঞ্চমং;

৬. দুতিযৰোহিতস্সসুত্তং

৪৬. অথ খো ভগৱা তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ইমং, ভিক্খৱে, ৰত্তিং ৰোহিতস্সো দেৱপুত্তো অভিক্কন্তায ৰত্তিযা অভিক্কন্তৱণ্ণো কেৱলকপ্পং জেতৱনং ওভাসেত্ৱা যেনাহং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা মং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো, ভিক্খৱে, ৰোহিতস্সো দেৱপুত্তো মং এতদৱোচ – ‘যত্থ নু খো, ভন্তে [সং. নি. ১.১০৭], ন জাযতি ন জীযতি ন মীযতি ন চৱতি ন উপপজ্জতি, সক্কা নু খো সো, ভন্তে, গমনেন লোকস্স অন্তো ঞাতুং ৱা দট্ঠুং ৱা পাপুণিতুং ৱা’তি? এৱং ৱুত্তে অহং, ভিক্খৱে, ৰোহিতস্সং দেৱপুত্তং এতদৱোচং – ‘যত্থ খো, আৱুসো, ন জাযতি ন জীযতি ন মীযতি ন চৱতি ন উপপজ্জতি, নাহং তং গমনেন লোকস্স অন্তং ঞাতেয্যং দট্ঠেয্যং পত্তেয্যন্তি ৱদামী’তি. এৱং ৱুত্তে, ভিক্খৱে, ৰোহিতস্সো দেৱপুত্তো মং এতদৱোচ – ‘অচ্ছৰিযং, ভন্তে, অব্ভুতং, ভন্তে! যাৱ সুভাসিতমিদং, ভন্তে, ভগৱতা – যত্থ খো, আৱুসো, ন জাযতি ন জীযতি ন মীযতি ন চৱতি ন উপপজ্জতি, নাহং তং গমনেন লোকস্স অন্তং ঞাতেয্যং দট্ঠেয্যং পত্তেয্যন্তি ৱদামি’’’.

‘‘ভূতপুব্বাহং, ভন্তে, ৰোহিতস্সো নাম ইসি অহোসিং ভোজপুত্তো ইদ্ধিমা ৱেহাসঙ্গমো. তস্স ময্হং, ভন্তে, এৱৰূপো জৱো অহোসি, সেয্যথাপি নাম দড়্হধম্মা ধনুগ্গহো সিক্খিতো কতহত্থো কতূপাসনো লহুকেন অসনেন অপ্পকসিৰেন তিৰিযং তালচ্ছাযং অতিপাতেয্য. তস্স ময্হং, ভন্তে, এৱৰূপো পদৱীতিহাৰো অহোসি, সেয্যথাপি নাম পুৰত্থিমা সমুদ্দা পচ্ছিমো সমুদ্দো. তস্স ময্হং, ভন্তে, এৱৰূপেন জৱেন সমন্নাগতস্স এৱৰূপেন চ পদৱীতিহাৰেন এৱৰূপং ইচ্ছাগতং উপ্পজ্জি – অহং গমনেন লোকস্স অন্তং পাপুণিস্সামী’’তি. সো খো অহং, ভন্তে, অঞ্ঞত্ৰেৱ অসিতপীতখাযিতসাযিতা অঞ্ঞত্ৰ উচ্চাৰপস্সাৱকম্মা অঞ্ঞত্ৰ নিদ্দাকিলমথপটিৱিনোদনা ৱস্সসতাযুকো ৱস্সসতজীৱী ৱস্সসতং গন্ত্ৱা অপ্পত্ৱাৱ লোকস্স অন্তং অন্তৰাযেৱ কালঙ্কতো.

‘‘অচ্ছৰিযং, ভন্তে, অব্ভুতং, ভন্তে! যাৱ সুভাসিতমিদং, ভন্তে, ভগৱতা – ‘যত্থ খো, আৱুসো, ন জাযতি ন জীযতি ন মীযতি ন চৱতি ন উপপজ্জতি, নাহং তং গমনেন লোকস্স অন্তং ঞাতেয্যং দট্ঠেয্যং পত্তেয্যন্তি ৱদামী’’’তি. এৱং ৱুত্তে অহং, ভিক্খৱে, ৰোহিতস্সং দেৱপুত্তং এতদৱোচং –

‘‘‘যত্থ খো, আৱুসো, ন জাযতি ন জীযতি ন মীযতি ন চৱতি ন উপপজ্জতি, নাহং, তং গমনেন লোকস্স অন্তং ঞাতেয্যং দট্ঠেয্যং পত্তেয্যন্তি ৱদামী’তি. ন চাহং, আৱুসো, অপ্পত্ৱাৱ লোকস্স অন্তং দুক্খস্সন্তকিৰিযং ৱদামি. অপি চাহং, আৱুসো, ইমস্মিংযেৱ ব্যামমত্তে কড়েৱৰে সসঞ্ঞিম্হি সমনকে লোকঞ্চ পঞ্ঞাপেমি লোকসমুদযঞ্চ লোকনিৰোধঞ্চ লোকনিৰোধগামিনিঞ্চ পটিপদ’’ন্তি.

‘‘গমনেন ন পত্তব্বো, লোকস্সন্তো কুদাচনং;

ন চ অপ্পত্ৱা লোকন্তং, দুক্খা অত্থি পমোচনং.

‘‘তস্মা হৱে লোকৱিদূ সুমেধো,

লোকন্তগূ ৱুসিতব্ৰহ্মচৰিযো;

লোকস্স অন্তং সমিতাৱি ঞত্ৱা,

নাসীসতী লোকমিমং পৰঞ্চা’’তি. ছট্ঠং;

৭. সুৱিদূৰসুত্তং

৪৭. ‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, সুৱিদূৰৱিদূৰানি. কতমানি চত্তাৰি? নভঞ্চ, ভিক্খৱে, পথৱী চ; ইদং পঠমং সুৱিদূৰৱিদূৰে. ওৰিমঞ্চ, ভিক্খৱে, তীৰং সমুদ্দস্স পাৰিমঞ্চ; ইদং দুতিযং সুৱিদূৰৱিদূৰে. যতো চ, ভিক্খৱে, ৱেৰোচনো অব্ভুদেতি যত্থ চ অত্থমেতি [অত্থঙ্গমেতি (স্যা.), ৱেতি (ক.)]; ইদং ততিযং সুৱিদূৰৱিদূৰে. সতঞ্চ, ভিক্খৱে, ধম্মো অসতঞ্চ ধম্মো; ইদং চতুত্থং সুৱিদূৰৱিদূৰে. ইমানি খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰি সুৱিদূৰৱিদূৰানী’’তি.

[জা. ২.২১.৪১৪, ৪৪৮] ‘‘নভঞ্চ দূৰে পথৱী চ দূৰে,

পাৰং সমুদ্দস্স তদাহু দূৰে;

যতো চ ৱেৰোচনো অব্ভুদেতি,

পভঙ্কৰো যত্থ চ অত্থমেতি;

ততো হৱে দূৰতৰং ৱদন্তি,

সতঞ্চ ধম্মং অসতঞ্চ ধম্মং.

‘‘অব্যাযিকো হোতি সতং সমাগমো,

যাৱাপি [যাৱম্পি (সী. স্যা. কং. পী.)] তিট্ঠেয্য তথেৱ হোতি;

খিপ্পঞ্হি ৱেতি অসতং সমাগমো,

তস্মা সতং ধম্মো অসব্ভি আৰকা’’তি. সত্তমং;

৮. ৱিসাখসুত্তং

৪৮. একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা ৱিসাখো পঞ্চালপুত্তো [পঞ্চালিপুত্তো (সী. স্যা. কং. পী.)] উপট্ঠানসালাযং ভিক্খূ ধম্মিযা কথায সন্দস্সেতি সমাদপেতি সমুত্তেজেতি সম্পহংসেতি, পোৰিযা ৱাচায ৱিস্সট্ঠায অনেলগলায অত্থস্স ৱিঞ্ঞাপনিযা পৰিযাপন্নায অনিস্সিতায. অথ খো ভগৱা সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো যেন উপট্ঠানসালা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি –

‘‘কো নু খো, ভিক্খৱে, উপট্ঠানসালাযং ভিক্খূ ধম্মিযা কথায সন্দস্সেতি সমাদপেতি সমুত্তেজেতি সম্পহংসেতি পোৰিযা ৱাচায ৱিস্সট্ঠায অনেলগলায অত্থস্স ৱিঞ্ঞাপনিযা পৰিযাপন্নায অনিস্সিতাযা’’তি? ‘‘আযস্মা, ভন্তে, ৱিসাখো পঞ্চালপুত্তো উপট্ঠানসালাযং ভিক্খূ ধম্মিযা কথায সন্দস্সেতি সমাদপেতি সমুত্তেজেতি সম্পহংসেতি পোৰিযা ৱাচায ৱিস্সট্ঠায অনেলগলায অত্থস্স ৱিঞ্ঞাপনিযা পৰিযাপন্নায অনিস্সিতাযা’’তি.

অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং ৱিসাখং পঞ্চালপুত্তং এতদৱোচ – ‘‘সাধু সাধু, ৱিসাখ! সাধু খো ত্ৱং, ৱিসাখ, ভিক্খূ ধম্মিযা কথায সন্দস্সেসি সমাদপেসি সমুত্তেজেসি সম্পহংসেসি পোৰিযা ৱাচায ৱিস্সট্ঠায অনেলগলায অত্থস্স ৱিঞ্ঞাপনিযা পৰিযাপন্নায অনিস্সিতাযাতি.

‘‘নাভাসমানং জানন্তি, মিস্সং বালেহি পণ্ডিতং;

ভাসমানঞ্চ জানন্তি, দেসেন্তং অমতং পদং.

‘‘ভাসযে জোতযে ধম্মং, পগ্গণ্হে ইসিনং ধজং;

সুভাসিতধজা ইসযো, ধম্মো হি ইসিনং ধজো’’তি. অট্ঠমং;

৯. ৱিপল্লাসসুত্তং

৪৯. ‘‘চত্তাৰোমে, ভিক্খৱে, সঞ্ঞাৱিপল্লাসা চিত্তৱিপল্লাসা দিট্ঠিৱিপল্লাসা. কতমে চত্তাৰো? অনিচ্চে, ভিক্খৱে, নিচ্চন্তি সঞ্ঞাৱিপল্লাসো চিত্তৱিপল্লাসো দিট্ঠিৱিপল্লাসো; দুক্খে, ভিক্খৱে, সুখন্তি সঞ্ঞাৱিপল্লাসো চিত্তৱিপল্লাসো দিট্ঠিৱিপল্লাসো; অনত্তনি, ভিক্খৱে, অত্তাতি সঞ্ঞাৱিপল্লাসো চিত্তৱিপল্লাসো দিট্ঠিৱিপল্লাসো; অসুভে, ভিক্খৱে, সুভন্তি সঞ্ঞাৱিপল্লাসো চিত্তৱিপল্লাসো দিট্ঠিৱিপল্লাসো. ইমে খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰো সঞ্ঞাৱিপল্লাসা চিত্তৱিপল্লাসা দিট্ঠিৱিপল্লাসা.

‘‘চত্তাৰোমে, ভিক্খৱে, নসঞ্ঞাৱিপল্লাসা নচিত্তৱিপল্লাসা নদিট্ঠিৱিপল্লাসা. কতমে চত্তাৰো? অনিচ্চে, ভিক্খৱে, অনিচ্চন্তি নসঞ্ঞাৱিপল্লাসো নচিত্তৱিপল্লাসো নদিট্ঠিৱিপল্লাসো; দুক্খে, ভিক্খৱে, দুক্খন্তি নসঞ্ঞাৱিপল্লাসো নচিত্তৱিপল্লাসো নদিট্ঠিৱিপল্লাসো; অনত্তনি, ভিক্খৱে, অনত্তাতি নসঞ্ঞাৱিপল্লাসো নচিত্তৱিপল্লাসো নদিট্ঠিৱিপল্লাসো; অসুভে, ভিক্খৱে, অসুভন্তি নসঞ্ঞাৱিপল্লাসো নচিত্তৱিপল্লাসো নদিট্ঠিৱিপল্লাসো. ইমে খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰো নসঞ্ঞাৱিপল্লাসা নচিত্তৱিপল্লাসা নদিট্ঠিৱিপল্লাসা’’তি.

‘‘অনিচ্চে নিচ্চসঞ্ঞিনো, দুক্খে চ সুখসঞ্ঞিনো;

অনত্তনি চ অত্তাতি, অসুভে সুভসঞ্ঞিনো;

মিচ্ছাদিট্ঠিহতা সত্তা, খিত্তচিত্তা ৱিসঞ্ঞিনো.

‘‘তে যোগযুত্তা মাৰস্স, অযোগক্খেমিনো জনা;

সত্তা গচ্ছন্তি সংসাৰং, জাতিমৰণগামিনো.

‘‘যদা চ বুদ্ধা লোকস্মিং, উপ্পজ্জন্তি পভঙ্কৰা;

তে ইমং ধম্মং [তেমং ধম্মং (সী. স্যা. কং.)] পকাসেন্তি, দুক্খূপসমগামিনং.

‘‘তেসং সুত্ৱান সপ্পঞ্ঞা, সচিত্তং পচ্চলদ্ধা তে;

অনিচ্চং অনিচ্চতো দক্খুং, দুক্খমদ্দক্খু দুক্খতো.

‘‘অনত্তনি অনত্তাতি, অসুভং অসুভতদ্দসুং;

সম্মাদিট্ঠিসমাদানা, সব্বং দুক্খং উপচ্চগু’’ন্তি [পটি. ম. ১.২৩৬]. নৱমং;

১০. উপক্কিলেসসুত্তং

৫০. ‘‘চত্তাৰোমে, ভিক্খৱে [চূড়ৱ. ৪৪৭], চন্দিমসূৰিযানং উপক্কিলেসা, যেহি উপক্কিলেসেহি উপক্কিলিট্ঠা চন্দিমসূৰিযা ন তপন্তি ন ভাসন্তি ন ৱিৰোচন্তি. কতমে চত্তাৰো? অব্ভা, ভিক্খৱে, চন্দিমসূৰিযানং উপক্কিলেসা, যেন উপক্কিলেসেন উপক্কিলিট্ঠা চন্দিমসূৰিযা ন তপন্তি ন ভাসন্তি ন ৱিৰোচন্তি.

‘‘মহিকা, ভিক্খৱে, চন্দিমসূৰিযানং উপক্কিলেসা, যেন উপক্কিলেসেন উপক্কিলিট্ঠা চন্দিমসূৰিযা ন তপন্তি ন ভাসন্তি ন ৱিৰোচন্তি.

‘‘ধূমো ৰজো, ভিক্খৱে, চন্দিমসূৰিযানং উপক্কিলেসো, যেন উপক্কিলেসেন উপক্কিলিট্ঠা চন্দিমসূৰিযা ন তপন্তি ন ভাসন্তি ন ৱিৰোচন্তি.

‘‘ৰাহু, ভিক্খৱে, অসুৰিন্দো চন্দিমসূৰিযানং উপক্কিলেসো, যেন উপক্কিলেসেন উপক্কিলিট্ঠা চন্দিমসূৰিযা ন তপন্তি ন ভাসন্তি ন ৱিৰোচন্তি. ইমে খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰো চন্দিমসূৰিযানং উপক্কিলেসা, যেহি উপক্কিলেসেহি উপক্কিলিট্ঠা চন্দিমসূৰিযা ন তপন্তি ন ভাসন্তি ন ৱিৰোচন্তি.

‘‘এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰোমে সমণব্ৰাহ্মণানং উপক্কিলেসা, যেহি উপক্কিলেসেহি উপক্কিলিট্ঠা একে সমণব্ৰাহ্মণা ন তপন্তি ন ভাসন্তি ন ৱিৰোচন্তি. কতমে চত্তাৰো? সন্তি, ভিক্খৱে, একে সমণব্ৰাহ্মণা সুৰং পিৱন্তি মেৰযং, সুৰামেৰযপানা অপ্পটিৱিৰতা. অযং, ভিক্খৱে, পঠমো সমণব্ৰাহ্মণানং উপক্কিলেসো, যেন উপক্কিলেসেন উপক্কিলিট্ঠা একে সমণব্ৰাহ্মণা ন তপন্তি ন ভাসন্তি ন ৱিৰোচন্তি.

‘‘সন্তি, ভিক্খৱে, একে সমণব্ৰাহ্মণা মেথুনং ধম্মং পটিসেৱন্তি, মেথুনস্মা ধম্মা অপ্পটিৱিৰতা. অযং, ভিক্খৱে, দুতিযো সমণব্ৰাহ্মণানং উপক্কিলেসো, যেন উপক্কিলেসেন উপক্কিলিট্ঠা একে সমণব্ৰাহ্মণা ন তপন্তি ন ভাসন্তি ন ৱিৰোচন্তি.

‘‘সন্তি, ভিক্খৱে, একে সমণব্ৰাহ্মণা জাতৰূপৰজতং সাদিযন্তি, জাতৰূপৰজতপটিগ্গহণা অপ্পটিৱিৰতা. অযং, ভিক্খৱে, ততিযো সমণব্ৰাহ্মণানং উপক্কিলেসো, যেন উপক্কিলেসেন উপক্কিলিট্ঠা একে সমণব্ৰাহ্মণা ন তপন্তি ন ভাসন্তি ন ৱিৰোচন্তি.

‘‘সন্তি, ভিক্খৱে, একে সমণব্ৰাহ্মণা মিচ্ছাজীৱেন জীৱন্তি, মিচ্ছাজীৱা অপ্পটিৱিৰতা. অযং, ভিক্খৱে, চতুত্থো সমণব্ৰাহ্মণানং উপক্কিলেসো, যেন উপক্কিলেসেন উপক্কিলিট্ঠা একে সমণব্ৰাহ্মণা ন তপন্তি ন ভাসন্তি ন ৱিৰোচন্তি. ইমে খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰো সমণব্ৰাহ্মণানং উপক্কিলেসা, যেহি উপক্কিলেসেহি উপক্কিলিট্ঠা একে সমণব্ৰাহ্মণা ন তপন্তি ন ভাসন্তি ন ৱিৰোচন্তী’’তি.

‘‘ৰাগদোসপৰিক্কিট্ঠা, একে সমণব্ৰাহ্মণা;

অৱিজ্জানিৱুতা পোসা, পিযৰূপাভিনন্দিনো.

‘‘সুৰং পিৱন্তি মেৰযং, পটিসেৱন্তি মেথুনং;

ৰজতং জাতৰূপঞ্চ, সাদিযন্তি অৱিদ্দসূ;

মিচ্ছাজীৱেন জীৱন্তি, একে সমণব্ৰাহ্মণা.

‘‘এতে উপক্কিলেসা ৱুত্তা, বুদ্ধেনাদিচ্চবন্ধুনা;

যেহি উপক্কিলেসেহি [উপক্কিলিট্ঠা (সী. পী.)], একে সমণব্ৰাহ্মণা;

ন তপন্তি ন ভাসন্তি, অসুদ্ধা সৰজা মগা.

‘‘অন্ধকাৰেন ওনদ্ধা, তণ্হাদাসা সনেত্তিকা;

ৱড্ঢেন্তি কটসিং ঘোৰং, আদিযন্তি পুনব্ভৱ’’ন্তি. দসমং;

ৰোহিতস্সৱগ্গো পঞ্চমো.