৩. লোকসুত্তং
২৩. ‘‘লোকো, ভিক্খৱে, তথাগতেন অভিসম্বুদ্ধো. লোকস্মা তথাগতো ৱিসংযুত্তো. লোকসমুদযো, ভিক্খৱে, তথাগতেন অভিসম্বুদ্ধো. লোকসমুদযো তথাগতস্স পহীনো. লোকনিৰোধো, ভিক্খৱে, তথাগতেন অভিসম্বুদ্ধো. লোকনিৰোধো তথাগতস্স সচ্ছিকতো. লোকনিৰোধগামিনী পটিপদা, ভিক্খৱে, তথাগতেন অভিসম্বুদ্ধা. লোকনিৰোধগামিনী পটিপদা তথাগতস্স ভাৱিতা.
‘‘যং, ভিক্খৱে, সদেৱকস্স লোকস্স সমাৰকস্স সব্ৰহ্মকস্স সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায দিট্ঠং সুতং মুতং ৱিঞ্ঞাতং পত্তং পৰিযেসিতং অনুৱিচৰিতং মনসা, সব্বং তং তথাগতেন অভিসম্বুদ্ধং. তস্মা ‘তথাগতো’তি ৱুচ্চতি.
‘‘যঞ্চ, ভিক্খৱে, ৰত্তিং তথাগতো অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুজ্ঝতি যঞ্চ ৰত্তিং অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বাযতি, যং এতস্মিং অন্তৰে ভাসতি লপতি নিদ্দিসতি সব্বং তং তথেৱ হোতি, নো অঞ্ঞথা. তস্মা ‘তথাগতো’তি ৱুচ্চতি.
‘‘যথাৱাদী, ভিক্খৱে, তথাগতো তথাকাৰী, যথাকাৰী তথাৱাদী. ইতি যথাৱাদী তথাকাৰী, যথাকাৰী তথাৱাদী. তস্মা ‘তথাগতো’তি ৱুচ্চতি.
‘‘সদেৱকে, ভিক্খৱে, লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায তথাগতো অভিভূ অনভিভূতো অঞ্ঞদত্থু দসো ৱসৱত্তী. তস্মা ‘তথাগতো’তি ৱুচ্চতি’’.
‘‘সব্বং লোকং অভিঞ্ঞায, সব্বং লোকে যথাতথং;
সব্বং লোকং [সব্বলোক (সী. স্যা. কং. পী.)] ৱিসংযুত্তো, সব্বলোকে অনূপযো.
‘‘স ৱে সব্বাভিভূ ধীৰো, সব্বগন্থপ্পমোচনো;
ফুট্ঠ’স্স পৰমা সন্তি, নিব্বানং অকুতোভযং.
‘‘এস খীণাসৱো বুদ্ধো, অনীঘো ছিন্নসংসযো;
সব্বকম্মক্খযং পত্তো, ৱিমুত্তো উপধিসঙ্খযে.
‘‘এস সো ভগৱা বুদ্ধো, এস সীহো অনুত্তৰো;
সদেৱকস্স লোকস্স, ব্ৰহ্মচক্কং পৱত্তযী.
‘‘ইতি দেৱা মনুস্সা চ, যে বুদ্ধং সৰণং গতা;
সঙ্গম্ম তং নমস্সন্তি, মহন্তং ৱীতসাৰদং.
‘‘দন্তো দমযতং সেট্ঠো, সন্তো সমযতং ইসি;
মুত্তো মোচযতং অগ্গো, তিণ্ণো তাৰযতং ৱৰো.
‘‘ইতি হেতং নমস্সন্তি, মহন্তং ৱীতসাৰদং;
সদেৱকস্মিং লোকস্মিং, নত্থি তে [নত্থি তে (সী. স্যা. কং. পী.)] পটিপুগ্গলো’’তি. ততিযং;