৭. পঠমসঞ্চেতনিকসুত্তং
২১৭. ‘‘নাহং, ভিক্খৱে, সঞ্চেতনিকানং কম্মানং কতানং উপচিতানং অপ্পটিসংৱেদিত্ৱা [অপ্পটিসংৱিদিত্ৱা (সী. স্যা. পী.)] ব্যন্তীভাৱং ৱদামি. তঞ্চ খো দিট্ঠেৱ ধম্মে উপপজ্জে ৱা [উপপজ্জং ৱা (ক.) অ. নি. ৬.৬৩ পস্সিতব্বং, উপপজ্জ ৱা (ম. নি. ৩.৩০৩)] অপৰে ৱা পৰিযাযে. ন ত্ৱেৱাহং, ভিক্খৱে, সঞ্চেতনিকানং কম্মানং কতানং উপচিতানং অপ্পটিসংৱেদিত্ৱা দুক্খস্সন্তকিৰিযং ৱদামি.
‘‘তত্ৰ, ভিক্খৱে, তিৱিধা কাযকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকা দুক্খুদ্ৰযা দুক্খৱিপাকা [অকুসলং সঞ্চেতনিকং দুক্খুদ্ৰযং দুক্খৱিপাকং (ক.)] হোতি; চতুব্বিধা ৱচীকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকা দুক্খুদ্ৰযা দুক্খৱিপাকা হোতি; তিৱিধা মনোকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকা দুক্খুদ্ৰযা দুক্খৱিপাকা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, তিৱিধা কাযকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকা দুক্খুদ্ৰযা দুক্খৱিপাকা হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পাণাতিপাতী হোতি লুদ্দো লোহিতপাণি হতপহতে নিৱিট্ঠো অদযাপন্নো সব্বপাণভূতেসু.
‘‘অদিন্নাদাযী হোতি. যং তং পৰস্স পৰৱিত্তূপকৰণং গামগতং ৱা অৰঞ্ঞগতং ৱা, তং অদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদাতা হোতি.
‘‘কামেসুমিচ্ছাচাৰী হোতি. যা তা মাতুৰক্খিতা…পে… অন্তমসো মালাগুড়পৰিক্খিত্তাপি, তথাৰূপাসু চাৰিত্তং আপজ্জিতা হোতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, তিৱিধা কাযকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকা দুক্খুদ্ৰযা দুক্খৱিপাকা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, চতুব্বিধা ৱচীকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকা দুক্খুদ্ৰযা দুক্খৱিপাকা হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো মুসাৱাদী হোতি. সভগ্গতো ৱা পৰিসগ্গতো ৱা ঞাতিমজ্ঝগতো ৱা পূগমজ্ঝগতো ৱা ৰাজকুলমজ্ঝগতো ৱা অভিনীতো সক্খিপুট্ঠো ‘এহম্ভো পুৰিস, যং জানাসি তং ৱদেহী’তি, সো অজানং ৱা আহ ‘জানামী’তি, জানং ৱা আহ ‘ন জানামী’তি, অপস্সং ৱা আহ ‘পস্সামী’তি, পস্সং ৱা আহ ‘ন পস্সামী’তি, ইতি অত্তহেতু ৱা পৰহেতু ৱা আমিসকিঞ্চিক্খহেতু ৱা সম্পজানমুসা ভাসিতা হোতি.
‘‘পিসুণৱাচো হোতি. ইতো সুত্ৱা অমুত্ৰ অক্খাতা ইমেসং ভেদায, অমুত্ৰ ৱা সুত্ৱা ইমেসং অক্খাতা অমূসং ভেদায. ইতি সমগ্গানং ৱা ভেত্তা ভিন্নানং ৱা অনুপ্পদাতা ৱগ্গাৰামো ৱগ্গৰতো ৱগ্গনন্দী, ৱগ্গকৰণিং ৱাচং ভাসিতা হোতি.
‘‘ফৰুসৱাচো হোতি. যা সা ৱাচা অণ্ডকা কক্কসা পৰকটুকা পৰাভিসজ্জনী কোধসামন্তা. অসমাধিসংৱত্তনিকা, তথাৰূপিং ৱাচং ভাসিতা হোতি.
‘‘সম্ফপ্পলাপী হোতি অকালৱাদী অভূতৱাদী অনত্থৱাদী অধম্মৱাদী অৱিনযৱাদী, অনিধানৱতিং ৱাচং ভাসিতা হোতি অকালেন অনপদেসং অপৰিযন্তৱতিং অনত্থসংহিতং. এৱং খো, ভিক্খৱে, চতুব্বিধা ৱচীকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকা দুক্খুদ্ৰযা দুক্খৱিপাকা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, তিৱিধা মনোকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকা দুক্খুদ্ৰযা দুক্খৱিপাকা হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো অভিজ্ঝালু হোতি. যং তং পৰস্স পৰৱিত্তূপকৰণং, তং অভিজ্ঝাতা হোতি – ‘অহো ৱত, যং পৰস্স তং মম অস্সা’তি.
‘‘ব্যাপন্নচিত্তো হোতি পদুট্ঠমনসঙ্কপ্পো – ‘ইমে সত্তা হঞ্ঞন্তু ৱা বজ্ঝন্তু ৱা উচ্ছিজ্জন্তু ৱা ৱিনস্সন্তু ৱা মা ৱা অহেসু’ন্তি.
মিচ্ছাদিট্ঠিকো হোতি ৱিপৰীতদস্সনো – ‘নত্থি দিন্নং…পে. … যে ইমঞ্চ লোকং পৰঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেন্তী’তি. এৱং খো, ভিক্খৱে, তিৱিধা মনোকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকা দুক্খুদ্ৰযা দুক্খৱিপাকা হোতি.
‘‘তিৱিধ কাযকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকাহেতু [… সঞ্চেতনিকহেতু (ক.)] ৱা, ভিক্খৱে, সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জন্তি; চতুব্বিধৱচীকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকাহেতু ৱা, ভিক্খৱে, সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জন্তি; তিৱিধমনোকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকাহেতু ৱা, ভিক্খৱে, সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জন্তি.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, অপণ্ণকো মণি উদ্ধংখিত্তো যেন যেনেৱ পতিট্ঠাতি সুপ্পতিট্ঠিতংযেৱ পতিট্ঠাতি; এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, তিৱিধকাযকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকাহেতু ৱা সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জন্তি; চতুব্বিধৱচীকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকাহেতু ৱা সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জন্তি; তিৱিধমনোকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকাহেতু ৱা সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জন্তীতি.
‘‘নাহং, ভিক্খৱে, সঞ্চেতনিকানং কম্মানং কতানং উপচিতানং অপ্পটিসংৱেদিত্ৱা ব্যন্তীভাৱং ৱদামি, তঞ্চ খো দিট্ঠেৱ ধম্মে উপপজ্জে ৱা অপৰে ৱা পৰিযাযে. ন ত্ৱেৱাহং, ভিক্খৱে, সঞ্চেতনিকানং কম্মানং কতানং উপচিতানং অপ্পটিসংৱেদিত্ৱা দুক্খস্সন্তকিৰিযং ৱদামি.
‘‘তত্ৰ, ভিক্খৱে, তিৱিধা কাযকম্মন্তসম্পত্তি কুসলসঞ্চেতনিকা সুখুদ্ৰযা সুখৱিপাকা হোতি; চতুব্বিধা ৱচীকম্মন্তসম্পত্তি কুসলসঞ্চেতনিকা সুখুদ্ৰযা সুখৱিপাকা হোতি; তিৱিধা মনোকম্মন্তসম্পত্তি কুসলসঞ্চেতনিকা সুখুদ্ৰযা সুখৱিপাকা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, তিৱিধা কাযকম্মন্তসম্পত্তি কুসলসঞ্চেতনিকা সুখুদ্ৰযা সুখৱিপাকা হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি নিহিতদণ্ডো নিহিতসত্থো লজ্জী দযাপন্নো, সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী ৱিহৰতি…পে….
‘‘অদিন্নাদানং পহায, অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো হোতি. যং তং পৰস্স পৰৱিত্তূপকৰণং গামগতং ৱা অৰঞ্ঞগতং ৱা, ন তং অদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদাতা হোতি.
‘‘কামেসুমিচ্ছাচাৰং পহায, কামেসুমিচ্ছাচাৰা পটিৱিৰতো হোতি. যা তা মাতুৰক্খিতা …পে… অন্তমসো মালাগুড়পৰিক্খিত্তাপি, তথাৰূপাসু ন চাৰিত্তং আপজ্জিতা হোতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, তিৱিধা কাযকম্মন্তসম্পত্তি কুসলসঞ্চেতনিকা সুখুদ্ৰযা সুখৱিপাকা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, চতুব্বিধা ৱচীকম্মন্তসম্পত্তি কুসলসঞ্চেতনিকা সুখুদ্ৰযা সুখৱিপাকা হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো মুসাৱাদং পহায মুসাৱাদা পটিৱিৰতো হোতি. সভগ্গতো ৱা পৰিসগ্গতো ৱা ঞাতিমজ্ঝগতো ৱা পূগমজ্ঝগতো ৱা ৰাজকুলমজ্ঝগতো ৱা অভিনীতো সক্খিপুট্ঠো ‘এহম্ভো পুৰিস, যং জানাসি তং ৱদেহী’তি, সো অজানং ৱা আহ ‘ন জানামী’তি, জানং ৱা আহ ‘জানামী’তি, অপস্সং ৱা আহ ‘ন পস্সামী’তি, পস্সং ৱা আহ ‘পস্সামী’তি, ইতি অত্তহেতু ৱা পৰহেতু ৱা আমিসকিঞ্চিক্খহেতু ৱা ন সম্পজানমুসা ভাসিতা হোতি.
‘‘পিসুণং ৱাচং পহায, পিসুণায ৱাচায পটিৱিৰতো হোতি – ন ইতো সুত্ৱা অমুত্ৰ অক্খাতা ইমেসং ভেদায, অমুত্ৰ ৱা সুত্ৱা ন ইমেসং অক্খাতা অমূসং ভেদায. ইতি ভিন্নানং ৱা সন্ধাতা সহিতানং ৱা অনুপ্পদাতা সমগ্গাৰামো সমগ্গৰতো সমগ্গনন্দিং, সমগ্গকৰণিং ৱাচং ভাসিতা হোতি.
‘‘ফৰুসং ৱাচং পহায, ফৰুসায ৱাচায পটিৱিৰতো হোতি. যা সা ৱাচা নেলা কণ্ণসুখা পেমনীযা হদযঙ্গমা পোৰী বহুজনকন্তা বহুজনমনাপা, তথাৰূপিং ৱাচং ভাসিতা হোতি.
‘‘সম্ফপ্পলাপং পহায, সম্ফপ্পলাপা পটিৱিৰতো হোতি কালৱাদী ভূতৱাদী অত্থৱাদী ধম্মৱাদী ৱিনযৱাদী, নিধানৱতিং ৱাচং ভাসিতা হোতি কালেন সাপদেসং পৰিযন্তৱতিং অত্থসংহিতং. এৱং খো, ভিক্খৱে, চতুব্বিধা ৱচীকম্মন্তসম্পত্তি কুসলসঞ্চেতনিকা সুখুদ্ৰযা সুখৱিপাকা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, তিৱিধা মনোকম্মন্তসম্পত্তি কুসলসঞ্চেতনিকা সুখুদ্ৰযা সুখৱিপাকা হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো অনভিজ্ঝালু হোতি. যং তং পৰস্স পৰৱিত্তূপকৰণং তং অনভিজ্ঝাতা হোতি – ‘অহো ৱত, যং পৰস্স তং মমস্সা’তি.
‘‘অব্যাপন্নচিত্তো হোতি অপ্পদুট্ঠমনসঙ্কপ্পো – ‘ইমে সত্তা অৱেৰা হোন্তু অব্যাপজ্জা অনীঘা, সুখী অত্তানং পৰিহৰন্তূ’তি.
‘‘সম্মাদিট্ঠিকো হোতি অৱিপৰীতদস্সনো – ‘অত্থি দিন্নং, অত্থি যিট্ঠং…পে… যে ইমঞ্চ লোকং পৰঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেন্তী’তি. এৱং খো, ভিক্খৱে, তিৱিধা মনোকম্মন্তসম্পত্তি কুসলসঞ্চেতনিকা সুখুদ্ৰযা সুখৱিপাকা হোতি.
‘‘তিৱিধকাযকম্মন্তসম্পত্তিকুসলসঞ্চেতনিকাহেতু ৱা, ভিক্খৱে, সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি; চতুব্বিধৱচীকম্মন্তসম্পত্তিকুসলসঞ্চেতনিকাহেতু ৱা, ভিক্খৱে, সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি; তিৱিধমনোকম্মন্তসম্পত্তিকুসলসঞ্চেতনিকাহেতু ৱা, ভিক্খৱে, সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, অপণ্ণকো মণি উদ্ধংখিত্তো যেন যেনেৱ পতিট্ঠাতি সুপ্পতিট্ঠিতংযেৱ পতিট্ঠাতি; এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, তিৱিধকাযকম্মন্তসম্পত্তিকুসলসঞ্চেতনিকাহেতু ৱা সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি; চতুব্বিধৱচীকম্মন্তসম্পত্তিকুসলসঞ্চেতনিকাহেতু ৱা সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি; তিৱিধমনোকম্মন্তসম্পত্তিকুসলসঞ্চেতনিকাহেতু ৱা সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি. নাহং, ভিক্খৱে, সঞ্চেতনিকানং কম্মানং কতানং উপচিতানং অপ্পটিসংৱেদিত্ৱা ব্যন্তীভাৱং ৱদামি. তঞ্চ খো দিট্ঠেৱ ধম্মে উপপজ্জে ৱা অপৰে ৱা পৰিযাযে. ন ত্ৱেৱাহং, ভিক্খৱে, সঞ্চেতনিকানং কম্মানং কতানং উপচিতানং অপ্পটিসংৱেদিত্ৱা দুক্খস্সন্তকিৰিযং ৱদামী’’তি. সত্তমং. [অট্ঠকথাযং পন অট্ঠমসুত্তম্পি এত্থেৱ পৰিযাপন্নং ৱিয সংৱণ্ণনা দিস্সতি]