৩. ততিযপণ্ণাসকং
(১১) ১. সমণসঞ্ঞাৱগ্গো
১. সমণসঞ্ঞাসুত্তং
১০১. ‘‘তিস্সো ইমা, ভিক্খৱে, সমণসঞ্ঞা ভাৱিতা বহুলীকতা সত্ত ধম্মে পৰিপূৰেন্তি. কতমা তিস্সো? ৱেৱণ্ণিযম্হি অজ্ঝুপগতো, পৰপটিবদ্ধা মে জীৱিকা, অঞ্ঞো মে আকপ্পো কৰণীযোতি – ইমা খো, ভিক্খৱে, তিস্সো সমণসঞ্ঞা ভাৱিতা বহুলীকতা সত্ত ধম্মে পৰিপূৰেন্তি.
‘‘কতমে সত্ত? সন্ততকাৰী [সততকাৰী (স্যা. পী. ক.)] হোতি সন্ততৱুত্তি [সততৱুত্তি (স্যা. পী.)] সীলেসু, অনভিজ্ঝালু হোতি, অব্যাপজ্জো হোতি, অনতিমানী হোতি, সিক্খাকামো হোতি, ইদমত্থংতিস্স হোতি জীৱিতপৰিক্খাৰেসু, আৰদ্ধৱীৰিযো চ [আৰদ্ধৱিৰিযো চ (সী. পী.), আৰদ্ধৱিৰিযো (স্যা.)] ৱিহৰতি. ইমা খো, ভিক্খৱে, তিস্সো সমণসঞ্ঞা ভাৱিতা বহুলীকতা ইমে সত্ত ধম্মে পৰিপূৰেন্তী’’তি. পঠমং.
২. বোজ্ঝঙ্গসুত্তং
১০২. ‘‘সত্তিমে, ভিক্খৱে, বোজ্ঝঙ্গা ভাৱিতা বহুলীকতা তিস্সো ৱিজ্জা পৰিপূৰেন্তি. কতমে সত্ত? সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো, ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো, ৱীৰিযসম্বোজ্ঝঙ্গো, পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গো, পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গো, সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গো, উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো – ইমে খো, ভিক্খৱে, সত্ত বোজ্ঝঙ্গা ভাৱিতা বহুলীকতা তিস্সো ৱিজ্জা পৰিপূৰেন্তি. কতমা তিস্সো? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি, সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং দ্ৱেপি জাতিযো তিস্সোপি জাতিযো…পে… ইতি সাকাৰং সউদ্দেসং অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি. দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন…পে… যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি. আসৱানং খযা…পে… সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. ইমে খো, ভিক্খৱে, সত্ত বোজ্ঝঙ্গা ভাৱিতা বহুলীকতা ইমা তিস্সো ৱিজ্জা পৰিপূৰেন্তী’’তি. দুতিযং.
৩. মিচ্ছত্তসুত্তং
১০৩. ‘‘মিচ্ছত্তং, ভিক্খৱে, আগম্ম ৱিৰাধনা হোতি, নো আৰাধনা. কথঞ্চ, ভিক্খৱে, মিচ্ছত্তং আগম্ম ৱিৰাধনা হোতি, নো আৰাধনা? মিচ্ছাদিট্ঠিকস্স, ভিক্খৱে, মিচ্ছাসঙ্কপ্পো পহোতি, মিচ্ছাসঙ্কপ্পস্স মিচ্ছাৱাচা পহোতি, মিচ্ছাৱাচস্স মিচ্ছাকম্মন্তো পহোতি, মিচ্ছাকম্মন্তস্স মিচ্ছাআজীৱো পহোতি, মিচ্ছাআজীৱস্স মিচ্ছাৱাযামো পহোতি, মিচ্ছাৱাযামস্স মিচ্ছাসতি পহোতি, মিচ্ছাসতিস্স মিচ্ছাসমাধি পহোতি, মিচ্ছাসমাধিস্স মিচ্ছাঞাণং পহোতি, মিচ্ছাঞাণিস্স [মিচ্ছাঞাণস্স (পী. ক.)] মিচ্ছাৱিমুত্তি পহোতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, মিচ্ছত্তং আগম্ম ৱিৰাধনা হোতি, নো আৰাধনা.
‘‘সম্মত্তং, ভিক্খৱে, আগম্ম আৰাধনা হোতি, নো ৱিৰাধনা. কথঞ্চ, ভিক্খৱে, সম্মত্তং আগম্ম আৰাধনা হোতি, নো ৱিৰাধনা? সম্মাদিট্ঠিকস্স, ভিক্খৱে, সম্মাসঙ্কপ্পো পহোতি, সম্মাসঙ্কপ্পস্স সম্মাৱাচা পহোতি, সম্মাৱাচস্স সম্মাকম্মন্তো পহোতি, সম্মাকম্মন্তস্স সম্মাআজীৱো পহোতি, সম্মাআজীৱস্স সম্মাৱাযামো পহোতি, সম্মাৱাযামস্স সম্মাসতি পহোতি, সম্মাসতিস্স সম্মাসমাধি পহোতি, সম্মাসমাধিস্স সম্মাঞাণং পহোতি, সম্মাঞাণিস্স [সম্মাঞাণস্স (পী. ক.)] সম্মাৱিমুত্তি পহোতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, সম্মত্তং আগম্ম আৰাধনা হোতি, নো ৱিৰাধনা’’তি. ততিযং.
৪. বীজসুত্তং
১০৪. [অ. নি. ১.৩০৬; কথা. ৭০৮] ‘‘মিচ্ছাদিট্ঠিকস্স, ভিক্খৱে, পুৰিসপুগ্গলস্স মিচ্ছাসঙ্কপ্পস্স মিচ্ছাৱাচস্স মিচ্ছাকম্মন্তস্স মিচ্ছাআজীৱস্স মিচ্ছাৱাযামস্স মিচ্ছাসতিস্স মিচ্ছাসমাধিস্স মিচ্ছাঞাণিস্স মিচ্ছাৱিমুত্তিস্স যঞ্চ কাযকম্মং যথাদিট্ঠি সমত্তং সমাদিন্নং [সমাদিণ্ণং (পী. ক.)] যঞ্চ ৱচীকম্মং… যঞ্চ মনোকম্মং যথাদিট্ঠি সমত্তং সমাদিন্নং যা চ চেতনা যা চ পত্থনা যো চ পণিধি যে চ সঙ্খাৰা, সব্বে তে ধম্মা অনিট্ঠায অকন্তায অমনাপায অহিতায দুক্খায সংৱত্তন্তি. তং কিস্স হেতু? দিট্ঠি হিস্স [দিট্ঠি হি (সী. স্যা. পী.)], ভিক্খৱে, পাপিকা.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, নিম্ববীজং ৱা কোসাতকিবীজং ৱা তিত্তকালাবুবীজং ৱা অল্লায পথৱিযা নিক্খিত্তং যঞ্চেৱ পথৱিৰসং উপাদিযতি যঞ্চ আপোৰসং উপাদিযতি, সব্বং তং তিত্তকত্তায কটুকত্তায অসাতত্তায সংৱত্ততি. তং কিস্স হেতু? বীজঞ্হি, ভিক্খৱে, পাপকং. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, মিচ্ছাদিট্ঠিকস্স পুৰিসপুগ্গলস্স মিচ্ছাসঙ্কপ্পস্স মিচ্ছাৱাচস্স মিচ্ছাকম্মন্তস্স মিচ্ছাআজীৱস্স মিচ্ছাৱাযামস্স মিচ্ছাসতিস্স মিচ্ছাসমাধিস্স মিচ্ছাঞাণিস্স মিচ্ছাৱিমুত্তিস্স যঞ্চেৱ কাযকম্মং যথাদিট্ঠি সমত্তং সমাদিন্নং যঞ্চ ৱচীকম্মং… যঞ্চ মনোকম্মং যথাদিট্ঠি সমত্তং সমাদিন্নং যা চ চেতনা যা চ পত্থনা যো চ পণিধি যে চ সঙ্খাৰা, সব্বে তে ধম্মা অনিট্ঠায অকন্তায অমনাপায অহিতায দুক্খায সংৱত্তন্তি. তং কিস্স হেতু? দিট্ঠি হিস্স, ভিক্খৱে, পাপিকা.
‘‘সম্মাদিট্ঠিকস্স, ভিক্খৱে, পুৰিসপুগ্গলস্স সম্মাসঙ্কপ্পস্স সম্মাৱাচস্স সম্মাকম্মন্তস্স সম্মাআজীৱস্স সম্মাৱাযামস্স সম্মাসতিস্স সম্মাসমাধিস্স সম্মাঞাণিস্স সম্মাৱিমুত্তিস্স যঞ্চেৱ কাযকম্মং যথাদিট্ঠি সমত্তং সমাদিন্নং যঞ্চ ৱচীকম্মং যথাদিট্ঠি সমত্তং সমাদিন্নং যঞ্চ মনোকম্মং যথাদিট্ঠি সমত্তং সমাদিন্নং যা চ চেতনা যা চ পত্থনা যো চ পণিধি যে চ সঙ্খাৰা, সব্বে তে ধম্মা ইট্ঠায কন্তায মনাপায হিতায সুখায সংৱত্তন্তি. তং কিস্স হেতু? দিট্ঠি হিস্স, ভিক্খৱে, ভদ্দিকা.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, উচ্ছুবীজং ৱা সালিবীজং ৱা মুদ্দিকাবীজং ৱা অল্লায পথৱিযা নিক্খিত্তং যঞ্চ পথৱিৰসং উপাদিযতি যঞ্চ আপোৰসং উপাদিযতি সব্বং তং সাতত্তায মধুৰত্তায অসেচনকত্তায সংৱত্ততি. তং কিস্স হেতু? বীজঞ্হি ভিক্খৱে, ভদ্দকং. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, সম্মাদিট্ঠিকস্স…পে. … সম্মাৱিমুত্তিস্স যঞ্চেৱ কাযকম্মং যথাদিট্ঠি সমত্তং সমাদিন্নং যঞ্চ ৱচীকম্মং… যঞ্চ মনোকম্মং যথাদিট্ঠি সমত্তং সমাদিন্নং যা চ চেতনা যা চ পত্থনা যো চ পণিধি যে চ সঙ্খাৰা, সব্বে তে ধম্মা ইট্ঠায কন্তায মনাপায হিতায সুখায সংৱত্তন্তি. তং কিস্স হেতু? দিট্ঠি হিস্স, ভিক্খৱে, ভদ্দিকা’’তি. চতুত্থং.
৫. ৱিজ্জাসুত্তং
১০৫. ‘‘অৱিজ্জা, ভিক্খৱে, পুব্বঙ্গমা অকুসলানং ধম্মানং সমাপত্তিযা, অন্ৱদেৱ অহিৰিকং অনোত্তপ্পং. অৱিজ্জাগতস্স, ভিক্খৱে, অৱিদ্দসুনো মিচ্ছাদিট্ঠি পহোতি, মিচ্ছাদিট্ঠিকস্স মিচ্ছাসঙ্কপ্পো পহোতি, মিচ্ছাসঙ্কপ্পস্স মিচ্ছাৱাচা পহোতি, মিচ্ছাৱাচস্স মিচ্ছাকম্মন্তো পহোতি, মিচ্ছাকম্মন্তস্স মিচ্ছাআজীৱো পহোতি, মিচ্ছাআজীৱস্স মিচ্ছাৱাযামো পহোতি, মিচ্ছাৱাযামস্স মিচ্ছাসতি পহোতি, মিচ্ছাসতিস্স মিচ্ছাসমাধি পহোতি, মিচ্ছাসমাধিস্স মিচ্ছাঞাণং পহোতি, মিচ্ছাঞাণিস্স মিচ্ছাৱিমুত্তি পহোতি.
‘‘ৱিজ্জা, ভিক্খৱে, পুব্বঙ্গমা কুসলানং ধম্মানং সমাপত্তিযা, অন্ৱদেৱ হিৰোত্তপ্পং. ৱিজ্জাগতস্স, ভিক্খৱে, ৱিদ্দসুনো সম্মাদিট্ঠি পহোতি, সম্মাদিট্ঠিকস্স সম্মাসঙ্কপ্পো পহোতি, সম্মাসঙ্কপ্পস্স সম্মাৱাচা পহোতি, সম্মাৱাচস্স সম্মাকম্মন্তো পহোতি, সম্মাকম্মন্তস্স সম্মাআজীৱো পহোতি, সম্মাআজীৱস্স সম্মাৱাযামো পহোতি, সম্মাৱাযামস্স সম্মাসতি পহোতি, সম্মাসতিস্স সম্মাসমাধি পহোতি, সম্মাসমাধিস্স সম্মাঞাণং পহোতি, সম্মাঞাণিস্স সম্মাৱিমুত্তি পহোতী’’তি. পঞ্চমং.
৬. নিজ্জৰসুত্তং
১০৬. [দী. নি. ৩.৩৬০] ‘‘দসযিমানি, ভিক্খৱে, নিজ্জৰৱত্থূনি. কতমানি দস? সম্মাদিট্ঠিকস্স, ভিক্খৱে, মিচ্ছাদিট্ঠি নিজ্জিণ্ণা হোতি; যে চ মিচ্ছাদিট্ঠিপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৱন্তি তে চস্স নিজ্জিণ্ণা হোন্তি; সম্মাদিট্ঠিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি.
‘‘সম্মাসঙ্কপ্পস্স, ভিক্খৱে, মিচ্ছাসঙ্কপ্পো নিজ্জিণ্ণো হোতি; যে চ মিচ্ছাসঙ্কপ্পপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৱন্তি তে চস্স নিজ্জিণ্ণা হোন্তি; সম্মাসঙ্কপ্পপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি.
‘‘সম্মাৱাচস্স, ভিক্খৱে, মিচ্ছাৱাচা নিজ্জিণ্ণা হোতি; যে চ মিচ্ছাৱাচাপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৱন্তি তে চস্স নিজ্জিণ্ণা হোন্তি; সম্মাৱাচাপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি.
‘‘সম্মাকম্মন্তস্স, ভিক্খৱে, মিচ্ছাকম্মন্তো নিজ্জিণ্ণো হোতি; যে চ মিচ্ছাকম্মন্তপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৱন্তি তে চস্স নিজ্জিণ্ণা হোন্তি; সম্মাকম্মন্তপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি.
‘‘সম্মাআজীৱস্স, ভিক্খৱে, মিচ্ছাআজীৱো নিজ্জিণ্ণো হোতি; যে চ মিচ্ছাআজীৱপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৱন্তি তে চস্স নিজ্জিণ্ণা হোন্তি; সম্মাআজীৱপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি.
‘‘সম্মাৱাযামস্স, ভিক্খৱে, মিচ্ছাৱাযামো নিজ্জিণ্ণো হোতি; যে চ মিচ্ছাৱাযামপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৱন্তি তে চস্স নিজ্জিণ্ণা হোন্তি; সম্মাৱাযামপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি.
‘‘সম্মাসতিস্স, ভিক্খৱে, মিচ্ছাসতি নিজ্জিণ্ণা হোতি; যে চ মিচ্ছাসতিপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৱন্তি তে চস্স নিজ্জিণ্ণা হোন্তি; সম্মাসতিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি.
‘‘সম্মাসমাধিস্স, ভিক্খৱে, মিচ্ছাসমাধি নিজ্জিণ্ণো হোতি; যে চ মিচ্ছাসমাধিপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৱন্তি তে চস্স নিজ্জিণ্ণা হোন্তি; সম্মাসমাধিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি.
‘‘সম্মাঞাণিস্স, ভিক্খৱে, মিচ্ছাঞাণং নিজ্জিণ্ণং হোতি; যে চ মিচ্ছাঞাণপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৱন্তি তে চস্স নিজ্জিণ্ণা হোন্তি; সম্মাঞাণপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি.
‘‘সম্মাৱিমুত্তিস্স, ভিক্খৱে, মিচ্ছাৱিমুত্তি নিজ্জিণ্ণা হোতি; যে চ মিচ্ছাৱিমুত্তিপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৱন্তি তে চস্স নিজ্জিণ্ণা হোন্তি; সম্মাৱিমুত্তিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি. ইমানি খো, ভিক্খৱে, দস নিজ্জৰৱত্থূনী’’তি. ছট্ঠং.
৭. ধোৱনসুত্তং
১০৭. ‘‘অত্থি, ভিক্খৱে, দক্খিণেসু জনপদেসু ধোৱনং নাম. তত্থ হোতি অন্নম্পি পানম্পি খজ্জম্পি ভোজ্জম্পি লেয্যম্পি পেয্যম্পি নচ্চম্পি গীতম্পি ৱাদিতম্পি. অত্থেতং, ভিক্খৱে, ধোৱনং; ‘নেতং নত্থী’তি ৱদামি. তঞ্চ খো এতং, ভিক্খৱে, ধোৱনং হীনং গম্মং পোথুজ্জনিকং অনৰিযং অনত্থসংহিতং ন নিব্বিদায ন ৱিৰাগায ন নিৰোধায ন উপসমায ন অভিঞ্ঞায ন সম্বোধায ন নিব্বানায সংৱত্ততি.
‘‘অহঞ্চ খো, ভিক্খৱে, অৰিযং ধোৱনং দেসেস্সামি, যং ধোৱনং একন্তনিব্বিদায ৱিৰাগায নিৰোধায উপসমায অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৱত্ততি, যং ধোৱনং আগম্ম জাতিধম্মা সত্তা জাতিযা পৰিমুচ্চন্তি, জৰাধম্মা সত্তা জৰায পৰিমুচ্চন্তি, মৰণধম্মা সত্তা মৰণেন পৰিমুচ্চন্তি, সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসধম্মা সত্তা সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসেহি পৰিমুচ্চন্তি. তং সুণাথ, সাধুকং মনসি কৰোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –
‘‘কতমঞ্চ তং, ভিক্খৱে, অৰিযং ধোৱনং, (যং ধোৱনং) [( ) নত্থি স্যামপোত্থকে] একন্তনিব্বিদায ৱিৰাগায নিৰোধায উপসমায অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৱত্ততি, যং ধোৱনং আগম্ম জাতিধম্মা সত্তা জাতিযা পৰিমুচ্চন্তি, জৰাধম্মা সত্তা জৰায পৰিমুচ্চন্তি, মৰণধম্মা সত্তা মৰণেন পৰিমুচ্চন্তি, সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসধম্মা সত্তা সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসেহি পৰিমুচ্চন্তি?
‘‘সম্মাদিট্ঠিকস্স, ভিক্খৱে, মিচ্ছাদিট্ঠি নিদ্ধোতা হোতি; যে চ মিচ্ছাদিট্ঠিপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৱন্তি তে চস্স নিদ্ধোতা হোন্তি; সম্মাদিট্ঠিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি.
‘‘সম্মাসঙ্কপ্পস্স, ভিক্খৱে, মিচ্ছাসঙ্কপ্পো নিদ্ধোতো হোতি…পে… সম্মাৱাচস্স, ভিক্খৱে, মিচ্ছাৱাচা নিদ্ধোতা হোতি… সম্মাকম্মন্তস্স, ভিক্খৱে, মিচ্ছাকম্মন্তো নিদ্ধোতো হোতি… সম্মাআজীৱস্স, ভিক্খৱে, মিচ্ছাআজীৱো নিদ্ধোতো হোতি… সম্মাৱাযামস্স, ভিক্খৱে, মিচ্ছাৱাযামো নিদ্ধোতো হোতি… সম্মাসতিস্স, ভিক্খৱে, মিচ্ছাসতি নিদ্ধোতা হোতি… সম্মাসমাধিস্স, ভিক্খৱে, মিচ্ছাসমাধি নিদ্ধোতো হোতি… সম্মাঞাণিস্স, ভিক্খৱে, মিচ্ছাঞাণং নিদ্ধোতং হোতি…পে….
‘‘সম্মাৱিমুত্তিস্স, ভিক্খৱে, মিচ্ছাৱিমুত্তি নিদ্ধোতা হোতি; যে চ মিচ্ছাৱিমুত্তিপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৱন্তি তে চস্স নিদ্ধোতা হোন্তি; সম্মাৱিমুত্তিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি. ইদং খো তং, ভিক্খৱে, অৰিযং ধোৱনং একন্তনিব্বিদায ৱিৰাগায নিৰোধায উপসমায অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৱত্ততি, যং ধোৱনং আগম্ম জাতিধম্মা সত্তা জাতিযা পৰিমুচ্চন্তি, জৰাধম্মা সত্তা জৰায পৰিমুচ্চন্তি, মৰণধম্মা সত্তা মৰণেন পৰিমুচ্চন্তি, সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসধম্মা সত্তা সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসেহি পৰিমুচ্চন্তী’’তি. সত্তমং.
৮. তিকিচ্ছকসুত্তং
১০৮. ‘‘তিকিচ্ছকা, ভিক্খৱে, ৱিৰেচনং দেন্তি পিত্তসমুট্ঠানানম্পি আবাধানং পটিঘাতায, সেম্হসমুট্ঠানানম্পি আবাধানং পটিঘাতায, ৱাতসমুট্ঠানানম্পি আবাধানং পটিঘাতায. অত্থেতং, ভিক্খৱে, ৱিৰেচনং; ‘নেতং নত্থী’তি ৱদামি. তঞ্চ খো এতং, ভিক্খৱে, ৱিৰেচনং সম্পজ্জতিপি ৱিপজ্জতিপি.
‘‘অহঞ্চ খো, ভিক্খৱে, অৰিযং ৱিৰেচনং দেসেস্সামি, যং ৱিৰেচনং সম্পজ্জতিযেৱ নো ৱিপজ্জতি, যং ৱিৰেচনং আগম্ম জাতিধম্মা সত্তা জাতিযা পৰিমুচ্চন্তি, জৰাধম্মা সত্তা জৰায পৰিমুচ্চন্তি, মৰণধম্মা সত্তা মৰণেন পৰিমুচ্চন্তি, সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসধম্মা সত্তা সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসেহি পৰিমুচ্চন্তি. তং সুণাথ, সাধুকং মনসি কৰোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –
‘‘কতমঞ্চ তং, ভিক্খৱে, অৰিযং ৱিৰেচনং, যং ৱিৰেচনং সম্পজ্জতিযেৱ নো ৱিপজ্জতি, যং ৱিৰেচনং আগম্ম জাতিধম্মা সত্তা জাতিযা পৰিমুচ্চন্তি, জৰাধম্মা সত্তা জৰায পৰিমুচ্চন্তি, মৰণধম্মা সত্তা মৰণেন পৰিমুচ্চন্তি, সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসধম্মা সত্তা সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসেহি পৰিমুচ্চন্তি?
‘‘সম্মাদিট্ঠিকস্স, ভিক্খৱে, মিচ্ছাদিট্ঠি ৱিৰিত্তা হোতি; যে চ মিচ্ছাদিট্ঠিপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৱন্তি তে চস্স ৱিৰিত্তা হোন্তি; সম্মাদিট্ঠিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি.
‘‘সম্মাসঙ্কপ্পস্স, ভিক্খৱে, মিচ্ছাসঙ্কপ্পো ৱিৰিত্তো হোতি…পে… সম্মাৱাচস্স, ভিক্খৱে, মিচ্ছাৱাচা ৱিৰিত্তা হোতি… সম্মাকম্মন্তস্স, ভিক্খৱে, মিচ্ছাকম্মন্তো ৱিৰিত্তো হোতি… সম্মাআজীৱস্স, ভিক্খৱে, মিচ্ছাআজীৱো ৱিৰিত্তো হোতি… সম্মাৱাযামস্স, ভিক্খৱে, মিচ্ছাৱাযামো ৱিৰিত্তো হোতি… সম্মাসতিস্স, ভিক্খৱে, মিচ্ছাসতি ৱিৰিত্তা হোতি… সম্মাসমাধিস্স, ভিক্খৱে, মিচ্ছাসমাধি ৱিৰিত্তো হোতি… সম্মাঞাণিস্স, ভিক্খৱে, মিচ্ছাঞাণং ৱিৰিত্তং হোতি…পে….
‘‘সম্মাৱিমুত্তিস্স, ভিক্খৱে, মিচ্ছাৱিমুত্তি ৱিৰিত্তা হোতি; যে চ মিচ্ছাৱিমুত্তিপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৱন্তি তে চস্স ৱিৰিত্তা হোন্তি; সম্মাৱিমুত্তিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি. ইদং খো তং, ভিক্খৱে, অৰিযং ৱিৰেচনং যং ৱিৰেচনং সম্পজ্জতিযেৱ নো ৱিপজ্জতি, যং ৱিৰেচনং আগম্ম জাতিধম্মা সত্তা জাতিযা পৰিমুচ্চন্তি…পে… সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসেহি পৰিমুচ্চন্তী’’তি. অট্ঠমং.
৯. ৱমনসুত্তং
১০৯. ‘‘তিকিচ্ছকা, ভিক্খৱে, ৱমনং দেন্তি পিত্তসমুট্ঠানানম্পি আবাধানং পটিঘাতায, সেম্হসমুট্ঠানানম্পি আবাধানং পটিঘাতায, ৱাতসমুট্ঠানানম্পি আবাধানং পটিঘাতায. অত্থেতং, ভিক্খৱে, ৱমনং; ‘নেতং নত্থী’তি ৱদামি. তঞ্চ খো এতং, ভিক্খৱে, ৱমনং সম্পজ্জতিপি ৱিপজ্জতিপি.
‘‘অহঞ্চ খো, ভিক্খৱে, অৰিযং ৱমনং দেসেস্সামি, যং ৱমনং সম্পজ্জতিযেৱ নো ৱিপজ্জতি, যং ৱমনং আগম্ম জাতিধম্মা সত্তা জাতিযা পৰিমুচ্চন্তি, জৰাধম্মা সত্তা জৰায পৰিমুচ্চন্তি, মৰণধম্মা সত্তা মৰণেন পৰিমুচ্চন্তি, সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসধম্মা সত্তা সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসেহি পৰিমুচ্চন্তি. তং সুণাথ…পে….
‘‘কতমঞ্চ তং, ভিক্খৱে, অৰিযং ৱমনং, যং ৱমনং সম্পজ্জতিযেৱ নো ৱিপজ্জতি, যং ৱমনং আগম্ম জাতিধম্মা সত্তা জাতিযা পৰিমুচ্চন্তি…পে… সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসধম্মা সত্তা সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসেহি পৰিমুচ্চন্তি?
‘‘সম্মাদিট্ঠিকস্স, ভিক্খৱে, মিচ্ছাদিট্ঠি ৱন্তা হোতি; যে চ মিচ্ছাদিট্ঠিপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৱন্তি তে চস্স ৱন্তা হোন্তি; সম্মাদিট্ঠিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি.
‘‘সম্মাসঙ্কপ্পস্স, ভিক্খৱে, মিচ্ছাসঙ্কপ্পো ৱন্তো হোতি…পে… সম্মাৱাচস্স, ভিক্খৱে, মিচ্ছাৱাচা ৱন্তা হোতি… সম্মাকম্মন্তস্স, ভিক্খৱে, মিচ্ছাকম্মন্তো ৱন্তো হোতি… সম্মাআজীৱস্স ভিক্খৱে, মিচ্ছাআজীৱো ৱন্তো হোতি… সম্মাৱাযামস্স, ভিক্খৱে, মিচ্ছাৱাযামো ৱন্তো হোতি… সম্মাসতিস্স, ভিক্খৱে, মিচ্ছাসতি ৱন্তা হোতি… সম্মাসমাধিস্স, ভিক্খৱে, মিচ্ছাসমাধি ৱন্তো হোতি… সম্মাঞাণিস্স, ভিক্খৱে, মিচ্ছাঞাণং ৱন্তং হোতি …পে….
‘‘সম্মাৱিমুত্তিস্স, ভিক্খৱে, মিচ্ছাৱিমুত্তি ৱন্তা হোতি; যে চ মিচ্ছাৱিমুত্তিপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৱন্তি তে চস্স ৱন্তা হোন্তি; সম্মাৱিমুত্তিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি. ইদং খো তং, ভিক্খৱে, অৰিযং ৱমনং যং ৱমনং সম্পজ্জতিযেৱ নো ৱিপজ্জতি, যং ৱমনং আগম্ম জাতিধম্মা সত্তা জাতিযা পৰিমুচ্চন্তি…পে… সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসেহি পৰিমুচ্চন্তী’’তি. নৱমং.
১০. নিদ্ধমনীযসুত্তং
১১০. ‘‘দসযিমে, ভিক্খৱে, নিদ্ধমনীযা ধম্মা. কতমে দস? সম্মাদিট্ঠিকস্স, ভিক্খৱে, মিচ্ছাদিট্ঠি নিদ্ধন্তা হোতি; যে চ মিচ্ছাদিট্ঠিপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৱন্তি তে চস্স নিদ্ধন্তা হোন্তি; সম্মাদিট্ঠিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি.
‘‘সম্মাসঙ্কপ্পস্স, ভিক্খৱে, মিচ্ছাসঙ্কপ্পো নিদ্ধন্তো হোতি…পে… সম্মাৱাচস্স ভিক্খৱে, মিচ্ছাৱাচা নিদ্ধন্তা হোতি… সম্মাকম্মন্তস্স, ভিক্খৱে, মিচ্ছাকম্মন্তো নিদ্ধন্তো হোতি… সম্মাআজীৱস্স, ভিক্খৱে, মিচ্ছাআজীৱো নিদ্ধন্তো হোতি… সম্মাৱাযামস্স, ভিক্খৱে, মিচ্ছাৱাযামো নিদ্ধন্তো হোতি… সম্মাসতিস্স, ভিক্খৱে, মিচ্ছাসতি নিদ্ধন্তা হোতি… সম্মাসমাধিস্স, ভিক্খৱে, মিচ্ছাসমাধি নিদ্ধন্তো হোতি… সম্মাঞাণিস্স, ভিক্খৱে, মিচ্ছাঞাণং নিদ্ধন্তং হোতি….
‘‘সম্মাৱিমুত্তিস্স, ভিক্খৱে, মিচ্ছাৱিমুত্তি নিদ্ধন্তা হোতি; যে চ মিচ্ছাৱিমুত্তিপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৱন্তি তে চস্স নিদ্ধন্তা হোন্তি; সম্মাৱিমুত্তিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি. ইমে খো, ভিক্খৱে, দস নিদ্ধমনীযা ধম্মা’’তি. দসমং.
১১. পঠমঅসেখসুত্তং
১১১. অথ খো অঞ্ঞতৰো ভিক্খু যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ –
‘‘‘অসেখো অসেখো’তি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কিত্তাৱতা ভন্তে, ভিক্খু অসেখো হোতী’’তি? ‘‘ইধ, ভিক্খু, ভিক্খু অসেখায সম্মাদিট্ঠিযা সমন্নাগতো হোতি, অসেখেন সম্মাসঙ্কপ্পেন সমন্নাগতো হোতি, অসেখায সম্মাৱাচায সমন্নাগতো হোতি, অসেখেন সম্মাকম্মন্তেন সমন্নাগতো হোতি, অসেখেন সম্মাআজীৱেন সমন্নাগতো হোতি, অসেখেন সম্মাৱাযামেন সমন্নাগতো হোতি, অসেখায সম্মাসতিযা সমন্নাগতো হোতি, অসেখেন সম্মাসমাধিনা সমন্নাগতো হোতি, অসেখেন সম্মাঞাণেন সমন্নাগতো হোতি, অসেখায সম্মাৱিমুত্তিযা সমন্নাগতো হোতি. এৱং খো, ভিক্খু, ভিক্খু অসেখো হোতী’’তি. একাদসমং.
১২. দুতিযঅসেখসুত্তং
১১২. ‘‘দসযিমে, ভিক্খৱে, অসেখিযা ধম্মা. কতমে দস? অসেখা সম্মাদিট্ঠি, অসেখো সম্মাসঙ্কপ্পো, অসেখা সম্মাৱাচা, অসেখো সম্মাকম্মন্তো, অসেখো সম্মাআজীৱো, অসেখো সম্মাৱাযামো, অসেখা সম্মাসতি, অসেখো সম্মাসমাধি, অসেখং সম্মাঞাণং, অসেখা সম্মাৱিমুত্তি – ইমে খো, ভিক্খৱে, দস অসেখিযা ধম্মা’’তি. দ্ৱাদসমং.
সমণসঞ্ঞাৱগ্গো পঠমো.
তস্সুদ্দানং –
সঞ্ঞা বোজ্ঝঙ্গা মিচ্ছত্তং, বীজং ৱিজ্জায নিজ্জৰং;
ধোৱনং তিকিচ্ছা ৱমনং নিদ্ধমনং দ্ৱে অসেখাতি.
(১২) ২. পচ্চোৰোহণিৱগ্গো
১. পঠমঅধম্মসুত্তং
১১৩. [অ. নি. ১০.১৭১] ‘‘অধম্মো চ, ভিক্খৱে, ৱেদিতব্বো অনত্থো চ; ধম্মো চ ৱেদিতব্বো অত্থো চ. অধম্মঞ্চ ৱিদিত্ৱা অনত্থঞ্চ, ধম্মঞ্চ ৱিদিত্ৱা অত্থঞ্চ যথা ধম্মো যথা অত্থো তথা পটিপজ্জিতব্বং.
‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, অধম্মো চ অনত্থো চ? মিচ্ছাদিট্ঠি, মিচ্ছাসঙ্কপ্পো, মিচ্ছাৱাচা, মিচ্ছাকম্মন্তো, মিচ্ছাআজীৱো, মিচ্ছাৱাযামো, মিচ্ছাসতি, মিচ্ছাসমাধি, মিচ্ছাঞাণং, মিচ্ছাৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, অধম্মো চ অনত্থো চ.
‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, ধম্মো চ অত্থো চ? সম্মাদিট্ঠি, সম্মাসঙ্কপ্পো, সম্মাৱাচা, সম্মাকম্মন্তো, সম্মাআজীৱো, সম্মাৱাযামো, সম্মাসতি, সম্মাসমাধি, সম্মাঞাণং, সম্মাৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ধম্মো চ অত্থো চ.
‘‘‘অধম্মো চ, ভিক্খৱে, ৱেদিতব্বো অনত্থো চ; ধম্মো চ ৱেদিতব্বো অত্থো চ. অধম্মঞ্চ ৱিদিত্ৱা অনত্থঞ্চ, ধম্মঞ্চ ৱিদিত্ৱা অত্থঞ্চ যথা ধম্মো যথা অত্থো তথা পটিপজ্জিতব্ব’ন্তি, ইতি যং তং ৱুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্ত’’ন্তি. পঠমং.
২. দুতিযঅধম্মসুত্তং
১১৪. ‘‘অধম্মো চ, ভিক্খৱে, ৱেদিতব্বো ধম্মো চ; অনত্থো চ ৱেদিতব্বো অত্থো চ. অধম্মঞ্চ ৱিদিত্ৱা ধম্মঞ্চ, অনত্থঞ্চ ৱিদিত্ৱা অত্থঞ্চ যথা ধম্মো যথা অত্থো তথা পটিপজ্জিতব্বং.
‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, অধম্মো, কতমো চ ধম্মো, কতমো চ অনত্থো, কতমো চ অত্থো?
‘‘মিচ্ছাদিট্ঠি, ভিক্খৱে, অধম্মো; সম্মাদিট্ঠি ধম্মো; যে চ মিচ্ছাদিট্ঠিপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৱন্তি, অযং অনত্থো; সম্মাদিট্ঠিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি, অযং অত্থো.
‘‘মিচ্ছাসঙ্কপ্পো, ভিক্খৱে, অধম্মো; সম্মাসঙ্কপ্পো ধম্মো; যে চ মিচ্ছাসঙ্কপ্পপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৱন্তি, অযং অনত্থো; সম্মাসঙ্কপ্পপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি, অযং অত্থো.
‘‘মিচ্ছাৱাচা, ভিক্খৱে, অধম্মো; সম্মাৱাচা ধম্মো; যে চ মিচ্ছাৱাচাপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৱন্তি, অযং অনত্থো; সম্মাৱাচাপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি, অযং অত্থো.
‘‘মিচ্ছাকম্মন্তো, ভিক্খৱে, অধম্মো; সম্মাকম্মন্তো ধম্মো; যে চ মিচ্ছাকম্মন্তপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৱন্তি, অযং অনত্থো; সম্মাকম্মন্তপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি, অযং অত্থো.
‘‘মিচ্ছাআজীৱো, ভিক্খৱে, অধম্মো; সম্মাআজীৱো ধম্মো; যে চ মিচ্ছাআজীৱপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৱন্তি, অযং অনত্থো; সম্মাআজীৱপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি, অযং অত্থো.
‘‘মিচ্ছাৱাযামো, ভিক্খৱে, অধম্মো; সম্মাৱাযামো ধম্মো; যে চ মিচ্ছাৱাযামপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৱন্তি, অযং অনত্থো; সম্মাৱাযামপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি, অযং অত্থো.
‘‘মিচ্ছাসতি, ভিক্খৱে, অধম্মো; সম্মাসতি ধম্মো; যে চ মিচ্ছাসতিপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৱন্তি, অযং অনত্থো; সম্মাসতিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি, অযং অত্থো.
‘‘মিচ্ছাসমাধি, ভিক্খৱে, অধম্মো; সম্মাসমাধি ধম্মো; যে চ মিচ্ছাসমাধিপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৱন্তি, অযং অনত্থো; সম্মাসমাধিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি, অযং অত্থো.
‘‘মিচ্ছাঞাণং, ভিক্খৱে, অধম্মো; সম্মাঞাণং ধম্মো; যে চ মিচ্ছাঞাণপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৱন্তি, অযং অনত্থো; সম্মাঞাণপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি, অযং অত্থো.
‘‘মিচ্ছাৱিমুত্তি, ভিক্খৱে, অধম্মো; সম্মাৱিমুত্তি ধম্মো; যে চ মিচ্ছাৱিমুত্তিপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৱন্তি, অযং অনত্থো; সম্মাৱিমুত্তিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি, অযং অত্থো.
‘‘‘অধম্মো চ, ভিক্খৱে, ৱেদিতব্বো ধম্মো চ; অনত্থো চ ৱেদিতব্বো অত্থো চ. অধম্মঞ্চ ৱিদিত্ৱা ধম্মঞ্চ, অনত্থঞ্চ ৱিদিত্ৱা অত্থঞ্চ যথা ধম্মো যথা অত্থো তথা পটিপজ্জিতব্ব’ন্তি, ইতি যং তং ৱুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্ত’’ন্তি. দুতিযং.
৩. ততিযঅধম্মসুত্তং
১১৫. ‘‘অধম্মো চ, ভিক্খৱে, ৱেদিতব্বো ধম্মো চ; অনত্থো চ ৱেদিতব্বো অত্থো চ. অধম্মঞ্চ ৱিদিত্ৱা ধম্মঞ্চ, অনত্থঞ্চ ৱিদিত্ৱা অত্থঞ্চ যথা ধম্মো যথা অত্থো তথা পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তি. ইদমৱোচ ভগৱা. ইদং ৱত্ৱান সুগতো উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং পাৱিসি.
অথ খো তেসং ভিক্খূনং অচিৰপক্কন্তস্স ভগৱতো এতদহোসি – ‘‘ইদং খো নো, আৱুসো, ভগৱা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৱা ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভজিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং পৱিট্ঠো – ‘অধম্মো চ, ভিক্খৱে, ৱেদিতব্বো ধম্মো চ; অনত্থো চ ৱেদিতব্বো অত্থো চ. অধম্মঞ্চ ৱিদিত্ৱা ধম্মঞ্চ, অনত্থঞ্চ ৱিদিত্ৱা অত্থঞ্চ যথা ধম্মো যথা অত্থো তথা পটিপজ্জিতব্ব’ন্তি. কো নু খো ইমস্স ভগৱতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভত্তস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং ৱিভজেয্যা’’তি?
অথ খো তেসং ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘অযং খো আযস্মা আনন্দো সত্থু চেৱ সংৱণ্ণিতো সম্ভাৱিতো চ ৱিঞ্ঞূনং সব্ৰহ্মচাৰীনং. পহোতি চাযস্মা আনন্দো ইমস্স ভগৱতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভত্তস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং ৱিভজিতুং. যংনূন মযং যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমেয্যাম; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং আনন্দং এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাম [পুচ্ছেয্যাম (সী. স্যা. পী.) ম. নি. ১.২০২ পস্সিতব্বং]. যথা নো আযস্মা আনন্দো ব্যাকৰিস্সতি তথা নং ধাৰেস্সামা’’তি.
অথ খো তে ভিক্খূ যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মতা আনন্দেন সদ্ধিং সম্মোদিংসু. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ আযস্মন্তং আনন্দং এতদৱোচুং –
‘‘ইদং খো নো, আৱুসো আনন্দ, ভগৱা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৱা ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভজিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং পৱিট্ঠো – ‘অধম্মো চ…পে… তথা পটিপজ্জিতব্ব’ন্তি.
‘‘তেসং নো, আৱুসো, অম্হাকং অচিৰপক্কন্তস্স ভগৱতো এতদহোসি – ‘ইদং খো নো, আৱুসো, ভগৱতা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৱা ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভজিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং পৱিট্ঠো – অধম্মো চ…পে… তথা পটিপজ্জিতব্বন্তি. কো নু খো ইমস্স ভগৱতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভত্তস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং ৱিভজেয্যা’তি?
‘‘তেসং নো, আৱুসো, অম্হাকং এতদহোসি – ‘অযং খো আযস্মা আনন্দো সত্থু চেৱ সংৱণ্ণিতো সম্ভাৱিতো চ ৱিঞ্ঞূনং সব্ৰহ্মচাৰীনং. পহোতি চাযস্মা আনন্দো ইমস্স ভগৱতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভত্তস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং ৱিভজিতুং. যংনূন মযং যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমেয্যাম; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং আনন্দং এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাম. যথা নো আযস্মা আনন্দো ব্যাকৰিস্সতি তথা নং ধাৰেস্সামা’তি. ৱিভজতু আযস্মা আনন্দো’’তি.
‘‘সেয্যথাপি, আৱুসো, পুৰিসো সাৰত্থিকো সাৰগৱেসী সাৰপৰিযেসনং চৰমানো মহতো ৰুক্খস্স তিট্ঠতো সাৰৱতো অতিক্কম্মেৱ মূলং অতিক্কম্ম খন্ধং সাখাপলাসে সাৰং পৰিযেসিতব্বং মঞ্ঞেয্য; এৱংসম্পদমিদং আযস্মন্তানং সত্থৰি সম্মুখীভূতে তং ভগৱন্তং অতিসিত্ৱা অম্হে এতমত্থং পটিপুচ্ছিতব্বং মঞ্ঞথ. সো হাৱুসো, ভগৱা জানং জানাতি পস্সং পস্সতি, চক্খুভূতো ঞাণভূতো ধম্মভূতো ব্ৰহ্মভূতো ৱত্তা পৱত্তা অত্থস্স নিন্নেতা অমতস্স দাতা ধম্মস্সামী তথাগতো. সো চেৱ পনেতস্স কালো অহোসি যং তুম্হে ভগৱন্তংযেৱ উপসঙ্কমিত্ৱা এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাথ. যথা ৱো ভগৱা ব্যাকৰেয্য তথা নং ধাৰেয্যাথা’’তি.
‘‘অদ্ধাৱুসো আনন্দ, ভগৱা জানং জানাতি পস্সং পস্সতি চক্খুভূতো ঞাণভূতো ধম্মভূতো ব্ৰহ্মভূতো ৱত্তা পৱত্তা অত্থস্স নিন্নেতা অমতস্স দাতা ধম্মস্সামী তথাগতো. সো চেৱ পনেতস্স কালো অহোসি যং মযং ভগৱন্তংযেৱ উপসঙ্কমিত্ৱা এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাম, যথা নো ভগৱা ব্যাকৰেয্য তথা নং ধাৰেয্যাম. অপি চাযস্মা আনন্দো সত্থু চেৱ সংৱণ্ণিতো সম্ভাৱিতো চ ৱিঞ্ঞূনং সব্ৰহ্মচাৰীনং. পহোতি চাযস্মা আনন্দো ইমস্স ভগৱতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভত্তস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং ৱিভজিতুং. ৱিভজতাযস্মা আনন্দো অগৰুং কত্ৱা’’তি.
‘‘তেনহাৱুসো, সুণাথ, সাধুকং মনসি কৰোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱমাৱুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো আনন্দস্স পচ্চস্সোসুং. অথাযস্মা আনন্দো এতদৱোচ –
‘‘যং খো নো, আৱুসো, ভগৱা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৱা ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভজিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং পৱিট্ঠো – ‘অধম্মো চ, ভিক্খৱে, ৱেদিতব্বো ধম্মো চ; অনত্থো চ ৱেদিতব্বো অত্থো চ. অধম্মঞ্চ ৱিদিত্ৱা ধম্মঞ্চ, অনত্থঞ্চ ৱিদিত্ৱা অত্থঞ্চ যথা ধম্মো যথা অত্থো তথা পটিপজ্জিতব্ব’ন্তি.
কতমো চাৱুসো, অধম্মো, কতমো চ ধম্মো, কতমো চ অনত্থো, কতমো চ অত্থো?
‘‘মিচ্ছাদিট্ঠি, আৱুসো, অধম্মো; সম্মাদিট্ঠি ধম্মো; যে চ মিচ্ছাদিট্ঠিপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৱন্তি, অযং অনত্থো; সম্মাদিট্ঠিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি, অযং অত্থো.
‘‘মিচ্ছাসঙ্কপ্পো, আৱুসো, অধম্মো; সম্মাসঙ্কপ্পো ধম্মো… মিচ্ছাৱাচা, আৱুসো, অধম্মো; সম্মাৱাচা ধম্মো … মিচ্ছাকম্মন্তো, আৱুসো, অধম্মো; সম্মাকম্মন্তো ধম্মো… মিচ্ছাআজীৱো, আৱুসো, অধম্মো; সম্মাআজীৱো ধম্মো… মিচ্ছাৱাযামো, আৱুসো, অধম্মো; সম্মাৱাযামো ধম্মো… মিচ্ছাসতি, আৱুসো, অধম্মো; সম্মাসতি ধম্মো… মিচ্ছাসমাধি, আৱুসো, অধম্মো; সম্মাসমাধি ধম্মো… মিচ্ছাঞাণং, আৱুসো, অধম্মো; সম্মাঞাণং ধম্মো….
মিচ্ছাৱিমুত্তি, আৱুসো, অধম্মো; সম্মাৱিমুত্তি ধম্মো; যে চ মিচ্ছাৱিমুত্তিপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৱন্তি, অযং অনত্থো; সম্মাৱিমুত্তিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি, অযং অত্থো.
‘‘অযং খো নো, আৱুসো, ভগৱা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৱা ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভজিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং পৱিট্ঠো – ‘অধম্মো চ, ভিক্খৱে, ৱেদিতব্বো ধম্মো চ…পে… তথা পটিপজ্জিতব্ব’ন্তি, ইমস্স খো অহং, আৱুসো, ভগৱতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভত্তস্স এৱং ৱিত্থাৰেন অত্থং আজানামি. আকঙ্খমানা চ পন তুম্হে, আৱুসো, ভগৱন্তংযেৱ উপসঙ্কমিত্ৱা এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাথ. যথা ৱো ভগৱা ব্যাকৰোতি [ব্যাকৰেয্য (স্যা.)] তথা নং ধাৰেয্যাথা’’তি.
‘‘এৱমাৱুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো আনন্দস্স ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৱন্তং এতদৱোচুং –
‘‘যং খো নো ভগৱা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৱা ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভজিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং পৱিট্ঠো – ‘অধম্মো চ, ভিক্খৱে, ৱেদিতব্বো…পে… তথা পটিজ্জিতব্ব’ন্তি.
‘‘তেসং নো, ভন্তে, অম্হাকং অচিৰপক্কন্তস্স ভগৱতো এতদহোসি – ‘ইদং খো নো, আৱুসো, ভগৱা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৱা ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভজিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং পৱিট্ঠো – অধম্মো চ, ভিক্খৱে, ৱেদিতব্বো…পে… তথা পটিপজ্জিতব্বন্তি. কো নু খো ইমস্স ভগৱতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভত্তস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং ৱিভজেয্যা’তি?
‘‘তেসং নো, ভন্তে, অম্হাকং এতদহোসি – ‘অযং খো আযস্মা আনন্দো সত্থু চেৱ সংৱণ্ণিতো সম্ভাৱিতো চ ৱিঞ্ঞূনং সব্ৰহ্মচাৰীনং. পহোতি চাযস্মা আনন্দো ইমস্স ভগৱতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভত্তস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং ৱিভজিতুং. যংনূন মযং যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমেয্যাম; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং আনন্দং এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাম. যথা নো আযস্মা আনন্দো ব্যাকৰিস্সতি তথা নং ধাৰেস্সামা’তি.
‘‘অথ খো মযং, ভন্তে, যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমিম্হা; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং আনন্দং এতমত্থং অপুচ্ছিম্হা. তেসং নো, ভন্তে, আযস্মতা আনন্দেন ইমেহি আকাৰেহি ইমেহি পদেহি ইমেহি ব্যঞ্জনেহি অত্থো সুৱিভত্তো’’তি [ৱিভত্তোতি (?) এৱমেৱ হি অঞ্ঞেসু ঈদিসসুত্তেসু দিস্সতি].
‘‘সাধু সাধু, ভিক্খৱে! পণ্ডিতো, ভিক্খৱে, আনন্দো. মহাপঞ্ঞো, ভিক্খৱে, আনন্দো. মং চেপি তুম্হে, ভিক্খৱে, উপসঙ্কমিত্ৱা এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাথ, অহম্পি চেতং এৱমেৱং [অহম্পি তং এৱমেৱং (ম. নি. ১.২০৫)] ব্যাকৰেয্যং যথা তং আনন্দেন ব্যাকতং. এসো চেৱ তস্স [এসো চেৱেতস্স (ম. নি. ১.২০৫)] অত্থো এৱঞ্চ নং ধাৰেয্যাথা’’তি. ততিযং.
৪. অজিতসুত্তং
১১৬. অথ খো অজিতো পৰিব্বাজকো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো অজিতো পৰিব্বাজকো ভগৱন্তং এতদৱোচ –
‘‘অম্হাকং, ভো গোতম, পণ্ডিতো নাম সব্ৰহ্মচাৰী. তেন পঞ্চমত্তানি চিত্তট্ঠানসতানি চিন্তিতানি, যেহি অঞ্ঞতিত্থিযা উপাৰদ্ধাৱ জানন্তি [উপাৰদ্ধা পজানন্তি (সী.)] উপাৰদ্ধস্মা’’তি [উপাৰদ্ধম্হাতি (সী. পী.)].
অথ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ধাৰেথ নো তুম্হে, ভিক্খৱে, পণ্ডিতৱত্থূনী’’তি? ‘‘এতস্স, ভগৱা, কালো এতস্স, সুগত, কালো যং ভগৱা ভাসেয্য, ভগৱতো সুত্ৱা ভিক্খূ ধাৰেস্সন্তী’’তি.
‘‘তেন হি, ভিক্খৱে, সুণাথ, সাধুকং মনসি কৰোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –
‘‘ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো অধম্মিকেন ৱাদেন অধম্মিকং ৱাদং অভিনিগ্গণ্হাতি অভিনিপ্পীড়েতি, তেন চ অধম্মিকং পৰিসং ৰঞ্জেতি. তেন সা অধম্মিকা পৰিসা উচ্চাসদ্দমহাসদ্দা হোতি – ‘পণ্ডিতো ৱত, ভো, পণ্ডিতো ৱত, ভো’তি.
‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, একচ্চো অধম্মিকেন ৱাদেন ধম্মিকং ৱাদং অভিনিগ্গণ্হাতি অভিনিপ্পীড়েতি, তেন চ অধম্মিকং পৰিসং ৰঞ্জেতি. তেন সা অধম্মিকা পৰিসা উচ্চাসদ্দমহাসদ্দা হোতি – ‘পণ্ডিতো ৱত, ভো, পণ্ডিতো ৱত, ভো’তি.
‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, একচ্চো অধম্মিকেন ৱাদেন ধম্মিকঞ্চ ৱাদং অধম্মিকঞ্চ ৱাদং অভিনিগ্গণ্হাতি অভিনিপ্পীড়েতি, তেন চ অধম্মিকং পৰিসং ৰঞ্জেতি. তেন সা অধম্মিকা পৰিসা উচ্চাসদ্দমহাসদ্দা হোতি – ‘পণ্ডিতো ৱত, ভো, পণ্ডিতো ৱত, ভো’তি.
‘‘অধম্মো চ, ভিক্খৱে, ৱেদিতব্বো ধম্মো চ; অনত্থো চ ৱেদিতব্বো অত্থো চ. অধম্মঞ্চ ৱিদিত্ৱা ধম্মঞ্চ, অনত্থঞ্চ ৱিদিত্ৱা অত্থঞ্চ যথা ধম্মো যথা অত্থো তথা পটিপজ্জিতব্বং.
‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, অধম্মো, কতমো চ ধম্মো, কতমো চ অনত্থো, কতমো চ অত্থো? মিচ্ছাদিট্ঠি, ভিক্খৱে, অধম্মো; সম্মাদিট্ঠি ধম্মো; যে চ মিচ্ছাদিট্ঠিপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৱন্তি, অযং অনত্থো; সম্মাদিট্ঠিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি, অযং অত্থো.
‘‘মিচ্ছাসঙ্কপ্পো, ভিক্খৱে, অধম্মো; সম্মাসঙ্কপ্পো ধম্মো… মিচ্ছাৱাচা, ভিক্খৱে, অধম্মো; সম্মাৱাচা ধম্মো… মিচ্ছাকম্মন্তো, ভিক্খৱে, অধম্মো; সম্মাকম্মন্তো ধম্মো… মিচ্ছাআজীৱো, ভিক্খৱে, অধম্মো; সম্মাআজীৱো ধম্মো … মিচ্ছাৱাযামো, ভিক্খৱে, অধম্মো; সম্মাৱাযামো ধম্মো… মিচ্ছাসতি, ভিক্খৱে, অধম্মো; সম্মাসতি ধম্মো… মিচ্ছাসমাধি, ভিক্খৱে অধম্মো; সম্মাসমাধি ধম্মো… মিচ্ছাঞাণং, ভিক্খৱে, অধম্মো; সম্মাঞাণং ধম্মো.
‘‘মিচ্ছাৱিমুত্তি, ভিক্খৱে, অধম্মো; সম্মাৱিমুত্তি ধম্মো; যে চ মিচ্ছাৱিমুত্তিপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৱন্তি, অযং অনত্থো; সম্মাৱিমুত্তিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি, অযং অত্থো.
‘‘‘অধম্মো চ, ভিক্খৱে, ৱেদিতব্বো ধম্মো চ; অনত্থো চ ৱেদিতব্বো অত্থো চ. অধম্মঞ্চ ৱিদিত্ৱা ধম্মঞ্চ, অনত্থঞ্চ ৱিদিত্ৱা অত্থঞ্চ যথা ধম্মো যথা অত্থো তথা পটিপজ্জিতব্ব’ন্তি, ইতি যং তং ৱুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্ত’’ন্তি. চতুত্থং.
৫. সঙ্গাৰৱসুত্তং
১১৭. [অ. নি. ১০.১৬৯] অথ খো সঙ্গাৰৱো ব্ৰাহ্মণো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সঙ্গাৰৱো ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কিং নু খো, ভো গোতম, ওৰিমং তীৰং, কিং পাৰিমং তীৰ’’ন্তি? ‘‘মিচ্ছাদিট্ঠি খো, ব্ৰাহ্মণ, ওৰিমং তীৰং, সম্মাদিট্ঠি পাৰিমং তীৰং; মিচ্ছাসঙ্কপ্পো ওৰিমং তীৰং, সম্মাসঙ্কপ্পো পাৰিমং তীৰং; মিচ্ছাৱাচা ওৰিমং তীৰং, সম্মাৱাচা পাৰিমং তীৰং; মিচ্ছাকম্মন্তো ওৰিমং তীৰং, সম্মাকম্মন্তো পাৰিমং তীৰং; মিচ্ছাআজীৱো ওৰিমং তীৰং, সম্মাআজীৱো পাৰিমং তীৰং; মিচ্ছাৱাযামো ওৰিমং তীৰং, সম্মাৱাযামো পাৰিমং তীৰং; মিচ্ছাসতি ওৰিমং তীৰং, সম্মাসতি পাৰিমং তীৰং; মিচ্ছাসমাধি ওৰিমং তীৰং, সম্মাসমাধি পাৰিমং তীৰং; মিচ্ছাঞাণং ওৰিমং তীৰং, সম্মাঞাণং পাৰিমং তীৰং; মিচ্ছাৱিমুত্তি ওৰিমং তীৰং, সম্মাৱিমুত্তি পাৰিমং তীৰন্তি. ইদং খো, ব্ৰাহ্মণ, ওৰিমং তীৰং, ইদং পাৰিমং তীৰন্তি.
‘‘অপ্পকা তে মনুস্সেসু, যে জনা পাৰগামিনো;
অথাযং ইতৰা পজা, তীৰমেৱানুধাৱতি.
‘‘যে চ খো সম্মদক্খাতে, ধম্মে ধম্মানুৱত্তিনো;
তে জনা পাৰমেস্সন্তি, মচ্চুধেয্যং সুদুত্তৰং.
‘‘কণ্হং ধম্মং ৱিপ্পহায, সুক্কং ভাৱেথ পণ্ডিতো;
ওকা অনোকমাগম্ম, ৱিৱেকে যত্থ দূৰমং.
‘‘তত্ৰাভিৰতিমিচ্ছেয্য, হিত্ৱা কামে অকিঞ্চনো;
পৰিযোদপেয্য অত্তানং, চিত্তক্লেসেহি পণ্ডিতো.
‘‘যেসং সম্বোধিযঙ্গেসু, সম্মা চিত্তং সুভাৱিতং;
আদানপটিনিস্সগ্গে, অনুপাদায যে ৰতা;
খীণাসৱা জুতিমন্তো [জুতীমন্তো (সী.)], তে লোকে পৰিনিব্বুতা’’তি. পঞ্চমং;
৬. ওৰিমতীৰসুত্তং
১১৮. ‘‘ওৰিমঞ্চ, ভিক্খৱে, তীৰং দেসেস্সামি পাৰিমঞ্চ তীৰং. তং সুণাথ, সাধুকং মনসি কৰোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, ওৰিমং তীৰং, কতমঞ্চ পাৰিমং তীৰং? মিচ্ছাদিট্ঠি ওৰিমং তীৰং, সম্মাদিট্ঠি পাৰিমং তীৰং…পে… মিচ্ছাৱিমুত্তি ওৰিমং তীৰং, সম্মাৱিমুত্তি পাৰিমং তীৰং. ইদং খো, ভিক্খৱে, ওৰিমং তীৰং, ইদং পাৰিমং তীৰন্তি.
‘‘অপ্পকা তে মনুস্সেসু, যে জনা পাৰগামিনো;
অথাযং ইতৰা পজা, তীৰমেৱানুধাৱতি.
‘‘যে চ খো সম্মদক্খাতে, ধম্মে ধম্মানুৱত্তিনো;
তে জনা পাৰমেস্সন্তি, মচ্চুধেয্যং সুদুত্তৰং.
‘‘কণ্হং ধম্মং ৱিপ্পহায, সুক্কং ভাৱেথ পণ্ডিতো;
ওকা অনোক মাগম্ম, ৱিৱেকে যত্থ দূৰমং.
‘‘তত্ৰাভিৰতিমিচ্ছেয্য, হিত্ৱা কামে অকিঞ্চনো;
পৰিযোদপেয্য অত্তানং, চিত্তক্লেসেহি পণ্ডিতো.
‘‘যেসং সম্বোধিযঙ্গেসু, সম্মা চিত্তং সুভাৱিতং;
আদানপটিনিস্সগ্গে, অনুপাদায যে ৰতা;
খীণাসৱা জুতিমন্তো, তে লোকে পৰিনিব্বুতা’’তি. ছট্ঠং;
৭. পঠমপচ্চোৰোহণীসুত্তং
১১৯. তেন খো পন সমযেন জাণুস্সোণি [জানুস্সোনি (ক. সী.), জানুস্সোণি (ক. সী.), জাণুসোণি (ক.)] ব্ৰাহ্মণো তদহুপোসথে সীসংন্হাতো [সীসংনহাতো (সী. পী.), সীসন্হাতো (স্যা.)] নৱং খোমযুগং নিৱত্থো অল্লকুসমুট্ঠিং আদায ভগৱতো অৱিদূৰে একমন্তং ঠিতো হোতি.
অদ্দসা খো ভগৱা জাণুস্সোণিং ব্ৰাহ্মণং তদহুপোসথে সীসংন্হাতং নৱং খোমযুগং নিৱত্থং অল্লকুসমুট্ঠিং আদায একমন্তং ঠিতং. দিস্ৱান জাণুস্সোণিং ব্ৰাহ্মণং এতদৱোচ – ‘‘কিং নু ত্ৱং, ব্ৰাহ্মণ, তদহুপোসথে সীসংন্হাতো নৱং খোমযুগং নিৱত্থো অল্লকুসমুট্ঠিং আদায একমন্তং ঠিতো? কিং ন্ৱজ্জ [কিং নু অজ্জ (স্যা.), কিং নু খো অজ্জ (পী.), কিং নু খ্ৱজ্জ (ক.)] ব্ৰাহ্মণকুলস্সা’’তি [ব্ৰাহ্মণ ব্ৰহ্মকুসলস্সাতি (ক.)]? ‘‘পচ্চোৰোহণী, ভো গোতম, অজ্জ ব্ৰাহ্মণকুলস্সা’’তি [ব্ৰহ্মকুসলস্সাতি (ক.)].
‘‘যথা কথং পন, ব্ৰাহ্মণ, ব্ৰাহ্মণানং পচ্চোৰোহণী হোতী’’তি? ‘‘ইধ, ভো গোতম, ব্ৰাহ্মণা তদহুপোসথে সীসংন্হাতা নৱং খোমযুগং নিৱত্থা অল্লেন গোমযেন পথৱিং ওপুঞ্জিত্ৱা হৰিতেহি কুসেহি পত্থৰিত্ৱা [পৱিত্থাৰেত্ৱা (ক.)] অন্তৰা চ ৱেলং অন্তৰা চ অগ্যাগাৰং সেয্যং কপ্পেন্তি. তে তং ৰত্তিং তিক্খত্তুং পচ্চুট্ঠায পঞ্জলিকা অগ্গিং নমস্সন্তি – ‘পচ্চোৰোহাম ভৱন্তং, পচ্চোৰোহাম ভৱন্ত’ন্তি. বহুকেন চ সপ্পিতেলনৱনীতেন অগ্গিং সন্তপ্পেন্তি. তস্সা চ ৰত্তিযা অচ্চযেন পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন ব্ৰাহ্মণে সন্তপ্পেন্তি. এৱং, ভো গোতম, ব্ৰাহ্মণানং পচ্চোৰোহণী হোতী’’তি.