(১০) ৫. উপালিৱগ্গো
১. কামভোগীসুত্তং
৯১. একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো অনাথপিণ্ডিকং গহপতিং ভগৱা এতদৱোচ –
‘‘দসযিমে, গহপতি, কামভোগী সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে দস? ইধ, গহপতি, একচ্চো কামভোগী অধম্মেন ভোগে পৰিযেসতি সাহসেন; অধম্মেন ভোগে পৰিযেসিত্ৱা সাহসেন ন অত্তানং সুখেতি ন পীণেতি [ন অত্তানং সুখেতি পীণেতি (সী. স্যা. পী.) এৱমুপৰিপি] ন সংৱিভজতি ন পুঞ্ঞানি কৰোতি.
‘‘ইধ পন, গহপতি, একচ্চো কামভোগী অধম্মেন ভোগে পৰিযেসতি সাহসেন; অধম্মেন ভোগে পৰিযেসিত্ৱা সাহসেন অত্তানং সুখেতি পীণেতি, ন সংৱিভজতি ন পুঞ্ঞানি কৰোতি.
‘‘ইধ পন, গহপতি, একচ্চো কামভোগী অধম্মেন ভোগে পৰিযেসতি সাহসেন; অধম্মেন ভোগে পৰিযেসিত্ৱা সাহসেন অত্তানং সুখেতি পীণেতি সংৱিভজতি পুঞ্ঞানি কৰোতি.
‘‘ইধ পন, গহপতি, একচ্চো কামভোগী ধম্মাধম্মেন ভোগে পৰিযেসতি সাহসেনপি অসাহসেনপি; ধম্মাধম্মেন ভোগে পৰিযেসিত্ৱা সাহসেনপি অসাহসেনপি ন অত্তানং সুখেতি ন পীণেতি ন সংৱিভজতি ন পুঞ্ঞানি কৰোতি.
‘‘ইধ পন, গহপতি, একচ্চো কামভোগী ধম্মাধম্মেন ভোগে পৰিযেসতি সাহসেনপি অসাহসেনপি; ধম্মাধম্মেন ভোগে পৰিযেসিত্ৱা সাহসেনপি অসাহসেনপি অত্তানং সুখেতি পীণেতি, ন সংৱিভজতি ন পুঞ্ঞানি কৰোতি.
‘‘ইধ পন, গহপতি, একচ্চো কামভোগী ধম্মাধম্মেন ভোগে পৰিযেসতি সাহসেনপি অসাহসেনপি; ধম্মাধম্মেন ভোগে পৰিযেসিত্ৱা সাহসেনপি অসাহসেনপি অত্তানং সুখেতি পীণেতি সংৱিভজতি পুঞ্ঞানি কৰোতি.
‘‘ইধ পন, গহপতি, একচ্চো কামভোগী ধম্মেন ভোগে পৰিযেসতি অসাহসেন; ধম্মেন ভোগে পৰিযেসিত্ৱা অসাহসেন ন অত্তানং সুখেতি ন পীণেতি ন সংৱিভজতি ন পুঞ্ঞানি কৰোতি.
‘‘ইধ পন, গহপতি, একচ্চো কামভোগী ধম্মেন ভোগে পৰিযেসতি অসাহসেন; ধম্মেন ভোগে পৰিযেসিত্ৱা অসাহসেন অত্তানং সুখেতি পীণেতি, ন সংৱিভজতি ন পুঞ্ঞানি কৰোতি.
‘‘ইধ পন, গহপতি, একচ্চো কামভোগী ধম্মেন ভোগে পৰিযেসতি অসাহসেন; ধম্মেন ভোগে পৰিযেসিত্ৱা অসাহসেন অত্তানং সুখেতি পীণেতি সংৱিভজতি পুঞ্ঞানি কৰোতি. তে চ ভোগে গথিতো [গধিতো (ক.) অ. নি. ৩.১২৪ পস্সিতব্বং] মুচ্ছিতো অজ্ঝোসন্নো [অজ্ঝাপন্নো (সব্বত্থ) অ. নি. ৩.১২৪ সুত্তৱণ্ণনা টীকা ওলোকেতব্বা] অনাদীনৱদস্সাৱী অনিস্সৰণপঞ্ঞো পৰিভুঞ্জতি.
‘‘ইধ পন, গহপতি, একচ্চো কামভোগী ধম্মেন ভোগে পৰিযেসতি অসাহসেন; ধম্মেন ভোগে পৰিযেসিত্ৱা অসাহসেন অত্তানং সুখেতি পীণেতি সংৱিভজতি পুঞ্ঞানি কৰোতি. তে চ ভোগে অগথিতো অমুচ্ছিতো অনজ্ঝোসন্নো আদীনৱদস্সাৱী নিস্সৰণপঞ্ঞো পৰিভুঞ্জতি.
‘‘তত্ৰ, গহপতি, য্ৱাযং কামভোগী অধম্মেন ভোগে পৰিযেসতি সাহসেন, অধম্মেন ভোগে পৰিযেসিত্ৱা সাহসেন ন অত্তানং সুখেতি ন পীণেতি ন সংৱিভজতি ন পুঞ্ঞানি কৰোতি, অযং, গহপতি, কামভোগী তীহি ঠানেহি গাৰয্হো. ‘অধম্মেন ভোগে পৰিযেসতি সাহসেনা’তি, ইমিনা পঠমেন ঠানেন গাৰয্হো. ‘ন অত্তানং সুখেতি ন পীণেতী’তি, ইমিনা দুতিযেন ঠানেন গাৰয্হো. ‘ন সংৱিভজতি ন পুঞ্ঞানি কৰোতী’তি, ইমিনা ততিযেন ঠানেন গাৰয্হো. অযং, গহপতি, কামভোগী ইমেহি তীহি ঠানেহি গাৰয্হো.
‘‘তত্ৰ, গহপতি, য্ৱাযং কামভোগী অধম্মেন ভোগে পৰিযেসতি সাহসেন, অধম্মেন ভোগে পৰিযেসিত্ৱা সাহসেন অত্তানং সুখেতি পীণেতি ন সংৱিভজতি ন পুঞ্ঞানি কৰোতি, অযং, গহপতি, কামভোগী দ্ৱীহি ঠানেহি গাৰয্হো একেন ঠানেন পাসংসো. ‘অধম্মেন ভোগে পৰিযেসতি সাহসেনা’তি, ইমিনা পঠমেন ঠানেন গাৰয্হো. ‘অত্তানং সুখেতি পীণেতী’তি, ইমিনা একেন ঠানেন পাসংসো. ‘ন সংৱিভজতি ন পুঞ্ঞানি কৰোতী’তি ইমিনা দুতিযেন ঠানেন গাৰয্হো. অযং, গহপতি, কামভোগী ইমেহি দ্ৱীহি ঠানেহি গাৰয্হো ইমিনা একেন ঠানেন পাসংসো.
‘‘তত্ৰ, গহপতি, য্ৱাযং কামভোগী অধম্মেন ভোগে পৰিযেসতি সাহসেন, অধম্মেন ভোগে পৰিযেসিত্ৱা সাহসেন অত্তানং সুখেতি পীণেতি সংৱিভজতি পুঞ্ঞানি কৰোতি, অযং, গহপতি, কামভোগী একেন ঠানেন গাৰয্হো দ্ৱীহি ঠানেহি পাসংসো. ‘অধম্মেন ভোগে পৰিযেসতি সাহসেনা’তি, ইমিনা একেন ঠানেন গাৰয্হো. ‘অত্তানং সুখেতি পীণেতী’তি, ইমিনা পঠমেন ঠানেন পাসংসো. ‘সংৱিভজতি পুঞ্ঞানি কৰোতী’তি, ইমিনা দুতিযেন ঠানেন পাসংসো. অযং, গহপতি, কামভোগী ইমিনা একেন ঠানেন গাৰয্হো, ইমেহি দ্ৱীহি ঠানেহি পাসংসো.
‘‘তত্ৰ, গহপতি, য্ৱাযং কামভোগী ধম্মাধম্মেন ভোগে পৰিযেসতি সাহসেনপি অসাহসেনপি, ধম্মাধম্মেন ভোগে পৰিযেসিত্ৱা সাহসেনপি অসাহসেনপি ন অত্তানং সুখেতি ন পীণেতি ন সংৱিভজতি ন পুঞ্ঞানি কৰোতি, অযং, গহপতি, কামভোগী একেন ঠানেন পাসংসো তীহি ঠানেহি গাৰয্হো. ‘ধম্মেন ভোগে পৰিযেসতি অসাহসেনা’তি, ইমিনা একেন ঠানেন পাসংসো. ‘অধম্মেন ভোগে পৰিযেসতি সাহসেনা’তি, ইমিনা পঠমেন ঠানেন গাৰয্হো. ‘ন অত্তানং সুখেতি ন পীণেতী’তি, ইমিনা দুতিযেন ঠানেন গাৰয্হো. ‘ন সংৱিভজতি ন পুঞ্ঞানি কৰোতী’তি, ইমিনা ততিযেন ঠানেন গাৰয্হো. অযং, গহপতি, কামভোগী ইমিনা একেন ঠানেন পাসংসো ইমেহি তীহি ঠানেহি গাৰয্হো.
‘‘তত্ৰ, গহপতি, য্ৱাযং কামভোগী ধম্মাধম্মেন ভোগে পৰিযেসতি সাহসেনপি অসাহসেনপি, ধম্মাধম্মেন ভোগে পৰিযেসিত্ৱা সাহসেনপি অসাহসেনপি অত্তানং সুখেতি পীণেতি ন সংৱিভজতি ন পুঞ্ঞানি কৰোতি, অযং, গহপতি, কামভোগী দ্ৱীহি ঠানেহি পাসংসো দ্ৱীহি ঠানেহি গাৰয্হো. ‘ধম্মেন ভোগে পৰিযেসতি অসাহসেনা’তি, ইমিনা পঠমেন ঠানেন পাসংসো. ‘অধম্মেন ভোগে পৰিযেসতি সাহসেনা’তি, ইমিনা পঠমেন ঠানেন গাৰয্হো. ‘অত্তানং সুখেতি পীণেতী’তি, ইমিনা দুতিযেন ঠানেন পাসংসো. ‘ন সংৱিভজতি ন পুঞ্ঞানি কৰোতী’তি, ইমিনা দুতিযেন ঠানেন গাৰয্হো. অযং, গহপতি, কামভোগী ইমেহি দ্ৱীহি ঠানেহি পাসংসো ইমেহি দ্ৱীহি ঠানেহি গাৰয্হো.
‘‘তত্ৰ, গহপতি, য্ৱাযং কামভোগী ধম্মাধম্মেন ভোগে পৰিযেসতি সাহসেনপি অসাহসেনপি, ধম্মাধম্মেন ভোগে পৰিযেসিত্ৱা সাহসেনপি অসাহসেনপি অত্তানং সুখেতি পীণেতি সংৱিভজতি পুঞ্ঞানি কৰোতি, অযং, গহপতি, কামভোগী তীহি ঠানেহি পাসংসো একেন ঠানেন গাৰয্হো. ‘ধম্মেন ভোগে পৰিযেসতি অসাহসেনা’তি, ইমিনা পঠমেন ঠানেন পাসংসো. ‘অধম্মেন ভোগে পৰিযেসতি সাহসেনা’তি, ইমিনা একেন ঠানেন গাৰয্হো. ‘অত্তানং সুখেতি পীণেতী’তি, ইমিনা দুতিযেন ঠানেন পাসংসো. ‘সংৱিভজতি পুঞ্ঞানি কৰোতী’তি, ইমিনা ততিযেন ঠানেন পাসংসো. অযং, গহপতি, কামভোগী ইমেহি তীহি ঠানেহি পাসংসো ইমিনা একেন ঠানেন গাৰয্হো.
‘‘তত্ৰ, গহপতি, য্ৱাযং কামভোগী ধম্মেন ভোগে পৰিযেসতি অসাহসেন, ধম্মেন ভোগে পৰিযেসিত্ৱা অসাহসেন ন অত্তানং সুখেতি ন পীণেতি ন সংৱিভজতি ন পুঞ্ঞানি কৰোতি, অযং, গহপতি, কামভোগী একেন ঠানেন পাসংসো দ্ৱীহি ঠানেহি গাৰয্হো. ধম্মেন ভোগে পৰিযেসতি অসাহসেনা’তি, ইমিনা একেন ঠানেন পাসংসো. ‘ন অত্তানং সুখেতি ন পীণেতী’তি, ইমিনা পঠমেন ঠানেন গাৰয্হো. ‘ন সংৱিভজতি ন পুঞ্ঞানি কৰোতী’তি, ইমিনা দুতিযেন ঠানেন গাৰয্হো. অযং, গহপতি, কামভোগী ইমিনা একেন ঠানেন পাসংসো ইমেহি দ্ৱীহি ঠানেহি গাৰয্হো.
‘‘তত্ৰ, গহপতি, য্ৱাযং কামভোগী ধম্মেন ভোগে পৰিযেসতি অসাহসেন, ধম্মেন ভোগে পৰিযেসিত্ৱা অসাহসেন অত্তানং সুখেতি পীণেতি ন সংৱিভজতি ন পুঞ্ঞানি কৰোতি, অযং, গহপতি, কামভোগী দ্ৱীহি ঠানেহি পাসংসো একেন ঠানেন গাৰয্হো. ‘ধম্মেন ভোগে পৰিযেসতি অসাহসেনা’তি, ইমিনা পঠমেন ঠানেন পাসংসো. ‘অত্তানং সুখেতি পীণেতী’তি, ইমিনা দুতিযেন ঠানেন পাসংসো. ‘ন সংৱিভজতি ন পুঞ্ঞানি কৰোতী’তি ইমিনা একেন ঠানেন গাৰয্হো. অযং, গহপতি, কামভোগী ইমেহি দ্ৱীহি ঠানেহি পাসংসো ইমিনা একেন ঠানেন গাৰয্হো.
‘‘তত্ৰ, গহপতি য্ৱাযং কামভোগী ধম্মেন ভোগে পৰিযেসতি অসাহসেন, ধম্মেন ভোগে পৰিযেসিত্ৱা অসাহসেন অত্তানং সুখেতি পীণেতি সংৱিভজতি পুঞ্ঞানি কৰোতি, তে চ ভোগে গথিতো মুচ্ছিতো অজ্ঝোসন্নো অনাদীনৱদস্সাৱী অনিস্সৰণপঞ্ঞো পৰিভুঞ্জতি, অযং, গহপতি, কামভোগী তীহি ঠানেহি পাসংসো একেন ঠানেন গাৰয্হো. ‘ধম্মেন ভোগে পৰিযেসতি অসাহসেনা’তি, ইমিনা পঠমেন ঠানেন পাসংসো. ‘অত্তানং সুখেতি পীণেতী’তি, ইমিনা দুতিযেন ঠানেন পাসংসো. ‘সংৱিভজতি পুঞ্ঞানি কৰোতী’তি, ইমিনা ততিযেন ঠানেন পাসংসো. ‘তে চ ভোগে গথিতো মুচ্ছিতো অজ্ঝোসন্নো অনাদীনৱদস্সাৱী অনিস্সৰণপঞ্ঞো পৰিভুঞ্জতী’তি, ইমিনা একেন ঠানেন গাৰয্হো. অযং, গহপতি, কামভোগী ইমেহি তীহি ঠানেহি পাসংসো ইমিনা একেন ঠানেন গাৰয্হো.
‘‘তত্ৰ, গহপতি, য্ৱাযং কামভোগী ধম্মেন ভোগে পৰিযেসতি অসাহসেন, ধম্মেন ভোগে পৰিযেসিত্ৱা অসাহসেন অত্তানং সুখেতি পীণেতি সংৱিভজতি পুঞ্ঞানি কৰোতি, তে চ ভোগে অগথিতো অমুচ্ছিতো অনজ্ঝোসন্নো আদীনৱদস্সাৱী নিস্সৰণপঞ্ঞো পৰিভুঞ্জতি, অযং, গহপতি, কামভোগী চতূহি ঠানেহি পাসংসো. ‘ধম্মেন ভোগে পৰিযেসতি অসাহসেনা’তি, ইমিনা পঠমেন ঠানেন পাসংসো. ‘অত্তানং সুখেতি পীণেতী’তি, ইমিনা দুতিযেন ঠানেন পাসংসো. ‘সংৱিভজতি পুঞ্ঞানি কৰোতী’তি, ইমিনা ততিযেন ঠানেন পাসংসো. ‘তে চ ভোগে অগথিতো অমুচ্ছিতো অনজ্ঝোসন্নো আদীনৱদস্সাৱী নিস্সৰণপঞ্ঞো পৰিভুঞ্জতী’তি, ইমিনা চতুত্থেন ঠানেন পাসংসো. অযং, গহপতি, কামভোগী ইমেহি চতূহি ঠানেহি পাসংসো.
‘‘ইমে খো, গহপতি, দস কামভোগী সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. ইমেসং খো, গহপতি, দসন্নং কামভোগীনং য্ৱাযং কামভোগী ধম্মেন ভোগে পৰিযেসতি অসাহসেন, ধম্মেন ভোগে পৰিযেসিত্ৱা অসাহসেন অত্তানং সুখেতি পীণেতি সংৱিভজতি পুঞ্ঞানি কৰোতি, তে চ ভোগে অগথিতো অমুচ্ছিতো অনজ্ঝোসন্নো আদীনৱদস্সাৱী নিস্সৰণপঞ্ঞো পৰিভুঞ্জতি, অযং ইমেসং দসন্নং কামভোগীনং অগ্গো চ সেট্ঠো চ পামোক্খো [মোক্খো (ক. সী.) অ. নি. ৪.৯৫; ৫.১৮১; সং. নি. ৩.৬৬২] চ উত্তমো চ পৱৰো চ. সেয্যথাপি, গহপতি, গৱা খীৰং, খীৰম্হা দধি, দধিম্হা নৱনীতং, নৱনীতম্হা সপ্পি, সপ্পিম্হা সপ্পিমণ্ডো. সপ্পিমণ্ডো তত্থ অগ্গমক্খাযতি.
এৱমেৱং খো, গহপতি, ইমেসং দসন্নং কামভোগীনং য্ৱাযং কামভোগী ধম্মেন ভোগে পৰিযেসতি অসাহসেন, ধম্মেন ভোগে পৰিযেসিত্ৱা অসাহসেন অত্তানং সুখেতি পীণেতি সংৱিভজতি পুঞ্ঞানি কৰোতি, তে চ ভোগে অগথিতো অমুচ্ছিতো অনজ্ঝোসন্নো আদীনৱদস্সাৱী নিস্সৰণপঞ্ঞো পৰিভুঞ্জতি, অযং ইমেসং দসন্নং কামভোগীনং অগ্গো চ সেট্ঠো চ পামোক্খো [মোক্খো (ক. সী.) অ. নি. ৫.১৮১] চ উত্তমো চ পৱৰো চা’’তি. পঠমং.
২. ভযসুত্তং
৯২. [অ. নি. ৯.২৭; সং. নি. ৫.১০২৪] অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো অনাথপিণ্ডিকং গহপতিং ভগৱা এতদৱোচ –
‘‘যতো, খো, গহপতি, অৰিযসাৱকস্স পঞ্চ ভযানি ৱেৰানি ৱূপসন্তানি হোন্তি, চতূহি চ সোতাপত্তিযঙ্গেহি সমন্নাগতো হোতি, অৰিযো চস্স ঞাযো পঞ্ঞায সুদিট্ঠো হোতি সুপ্পটিৱিদ্ধো, সো আকঙ্খমানো অত্তনাৱ অত্তানং ব্যাকৰেয্য – ‘খীণনিৰযোম্হি খীণতিৰচ্ছানযোনি খীণপেত্তিৱিসযো খীণাপাযদুগ্গতিৱিনিপাতো. সোতাপন্নোহমস্মি অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো’তি.
‘‘কতমানি পঞ্চ ভযানি ৱেৰানি ৱূপসন্তানি হোন্তি? যং, গহপতি, পাণাতিপাতী পাণাতিপাতপচ্চযা দিট্ঠধম্মিকম্পি ভযং ৱেৰং পসৱতি সম্পৰাযিকম্পি ভযং ৱেৰং পসৱতি চেতসিকম্পি দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৱেদেতি, পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো নেৱ দিট্ঠধম্মিকম্পি [নেৱ দিট্ঠধম্মিকং] ভযং ৱেৰং পসৱতি ন সম্পৰাযিকম্পি [ন সম্পৰাযিকং] ভযং ৱেৰং পসৱতি ন চেতসিকম্পি [ন চেতসিকং (সী. স্যা. পী.)] দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৱেদেতি. পাণাতিপাতা পটিৱিৰতস্স এৱং তং ভযং ৱেৰং ৱূপসন্তং হোতি.
‘‘যং, গহপতি, অদিন্নাদাযী…পে… কামেসুমিচ্ছাচাৰী… মুসাৱাদী… সুৰামেৰযমজ্জপমাদট্ঠাযী সুৰামেৰযমজ্জপমাদট্ঠানপচ্চযা দিট্ঠধম্মিকম্পি ভযং ৱেৰং পসৱতি সম্পৰাযিকম্পি ভযং ৱেৰং পসৱতি চেতসিকম্পি দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৱেদেতি, সুৰামেৰযমজ্জপমাদট্ঠানা পটিৱিৰতো নেৱ দিট্ঠধম্মিকম্পি ভযং ৱেৰং পসৱতি ন সম্পৰাযিকম্পি ভযং ৱেৰং পসৱতি ন চেতসিকম্পি দুক্খং দোমনস্সং পটিসংৱেদেতি. সুৰামেৰযমজ্জপমাদট্ঠানা পটিৱিৰতস্স এৱং তং ভযং ৱেৰং ৱূপসন্তং হোতি. ইমানি পঞ্চ ভযানি ৱেৰানি ৱূপসন্তানি হোন্তি.
‘‘কতমেহি চতূহি সোতাপত্তিযঙ্গেহি সমন্নাগতো হোতি? ইধ, গহপতি, অৰিযসাৱকো বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ‘ইতিপি সো ভগৱা…পে… বুদ্ধো ভগৱা’তি; ধম্মে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ‘স্ৱাক্খাতো ভগৱতা ধম্মো সন্দিট্ঠিকো অকালিকো এহিপস্সিকো ওপনেয্যিকো পচ্চত্তং ৱেদিতব্বো ৱিঞ্ঞূহী’তি; সঙ্ঘে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ‘সুপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো, উজুপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো, ঞাযপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো, সামীচিপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো, যদিদং চত্তাৰি পুৰিসযুগানি অট্ঠ পুৰিসপুগ্গলা, এস ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো আহুনেয্যো পাহুনেয্যো দক্খিণেয্যো অঞ্জলিকৰণীযো অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সা’তি; অৰিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতো হোতি ‘অখণ্ডেহি অচ্ছিদ্দেহি অসবলেহি অকম্মাসেহি ভুজিস্সেহি ৱিঞ্ঞুপ্পসত্থেহি অপৰামট্ঠেহি সমাধিসংৱত্তনিকেহি’. ইমেহি চতূহি সোতাপত্তিযঙ্গেহি সমন্নাগতো হোতি.
‘‘কতমো চস্স অৰিযো ঞাযো পঞ্ঞায সুদিট্ঠো হোতি সুপ্পটিৱিদ্ধো? ইধ, গহপতি, অৰিযসাৱকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘ইতি ইমস্মিং সতি ইদং হোতি; ইমস্সুপ্পাদা ইদং উপ্পজ্জতি; ইমস্মিং অসতি ইদং ন হোতি; ইমস্স নিৰোধা ইদং নিৰুজ্ঝতি, যদিদং – অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰা, সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং, ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপং, নামৰূপপচ্চযা সড়াযতনং, সড়াযতনপচ্চযা ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৱেদনা, ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং, উপাদানপচ্চযা ভৱো, ভৱপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জৰামৰণং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা সম্ভৱন্তি, এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি; অৱিজ্জায ত্ৱেৱ অসেসৱিৰাগনিৰোধা সঙ্খাৰনিৰোধো…পে… এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স নিৰোধো হোতী’তি. অযঞ্চস্স অৰিযো ঞাযো পঞ্ঞায সুদিট্ঠো হোতি সুপ্পটিৱিদ্ধো.
‘‘যতো খো, গহপতি, অৰিযসাৱকস্স ইমানি পঞ্চ ভযানি ৱেৰানি ৱূপসন্তানি হোন্তি, ইমেহি চ চতূহি সোতাপত্তিযঙ্গেহি সমন্নাগতো হোতি, অযঞ্চস্স অৰিযো ঞাযো পঞ্ঞায সুদিট্ঠো হোতি সুপ্পটিৱিদ্ধো, সো আকঙ্খমানো অত্তনাৱ অত্তানং ব্যাকৰেয্য – ‘খীণনিৰযোম্হি খীণতিৰচ্ছানযোনি খীণপেত্তিৱিসযো খীণাপাযদুগ্গতিৱিনিপাতো; সোতাপন্নোহমস্মি অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো’’তি. দুতিযং.
৩. কিংদিট্ঠিকসুত্তং
৯৩. একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি দিৱা দিৱস্স সাৱত্থিযা নিক্খমি ভগৱন্তং দস্সনায. অথ খো অনাথপিণ্ডিকস্স গহপতিস্স এতদহোসি – ‘‘অকালো খো তাৱ ভগৱন্তং দস্সনায. পটিসল্লীনো ভগৱা. মনোভাৱনীযানম্পি ভিক্খূনং অকালো দস্সনায. পটিসল্লীনা মনোভাৱনীযা ভিক্খূ. যংনূনাহং যেন অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং আৰামো তেনুপসঙ্কমেয্য’’ন্তি.
অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি যেন অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং আৰামো তেনুপসঙ্কমি. তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা সঙ্গম্ম সমাগম্ম উন্নাদিনো উচ্চাসদ্দমহাসদ্দা অনেকৱিহিতং তিৰচ্ছানকথং কথেন্তা নিসিন্না হোন্তি. অদ্দসংসু খো তে অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা অনাথপিণ্ডিকং গহপতিং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং. দিস্ৱান অঞ্ঞমঞ্ঞং সণ্ঠাপেসুং – ‘‘অপ্পসদ্দা ভোন্তো হোন্তু, মা ভোন্তো সদ্দমকত্থ. অযং অনাথপিণ্ডিকো গহপতি আৰামং আগচ্ছতি সমণস্স গোতমস্স সাৱকো. যাৱতা খো পন সমণস্স গোতমস্স সাৱকা গিহী ওদাতৱসনা সাৱত্থিযং পটিৱসন্তি, অযং তেসং অঞ্ঞতৰো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি. অপ্পসদ্দকামা খো পন তে আযস্মন্তো অপ্পসদ্দৱিনীতা অপ্পসদ্দস্স ৱণ্ণৱাদিনো. অপ্পেৱ নাম অপ্পসদ্দং পৰিসং ৱিদিত্ৱা উপসঙ্কমিতব্বং মঞ্ঞেয্যা’’তি.
অথ খো তে অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা তুণ্হী অহেসুং. অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি যেন তে অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা তেহি অঞ্ঞতিত্থিযেহি পৰিব্বাজকেহি সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো অনাথপিণ্ডিকং গহপতিং তে অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা এতদৱোচুং – ‘‘ৱদেহি, গহপতি, কিংদিট্ঠিকো সমণো গোতমো’’তি? ‘‘ন খো অহং, ভন্তে, ভগৱতো সব্বং দিট্ঠিং জানামী’’তি.
‘‘ইতি কিৰ ত্ৱং, গহপতি, ন সমণস্স গোতমস্স সব্বং দিট্ঠিং জানাসি; ৱদেহি, গহপতি, কিংদিট্ঠিকা ভিক্খূ’’তি? ‘‘ভিক্খূনম্পি খো অহং, ভন্তে, ন সব্বং দিট্ঠিং জানামী’’তি.
‘‘ইতি কিৰ ত্ৱং, গহপতি, ন সমণস্স গোতমস্স সব্বং দিট্ঠিং জানাসি নপি ভিক্খূনং সব্বং দিট্ঠিং জানাসি; ৱদেহি, গহপতি, কিংদিট্ঠিকোসি তুৱ’’ন্তি? ‘‘এতং খো, ভন্তে, অম্হেহি ন দুক্কৰং ব্যাকাতুং যংদিট্ঠিকা মযং. ইঙ্ঘ তাৱ আযস্মন্তো যথাসকানি দিট্ঠিগতানি ব্যাকৰোন্তু, পচ্ছাপেতং অম্হেহি ন দুক্কৰং ভৱিস্সতি ব্যাকাতুং যংদিট্ঠিকা ময’’ন্তি.
এৱং ৱুত্তে অঞ্ঞতৰো পৰিব্বাজকো অনাথপিণ্ডিকং গহপতিং এতদৱোচ – ‘‘সস্সতো লোকো, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞন্তি – এৱংদিট্ঠিকো অহং, গহপতী’’তি.
অঞ্ঞতৰোপি খো পৰিব্বাজকো অনাথপিণ্ডিকং গহপতিং এতদৱোচ – ‘‘অসস্সতো লোকো, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞন্তি – এৱংদিট্ঠিকো অহং, গহপতী’’তি.
অঞ্ঞতৰোপি খো পৰিব্বাজকো অনাথপিণ্ডিকং গহপতিং এতদৱোচ – ‘‘অন্তৱা লোকো…পে… অনন্তৱা লোকো… তং জীৱং তং সৰীৰং… অঞ্ঞং জীৱং অঞ্ঞং সৰীৰং… হোতি তথাগতো পৰং মৰণা… ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা… হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পৰং মৰণা… নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞন্তি – এৱংদিট্ঠিকো অহং, গহপতী’’তি.
এৱং ৱুত্তে অনাথপিণ্ডিকো গহপতি তে পৰিব্বাজকে এতদৱোচ – ‘‘য্ৱাযং, ভন্তে, আযস্মা এৱমাহ – ‘সস্সতো লোকো, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞন্তি – এৱংদিট্ঠিকো অহং, গহপতী’তি, ইমস্স অযমাযস্মতো দিট্ঠি অত্তনো ৱা অযোনিসোমনসিকাৰহেতু উপ্পন্না পৰতোঘোসপচ্চযা ৱা. সা খো পনেসা দিট্ঠি ভূতা সঙ্খতা চেতযিতা পটিচ্চসমুপ্পন্না. যং খো পন কিঞ্চি ভূতং সঙ্খতং চেতযিতং পটিচ্চসমুপ্পন্নং তদনিচ্চং. যদনিচ্চং তং দুক্খং. যং দুক্খং তদেৱেসো আযস্মা অল্লীনো, তদেৱেসো আযস্মা অজ্ঝুপগতো.
‘‘যোপাযং, ভন্তে, আযস্মা এৱমাহ – ‘অসস্সতো লোকো, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞন্তি – এৱংদিট্ঠিকো অহং, গহপতী’তি, ইমস্সাপি অযমাযস্মতো দিট্ঠি অত্তনো ৱা অযোনিসোমনসিকাৰহেতু উপ্পন্না পৰতোঘোসপচ্চযা ৱা. সা খো পনেসা দিট্ঠি ভূতা সঙ্খতা চেতযিতা পটিচ্চসমুপ্পন্না. যং খো পন কিঞ্চি ভূতং সঙ্খতং চেতযিতং পটিচ্চসমুপ্পন্নং তদনিচ্চং. যদনিচ্চং তং দুক্খং. যং দুক্খং তদেৱেসো আযস্মা অল্লীনো, তদেৱেসো আযস্মা অজ্ঝুপগতো.
‘‘যোপাযং, ভন্তে, আযস্মা এৱমাহ – ‘অন্তৱা লোকো …পে… অনন্তৱা লোকো… তং জীৱং তং সৰীৰং… অঞ্ঞং জীৱং অঞ্ঞং সৰীৰং… হোতি তথাগতো পৰং মৰণা… ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা… হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পৰং মৰণা… নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞন্তি – এৱংদিট্ঠিকো অহং, গহপতী’তি, ইমস্সাপি অযমাযস্মতো দিট্ঠি অত্তনো ৱা অযোনিসোমনসিকাৰহেতু উপ্পন্না পৰতোঘোসপচ্চযা ৱা. সা খো পনেসা দিট্ঠি ভূতা সঙ্খতা চেতযিতা পটিচ্চসমুপ্পন্না. যং খো পন কিঞ্চি ভূতং সঙ্খতং চেতযিতং পটিচ্চসমুপ্পন্নং তদনিচ্চং. যদনিচ্চং তং দুক্খং. যং দুক্খং তদেৱেসো আযস্মা অল্লীনো, তদেৱেসো আযস্মা অজ্ঝুপগতো’’তি.
এৱং ৱুত্তে তে পৰিব্বাজকা অনাথপিণ্ডিকং গহপতিং এতদৱোচুং – ‘‘ব্যাকতানি খো, গহপতি, অম্হেহি সব্বেহেৱ যথাসকানি দিট্ঠিগতানি. ৱদেহি, গহপতি, কিংদিট্ঠিকোসি তুৱ’’ন্তি? ‘‘যং খো, ভন্তে, কিঞ্চি ভূতং সঙ্খতং চেতযিতং পটিচ্চসমুপ্পন্নং তদনিচ্চং. যদনিচ্চং তং দুক্খং. ‘যং দুক্খং তং নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি – এৱংদিট্ঠিকো অহং, ভন্তে’’তি.
‘‘যং খো, গহপতি, কিঞ্চি ভূতং সঙ্খতং চেতযিতং পটিচ্চসমুপ্পন্নং তদনিচ্চং. যদনিচ্চং তং দুক্খং. যং দুক্খং তদেৱ ত্ৱং, গহপতি, অল্লীনো, তদেৱ ত্ৱং, গহপতি, অজ্ঝুপগতো’’তি.
‘‘যং খো, ভন্তে, কিঞ্চি ভূতং সঙ্খতং চেতযিতং পটিচ্চসমুপ্পন্নং তদনিচ্চং. যদনিচ্চং তং দুক্খং. ‘যং দুক্খং তং নেতং মম, নেসোহমস্মি, নমেসো অত্তা’তি – এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠং. তস্স চ উত্তৰি নিস্সৰণং যথাভূতং পজানামী’’তি.
এৱং ৱুত্তে তে পৰিব্বাজকা তুণ্হীভূতা মঙ্কুভূতা পত্তক্খন্ধা অধোমুখা পজ্ঝাযন্তা অপ্পটিভানা নিসীদিংসু. অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি তে পৰিব্বাজকে তুণ্হীভূতে মঙ্কুভূতে পত্তক্খন্ধে অধোমুখে পজ্ঝাযন্তে অপ্পটিভানে ৱিদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি যাৱতকো অহোসি তেহি অঞ্ঞতিত্থিযেহি পৰিব্বাজকেহি সদ্ধিং কথাসল্লাপো তং সব্বং ভগৱতো আৰোচেসি. ‘‘সাধু সাধু, গহপতি! এৱং খো তে, গহপতি, মোঘপুৰিসা কালেন কালং সহধম্মেন সুনিগ্গহিতং নিগ্গহেতব্বা’’তি.
অথ খো ভগৱা অনাথপিণ্ডিকং গহপতিং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেসি সমাদপেসি সমুত্তেজেসি সম্পহংসেসি. অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি ভগৱতা ধম্মিযা কথায সন্দস্সিতো সমাদপিতো সমুত্তেজিতো সম্পহংসিতো উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি.
অথ খো ভগৱা অচিৰপক্কন্তে অনাথপিণ্ডিকে গহপতিম্হি ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘যোপি সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৱস্সসতুপসম্পন্নো [ভিক্খু দীঘৰত্তং অৱেধি ধম্মো (স্যা.)] ইমস্মিং ধম্মৱিনযে, সোপি এৱমেৱং অঞ্ঞতিত্থিযে পৰিব্বাজকে সহধম্মেন সুনিগ্গহিতং নিগ্গণ্হেয্য যথা তং অনাথপিণ্ডিকেন গহপতিনা নিগ্গহিতা’’তি. ততিযং.
৪. ৱজ্জিযমাহিতসুত্তং
৯৪. একং সমযং ভগৱা চম্পাযং ৱিহৰতি গগ্গৰায পোক্খৰণিযা তীৰে. অথ খো ৱজ্জিযমাহিতো গহপতি দিৱা দিৱস্স চম্পায নিক্খমি ভগৱন্তং দস্সনায. অথ খো ৱজ্জিযমাহিতস্স গহপতিস্স এতদহোসি – ‘‘অকালো খো তাৱ ভগৱন্তং দস্সনায. পটিসল্লীনো ভগৱা. মনোভাৱনীযানম্পি ভিক্খূনং অকালো দস্সনায. পটিসল্লীনা মনোভাৱনীযাপি ভিক্খূ. যংনূনাহং যেন অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং আৰামো তেনুপসঙ্কমেয্য’’ন্তি.
অথ খো ৱজ্জিযমাহিতো গহপতি যেন অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং আৰামো তেনুপসঙ্কমি. তেন খো পন সমযেন তে অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা সঙ্গম্ম সমাগম্ম উন্নাদিনো উচ্চাসদ্দমহাসদ্দা অনেকৱিহিতং তিৰচ্ছানকথং কথেন্তা নিসিন্না হোন্তি.
অদ্দসংসু খো তে অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা ৱজ্জিযমাহিতং গহপতিং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং. দিস্ৱান অঞ্ঞমঞ্ঞং সণ্ঠাপেসুং – ‘‘অপ্পসদ্দা ভোন্তো হোন্তু. মা ভোন্তো সদ্দমকত্থ. অযং ৱজ্জিযমাহিতো গহপতি আগচ্ছতি সমণস্স গোতমস্স সাৱকো. যাৱতা খো পন সমণস্স গোতমস্স সাৱকা গিহী ওদাতৱসনা চম্পাযং পটিৱসন্তি, অযং তেসং অঞ্ঞতৰো ৱজ্জিযমাহিতো গহপতি. অপ্পসদ্দকামা খো পন তে আযস্মন্তো অপ্পসদ্দৱিনীতা অপ্পসদ্দস্স ৱণ্ণৱাদিনো. অপ্পেৱ নাম অপ্পসদ্দং পৰিসং ৱিদিত্ৱা উপসঙ্কমিতব্বং মঞ্ঞেয্যা’’তি.
অথ খো তে অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা তুণ্হী অহেসুং. অথ খো ৱজ্জিযমাহিতো গহপতি যেন তে অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা তেহি অঞ্ঞতিত্থিযেহি পৰিব্বাজকেহি সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো ৱজ্জিযমাহিতং গহপতিং তে অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা এতদৱোচুং – ‘‘সচ্চং কিৰ, গহপতি, সমণো গোতমো সব্বং তপং গৰহতি, সব্বং তপস্সিং লূখাজীৱিং একংসেন উপক্কোসতি উপৱদতী’’তি? ‘‘ন খো, ভন্তে, ভগৱা সব্বং তপং গৰহতি নপি সব্বং তপস্সিং লূখাজীৱিং একংসেন উপক্কোসতি উপৱদতি. গাৰয্হং খো, ভন্তে, ভগৱা গৰহতি, পসংসিতব্বং পসংসতি. গাৰয্হং খো পন, ভন্তে, ভগৱা গৰহন্তো পসংসিতব্বং পসংসন্তো ৱিভজ্জৱাদো ভগৱা. ন সো ভগৱা এত্থ একংসৱাদো’’তি.
এৱং ৱুত্তে অঞ্ঞতৰো পৰিব্বাজকো ৱজ্জিযমাহিতং গহপতিং এতদৱোচ – ‘‘আগমেহি ত্ৱং, গহপতি, যস্স ত্ৱং সমণস্স গোতমস্স ৱণ্ণং ভাসতি, সমণো গোতমো ৱেনযিকো অপ্পঞ্ঞত্তিকো’’তি? ‘‘এত্থপাহং, ভন্তে, আযস্মন্তে ৱক্খামি সহধম্মেন – ‘ইদং কুসল’ন্তি, ভন্তে, ভগৱতা পঞ্ঞত্তং; ‘ইদং অকুসল’ন্তি, ভন্তে, ভগৱতা পঞ্ঞত্তং. ইতি কুসলাকুসলং ভগৱা পঞ্ঞাপযমানো সপঞ্ঞত্তিকো ভগৱা; ন সো ভগৱা ৱেনযিকো অপ্পঞ্ঞত্তিকো’’তি.
এৱং ৱুত্তে তে পৰিব্বাজকা তুণ্হীভূতা মঙ্কুভূতা পত্তক্খন্ধা অধোমুখা পজ্ঝাযন্তা অপ্পটিভানা নিসীদিংসু. অথ খো ৱজ্জিযমাহিতো গহপতি তে পৰিব্বাজকে তুণ্হীভূতে মঙ্কুভূতে পত্তক্খন্ধে অধোমুখে পজ্ঝাযন্তে অপ্পটিভানে ৱিদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো ৱজ্জিযমাহিতো গহপতি যাৱতকো অহোসি তেহি অঞ্ঞতিত্থিযেহি পৰিব্বাজকেহি সদ্ধিং কথাসল্লাপো তং সব্বং ভগৱতো আৰোচেসি.
‘‘সাধু সাধু, গহপতি! এৱং খো তে, গহপতি, মোঘপুৰিসা কালেন কালং সহধম্মেন সুনিগ্গহিতং নিগ্গহেতব্বা. নাহং, গহপতি, সব্বং তপং তপিতব্বন্তি ৱদামি; ন চ পনাহং, গহপতি, সব্বং তপং ন তপিতব্বন্তি ৱদামি; নাহং, গহপতি, সব্বং সমাদানং সমাদিতব্বন্তি ৱদামি; ন পনাহং, গহপতি, সব্বং সমাদানং ন সমাদিতব্বন্তি ৱদামি; নাহং, গহপতি, সব্বং পধানং পদহিতব্বন্তি ৱদামি; ন পনাহং, গহপতি, সব্বং পধানং ন পদহিতব্বন্তি ৱদামি; নাহং, গহপতি, সব্বো পটিনিস্সগ্গো পটিনিস্সজ্জিতব্বোতি ৱদামি. ন পনাহং, গহপতি, সব্বো পটিনিস্সগ্গো ন পটিনিস্সজ্জিতব্বোতি ৱদামি; নাহং, গহপতি, সব্বা ৱিমুত্তি ৱিমুচ্চিতব্বাতি ৱদামি; ন পনাহং, গহপতি, সব্বা ৱিমুত্তি ন ৱিমুচ্চিতব্বাতি ৱদামি.
‘‘যঞ্হি, গহপতি, তপং তপতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, এৱৰূপং তপং ন তপিতব্বন্তি ৱদামি. যঞ্চ খ্ৱস্স গহপতি, তপং তপতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, এৱৰূপং তপং তপিতব্বন্তি ৱদামি.
‘‘যঞ্হি, গহপতি, সমাদানং সমাদিযতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, এৱৰূপং সমাদানং ন সমাদিতব্বন্তি ৱদামি. যঞ্চ খ্ৱস্স, গহপতি, সমাদানং সমাদিযতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, এৱৰূপং সমাদানং সমাদিতব্বন্তি ৱদামি.
‘‘যঞ্হি, গহপতি, পধানং পদহতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, এৱৰূপং পধানং ন পদহিতব্বন্তি ৱদামি. যঞ্চ খ্ৱস্স, গহপতি, পধানং পদহতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, এৱৰূপং পধানং পদহিতব্বন্তি ৱদামি.
‘‘যঞ্হি, গহপতি, পটিনিস্সগ্গং পটিনিস্সজ্জতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, এৱৰূপো পটিনিস্সগ্গো ন পটিনিস্সজ্জিতব্বোতি ৱদামি. যঞ্চ খ্ৱস্স, গহপতি, পটিনিস্সগ্গং পটিনিস্সজ্জতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, এৱৰূপো পটিনিস্সগ্গো পটিনিস্সজ্জিতব্বোতি ৱদামি.
‘‘যঞ্হি, গহপতি, ৱিমুত্তিং ৱিমুচ্চতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, এৱৰূপা ৱিমুত্তি ন ৱিমুচ্চিতব্বাতি ৱদামি. যঞ্চ খ্ৱস্স, গহপতি, ৱিমুত্তিং ৱিমুচ্চতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, এৱৰূপা ৱিমুত্তি ৱিমুচ্চিতব্বাতি ৱদামী’’তি.
অথ খো ৱজ্জিযমাহিতো গহপতি ভগৱতা ধম্মিযা কথায সন্দস্সিতো সমাদপিতো সমুত্তেজিতো সম্পহংসিতো উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি.
অথ খো ভগৱা অচিৰপক্কন্তে ৱজ্জিযমাহিতে গহপতিম্হি ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘যোপি সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু দীঘৰত্তং অপ্পৰজক্খো ইমস্মিং ধম্মৱিনযে, সোপি এৱমেৱং অঞ্ঞতিত্থিযে পৰিব্বাজকে সহধম্মেন সুনিগ্গহিতং নিগ্গণ্হেয্য যথা তং ৱজ্জিযমাহিতেন গহপতিনা নিগ্গহিতা’’তি. চতুত্থং.
৫. উত্তিযসুত্তং
৯৫. অথ খো উত্তিযো পৰিব্বাজকো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো উত্তিযো পৰিব্বাজকো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কিং নু খো, ভো গোতম, সস্সতো লোকো, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি? ‘‘অব্যাকতং খো এতং, উত্তিয, মযা – ‘সস্সতো লোকো, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’’ন্তি.
‘‘কিং পন, ভো গোতম, অসস্সতো লোকো, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি? ‘‘এতম্পি খো, উত্তিয, অব্যাকতং মযা – ‘অসস্সতো লোকো, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’’ন্তি.
‘‘কিং নু খো, ভো গোতম, অন্তৱা লোকো…পে… অনন্তৱা লোকো… তং জীৱং তং সৰীৰং… অঞ্ঞং জীৱং অঞ্ঞং সৰীৰং… হোতি তথাগতো পৰং মৰণা … ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা… হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পৰং মৰণা… নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি? ‘‘এতম্পি খো, উত্তিয, অব্যাকতং মযা – ‘নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’’ন্তি.
‘‘‘কিং নু খো, ভো গোতম, সস্সতো লোকো, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি, ইতি পুট্ঠো সমানো ‘অব্যাকতং খো এতং, উত্তিয, মযা – সস্সতো লোকো, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি ৱদেসি.
‘‘‘কিং পন, ভো গোতম, অসস্সতো লোকো, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি, ইতি পুট্ঠো সমানো – ‘এতম্পি খো, উত্তিয, অব্যাকতং মযা অসস্সতো লোকো, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি ৱদেসি.
‘‘‘কিং নু খো, ভো গোতম, অন্তৱা লোকো…পে… অনন্তৱা লোকো… তং জীৱং তং সৰীৰং… অঞ্ঞং জীৱং অঞ্ঞং সৰীৰং… হোতি তথাগতো পৰং মৰণা… ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা… হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পৰং মৰণা… নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞন্তি, ইতি পুট্ঠো সমানো – ‘এতম্পি খো, উত্তিয, অব্যাকতং মযা – ‘নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি ৱদেসি. অথ কিঞ্চৰহি ভোতা গোতমেন ব্যাকত’’ন্তি?
‘‘অভিঞ্ঞায খো অহং, উত্তিয, সাৱকানং ধম্মং দেসেমি সত্তানং ৱিসুদ্ধিযা সোকপৰিদেৱানং সমতিক্কমায দুক্খদোমনস্সানং অত্থঙ্গমায ঞাযস্স অধিগমায নিব্বানস্স সচ্ছিকিৰিযাযা’’তি.
‘‘যং পনেতং ভৱং গোতমো অভিঞ্ঞায সাৱকানং ধম্মং দেসেসি সত্তানং ৱিসুদ্ধিযা সোকপৰিদেৱানং সমতিক্কমায দুক্খদোমনস্সানং অত্থঙ্গমায ঞাযস্স অধিগমায নিব্বানস্স সচ্ছিকিৰিযায, সব্বো ৱা [সব্বো চ (ক.)] তেন লোকো নীযতি [নীযিস্সতি (সী.), নিয্যাস্সতি (স্যা.), নিয্যংস্সতি (পী.)] উপড্ঢো ৱা তিভাগো ৱা’’তি [তিভাগো ৱাতি পদেহি (ক.)]? এৱং ৱুত্তে ভগৱা তুণ্হী অহোসি.
অথ খো আযস্মতো আনন্দস্স এতদহোসি – ‘‘মা হেৱং খো উত্তিযো পৰিব্বাজকো পাপকং দিট্ঠিগতং পটিলভি – ‘সব্বসামুক্কংসিকং ৱত মে সমণো গোতমো পঞ্হং পুট্ঠো সংসাদেতি, নো ৱিস্সজ্জেতি, ন নূন ৱিসহতী’তি. তদস্স উত্তিযস্স পৰিব্বাজকস্স দীঘৰত্তং অহিতায দুক্খাযা’’তি.
অথ খো আযস্মা আনন্দো উত্তিযং পৰিব্বাজকং এতদৱোচ – ‘‘তেনহাৱুসো উত্তিয, উপমং তে কৰিস্সামি. উপমায মিধেকচ্চে ৱিঞ্ঞূ পুৰিসা ভাসিতস্স অত্থং আজানন্তি. সেয্যথাপি, আৱুসো উত্তিয, ৰঞ্ঞো পচ্চন্তিমং নগৰং দড়্হুদ্ধাপং [দড়্হুদ্দাপং (সী. পী.)] দড়্হপাকাৰতোৰণং একদ্ৱাৰং. তত্ৰস্স দোৱাৰিকো পণ্ডিতো ব্যত্তো মেধাৱী অঞ্ঞাতানং নিৱাৰেতা ঞাতানং পৱেসেতা. সো তস্স নগৰস্স সমন্তা অনুপৰিযাযপথং অনুক্কমতি. অনুপৰিযাযপথং অনুক্কমমানো ন পস্সেয্য পাকাৰসন্ধিং ৱা পাকাৰৱিৱৰং ৱা, অন্তমসো বিড়াৰনিক্খমনমত্তম্পি. নো চ খ্ৱস্স এৱং ঞাণং হোতি – ‘এত্তকা পাণা ইমং নগৰং পৱিসন্তি ৱা নিক্খমন্তি ৱা’তি. অথ খ্ৱস্স এৱমেত্থ হোতি – ‘যে খো কেচি ওড়াৰিকা পাণা ইমং নগৰং পৱিসন্তি ৱা নিক্খমন্তি ৱা, সব্বে তে ইমিনা দ্ৱাৰেন পৱিসন্তি ৱা নিক্খমন্তি ৱা’তি.
‘‘এৱমেৱং খো, আৱুসো উত্তিয, ন তথাগতস্স এৱং উস্সুক্কং হোতি – ‘সব্বো ৱা তেন লোকো নীযতি, উপড্ঢো ৱা, তিভাগো ৱা’তি. অথ খো এৱমেত্থ তথাগতস্স হোতি – ‘যে খো কেচি লোকম্হা নীযিংসু ৱা নীযন্তি ৱা নীযিস্সন্তি ৱা, সব্বে তে পঞ্চ নীৱৰণে পহায চেতসো উপক্কিলেসে পঞ্ঞায দুব্বলীকৰণে, চতূসু সতিপট্ঠানেসু সুপ্পতিট্ঠিতচিত্তা, সত্ত বোজ্ঝঙ্গে যথাভূতং ভাৱেত্ৱা. এৱমেতে [এৱমেতেন (ক.)] লোকম্হা নীযিংসু ৱা নীযন্তি ৱা নীযিস্সন্তি ৱা’তি. যদেৱ খো ত্ৱং [যদেৱ খ্ৱেত্থ (ক.)], আৱুসো উত্তিয, ভগৱন্তং পঞ্হং [ইমং পঞ্হং (স্যা. ক.)] অপুচ্ছি তদেৱেতং পঞ্হং ভগৱন্তং অঞ্ঞেন পৰিযাযেন অপুচ্ছি. তস্মা তে তং ভগৱা ন ব্যাকাসী’’তি. পঞ্চমং.
৬. কোকনুদসুত্তং
৯৬. ‘‘একং সমযং আযস্মা আনন্দো ৰাজগহে ৱিহৰতি তপোদাৰামে. অথ খো আযস্মা আনন্দো ৰত্তিযা পচ্চূসসমযং পচ্চুট্ঠায যেন তপোদা তেনুপসঙ্কমি গত্তানি পৰিসিঞ্চিতুং. তপোদায [তপোদে (ক.)] গত্তানি পৰিসিঞ্চিত্ৱা পচ্চুত্তৰিত্ৱা একচীৱৰো অট্ঠাসি গত্তানি পুব্বাপযমানো. কোকনুদোপি খো পৰিব্বাজকো ৰত্তিযা পচ্চূসসমযং পচ্চুট্ঠায যেন তপোদা তেনুপসঙ্কমি গত্তানি পৰিসিঞ্চিতুং.
অদ্দসা খো কোকনুদো পৰিব্বাজকো আযস্মন্তং আনন্দং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং. দিস্ৱান আযস্মন্তং আনন্দং এতদৱোচ – ‘‘ক্ৱেত্থ [কো তেত্থ (সী.), ক্ৱত্থ (পী. ক.)], আৱুসো’’তি? ‘‘অহমাৱুসো, ভিক্খূ’’তি.
‘‘কতমেসং, আৱুসো, ভিক্খূন’’ন্তি? ‘‘সমণানং, আৱুসো, সক্যপুত্তিযান’’ন্তি.
‘‘পুচ্ছেয্যাম মযং আযস্মন্তং কিঞ্চিদেৱ দেসং, সচে আযস্মা ওকাসং কৰোতি পঞ্হস্স ৱেয্যাকৰণাযা’’তি. ‘‘পুচ্ছাৱুসো, সুত্ৱা ৱেদিস্সামা’’তি.
‘‘কিং নু খো, ভো, ‘সস্সতো লোকো, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি – এৱংদিট্ঠি [এৱংদিট্ঠিকো (স্যা.)] ভৱ’’ন্তি? ‘‘ন খো অহং, আৱুসো, এৱংদিট্ঠি – ‘সস্সতো লোকো, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’’ন্তি.
‘‘কিং পন, ভো, ‘অসস্সতো লোকো, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি – এৱংদিট্ঠি ভৱ’’ন্তি? ‘‘ন খো অহং, আৱুসো, এৱংদিট্ঠি – ‘অসস্সতো লোকো, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’’ন্তি.
‘‘কিং নু খো, ভো, অন্তৱা লোকো…পে… অনন্তৱা লোকো… তং জীৱং তং সৰীৰং… অঞ্ঞং জীৱং অঞ্ঞং সৰীৰং… হোতি তথাগতো পৰং মৰণা… ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা… হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পৰং মৰণা… নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞন্তি – এৱংদিট্ঠি ভৱ’’ন্তি? ‘‘ন খো অহং, আৱুসো, এৱংদিট্ঠি – ‘নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’’ন্তি.
‘‘তেন হি ভৱং ন জানাতি, ন পস্সতী’’তি? ‘‘ন খো অহং, আৱুসো, ন জানামি ন পস্সামি. জানামহং, আৱুসো, পস্সামী’’তি.
‘‘‘কিং নু খো, ভো, সস্সতো লোকো, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞন্তি – এৱংদিট্ঠি ভৱ’ন্তি, ইতি পুট্ঠো সমানো – ‘ন খো অহং, আৱুসো, এৱংদিট্ঠি – সস্সতো লোকো, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি ৱদেসি.
‘‘‘কিং পন, ভো, অসস্সতো লোকো, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞন্তি – এৱংদিট্ঠি ভৱ’ন্তি, ইতি পুট্ঠো সমানো – ‘ন খো অহং, আৱুসো, এৱংদিট্ঠি – অসস্সতো লোকো, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি ৱদেসি.
‘‘কিং নু খো, ভো, অন্তৱা লোকো…পে… অনন্তৱা লোকো… তং জীৱং তং সৰীৰং… অঞ্ঞং জীৱং অঞ্ঞং সৰীৰং… হোতি তথাগতো পৰং মৰণা… ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা… হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পৰং মৰণা… নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞন্তি – এৱংদিট্ঠি ভৱন্তি, ইতি পুট্ঠো সমানো – ‘ন খো অহং, আৱুসো, এৱংদিট্ঠি – নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি ৱদেসি.
‘‘‘তেন হি ভৱং ন জানাতি ন পস্সতী’তি, ইতি পুট্ঠো সমানো – ‘ন খো অহং, আৱুসো, ন জানামি ন পস্সামি. জানামহং, আৱুসো, পস্সামী’তি ৱদেসি. যথা কথং পনাৱুসো, ইমস্স ভাসিতস্স অত্থো দট্ঠব্বো’’তি?
‘‘‘সস্সতো লোকো, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি খো, আৱুসো, দিট্ঠিগতমেতং. ‘অসস্সতো লোকো, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি খো, আৱুসো, দিট্ঠিগতমেতং. অন্তৱা লোকো…পে… অনন্তৱা লোকো… তং জীৱং তং সৰীৰং… অঞ্ঞং জীৱং অঞ্ঞং সৰীৰং… হোতি তথাগতো পৰং মৰণা… ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা… হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পৰং মৰণা… ‘নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি খো, আৱুসো, দিট্ঠিগতমেতং.
‘‘যাৱতা, আৱুসো, দিট্ঠি [দিট্ঠিগতা (সব্বত্থ)] যাৱতা দিট্ঠিট্ঠানং দিট্ঠিঅধিট্ঠানং দিট্ঠিপৰিযুট্ঠানং দিট্ঠিসমুট্ঠানং দিট্ঠিসমুগ্ঘাতো [যাৱতা দিট্ঠিট্ঠান অধিট্ঠান পৰিযুট্ঠান সমুট্ঠান সমুগ্ঘাতো (সী. পী.)], তমহং জানামি তমহং পস্সামি. তমহং জানন্তো তমহং পস্সন্তো ক্যাহং ৱক্খামি – ‘ন জানামি ন পস্সামী’তি? জানামহং, আৱুসো, পস্সামী’’তি.
‘‘কো নামো আযস্মা, কথঞ্চ পনাযস্মন্তং সব্ৰহ্মচাৰী জানন্তী’’তি? ‘‘‘আনন্দো’তি খো মে, আৱুসো, নামং. ‘আনন্দো’তি চ পন মং সব্ৰহ্মচাৰী জানন্তী’’তি. ‘‘মহাচৰিযেন ৱত কিৰ, ভো, সদ্ধিং মন্তযমানা ন জানিম্হ – ‘আযস্মা আনন্দো’তি. সচে হি মযং জানেয্যাম – ‘অযং আযস্মা আনন্দো’তি, এত্তকম্পি নো নপ্পটিভাযেয্য [নপ্পটিভাসেয্যাম (ক.) নপ্পটিভাসেয্য (বহূসু) ম. নি. ৩.২১৬ পস্সিতব্বং]. খমতু চ মে আযস্মা আনন্দো’’তি. ছট্ঠং.
৭. আহুনেয্যসুত্তং
৯৭. ‘‘দসহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু আহুনেয্যো হোতি পাহুনেয্যো দক্খিণেয্যো অঞ্জলিকৰণীযো অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স.
‘‘কতমেহি দসহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সীলৱা হোতি, পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতো ৱিহৰতি আচাৰগোচৰসম্পন্নো অণুমত্তেসু ৱজ্জেসু ভযদস্সাৱী, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু.
‘‘বহুস্সুতো হোতি সুতধৰো সুতসন্নিচযো. যে তে ধম্মা আদিকল্যাণা মজ্ঝেকল্যাণা পৰিযোসানকল্যাণা সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং অভিৱদন্তি, তথাৰূপাস্স ধম্মা বহুস্সুতা হোন্তি ধাতা ৱচসা পৰিচিতা মনসানুপেক্খিতা দিট্ঠিযা সুপ্পটিৱিদ্ধা.
‘‘কল্যাণমিত্তো হোতি কল্যাণসহাযো কল্যাণসম্পৱঙ্কো.
‘‘সম্মাদিট্ঠিকো হোতি সম্মাদস্সনেন সমন্নাগতো.
‘‘অনেকৱিহিতং ইদ্ধিৱিধং পচ্চনুভোতি – একোপি হুত্ৱা বহুধা হোতি; বহুধাপি হুত্ৱা একো হোতি; আৱিভাৱং, তিৰোভাৱং; তিৰোকুট্টং তিৰোপাকাৰং তিৰোপব্বতং অসজ্জমানো গচ্ছতি, সেয্যথাপি আকাসে; পথৱিযাপি উম্মুজ্জনিমুজ্জং কৰোতি, সেয্যথাপি উদকে; উদকেপি অভিজ্জমানে গচ্ছতি, সেয্যথাপি পথৱিযং; আকাসেপি পল্লঙ্কেন কমতি, সেয্যথাপি পক্খী সকুণো; ইমেপি চন্দিমসূৰিযে এৱংমহিদ্ধিকে এৱংমহানুভাৱে পাণিনা পৰামসতি [পৰিমসতি (সী.)] পৰিমজ্জতি, যাৱ ব্ৰহ্মলোকাপি কাযেন ৱসং ৱত্তেতি.
‘‘দিব্বায সোতধাতুযা ৱিসুদ্ধায অতিক্কন্তমানুসিকায উভো সদ্দে সুণাতি দিব্বে চ মানুসে চ যে দূৰে সন্তিকে চ.
‘‘পৰসত্তানং পৰপুগ্গলানং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানাতি. সৰাগং ৱা চিত্তং ‘সৰাগং চিত্ত’ন্তি পজানাতি; ৱীতৰাগং ৱা চিত্তং ‘ৱীতৰাগং চিত্ত’ন্তি পজানাতি; সদোসং ৱা চিত্তং… ৱীতদোসং ৱা চিত্তং… সমোহং ৱা চিত্তং… ৱীতমোহং ৱা চিত্তং… সংখিত্তং ৱা চিত্তং… ৱিক্খিত্তং ৱা চিত্তং… মহগ্গতং ৱা চিত্তং… অমহগ্গতং ৱা চিত্তং… সউত্তৰং ৱা চিত্তং… অনুত্তৰং ৱা চিত্তং… সমাহিতং ৱা চিত্তং… অসমাহিতং ৱা চিত্তং… ৱিমুত্তং ৱা চিত্তং… অৱিমুত্তং ৱা চিত্তং ‘অৱিমুত্তং চিত্ত’ন্তি পজানাতি.
‘‘অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি, সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং দ্ৱেপি জাতিযো তিস্সোপি জাতিযো চতস্সোপি জাতিযো পঞ্চপি জাতিযো দসপি জাতিযো ৱীসম্পি জাতিযো তিংসম্পি জাতিযো চত্তালীসম্পি জাতিযো পঞ্ঞাসম্পি জাতিযো জাতিসতম্পি জাতিসহস্সম্পি জাতিসতসহস্সম্পি অনেকেপি সংৱট্টকপ্পে অনেকেপি ৱিৱট্টকপ্পে অনেকেপি সংৱট্টৱিৱট্টকপ্পে – ‘অমুত্ৰাসিং এৱংনামো এৱংগোত্তো এৱংৱণ্ণো এৱমাহাৰো এৱংসুখদুক্খপটিসংৱেদী এৱমাযুপৰিযন্তো, সো ততো চুতো অমুত্ৰ উদপাদিং; তত্ৰাপাসিং এৱংনামো এৱংগোত্তো এৱংৱণ্ণো এৱমাহাৰো এৱংসুখদুক্খপটিসংৱেদী এৱমাযুপৰিযন্তো, সো ততো চুতো ইধূপপন্নোতি, ইতি সাকাৰং সউদ্দেসং অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি.
‘‘দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সতি চৱমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৱণ্ণে দুব্বণ্ণে, সুগতে দুগ্গতে যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি – ‘ইমে ৱত খো ভোন্তো সত্তা কাযদুচ্চৰিতেন সমন্নাগতা ৱচীদুচ্চৰিতেন সমন্নাগতা মনোদুচ্চৰিতেন সমন্নাগতা অৰিযানং উপৱাদকা মিচ্ছাদিট্ঠিকা মিচ্ছাদিট্ঠিকম্মসমাদানা, তে কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপন্না; ইমে ৱা পন ভোন্তো সত্তা কাযসুচৰিতেন সমন্নাগতা ৱচীসুচৰিতেন সমন্নাগতা মনোসুচৰিতেন সমন্নাগতা অৰিযানং অনুপৱাদকা সম্মাদিট্ঠিকা সম্মাদিট্ঠিকম্মসমাদানা, তে কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্না’তি. ইতি দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সতি চৱমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৱণ্ণে দুব্বণ্ণে, সুগতে দুগ্গতে যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি.
‘‘আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, দসহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু আহুনেয্যো হোতি পাহুনেয্যো দক্খিণেয্যো অঞ্জলিকৰণীযো অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সা’’তি. সত্তমং.
৮. থেৰসুত্তং
৯৮. ‘‘দসহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো থেৰো ভিক্খু যস্সং যস্সং দিসাযং ৱিহৰতি, ফাসুযেৱ ৱিহৰতি. কতমেহি দসহি? থেৰো হোতি ৰত্তঞ্ঞূ চিৰপব্বজিতো, সীলৱা হোতি …পে… সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু, বহুস্সুতো হোতি…পে… দিট্ঠিযা সুপ্পটিৱিদ্ধো, উভযানি খো পনস্স পাতিমোক্খানি ৱিত্থাৰেন স্ৱাগতানি হোন্তি সুৱিভত্তানি সুপ্পৱত্তীনি সুৱিনিচ্ছিতানি সুত্তসো অনুব্যঞ্জনসো, অধিকৰণসমুপ্পাদৱূপসমকুসলো হোতি, ধম্মকামো হোতি পিযসমুদাহাৰো অভিধম্মে অভিৱিনযে উড়াৰপামোজ্জো, সন্তুট্ঠো হোতি ইতৰীতৰচীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰেন, পাসাদিকো হোতি অভিক্কন্তপটিক্কন্তে [অভিক্কন্তপটিক্কন্তো (ক.)] সুসংৱুতো অন্তৰঘৰে নিসজ্জায, চতুন্নং ঝানানং আভিচেতসিকানং দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰানং নিকামলাভী হোতি অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী, আসৱানঞ্চ খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, দসহি ধম্মেহি সমন্নাগতো থেৰো ভিক্খু যস্সং যস্সং দিসাযং ৱিহৰতি, ফাসুযেৱ ৱিহৰতী’’তি. অট্ঠমং.
৯. উপালিসুত্তং
৯৯. অথ খো আযস্মা উপালি যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা উপালি ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইচ্ছামহং, ভন্তে, অৰঞ্ঞৱনপত্থানি পন্তানি সেনাসনানি পটিসেৱিতু’’ন্তি.
‘‘দুৰভিসম্ভৱানি হি খো [দুৰভিসম্ভৱানি খো (সী. পী.)], উপালি, অৰঞ্ঞৱনপত্থানি পন্তানি সেনাসনানি. দুক্কৰং পৱিৱেকং দুৰভিৰমং. একত্তে হৰন্তি মঞ্ঞে মনো ৱনানি সমাধিং অলভমানস্স ভিক্খুনো. যো খো, উপালি, এৱং ৱদেয্য – ‘অহং সমাধিং অলভমানো অৰঞ্ঞৱনপত্থানি পন্তানি সেনাসনানি পটিসেৱিস্সামী’তি, তস্সেতং পাটিকঙ্খং – ‘সংসীদিস্সতি ৱা উপ্লৱিস্সতি ৱা’তি [উপ্পিলৱিস্সতি ৱা (সী. স্যা. পী.)].
‘‘সেয্যথাপি, উপালি, মহাউদকৰহদো. অথ আগচ্ছেয্য হত্থিনাগো সত্তৰতনো ৱা অড্ঢট্ঠৰতনো [অট্ঠৰতনো (সী. পী.)] ৱা. তস্স এৱমস্স – ‘যংনূনাহং ইমং উদকৰহদং ওগাহেত্ৱা কণ্ণসংধোৱিকম্পি খিড্ডং কীড়েয্যং পিট্ঠিসংধোৱিকম্পি খিড্ডং কীড়েয্যং. কণ্ণসংধোৱিকম্পি খিড্ডং কীড়িত্ৱা পিট্ঠিসংধোৱিকম্পি খিড্ডং কীড়িত্ৱা ন্হত্ৱা [নহাত্ৱা (সী. পী.), ন্হাত্ৱা (স্যা.)] চ পিৱিত্ৱা চ পচ্চুত্তৰিত্ৱা যেন কামং পক্কমেয্য’ন্তি. সো তং উদকৰহদং ওগাহেত্ৱা কণ্ণসংধোৱিকম্পি খিড্ডং কীড়েয্য পিট্ঠিসংধোৱিকম্পি খিড্ডং কীড়েয্য; কণ্ণসংধোৱিকম্পি খিড্ডং কীড়িত্ৱা পিট্ঠিসংধোৱিকম্পি খিড্ডং কীড়িত্ৱা ন্হত্ৱা চ পিৱিত্ৱা চ পচ্চুত্তৰিত্ৱা যেন কামং পক্কমেয্য. তং কিস্স হেতু? মহা, উপালি [মহা হুপালি (সী. পী.)], অত্তভাৱো গম্ভীৰে গাধং ৱিন্দতি.
‘‘অথ আগচ্ছেয্য সসো ৱা বিড়াৰো ৱা. তস্স এৱমস্স – ‘কো চাহং, কো চ হত্থিনাগো! যংনূনাহং ইমং উদকৰহদং ওগাহেত্ৱা কণ্ণসংধোৱিকম্পি খিড্ডং কীড়েয্যং পিট্ঠিসংধোৱিকম্পি খিড্ডং কীড়েয্যং; কণ্ণসংধোৱিকম্পি খিড্ডং কীড়িত্ৱা পিট্ঠিসংধোৱিকম্পি খিড্ডং কীড়িত্ৱা ন্হত্ৱা চ পিৱিত্ৱা চ পচ্চুত্তৰিত্ৱা যেন কামং পক্কমেয্য’ন্তি. সো তং উদকৰহদং সহসা অপ্পটিসঙ্খা পক্খন্দেয্য. তস্সেতং পাটিকঙ্খং – ‘সংসীদিস্সতি ৱা উপ্লৱিস্সতি ৱা’তি. তং কিস্স হেতু? পৰিত্তো, উপালি, অত্তভাৱো গম্ভীৰে গাধং ন ৱিন্দতি. এৱমেৱং খো, উপালি, যো এৱং ৱদেয্য – ‘অহং সমাধিং অলভমানো অৰঞ্ঞৱনপত্থানি পন্তানি সেনাসনানি পটিসেৱিস্সামী’তি, তস্সেতং পাটিকঙ্খং – ‘সংসীদিস্সতি ৱা উপ্লৱিস্সতি ৱা’তি.
‘‘সেয্যথাপি, উপালি, দহৰো কুমাৰো মন্দো উত্তানসেয্যকো সকেন মুত্তকৰীসেন কীড়তি. তং কিং মঞ্ঞসি, উপালি, নন্ৱাযং কেৱলা পৰিপূৰা বালখিড্ডা’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’.
‘‘স খো সো, উপালি, কুমাৰো অপৰেন সমযেন ৱুদ্ধিমন্ৱায ইন্দ্ৰিযানং পৰিপাকমন্ৱায যানি কানিচি কুমাৰকানং কীড়াপনকানি ভৱন্তি, সেয্যথিদং – ৱঙ্ককং [ৱঙ্কং (সী. পী.)] ঘটিকং মোক্খচিকং চিঙ্গুলকং [পিঙ্গুলিকং (স্যা.), চিঙ্কুলকং (ক.)] পত্তাড়্হকং ৰথকং ধনুকং, তেহি কীড়তি. তং কিং মঞ্ঞসি, উপালি, নন্ৱাযং খিড্ডা পুৰিমায খিড্ডায অভিক্কন্ততৰা চ পণীততৰা চা’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’.
‘‘স খো সো, উপালি, কুমাৰো অপৰেন সমযেন ৱুদ্ধিমন্ৱায ইন্দ্ৰিযানং পৰিপাকমন্ৱায পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতো সমঙ্গিভূতো পৰিচাৰেতি চক্খুৱিঞ্ঞেয্যেহি ৰূপেহি ইট্ঠেহি কন্তেহি মনাপেহি পিযৰূপেহি কামূপসংহিতেহি ৰজনীযেহি, সোতৱিঞ্ঞেয্যেহি সদ্দেহি… ঘানৱিঞ্ঞেয্যেহি গন্ধেহি… জিৱ্হাৱিঞ্ঞেয্যেহি ৰসেহি… কাযৱিঞ্ঞেয্যেহি ফোট্ঠব্বেহি ইট্ঠেহি কন্তেহি মনাপেহি পিযৰূপেহি কামূপসংহিতেহি ৰজনীযেহি. তং কিং মঞ্ঞসি, উপালি, নন্ৱাযং খিড্ডা পুৰিমাহি খিড্ডাহি অভিক্কন্ততৰা চ পণীততৰা চা’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’.
[দী. নি. ১.১৯০; ম. নি. ২.২৩৩] ‘‘ইধ খো পন ৱো [ৱোতি নিপাতমত্তং (অট্ঠ.)], উপালি, তথাগতো লোকে উপ্পজ্জতি অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা. সো ইমং লোকং সদেৱকং সমাৰকং সব্ৰহ্মকং সস্সমণব্ৰাহ্মণিং পজং সদেৱমনুস্সং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেতি. সো ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পৰিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং, কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেতি.
‘‘তং ধম্মং সুণাতি গহপতি ৱা গহপতিপুত্তো ৱা অঞ্ঞতৰস্মিং ৱা কুলে পচ্চাজাতো. সো তং ধম্মং সুত্ৱা তথাগতে সদ্ধং পটিলভতি. সো তেন সদ্ধাপটিলাভেন সমন্নাগতো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘সম্বাধো ঘৰাৱাসো ৰজাপথো, অব্ভোকাসো পব্বজ্জা. নযিদং সুকৰং অগাৰং অজ্ঝাৱসতা একন্তপৰিপুণ্ণং একন্তপৰিসুদ্ধং সঙ্খলিখিতং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিতুং. যংনূনাহং কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজেয্য’ন্তি.
‘‘সো অপৰেন সমযেন অপ্পং ৱা ভোগক্খন্ধং পহায মহন্তং ৱা ভোগক্খন্ধং পহায অপ্পং ৱা ঞাতিপৰিৱট্টং পহায মহন্তং ৱা ঞাতিপৰিৱট্টং পহায কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজতি.
‘‘সো এৱং পব্বজিতো সমানো ভিক্খূনং সিক্খাসাজীৱসমাপন্নো পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি নিহিতদণ্ডো নিহিতসত্থো লজ্জী দযাপন্নো সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী ৱিহৰতি.
‘‘অদিন্নাদানং পহায অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো হোতি দিন্নাদাযী দিন্নপাটিকঙ্খী; অথেনেন সুচিভূতেন অত্তনা ৱিহৰতি.
‘‘অব্ৰহ্মচৰিযং পহায ব্ৰহ্মচাৰী হোতি আৰাচাৰী ৱিৰতো মেথুনা গামধম্মা.
‘‘মুসাৱাদং পহায মুসাৱাদা পটিৱিৰতো হোতি সচ্চৱাদী সচ্চসন্ধো থেতো পচ্চযিকো অৱিসংৱাদকো লোকস্স.
‘‘পিসুণং ৱাচং পহায পিসুণায ৱাচায পটিৱিৰতো হোতি, ইতো সুত্ৱা ন অমুত্ৰ অক্খাতা ইমেসং ভেদায, অমুত্ৰ ৱা সুত্ৱা ন ইমেসং অক্খাতা অমূসং ভেদায. ইতি ভিন্নানং ৱা সন্ধাতা সহিতানং ৱা অনুপ্পদাতা, সমগ্গাৰামো সমগ্গৰতো সমগ্গনন্দী; সমগ্গকৰণিং ৱাচং ভাসিতা হোতি.
‘‘ফৰুসং ৱাচং পহায ফৰুসায ৱাচায পটিৱিৰতো হোতি. যা সা ৱাচা নেলা কণ্ণসুখা পেমনীযা হদযঙ্গমা পোৰী বহুজনকন্তা বহুজনমনাপা, তথাৰূপিং ৱাচং ভাসিতা হোতি.
‘‘সম্ফপ্পলাপং পহায সম্ফপ্পলাপা পটিৱিৰতো হোতি কালৱাদী ভূতৱাদী অত্থৱাদী ধম্মৱাদী ৱিনযৱাদী, নিধানৱতিং ৱাচং ভাসিতা হোতি কালেন সাপদেসং পৰিযন্তৱতিং অত্থসংহিতং.
‘‘সো বীজগামভূতগামসমাৰম্ভা পটিৱিৰতো হোতি. একভত্তিকো হোতি ৰত্তূপৰতো, ৱিৰতো ৱিকালভোজনা. নচ্চগীতৱাদিতৱিসূকদস্সনা পটিৱিৰতো হোতি, মালাগন্ধৱিলেপনধাৰণমণ্ডনৱিভূসনট্ঠানা পটিৱিৰতো হোতি, উচ্চাসযনমহাসযনা পটিৱিৰতো হোতি, জাতৰূপৰজতপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি, আমকধঞ্ঞপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি, আমকমংসপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি, ইত্থিকুমাৰিকপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি, দাসিদাসপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি, অজেড়কপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি, কুক্কুটসূকৰপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি, হত্থিগৱস্সৱড়ৱপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি, খেত্তৱত্থুপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি, দূতেয্যপহিণগমনানুযোগা পটিৱিৰতো হোতি, কযৱিক্কযা পটিৱিৰতো হোতি, তুলাকূটকংসকূটমানকূটা পটিৱিৰতো হোতি, উক্কোটনৱঞ্চননিকতিসাচিযোগা পটিৱিৰতো হোতি, ছেদনৱধবন্ধনৱিপৰামোসআলোপসহসাকাৰা পটিৱিৰতো হোতি.
‘‘সো সন্তুট্ঠো হোতি কাযপৰিহাৰিকেন চীৱৰেন কুচ্ছিপৰিহাৰিকেন পিণ্ডপাতেন. যেন যেনেৱ পক্কমতি সমাদাযেৱ পক্কমতি, সেয্যথাপি নাম পক্খী সকুণো যেন যেনেৱ ডেতি সপত্তভাৰোৱ ডেতি. এৱমেৱং ভিক্খু সন্তুট্ঠো হোতি কাযপৰিহাৰিকেন চীৱৰেন কুচ্ছিপৰিহাৰিকেন পিণ্ডপাতেন. যেন যেনেৱ পক্কমতি সমাদাযেৱ পক্কমতি. সো ইমিনা অৰিযেন সীলক্খন্ধেন সমন্নাগতো অজ্ঝত্তং অনৱজ্জসুখং পটিসংৱেদেতি.
‘‘সো চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা ন নিমিত্তগ্গাহী হোতি নানুব্যঞ্জনগ্গাহী. যত্ৱাধিকৰণমেনং চক্খুন্দ্ৰিযং অসংৱুতং ৱিহৰন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৱাস্সৱেয্যুং, তস্স সংৱৰায পটিপজ্জতি; ৰক্খতি চক্খুন্দ্ৰিযং, চক্খুন্দ্ৰিযে সংৱৰং আপজ্জতি. সোতেন সদ্দং সুত্ৱা… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৱা… জিৱ্হায ৰসং সাযিত্ৱা… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৱা… মনসা ধম্মং ৱিঞ্ঞায ন নিমিত্তগ্গাহী হোতি নানুব্যঞ্জনগ্গাহী. যত্ৱাধিকৰণমেনং মনিন্দ্ৰিযং অসংৱুতং ৱিহৰন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৱাস্সৱেয্যুং, তস্স সংৱৰায পটিপজ্জতি; ৰক্খতি মনিন্দ্ৰিযং, মনিন্দ্ৰিযে সংৱৰং আপজ্জতি. সো ইমিনা অৰিযেন ইন্দ্ৰিযসংৱৰেন সমন্নাগতো অজ্ঝত্তং অব্যাসেকসুখং পটিসংৱেদেতি.
‘‘সো অভিক্কন্তে পটিক্কন্তে সম্পজানকাৰী হোতি, আলোকিতে ৱিলোকিতে সম্পজানকাৰী হোতি, সমিঞ্জিতে পসাৰিতে সম্পজানকাৰী হোতি, সঙ্ঘাটিপত্তচীৱৰধাৰণে সম্পজানকাৰী হোতি, অসিতে পীতে খাযিতে সাযিতে সম্পজানকাৰী হোতি, উচ্চাৰপস্সাৱকম্মে সম্পজানকাৰী হোতি, গতে ঠিতে নিসিন্নে সুত্তে জাগৰিতে ভাসিতে তুণ্হীভাৱে সম্পজানকাৰী হোতি.
‘‘সো ইমিনা চ অৰিযেন সীলক্খন্ধেন সমন্নাগতো, ইমিনা চ অৰিযেন ইন্দ্ৰিযসংৱৰেন সমন্নাগতো, ইমিনা চ অৰিযেন সতিসম্পজঞ্ঞে সমন্নাগতো ৱিৱিত্তং সেনাসনং ভজতি অৰঞ্ঞং ৰুক্খমূলং পব্বতং কন্দৰং গিৰিগুহং সুসানং ৱনপত্থং অব্ভোকাসং পলালপুঞ্জং. সো অৰঞ্ঞগতো ৱা ৰুক্খমূলগতো ৱা সুঞ্ঞাগাৰগতো ৱা নিসীদতি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা উজুং কাযং পণিধায পৰিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৱা.
‘‘সো অভিজ্ঝং লোকে পহায ৱিগতাভিজ্ঝেন চেতসা ৱিহৰতি, অভিজ্ঝায চিত্তং পৰিসোধেতি. ব্যাপাদপদোসং পহায অব্যাপন্নচিত্তো ৱিহৰতি সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী, ব্যাপাদপদোসা চিত্তং পৰিসোধেতি. থিনমিদ্ধং পহায ৱিগতথিনমিদ্ধো ৱিহৰতি আলোকসঞ্ঞী সতো সম্পজানো, থিনমিদ্ধা চিত্তং পৰিসোধেতি. উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং পহায অনুদ্ধতো ৱিহৰতি অজ্ঝত্তং ৱূপসন্তচিত্তো, উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চা চিত্তং পৰিসোধেতি. ৱিচিকিচ্ছং পহায তিণ্ণৱিচিকিচ্ছো ৱিহৰতি অকথংকথী কুসলেসু ধম্মেসু, ৱিচিকিচ্ছায চিত্তং পৰিসোধেতি.
‘‘সো ইমে পঞ্চ নীৱৰণে পহায চেতসো উপক্কিলেসে পঞ্ঞায দুব্বলীকৰণে, ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৱিতক্কং সৱিচাৰং ৱিৱেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. তং কিং মঞ্ঞসি, উপালি, ‘নন্ৱাযং ৱিহাৰো পুৰিমেহি ৱিহাৰেহি অভিক্কন্ততৰো চ পণীততৰো চা’’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’.
‘‘ইমম্পি খো, উপালি, মম সাৱকা অত্তনি ধম্মং সম্পস্সমানা অৰঞ্ঞৱনপত্থানি পন্তানি সেনাসনানি পটিসেৱন্তি, নো চ খো তাৱ অনুপ্পত্তসদত্থা ৱিহৰন্তি.
‘‘পুন চপৰং, উপালি, ভিক্খু ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. তং কিং মঞ্ঞসি, উপালি, ‘নন্ৱাযং ৱিহাৰো পুৰিমেহি ৱিহাৰেহি অভিক্কন্ততৰো চ পণীততৰো চা’’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’.
‘‘ইমম্পি খো, উপালি, মম সাৱকা অত্তনি ধম্মং সম্পস্সমানা অৰঞ্ঞৱনপত্থানি পন্তানি সেনাসনানি পটিসেৱন্তি, নো চ খো তাৱ অনুপ্পত্তসদত্থা ৱিহৰন্তি.
‘‘পুন চপৰং, উপালি, ভিক্খু পীতিযা চ ৱিৰাগা…পে… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. তং কিং মঞ্ঞসি, উপালি, ‘নন্ৱাযং ৱিহাৰো পুৰিমেহি ৱিহাৰেহি অভিক্কন্ততৰো চ পণীততৰো চা’’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’.
‘‘ইমম্পি খো, উপালি, মম সাৱকা অত্তনি ধম্মং সম্পস্সমানা অৰঞ্ঞৱনপত্থানি পন্তানি সেনাসনানি পটিসেৱন্তি, নো চ খো তাৱ অনুপ্পত্তসদত্থা ৱিহৰন্তি.
‘‘পুন চপৰং, উপালি, ভিক্খু সুখস্স চ পহানা…পে… চতুত্থং ঝানং…পে….
পুন চপৰং, উপালি, ভিক্খু সব্বসো ৰূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকাৰা ‘অনন্তো আকাসো’তি আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. তং কিং মঞ্ঞসি, উপালি, ‘নন্ৱাযং ৱিহাৰো পুৰিমেহি ৱিহাৰেহি অভিক্কন্ততৰো চ পণীততৰো চা’’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’.
‘‘ইমম্পি খো, উপালি, মম সাৱকা অত্তনি ধম্মং সম্পস্সমানা অৰঞ্ঞৱনপত্থানি পন্তানি সেনাসনানি পটিসেৱন্তি, নো চ খো তাৱ অনুপ্পত্তসদত্থা ৱিহৰন্তি.
‘‘পুন চপৰং, উপালি, ভিক্খু সব্বসো আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘অনন্তং ৱিঞ্ঞাণ’ন্তি ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি…পে….
‘‘সব্বসো ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘নত্থি কিঞ্চী’তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি…পে….
‘‘সব্বসো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম ‘সন্তমেতং পণীতমেত’ন্তি নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. তং কিং মঞ্ঞসি, উপালি, ‘নন্ৱাযং ৱিহাৰো পুৰিমেহি ৱিহাৰেহি অভিক্কন্ততৰো চ পণীততৰো চা’’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’.
‘‘ইমম্পি খো, উপালি, মম সাৱকা অত্তনি ধম্মং সম্পস্সমানা অৰঞ্ঞৱনপত্থানি পন্তানি সেনাসনানি পটিসেৱন্তি, নো চ খো তাৱ অনুপ্পত্তসদত্থা ৱিহৰন্তি.
‘‘পুন চপৰং, উপালি, ভিক্খু সব্বসো নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি; পঞ্ঞায চস্স দিস্ৱা আসৱা পৰিক্খীণা হোন্তি. তং কিং মঞ্ঞসি, উপালি, ‘নন্ৱাযং ৱিহাৰো পুৰিমেহি ৱিহাৰেহি অভিক্কন্ততৰো চ পণীততৰো চা’’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’.
‘‘ইমম্পি খো, উপালি, মম সাৱকা অত্তনি ধম্মং সম্পস্সমানা অৰঞ্ঞৱনপত্থানি পন্তানি সেনাসনানি পটিসেৱন্তি, অনুপ্পত্তসদত্থা চ ৱিহৰন্তি. ইঙ্ঘ ত্ৱং, উপালি, সঙ্ঘে ৱিহৰাহি. সঙ্ঘে তে ৱিহৰতো ফাসু ভৱিস্সতী’’তি. নৱমং.
১০. অভব্বসুত্তং
১০০. ‘‘দসযিমে, ভিক্খৱে, ধম্মে অপ্পহায অভব্বো অৰহত্তং সচ্ছিকাতুং. কতমে দস? ৰাগং, দোসং, মোহং, কোধং, উপনাহং, মক্খং, পড়াসং, ইস্সং, মচ্ছৰিযং, মানং – ইমে খো ভিক্খৱে, দস ধম্মে অপ্পহায অভব্বো অৰহত্তং সচ্ছিকাতুং.
‘‘দসযিমে, ভিক্খৱে, ধম্মে পহায ভব্বো অৰহত্তং সচ্ছিকাতুং. কতমে দস? ৰাগং, দোসং, মোহং, কোধং, উপনাহং, মক্খং, পড়াসং, ইস্সং, মচ্ছৰিযং, মানং – ইমে খো, ভিক্খৱে, দস ধম্মে পহায ভব্বো অৰহত্তং সচ্ছিকাতু’’ন্তি. দসমং.