৯. কোকালিকসুত্তং
৮৯. [সং. নি. ১.১৮১; সু. নি. কোকালিকসুত্ত] অথ খো কোকালিকো ভিক্খু যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো কোকালিকো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘পাপিচ্ছা, ভন্তে, সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানা, পাপিকানং ইচ্ছানং ৱসং গতা’’তি. ‘‘মা হেৱং, কোকালিক, মা হেৱং, কোকালিক! পসাদেহি, কোকালিক, সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানেসু চিত্তং. পেসলা সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানা’’তি.
দুতিযম্পি খো কোকালিকো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কিঞ্চাপি মে, ভন্তে, ভগৱা সদ্ধাযিকো পচ্চযিকো, অথ খো পাপিচ্ছাৱ সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানা, পাপিকানং ইচ্ছানং ৱসং গতা’’তি. ‘‘মা হেৱং, কোকালিক, মা হেৱং, কোকালিক! পসাদেহি, কোকালিক, সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানেসু চিত্তং. পেসলা সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানা’’তি.
ততিযম্পি খো কোকালিকো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কিঞ্চাপি মে, ভন্তে, ভগৱা সদ্ধাযিকো পচ্চযিকো, অথ খো পাপিচ্ছাৱ সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানা, পাপিকানং ইচ্ছানং ৱসং গতা’’তি. ‘‘মা হেৱং, কোকালিক, মা হেৱং, কোকালিক! পসাদেহি, কোকালিক, সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানেসু চিত্তং. পেসলা সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানা’’তি.
অথ খো কোকালিকো ভিক্খু উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি. অচিৰপক্কন্তস্স চ কোকালিকস্স ভিক্খুনো সাসপমত্তীহি পীড়কাহি সব্বো কাযো ফুটো অহোসি. সাসপমত্তিযো হুত্ৱা মুগ্গমত্তিযো অহেসুং, মুগ্গমত্তিযো হুত্ৱা কলাযমত্তিযো অহেসুং, কলাযমত্তিযো হুত্ৱা কোলট্ঠিমত্তিযো অহেসুং, কোলট্ঠিমত্তিযো হুত্ৱা কোলমত্তিযো অহেসুং, কোলমত্তিযো হুত্ৱা আমলকমত্তিযো অহেসুং, আমলকমত্তিযো হুত্ৱা (তিণ্ডুকমত্তিযো অহেসুং, তিণ্ডুকমত্তিযো হুত্ৱা,) [সং. নি. ১.১৮১; সু. নি. কোকালিকসুত্ত নত্থি] বেড়ুৱসলাটুকমত্তিযো অহেসুং, বেড়ুৱসলাটুকমত্তিযো হুত্ৱা বিল্লমত্তিযো অহেসুং, বিল্লমত্তিযো হুত্ৱা পভিজ্জিংসু, পুব্বঞ্চ লোহিতঞ্চ পগ্ঘৰিংসু. সো সুদং কদলিপত্তেসু সেতি মচ্ছোৱ ৱিসগিলিতো.
অথ খো তুৰূ পচ্চেকব্ৰহ্মা [তুদুপ্পচ্চেকব্ৰহ্মা (সী. পী.), তুদি পচ্চেকব্ৰহ্মা (স্যা.), তুৰি পচ্চেকব্ৰহ্মা (ক.) সং. নি. ১.১৮০] যেন কোকালিকো ভিক্খু তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ৱেহাসে ঠত্ৱা কোকালিকং ভিক্খুং এতদৱোচ – ‘‘পসাদেহি, কোকালিক, সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানেসু চিত্তং. পেসলা সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানা’’তি. ‘‘কোসি ত্ৱং, আৱুসো’’তি? ‘‘অহং তুৰূ পচ্চেকব্ৰহ্মা’’তি. ‘‘ননু ত্ৱং, আৱুসো, ভগৱতা অনাগামী ব্যাকতো, অথ কিঞ্চৰহি ইধাগতো? পস্স যাৱঞ্চ তে ইদং অপৰদ্ধ’’ন্তি.
অথ খো তুৰূ পচ্চেকব্ৰহ্মা কোকালিকং ভিক্খুং গাথাহি অজ্ঝভাসি –
‘‘পুৰিসস্স হি জাতস্স, কুঠাৰী জাযতে মুখে;
যায ছিন্দতি অত্তানং, বালো দুব্ভাসিতং ভণং.
‘‘যো নিন্দিযং পসংসতি, তং ৱা নিন্দতি যো পসংসিযো;
ৱিচিনাতি মুখেন সো কলিং, কলিনা তেন সুখং ন ৱিন্দতি.
‘‘অপ্পমত্তকো অযং কলি, যো অক্খেসু ধনপৰাজযো;
সব্বস্সাপি সহাপি অত্তনা, অযমেৱ মহত্তৰো কলি;
যো সুগতেসু মনং পদূসযে.
‘‘সতং সহস্সানং নিৰব্বুদানং, ছত্তিংসতি পঞ্চ চ অব্বুদানি;
যমৰিযগৰহী নিৰযং উপেতি, ৱাচং মনঞ্চ পণিধায পাপক’’ন্তি.
অথ খো কোকালিকো ভিক্খু তেনেৱ আবাধেন কালমকাসি. কালঙ্কতো চ কোকালিকো ভিক্খু পদুমং নিৰযং উপপজ্জতি সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানেসু চিত্তং আঘাতেত্ৱা.
অথ খো ব্ৰহ্মা সহম্পতি অভিক্কন্তায ৰত্তিযা অভিক্কন্তৱণ্ণো কেৱলকপ্পং জেতৱনং ওভাসেত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো ব্ৰহ্মা সহম্পতি ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কোকালিকো, ভন্তে, ভিক্খু কালঙ্কতো. কালঙ্কতো চ, ভন্তে, কোকালিকো ভিক্খু পদুমং নিৰযং উপপন্নো সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানেসু চিত্তং আঘাতেত্ৱা’’তি. ইদমৱোচ ব্ৰহ্মা সহম্পতি. ইদং ৱত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা তত্থেৱন্তৰধাযি.
অথ খো ভগৱা তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ইমং, ভিক্খৱে, ৰত্তিং ব্ৰহ্মা সহম্পতি অভিক্কন্তায ৰত্তিযা অভিক্কন্তৱণ্ণো কেৱলকপ্পং জেতৱনং ওভাসেত্ৱা যেনাহং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা মং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো, ভিক্খৱে, ব্ৰহ্মা সহম্পতি মং এতদৱোচ – ‘কোকালিকো, ভন্তে, ভিক্খু কালঙ্কতো; কালঙ্কতো চ, ভন্তে, কোকালিকো ভিক্খু পদুমং নিৰযং উপপন্নো সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানেসু চিত্তং আঘাতেত্ৱা’তি. ইদমৱোচ, ভিক্খৱে, ব্ৰহ্মা সহম্পতি. ইদং ৱত্ৱা মং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা তত্থেৱন্তৰধাযী’’তি.
এৱং ৱুত্তে অঞ্ঞতৰো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কীৱ দীঘং নু খো, ভন্তে, পদুমে নিৰযে আযুপ্পমাণ’’ন্তি? ‘‘দীঘং খো, ভিক্খু, পদুমে নিৰযে আযুপ্পমাণং. ন তং সুকৰং সঙ্খাতুং – ‘এত্তকানি ৱস্সানীতি ৱা এত্তকানি ৱস্সসতানীতি ৱা এত্তকানি ৱস্সসহস্সানীতি ৱা এত্তকানি ৱস্সসতসহস্সানীতি ৱা’’’তি.
‘‘সক্কা পন, ভন্তে, উপমং কাতু’’ন্তি? ‘‘সক্কা, ভিক্খূ,’’তি ভগৱা অৱোচ – ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খু, ৱীসতিখাৰিকো কোসলকো তিলৱাহো ততো পুৰিসো ৱস্সসতস্স ৱস্সসতস্স অচ্চযেন একমেকং তিলং উদ্ধৰেয্য. খিপ্পতৰং খো সো, ভিক্খু, ৱীসতিখাৰিকো কোসলকো তিলৱাহো ইমিনা উপক্কমেন পৰিক্খযং পৰিযাদানং গচ্ছেয্য, ন ত্ৱেৱ একো অব্বুদো নিৰযো. সেয্যথাপি, ভিক্খু, ৱীসতি অব্বুদা নিৰযা, এৱমেকো নিৰব্বুদো নিৰযো. সেয্যথাপি, ভিক্খু, ৱীসতি নিৰব্বুদা নিৰযা, এৱমেকো অববো নিৰযো. সেয্যথাপি, ভিক্খু, ৱীসতি অববা নিৰযা, এৱমেকো অটটো নিৰযো. সেয্যথাপি, ভিক্খু, ৱীসতি অটটা নিৰযা, এৱমেকো অহহো নিৰযো. সেয্যথাপি, ভিক্খু, ৱীসতি অহহা নিৰযা, এৱমেকো কুমুদো নিৰযো. সেয্যথাপি, ভিক্খু, ৱীসতি কুমুদা নিৰযা, এৱমেকো সোগন্ধিকো নিৰযো. সেয্যথাপি, ভিক্খু, ৱীসতি সোগন্ধিকা নিৰযা, এৱমেকো উপ্পলকো নিৰযো. সেয্যথাপি, ভিক্খু, ৱীসতি উপ্পলকা নিৰযা, এৱমেকো পুণ্ডৰীকো নিৰযো. সেয্যথাপি, ভিক্খু, ৱীসতি পুণ্ডৰীকা নিৰযা, এৱমেকো পদুমো নিৰযো. পদুমং খো পন, ভিক্খু, নিৰযং কোকালিকো ভিক্খু উপপন্নো সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানেসু চিত্তং আঘাতেত্ৱা’’তি. ইদমৱোচ ভগৱা. ইদং ৱত্ৱান সুগতো অথাপৰং এতদৱোচ সত্থা –
‘‘পুৰিসস্স হি জাতস্স, কুঠাৰী জাযতে মুখে;
যায ছিন্দতি অত্তানং, বালো দুব্ভাসিতং ভণং.
‘‘যো নিন্দিযং পসংসতি, তং ৱা নিন্দতি যো পসংসিযো;
ৱিচিনাতি মুখেন সো কলিং, কলিনা তেন সুখং ন ৱিন্দতি.
‘‘অপ্পমত্তকো অযং কলি, যো অক্খেসু ধনপৰাজযো;
সব্বস্সাপি সহাপি অত্তনা, অযমেৱ মহত্তৰো কলি;
যো সুগতেসু মনং পদূসযে.
‘‘সতং সহস্সানং নিৰব্বুদানং, ছত্তিংসতি পঞ্চ চ অব্বুদানি;
যমৰিযগৰহী নিৰযং উপেতি, ৱাচং মনঞ্চ পণিধায পাপক’’ন্তি. নৱমং;