(৯) ৪. থেৰৱগ্গো

১. ৱাহনসুত্তং

৮১. একং সমযং ভগৱা চম্পাযং ৱিহৰতি গগ্গৰায পোক্খৰণিযা তীৰে. অথ খো আযস্মা ৱাহনো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা ৱাহনো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কতিহি নু খো, ভন্তে, ধম্মেহি তথাগতো নিস্সটো ৱিসংযুত্তো ৱিপ্পমুত্তো ৱিমৰিযাদীকতেন চেতসা ৱিহৰতী’’তি?

‘‘দসহি খো, ৱাহন, ধম্মেহি তথাগতো নিস্সটো ৱিসংযুত্তো ৱিপ্পমুত্তো ৱিমৰিযাদীকতেন চেতসা ৱিহৰতি. কতমেহি দসহি? ৰূপেন খো, ৱাহন, তথাগতো নিস্সটো ৱিসংযুত্তো ৱিপ্পমুত্তো ৱিমৰিযাদীকতেন চেতসা ৱিহৰতি, ৱেদনায খো, ৱাহন…পে… সঞ্ঞায খো, ৱাহন… সঙ্খাৰেহি খো, ৱাহন… ৱিঞ্ঞাণেন খো, ৱাহন… জাতিযা খো, ৱাহন… জৰায খো, ৱাহন… মৰণেন খো, ৱাহন… দুক্খেহি খো, ৱাহন… কিলেসেহি খো, ৱাহন, তথাগতো নিস্সটো ৱিসংযুত্তো ৱিপ্পমুত্তো ৱিমৰিযাদীকতেন চেতসা ৱিহৰতি. সেয্যথাপি, ৱাহন, উপ্পলং ৱা পদুমং ৱা পুণ্ডৰীকং ৱা উদকে জাতং উদকে সংৱড্ঢং উদকা পচ্চুগ্গম্ম ঠিতং অনুপলিত্তং উদকেন; এৱমেৱং খো, ৱাহন, ইমেহি দসহি ধম্মেহি তথাগতো নিস্সটো ৱিসংযুত্তো ৱিপ্পমুত্তো ৱিমৰিযাদীকতেন চেতসা ৱিহৰতী’’তি. পঠমং.

২. আনন্দসুত্তং

৮২. অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং আনন্দং ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘সো ৱতানন্দ, ভিক্খু ‘অস্সদ্ধো সমানো ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জিস্সতী’তি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি.

‘‘সো ৱতানন্দ, ভিক্খু ‘দুস্সীলো সমানো ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জিস্সতী’তি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি.

‘‘সো ৱতানন্দ, ভিক্খু ‘অপ্পস্সুতো সমানো ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জিস্সতী’তি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি.

‘‘সো ৱতানন্দ, ভিক্খু ‘দুব্বচো সমানো ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জিস্সতী’তি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি.

‘‘সো ৱতানন্দ, ভিক্খু ‘পাপমিত্তো সমানো ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জিস্সতী’তি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি.

‘‘সো ৱতানন্দ, ভিক্খু ‘কুসীতো সমানো ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জিস্সতী’তি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি.

‘‘সো ৱতানন্দ, ভিক্খু ‘মুট্ঠস্সতি সমানো ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জিস্সতী’তি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি.

‘‘সো ৱতানন্দ, ভিক্খু ‘অসন্তুট্ঠো সমানো ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জিস্সতী’তি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি.

‘‘সো ৱতানন্দ, ভিক্খু ‘পাপিচ্ছো সমানো ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জিস্সতী’তি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি.

‘‘সো ৱতানন্দ, ভিক্খু ‘মিচ্ছাদিট্ঠিকো সমানো ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জিস্সতী’তি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি.

‘‘সো ৱতানন্দ, ভিক্খু ‘ইমেহি দসহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জিস্সতী’তি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি.

‘‘সো ৱতানন্দ, ভিক্খু ‘সদ্ধো সমানো ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জিস্সতী’তি ঠানমেতং ৱিজ্জতি.

‘‘সো ৱতানন্দ, ভিক্খু ‘সীলৱা সমানো ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জিস্সতী’তি ঠানমেতং ৱিজ্জতি.

‘‘সো ৱতানন্দ, ভিক্খু ‘বহুস্সুতো সুতধৰো সমানো ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জিস্সতী’তি ঠানমেতং ৱিজ্জতি.

‘‘সো ৱতানন্দ, ভিক্খু ‘সুৱচো সমানো ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জিস্সতী’তি ঠানমেতং ৱিজ্জতি.

‘‘সো ৱতানন্দ, ভিক্খু ‘কল্যাণমিত্তো সমানো ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জিস্সতী’তি ঠানমেতং ৱিজ্জতি.

‘‘সো ৱতানন্দ, ভিক্খু ‘আৰদ্ধৱীৰিযো সমানো ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জিস্সতী’তি ঠানমেতং ৱিজ্জতি.

‘‘সো ৱতানন্দ, ভিক্খু ‘উপট্ঠিতস্সতি সমানো ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জিস্সতী’তি ঠানমেতং ৱিজ্জতি.

‘‘সো ৱতানন্দ, ভিক্খু ‘সন্তুট্ঠো সমানো ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জিস্সতী’তি ঠানমেতং ৱিজ্জতি.

‘‘সো ৱতানন্দ, ভিক্খু ‘অপ্পিচ্ছো সমানো ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জিস্সতী’তি ঠানমেতং ৱিজ্জতি.

‘‘সো ৱতানন্দ, ভিক্খু ‘সম্মাদিট্ঠিকো সমানো ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জিস্সতী’তি ঠানমেতং ৱিজ্জতি.

‘‘সো ৱতানন্দ, ভিক্খু ‘ইমেহি দসহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জিস্সতী’তি ঠানমেতং ৱিজ্জতী’’তি. দুতিযং.

৩. পুণ্ণিযসুত্তং

৮৩. অথ খো আযস্মা পুণ্ণিযো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা পুণ্ণিযো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কো নু খো, ভন্তে, হেতু কো পচ্চযো যেন অপ্পেকদা তথাগতং ধম্মদেসনা পটিভাতি অপ্পেকদা নপ্পটিভাতী’’তি?

‘‘সদ্ধো চ, পুণ্ণিয, ভিক্খু হোতি, নো চ উপসঙ্কমিতা; নেৱ তাৱ তথাগতং ধম্মদেসনা পটিভাতি. যতো চ খো, পুণ্ণিয, ভিক্খু সদ্ধো চ হোতি উপসঙ্কমিতা চ, এৱং তথাগতং ধম্মদেসনা পটিভাতি.

‘‘সদ্ধো চ, পুণ্ণিয, ভিক্খু হোতি উপসঙ্কমিতা চ, নো চ পযিৰুপাসিতা…পে… পযিৰুপাসিতা চ, নো চ পৰিপুচ্ছিতা… পৰিপুচ্ছিতা চ, নো চ ওহিতসোতো ধম্মং সুণাতি… ওহিতসোতো চ ধম্মং সুণাতি, নো চ সুত্ৱা ধম্মং ধাৰেতি… সুত্ৱা চ ধম্মং ধাৰেতি, নো চ ধাতানং ধম্মানং অত্থং উপপৰিক্খতি… ধাতানঞ্চ ধম্মানং অত্থং উপপৰিক্খতি নো চ অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো হোতি… অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো চ হোতি, নো চ কল্যাণৱাচো হোতি কল্যাণৱাক্কৰণো পোৰিযা ৱাচায সমন্নাগতো ৱিস্সট্ঠায অনেলগড়ায অত্থস্স ৱিঞ্ঞাপনিযা… কল্যাণৱাচো চ হোতি কল্যাণৱাক্কৰণো পোৰিযা ৱাচায সমন্নাগতো ৱিস্সট্ঠায অনেলগড়ায অত্থস্স ৱিঞ্ঞাপনিযা, নো চ সন্দস্সকো হোতি সমাদপকো সমুত্তেজকো সম্পহংসকো সব্ৰহ্মচাৰীনং, নেৱ তাৱ তথাগতং ধম্মদেসনা পটিভাতি.

‘‘যতো চ খো, পুণ্ণিয, ভিক্খু সদ্ধো চ হোতি, উপসঙ্কমিতা চ, পযিৰুপাসিতা চ, পৰিপুচ্ছিতা চ, ওহিতসোতো চ ধম্মং সুণাতি, সুত্ৱা চ ধম্মং ধাৰেতি, ধাতানঞ্চ ধম্মানং অত্থং উপপৰিক্খতি, অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো চ হোতি, কল্যাণৱাচো চ হোতি কল্যাণৱাক্কৰণো পোৰিযা ৱাচায সমন্নাগতো ৱিস্সট্ঠায অনেলগড়ায অত্থস্স ৱিঞ্ঞাপনিযা, সন্দস্সকো চ হোতি সমাদপকো সমুত্তেজকো সম্পহংসকো সব্ৰহ্মচাৰীনং – এৱং তথাগতং ধম্মদেসনা পটিভাতি. ইমেহি খো, পুণ্ণিয, দসহি ধম্মেহি সমন্নাগতা [সমন্নাগতো (ক.)] [একন্তং তথাগতং ধম্মদেসনা পটিভাতীতি (স্যা.)] একন্তপটিভানা [একন্তপটিভানং (সী.)] তথাগতং ধম্মদেসনা হোতী’’তি [একন্তং তথাগতং ধম্মদেসনা পটিভাতীতি (স্যা.)]. ততিযং.

৪. ব্যাকৰণসুত্তং

৮৪. তত্ৰ খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘আৱুসো ভিক্খৱে’’তি. ‘‘আৱুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো মহামোগ্গল্লানস্স পচ্চস্সোসুং. আযস্মা মহামোগ্গল্লানো এতদৱোচ –

‘‘ইধাৱুসো, ভিক্খু অঞ্ঞং ব্যাকৰোতি – ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযাতি পজানামী’তি. তমেনং তথাগতো ৱা তথাগতসাৱকো ৱা ঝাযী সমাপত্তিকুসলো পৰচিত্তকুসলো পৰচিত্তপৰিযাযকুসলো সমনুযুঞ্জতি সমনুগ্গাহতি সমনুভাসতি. সো তথাগতেন ৱা তথাগতসাৱকেন ৱা ঝাযিনা সমাপত্তিকুসলেন পৰচিত্তকুসলেন পৰচিত্তপৰিযাযকুসলেন সমনুযুঞ্জিযমানো সমনুগ্গাহিযমানো সমনুভাসিযমানো ইৰীণং আপজ্জতি ৱিচিনং [ৱিসিনং (সী. অট্ঠ.)] আপজ্জতি অনযং আপজ্জতি ব্যসনং আপজ্জতি অনযব্যসনং আপজ্জতি.

‘‘তমেনং তথাগতো ৱা তথাগতসাৱকো ৱা ঝাযী সমাপত্তিকুসলো পৰচিত্তকুসলো পৰচিত্তপৰিযাযকুসলো এৱং চেতসা চেতো পৰিচ্চ মনসি কৰোতি – ‘কিং নু খো অযমাযস্মা অঞ্ঞং ব্যাকৰোতি – খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযাতি পজানামী’তি?

‘‘তমেনং তথাগতো ৱা তথাগতসাৱকো ৱা ঝাযী সমাপত্তিকুসলো পৰচিত্তকুসলো পৰচিত্তপৰিযাযকুসলো এৱং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানাতি –

‘কোধনো খো অযমাযস্মা; কোধপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা বহুলং ৱিহৰতি. কোধপৰিযুট্ঠানং খো পন তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে পৰিহানমেতং.

‘উপনাহী খো পন অযমাযস্মা; উপনাহপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা বহুলং ৱিহৰতি. উপনাহপৰিযুট্ঠানং খো পন তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে পৰিহানমেতং.

‘মক্খী খো পন অযমাযস্মা; মক্খপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা বহুলং ৱিহৰতি. মক্খপৰিযুট্ঠানং খো পন তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে পৰিহানমেতং.

‘পড়াসী খো পন অযমাযস্মা; পড়াসপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা বহুলং ৱিহৰতি. পড়াসপৰিযুট্ঠানং খো পন তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে পৰিহানমেতং.

‘ইস্সুকী খো পন অযমাযস্মা; ইস্সাপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা বহুলং ৱিহৰতি. ইস্সাপৰিযুট্ঠানং খো পন তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে পৰিহানমেতং.

‘মচ্ছৰী খো পন অযমাযস্মা; মচ্ছেৰপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা বহুলং ৱিহৰতি. মচ্ছেৰপৰিযুট্ঠানং খো পন তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে পৰিহানমেতং.

‘সঠো খো পন অযমাযস্মা; সাঠেয্যপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা বহুলং ৱিহৰতি. সাঠেয্যপৰিযুট্ঠানং খো পন তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে পৰিহানমেতং.

‘মাযাৱী খো পন অযমাযস্মা; মাযাপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা বহুলং ৱিহৰতি. মাযাপৰিযুট্ঠানং খো পন তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে পৰিহানমেতং.

‘পাপিচ্ছো খো পন অযমাযস্মা; ইচ্ছাপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা বহুলং ৱিহৰতি. ইচ্ছাপৰিযুট্ঠানং খো পন তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে পৰিহানমেতং.

‘সতি [মুট্ঠস্সতি (সী. স্যা.)] খো পন অযমাযস্মা উত্তৰি কৰণীযে ওৰমত্তকেন ৱিসেসাধিগমেন অন্তৰা ৱোসানং আপন্নো. অন্তৰা ৱোসানগমনং খো পন তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে পৰিহানমেতং’.

‘‘সো ৱতাৱুসো, ভিক্খু ‘ইমে দস ধম্মে অপ্পহায ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জিস্সতী’তি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. সো ৱতাৱুসো, ভিক্খু ‘ইমে দস ধম্মে পহায ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জিস্সতী’তি ঠানমেতং ৱিজ্জতী’’তি. চতুত্থং.

৫. কত্থীসুত্তং

৮৫. একং সমযং আযস্মা মহাচুন্দো চেতীসু ৱিহৰতি সহজাতিযং. তত্ৰ খো আযস্মা মহাচুন্দো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘আৱুসো ভিক্খৱে’’তি. ‘‘আৱুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো মহাচুন্দস্স পচ্চস্সোসুং. আযস্মা মহাচুন্দো এতদৱোচ –

‘‘ইধাৱুসো, ভিক্খু কত্থী হোতি ৱিকত্থী অধিগমেসু – ‘অহং পঠমং ঝানং সমাপজ্জামিপি ৱুট্ঠহামিপি, অহং দুতিযং ঝানং সমাপজ্জামিপি ৱুট্ঠহামিপি, অহং ততিযং ঝানং সমাপজ্জামিপি ৱুট্ঠহামিপি, অহং চতুত্থং ঝানং সমাপজ্জামিপি ৱুট্ঠহামিপি, অহং আকাসানঞ্চাযতনং সমাপজ্জামিপি ৱুট্ঠহামিপি, অহং ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমাপজ্জামিপি ৱুট্ঠহামিপি, অহং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমাপজ্জামিপি ৱুট্ঠহামিপি, অহং নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমাপজ্জামিপি ৱুট্ঠহামিপি, অহং সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং সমাপজ্জামিপি ৱুট্ঠহামিপী’তি.

‘‘তমেনং তথাগতো ৱা তথাগতসাৱকো ৱা ঝাযী সমাপত্তিকুসলো পৰচিত্তকুসলো পৰচিত্তপৰিযাযকুসলো সমনুযুঞ্জতি সমনুগ্গাহতি সমনুভাসতি. সো তথাগতেন ৱা তথাগতসাৱকেন ৱা ঝাযিনা সমাপত্তিকুসলেন পৰচিত্তকুসলেন পৰচিত্তপৰিযাযকুসলেন সমনুযুঞ্জিযমানো সমনুগ্গাহিযমানো সমনুভাসিযমানো ইৰীণং আপজ্জতি ৱিচিনং আপজ্জতি অনযং আপজ্জতি ব্যসনং আপজ্জতি অনযব্যসনং আপজ্জতি.

‘‘তমেনং তথাগতো ৱা তথাগতসাৱকো ৱা ঝাযী সমাপত্তিকুসলো পৰচিত্তকুসলো পৰচিত্তপৰিযাযকুসলো এৱং চেতসা চেতো পৰিচ্চ মনসি কৰোতি – ‘কিং নু খো অযমাযস্মা কত্থী হোতি ৱিকত্থী অধিগমেসু – অহং পঠমং ঝানং সমাপজ্জামিপি ৱুট্ঠহামিপি…পে… অহং সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং সমাপজ্জামিপি ৱুট্ঠহামিপী’তি.

‘‘তমেনং তথাগতো ৱা তথাগতসাৱকো ৱা ঝাযী সমাপত্তিকুসলো পৰচিত্তকুসলো পৰচিত্তপৰিযাযকুসলো এৱং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানাতি –

‘দীঘৰত্তং খো অযমাযস্মা খণ্ডকাৰী ছিদ্দকাৰী সবলকাৰী কম্মাসকাৰী ন সন্ততকাৰী ন সন্ততৱুত্তি সীলেসু. দুস্সীলো খো অযমাযস্মা. দুস্সিল্যং খো পন তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে পৰিহানমেতং.

‘অস্সদ্ধো খো পন অযমাযস্মা; অস্সদ্ধিযং খো পন তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে পৰিহানমেতং.

‘অপ্পস্সুতো খো পন অযমাযস্মা অনাচাৰো; অপ্পসচ্চং খো পন তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে পৰিহানমেতং.

‘দুব্বচো খো পন অযমাযস্মা; দোৱচস্সতা খো পন তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে পৰিহানমেতং.

‘পাপমিত্তো খো পন অযমাযস্মা; পাপমিত্ততা খো পন তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে পৰিহানমেতং.

‘কুসীতো খো পন অযমাযস্মা; কোসজ্জং খো পন তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে পৰিহানমেতং.

‘মুট্ঠস্সতি খো পন অযমাযস্মা; মুট্ঠস্সচ্চং খো পন তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে পৰিহানমেতং.

‘কুহকো খো পন অযমাযস্মা; কোহঞ্ঞং খো পন তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে পৰিহানমেতং.

‘দুব্ভৰো খো পন অযমাযস্মা; দুব্ভৰতা খো পন তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে পৰিহানমেতং.

‘দুপ্পঞ্ঞো খো পন অযমাযস্মা; দুপ্পঞ্ঞতা খো পন তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে পৰিহানমেতং’.

‘‘সেয্যথাপি, আৱুসো, সহাযকো সহাযকং এৱং ৱদেয্য – ‘যদা তে, সম্ম, ধনেন [বন্ধো (ক.)] ধনকৰণীযং অস্স, যাচেয্যাসি মং [যাচিস্সসি মং (সী.), পৱেদেয্যাসি মং (স্যা.), পৰাজেয্যাপি মং (ক.)] ধনং. দস্সামি তে ধন’ন্তি. সো কিঞ্চিদেৱ ধনকৰণীযে সমুপ্পন্নে সহাযকো সহাযকং এৱং ৱদেয্য – ‘অত্থো মে, সম্ম, ধনেন. দেহি মে ধন’ন্তি. সো এৱং ৱদেয্য – ‘তেন হি, সম্ম, ইধ খনাহী’তি. সো তত্ৰ খনন্তো নাধিগচ্ছেয্য. সো এৱং ৱদেয্য – ‘অলিকং মং, সম্ম, অৱচ; তুচ্ছকং মং, সম্ম, অৱচ – ইধ খনাহী’তি. সো এৱং ৱদেয্য – ‘নাহং তং, সম্ম, অলিকং অৱচং, তুচ্ছকং অৱচং. তেন হি, সম্ম, ইধ খনাহী’তি. সো তত্ৰপি খনন্তো নাধিগচ্ছেয্য. সো এৱং ৱদেয্য – ‘অলিকং মং, সম্ম, অৱচ, তুচ্ছকং মং, সম্ম, অৱচ – ইধ খনাহী’তি. সো এৱং ৱদেয্য – ‘নাহং তং, সম্ম, অলিকং অৱচং, তুচ্ছকং অৱচং. তেন হি, সম্ম, ইধ খনাহী’তি. সো তত্ৰপি খনন্তো নাধিগচ্ছেয্য. সো এৱং ৱদেয্য – ‘অলিকং মং, সম্ম, অৱচ, তুচ্ছকং মং, সম্ম, অৱচ – ইধ খনাহী’তি. সো এৱং ৱদেয্য – ‘নাহং তং, সম্ম, অলিকং অৱচং, তুচ্ছকং অৱচং. অপি চ অহমেৱ উম্মাদং পাপুণিং চেতসো ৱিপৰিযায’ন্তি.

‘‘এৱমেৱং খো, আৱুসো, ভিক্খু কত্থী হোতি ৱিকত্থী অধিগমেসু – ‘অহং পঠমং ঝানং সমাপজ্জামিপি ৱুট্ঠহামিপি, অহং দুতিযং ঝানং সমাপজ্জামিপি ৱুট্ঠহামিপি, অহং ততিযং ঝানং সমাপজ্জামিপি ৱুট্ঠহামিপি, অহং চতুত্থং ঝানং সমাপজ্জামিপি ৱুট্ঠহামিপি, অহং আকাসানঞ্চাযতনং সমাপজ্জামিপি ৱুট্ঠহামিপি, অহং ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমাপজ্জামিপি ৱুট্ঠহামিপি, অহং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমাপজ্জামিপি ৱুট্ঠহামিপি, অহং নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমাপজ্জামিপি ৱুট্ঠহামিপি, অহং সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং সমাপজ্জামিপি ৱুট্ঠহামিপী’তি.

‘‘তমেনং তথাগতো ৱা তথাগতসাৱকো ৱা ঝাযী সমাপত্তিকুসলো পৰচিত্তকুসলো পৰচিত্তপৰিযাযকুসলো সমনুযুঞ্জতি সমনুগ্গাহতি সমনুভাসতি. সো তথাগতেন ৱা তথাগতসাৱকেন ৱা ঝাযিনা সমাপত্তিকুসলেন পৰচিত্তকুসলেন পৰচিত্তপৰিযাযকুসলেন সমনুযুঞ্জিযমানো সমনুগ্গাহিযমানো সমনুভাসিযমানো ইৰীণং আপজ্জতি ৱিচিনং আপজ্জতি অনযং আপজ্জতি ব্যসনং আপজ্জতি অনযব্যসনং আপজ্জতি.

‘‘তমেনং তথাগতো ৱা তথাগতসাৱকো ৱা ঝাযী সমাপত্তিকুসলো পৰচিত্তকুসলো পৰচিত্তপৰিযাযকুসলো এৱং চেতসা চেতো পৰিচ্চ মনসি কৰোতি – ‘কিং নু খো অযমাযস্মা কত্থী হোতি ৱিকত্থী অধিগমেসু – অহং পঠমং ঝানং সমাপজ্জামিপি…পে… অহং সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং সমাপজ্জামিপি ৱুট্ঠহামিপী’তি.

‘‘তমেনং তথাগতো ৱা তথাগতসাৱকো ৱা ঝাযী সমাপত্তিকুসলো পৰচিত্তপৰিযাযকুসলো চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানাতি –

‘দীঘৰত্তং খো অযমাযস্মা খণ্ডকাৰী ছিদ্দকাৰী সবলকাৰী কম্মাসকাৰী, ন সন্ততকাৰী ন সন্ততৱুত্তি সীলেসু. দুস্সীলো খো অযমাযস্মা; দুস্সিল্যং খো পন তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে পৰিহানমেতং.

‘অস্সদ্ধো খো পন অযমাযস্মা; অস্সদ্ধিযং খো পন তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে পৰিহানমেতং.

‘অপ্পস্সুতো খো পন অযমাযস্মা অনাচাৰো; অপ্পসচ্চং খো পন তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে পৰিহানমেতং.

‘দুব্বচো খো পন অযমাযস্মা; দোৱচস্সতা খো পন তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে পৰিহানমেতং.

‘পাপমিত্তো খো পন অযমাযস্মা; পাপমিত্ততা খো পন তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে পৰিহানমেতং.

‘কুসীতো খো পন অযমাযস্মা; কোসজ্জং খো পন তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে পৰিহানমেতং.

‘মুট্ঠস্সতি খো পন অযমাযস্মা; মুট্ঠস্সচ্চং খো পন তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে পৰিহানমেতং.

‘কুহকো খো পন অযমাযস্মা; কোহঞ্ঞং খো পন তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে পৰিহানমেতং.

‘দুব্ভৰো খো পন অযমাযস্মা; দুব্ভৰতা খো পন তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে পৰিহানমেতং.

‘দুপ্পঞ্ঞো খো পন অযমাযস্মা; দুপ্পঞ্ঞতা খো পন তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে পৰিহানমেতং’.

‘‘সো ৱতাৱুসো, ভিক্খু ‘ইমে দস ধম্মে অপ্পহায ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জিস্সতী’তি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. সো ৱতাৱুসো, ভিক্খু ‘ইমে দস ধম্মে পহায ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জিস্সতী’তি ঠানমেতং ৱিজ্জতী’’তি. পঞ্চমং.

৬. অধিমানসুত্তং

৮৬. একং সমযং আযস্মা মহাকস্সপো ৰাজগহে ৱিহৰতি ৱেড়ুৱনে কলন্দকনিৱাপে. তত্ৰ খো আযস্মা মহাকস্সপো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘আৱুসো ভিক্খৱে’’তি. ‘‘আৱুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো মহাকস্সপস্স পচ্চস্সোসুং. আযস্মা মহাকস্সপো এতদৱোচ –

‘‘ইধাৱুসো, ভিক্খু অঞ্ঞং ব্যাকৰোতি – ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযাতি পজানামী’তি. তমেনং তথাগতো ৱা তথাগতসাৱকো ৱা ঝাযী সমাপত্তিকুসলো পৰচিত্তকুসলো পৰচিত্তপৰিযাযকুসলো সমনুযুঞ্জতি সমনুগ্গাহতি সমনুভাসতি. সো তথাগতেন ৱা তথাগতসাৱকেন ৱা ঝাযিনা সমাপত্তিকুসলেন পৰচিত্তকুসলেন পৰচিত্তপৰিযাযকুসলেন সমনুযুঞ্জিযমানো সমনুগ্গাহিযমানো সমনুভাসিযমানো ইৰীণং আপজ্জতি ৱিচিনং আপজ্জতি অনযং আপজ্জতি ব্যসনং আপজ্জতি অনযব্যসনং আপজ্জতি.

‘‘তমেনং তথাগতো ৱা তথাগতসাৱকো ৱা ঝাযী সমাপত্তিকুসলো পৰচিত্তকুসলো পৰচিত্তপৰিযাযকুসলো এৱং চেতসা চেতো পৰিচ্চ মনসি কৰোতি – ‘কিং নু খো অযমাযস্মা অঞ্ঞং ব্যাকৰোতি – খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযাতি পজানামী’তি.

‘‘তমেনং তথাগতো ৱা তথাগতসাৱকো ৱা ঝাযী সমাপত্তিকুসলো পৰচিত্তকুসলো পৰচিত্তপৰিযাযকুসলো এৱং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানাতি –

‘অধিমানিকো খো অযমাযস্মা অধিমানসচ্চো, অপ্পত্তে পত্তসঞ্ঞী, অকতে কতসঞ্ঞী, অনধিগতে অধিগতসঞ্ঞী. অধিমানেন অঞ্ঞং ব্যাকৰোতি – খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযাতি পজানামী’তি.

‘‘তমেনং তথাগতো ৱা তথাগতসাৱকো ৱা ঝাযী সমাপত্তিকুসলো পৰচিত্তকুসলো পৰচিত্তপৰিযাযকুসলো এৱং চেতসা চেতো পৰিচ্চ মনসি কৰোতি – ‘কিং নু খো অযমাযস্মা নিস্সায অধিমানিকো অধিমানসচ্চো, অপ্পত্তে পত্তসঞ্ঞী, অকতে কতসঞ্ঞী, অনধিগতে অধিগতসঞ্ঞী. অধিমানেন অঞ্ঞং ব্যাকৰোতি – খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযাতি পজানামী’তি.

‘‘তমেনং তথাগতো ৱা তথাগতসাৱকো ৱা ঝাযী সমাপত্তিকুসলো পৰচিত্তকুসলো পৰচিত্তপৰিযাযকুসলো এৱং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানাতি –

‘বহুস্সুতো খো পন অযমাযস্মা সুতধৰো সুতসন্নিচযো, যে তে ধম্মা আদিকল্যাণা মজ্ঝেকল্যাণা পৰিযোসানকল্যাণা সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং অভিৱদন্তি, তথাৰূপাস্স ধম্মা বহুস্সুতা হোন্তি ধাতা ৱচসা পৰিচিতা মনসানুপেক্খিতা দিট্ঠিযা সুপ্পটিৱিদ্ধা. তস্মা অযমাযস্মা অধিমানিকো অধিমানসচ্চো, অপ্পত্তে পত্তসঞ্ঞী, অকতে কতসঞ্ঞী, অনধিগতে অধিগতসঞ্ঞী. অধিমানেন অঞ্ঞং ব্যাকৰোতি – খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযাতি পজানামী’তি.

‘‘তমেনং তথাগতো ৱা তথাগতসাৱকো ৱা ঝাযী সমাপত্তিকুসলো পৰচিত্তকুসলো পৰচিত্তপৰিযাযকুসলো এৱং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানাতি –

‘অভিজ্ঝালু খো পন অযমাযস্মা; অভিজ্ঝাপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা বহুলং ৱিহৰতি. অভিজ্ঝাপৰিযুট্ঠানং খো পন তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে পৰিহানমেতং.

‘ব্যাপন্নো খো পন অযমাযস্মা; ব্যাপাদপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা বহুলং ৱিহৰতি. ব্যাপাদপৰিযুট্ঠানং খো পন তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে পৰিহানমেতং.

‘থিনমিদ্ধো খো পন অযমাযস্মা; থিনমিদ্ধপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা বহুলং ৱিহৰতি. থিনমিদ্ধপৰিযুট্ঠানং খো পন তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে পৰিহানমেতং.

‘উদ্ধতো খো পন অযমাযস্মা; উদ্ধচ্চপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা বহুলং ৱিহৰতি. উদ্ধচ্চপৰিযুট্ঠানং খো পন তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে পৰিহানমেতং.

‘ৱিচিকিচ্ছো খো পন অযমাযস্মা; ৱিচিকিচ্ছাপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা বহুলং ৱিহৰতি. ৱিচিকিচ্ছাপৰিযুট্ঠানং খো পন তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে পৰিহানমেতং.

‘কম্মাৰামো খো পন অযমাযস্মা কম্মৰতো কম্মাৰামতং অনুযুত্তো. কম্মাৰামতা খো পন তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে পৰিহানমেতং.

‘ভস্সাৰামো খো পন অযমাযস্মা ভস্সৰতো ভস্সাৰামতং অনুযুত্তো. ভস্সাৰামতা খো পন তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে পৰিহানমেতং.

‘নিদ্দাৰামো খো পন অযমাযস্মা নিদ্দাৰতো নিদ্দাৰামতং অনুযুত্তো. নিদ্দাৰামতা খো পন তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে পৰিহানমেতং.

‘সঙ্গণিকাৰামো খো পন অযমাযস্মা সঙ্গণিকৰতো সঙ্গণিকাৰামতং অনুযুত্তো. সঙ্গণিকাৰামতা খো পন তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে পৰিহানমেতং.

‘সতি খো পন অযমাযস্মা উত্তৰি কৰণীযে ওৰমত্তকেন ৱিসেসাধিগমেন অন্তৰা ৱোসানং আপন্নো. অন্তৰা ৱোসানগমনং খো পন তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে পৰিহানমেতং’.

‘‘সো ৱতাৱুসো, ভিক্খু ‘ইমে দস ধম্মে অপ্পহায ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জিস্সতী’তি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. সো ৱতাৱুসো, ভিক্খু ‘ইমে দস ধম্মে পহায ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জিস্সতী’তি ঠানমেতং ৱিজ্জতী’’তি. ছট্ঠং.

৭. নপ্পিযসুত্তং

৮৭. তত্ৰ খো ভগৱা কালঙ্কতং ভিক্খুং [কলন্দকং ভিক্খুং (সী.), কাড়কভিক্খুং (স্যা.)] আৰব্ভ ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৱো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অধিকৰণিকো হোতি, অধিকৰণসমথস্স ন ৱণ্ণৱাদী. যম্পি, ভিক্খৱে, ভিক্খু অধিকৰণিকো হোতি অধিকৰণসমথস্স ন ৱণ্ণৱাদী, অযম্পি ধম্মো ন পিযতায ন গৰুতায ন ভাৱনায ন সামঞ্ঞায ন একীভাৱায সংৱত্ততি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু ন সিক্খাকামো হোতি, সিক্খাসমাদানস্স [সিক্খাকামস্স (ক.)] ন ৱণ্ণৱাদী. যম্পি, ভিক্খৱে, ভিক্খু ন সিক্খাকামো হোতি সিক্খাসমাদানস্স ন ৱণ্ণৱাদী, অযম্পি ধম্মো ন পিযতায ন গৰুতায ন ভাৱনায ন সামঞ্ঞায ন একীভাৱায সংৱত্ততি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু পাপিচ্ছো হোতি, ইচ্ছাৱিনযস্স ন ৱণ্ণৱাদী. যম্পি, ভিক্খৱে, ভিক্খু পাপিচ্ছো হোতি ইচ্ছাৱিনযস্স ন ৱণ্ণৱাদী, অযম্পি ধম্মো ন পিযতায ন গৰুতায ন ভাৱনায ন সামঞ্ঞায ন একীভাৱায সংৱত্ততি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু কোধনো হোতি, কোধৱিনযস্স ন ৱণ্ণৱাদী. যম্পি, ভিক্খৱে, ভিক্খু কোধনো হোতি কোধৱিনযস্স ন ৱণ্ণৱাদী, অযম্পি ধম্মো ন পিযতায ন গৰুতায ন ভাৱনায ন সামঞ্ঞায ন একীভাৱায সংৱত্ততি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু মক্খী হোতি, মক্খৱিনযস্স ন ৱণ্ণৱাদী. যম্পি, ভিক্খৱে, ভিক্খু মক্খী হোতি মক্খৱিনযস্স ন ৱণ্ণৱাদী, অযম্পি ধম্মো ন পিযতায ন গৰুতায ন ভাৱনায ন সামঞ্ঞায ন একীভাৱায সংৱত্ততি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু সঠো হোতি, সাঠেয্যৱিনযস্স ন ৱণ্ণৱাদী. যম্পি, ভিক্খৱে, ভিক্খু সঠো হোতি সাঠেয্যৱিনযস্স ন ৱণ্ণৱাদী, অযম্পি ধম্মো ন পিযতায ন গৰুতায ন ভাৱনায ন সামঞ্ঞায ন একীভাৱায সংৱত্ততি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু মাযাৱী হোতি, মাযাৱিনযস্স ন ৱণ্ণৱাদী. যম্পি, ভিক্খৱে, ভিক্খু মাযাৱী হোতি মাযাৱিনযস্স ন ৱণ্ণৱাদী, অযম্পি ধম্মো ন পিযতায ন গৰুতায ন ভাৱনায ন সামঞ্ঞায ন একীভাৱায সংৱত্ততি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু ধম্মানং ন নিসামকজাতিকো হোতি, ধম্মনিসন্তিযা ন ৱণ্ণৱাদী. যম্পি, ভিক্খৱে, ভিক্খু ধম্মানং ন নিসামকজাতিকো হোতি ধম্মনিসন্তিযা ন ৱণ্ণৱাদী, অযম্পি ধম্মো ন পিযতায ন গৰুতায ন ভাৱনায ন সামঞ্ঞায ন একীভাৱায সংৱত্ততি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু ন পটিসল্লীনো হোতি, পটিসল্লানস্স ন ৱণ্ণৱাদী. যম্পি, ভিক্খৱে, ভিক্খু ন পটিসল্লীনো হোতি পটিসল্লানস্স ন ৱণ্ণৱাদী, অযম্পি ধম্মো ন পিযতায ন গৰুতায ন ভাৱনায ন সামঞ্ঞায ন একীভাৱায সংৱত্ততি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু সব্ৰহ্মচাৰীনং ন পটিসন্থাৰকো [পটিসন্ধাৰকো (ক.)] হোতি, পটিসন্থাৰকস্স ন ৱণ্ণৱাদী. যম্পি, ভিক্খৱে, ভিক্খু সব্ৰহ্মচাৰীনং ন পটিসন্থাৰকো হোতি পটিসন্থাৰকস্স ন ৱণ্ণৱাদী, অযম্পি ধম্মো ন পিযতায ন গৰুতায ন ভাৱনায ন সামঞ্ঞায ন একীভাৱায সংৱত্ততি.

‘‘এৱৰূপস্স, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো কিঞ্চাপি এৱং ইচ্ছা উপ্পজ্জেয্য – ‘অহো ৱত মং সব্ৰহ্মচাৰী সক্কৰেয্যুং গৰুং কৰেয্যুং [গৰুকৰেয্যুং (সী. স্যা.)] মানেয্যুং পূজেয্যু’ন্তি, অথ খো নং সব্ৰহ্মচাৰী ন চেৱ সক্কৰোন্তি ন গৰুং কৰোন্তি [গৰুকৰোন্তি (সী. স্যা.)] ন মানেন্তি ন পূজেন্তি. তং কিস্স হেতু? তথাহিস্স, ভিক্খৱে, ৱিঞ্ঞূ সব্ৰহ্মচাৰী তে পাপকে অকুসলে ধম্মে অপ্পহীনে সমনুপস্সন্তি.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, অস্সখড়ুঙ্কস্স কিঞ্চাপি এৱং ইচ্ছা উপ্পজ্জেয্য – ‘অহো ৱত মং মনুস্সা আজানীযট্ঠানে ঠপেয্যুং, আজানীযভোজনঞ্চ ভোজেয্যুং, আজানীযপৰিমজ্জনঞ্চ পৰিমজ্জেয্যু’ন্তি, অথ খো নং মনুস্সা ন চেৱ আজানীযট্ঠানে ঠপেন্তি ন চ আজানীযভোজনং ভোজেন্তি ন চ আজানীযপৰিমজ্জনং পৰিমজ্জন্তি. তং কিস্স হেতু? তথাহিস্স, ভিক্খৱে, ৱিঞ্ঞূ মনুস্সা তানি সাঠেয্যানি কূটেয্যানি জিম্হেয্যানি ৱঙ্কেয্যানি অপ্পহীনানি সমনুপস্সন্তি. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, এৱৰূপস্স ভিক্খুনো কিঞ্চাপি এৱং ইচ্ছা উপ্পজ্জেয্য – ‘অহো ৱত মং সব্ৰহ্মচাৰী সক্কৰেয্যুং গৰুং কৰেয্যুং মানেয্যুং পূজেয্যু’ন্তি, অথ খো নং সব্ৰহ্মচাৰী ন চেৱ সক্কৰোন্তি ন গৰুং কৰোন্তি ন মানেন্তি ন পূজেন্তি. তং কিস্স হেতু? তথাহিস্স, ভিক্খৱে, ৱিঞ্ঞূ সব্ৰহ্মচাৰী তে পাপকে অকুসলে ধম্মে অপ্পহীনে সমনুপস্সন্তি.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খু ন অধিকৰণিকো হোতি, অধিকৰণসমথস্স ৱণ্ণৱাদী. যম্পি, ভিক্খৱে, ভিক্খু ন অধিকৰণিকো হোতি অধিকৰণসমথস্স ৱণ্ণৱাদী, অযম্পি ধম্মো পিযতায গৰুতায ভাৱনায সামঞ্ঞায একীভাৱায সংৱত্ততি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু সিক্খাকামো হোতি, সিক্খাসমাদানস্স ৱণ্ণৱাদী. যম্পি, ভিক্খৱে, ভিক্খু সিক্খাকামো হোতি সিক্খাসমাদানস্স ৱণ্ণৱাদী, অযম্পি ধম্মো পিযতায গৰুতায ভাৱনায সামঞ্ঞায একীভাৱায সংৱত্ততি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু অপ্পিচ্ছো হোতি, ইচ্ছাৱিনযস্স ৱণ্ণৱাদী. যম্পি, ভিক্খৱে, ভিক্খু অপ্পিচ্ছো হোতি ইচ্ছাৱিনযস্স ৱণ্ণৱাদী, অযম্পি ধম্মো…পে… একীভাৱায সংৱত্ততি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু অক্কোধনো হোতি, কোধৱিনযস্স ৱণ্ণৱাদী. যম্পি, ভিক্খৱে, ভিক্খু অক্কোধনো হোতি কোধৱিনযস্স ৱণ্ণৱাদী, অযম্পি ধম্মো…পে… একীভাৱায সংৱত্ততি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু অমক্খী হোতি, মক্খৱিনযস্স ৱণ্ণৱাদী. যম্পি, ভিক্খৱে, ভিক্খু অমক্খী হোতি মক্খৱিনযস্স ৱণ্ণৱাদী, অযম্পি ধম্মো…পে… একীভাৱায সংৱত্ততি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু অসঠো হোতি, সাঠেয্যৱিনযস্স ৱণ্ণৱাদী. যম্পি, ভিক্খৱে, ভিক্খু অসঠো হোতি সাঠেয্যৱিনযস্স ৱণ্ণৱাদী, অযম্পি ধম্মো…পে… একীভাৱায সংৱত্ততি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু অমাযাৱী হোতি, মাযাৱিনযস্স ৱণ্ণৱাদী. যম্পি, ভিক্খৱে, ভিক্খু অমাযাৱী হোতি মাযাৱিনযস্স ৱণ্ণৱাদী, অযম্পি ধম্মো…পে… একীভাৱায সংৱত্ততি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু ধম্মানং নিসামকজাতিকো হোতি, ধম্মনিসন্তিযা ৱণ্ণৱাদী. যম্পি, ভিক্খৱে, ভিক্খু ধম্মানং নিসামকজাতিকো হোতি ধম্মনিসন্তিযা ৱণ্ণৱাদী, অযম্পি ধম্মো…পে… একীভাৱায সংৱত্ততি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু পটিসল্লীনো হোতি, পটিসল্লানস্স ৱণ্ণৱাদী. যম্পি, ভিক্খৱে, ভিক্খু পটিসল্লীনো হোতি পটিসল্লানস্স ৱণ্ণৱাদী, অযম্পি ধম্মো…পে… একীভাৱায সংৱত্ততি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু সব্ৰহ্মচাৰীনং পটিসন্থাৰকো হোতি, পটিসন্থাৰকস্স ৱণ্ণৱাদী. যম্পি, ভিক্খৱে, ভিক্খু সব্ৰহ্মচাৰীনং পটিসন্থাৰকো হোতি পটিসন্থাৰকস্স ৱণ্ণৱাদী, অযম্পি ধম্মো পিযতায গৰুতায ভাৱনায সামঞ্ঞায একীভাৱায সংৱত্ততি.

‘‘এৱৰূপস্স, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো কিঞ্চাপি ন এৱং ইচ্ছা উপ্পজ্জেয্য – ‘অহো ৱত মং সব্ৰহ্মচাৰী সক্কৰেয্যুং গৰুং কৰেয্যুং মানেয্যুং পূজেয্যু’ন্তি, অথ খো নং সব্ৰহ্মচাৰী সক্কৰোন্তি গৰুং কৰোন্তি মানেন্তি পূজেন্তি. তং কিস্স হেতু? তথাহিস্স, ভিক্খৱে, ৱিঞ্ঞূ সব্ৰহ্মচাৰী তে পাপকে অকুসলে ধম্মে পহীনে সমনুপস্সন্তি.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, ভদ্দস্স অস্সাজানীযস্স কিঞ্চাপি ন এৱং ইচ্ছা উপ্পজ্জেয্য – ‘অহো ৱত মং মনুস্সা আজানীযট্ঠানে ঠপেয্যুং, আজানীযভোজনঞ্চ ভোজেয্যুং, আজানীযপৰিমজ্জনঞ্চ পৰিমজ্জেয্যু’ন্তি, অথ খো নং মনুস্সা আজানীযট্ঠানে চ ঠপেন্তি আজানীযভোজনঞ্চ ভোজেন্তি আজানীযপৰিমজ্জনঞ্চ পৰিমজ্জন্তি. তং কিস্স হেতু? তথাহিস্স, ভিক্খৱে, ৱিঞ্ঞূ মনুস্সা তানি সাঠেয্যানি কূটেয্যানি জিম্হেয্যানি ৱঙ্কেয্যানি পহীনানি সমনুপস্সন্তি.

‘‘এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, এৱৰূপস্স ভিক্খুনো কিঞ্চাপি ন এৱং ইচ্ছা উপ্পজ্জেয্য – ‘অহো ৱত মং সব্ৰহ্মচাৰী সক্কৰেয্যুং গৰুং কৰেয্যুং মানেয্যুং পূজেয্যু’ন্তি, অথ খো নং সব্ৰহ্মচাৰী সক্কৰোন্তি গৰুং কৰোন্তি মানেন্তি পূজেন্তি. তং কিস্স হেতু? তথাহিস্স, ভিক্খৱে, ৱিঞ্ঞূ সব্ৰহ্মচাৰী তে পাপকে অকুসলে ধম্মে পহীনে সমনুপস্সন্তী’’তি. সত্তমং.

৮. অক্কোসকসুত্তং

৮৮. ‘‘যো সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু অক্কোসকপৰিভাসকো অৰিযূপৱাদী সব্ৰহ্মচাৰীনং ঠানমেতং অৱকাসো [অট্ঠানমেতং অনৱকাসো (সী. স্যা. পী.)] যং সো দসন্নং ব্যসনানং অঞ্ঞতৰং ব্যসনং নিগচ্ছেয্য [ন নিগচ্ছেয্য (সী. স্যা. পী.)]. কতমেসং দসন্নং? অনধিগতং নাধিগচ্ছতি, অধিগতা পৰিহাযতি, সদ্ধম্মস্স ন ৱোদাযন্তি, সদ্ধম্মেসু ৱা অধিমানিকো হোতি অনভিৰতো ৱা ব্ৰহ্মচৰিযং চৰতি, অঞ্ঞতৰং ৱা সংকিলিট্ঠং আপত্তিং আপজ্জতি, গাড়্হং ৱা ৰোগাতঙ্কং ফুসতি, উম্মাদং ৱা পাপুণাতি চিত্তক্খেপং, সম্মূড়্হো কালং কৰোতি, কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি. যো সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু অক্কোসকপৰিভাসকো অৰিযূপৱাদী সব্ৰহ্মচাৰীনং, ঠানমেতং অৱকাসো যং সো ইমেসং দসন্নং ব্যসনানং অঞ্ঞতৰং ব্যসনং নিগচ্ছেয্যা’’তি. অট্ঠমং.

৯. কোকালিকসুত্তং

৮৯. [সং. নি. ১.১৮১; সু. নি. কোকালিকসুত্ত] অথ খো কোকালিকো ভিক্খু যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো কোকালিকো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘পাপিচ্ছা, ভন্তে, সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানা, পাপিকানং ইচ্ছানং ৱসং গতা’’তি. ‘‘মা হেৱং, কোকালিক, মা হেৱং, কোকালিক! পসাদেহি, কোকালিক, সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানেসু চিত্তং. পেসলা সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানা’’তি.

দুতিযম্পি খো কোকালিকো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কিঞ্চাপি মে, ভন্তে, ভগৱা সদ্ধাযিকো পচ্চযিকো, অথ খো পাপিচ্ছাৱ সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানা, পাপিকানং ইচ্ছানং ৱসং গতা’’তি. ‘‘মা হেৱং, কোকালিক, মা হেৱং, কোকালিক! পসাদেহি, কোকালিক, সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানেসু চিত্তং. পেসলা সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানা’’তি.

ততিযম্পি খো কোকালিকো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কিঞ্চাপি মে, ভন্তে, ভগৱা সদ্ধাযিকো পচ্চযিকো, অথ খো পাপিচ্ছাৱ সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানা, পাপিকানং ইচ্ছানং ৱসং গতা’’তি. ‘‘মা হেৱং, কোকালিক, মা হেৱং, কোকালিক! পসাদেহি, কোকালিক, সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানেসু চিত্তং. পেসলা সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানা’’তি.

অথ খো কোকালিকো ভিক্খু উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি. অচিৰপক্কন্তস্স চ কোকালিকস্স ভিক্খুনো সাসপমত্তীহি পীড়কাহি সব্বো কাযো ফুটো অহোসি. সাসপমত্তিযো হুত্ৱা মুগ্গমত্তিযো অহেসুং, মুগ্গমত্তিযো হুত্ৱা কলাযমত্তিযো অহেসুং, কলাযমত্তিযো হুত্ৱা কোলট্ঠিমত্তিযো অহেসুং, কোলট্ঠিমত্তিযো হুত্ৱা কোলমত্তিযো অহেসুং, কোলমত্তিযো হুত্ৱা আমলকমত্তিযো অহেসুং, আমলকমত্তিযো হুত্ৱা (তিণ্ডুকমত্তিযো অহেসুং, তিণ্ডুকমত্তিযো হুত্ৱা,) [সং. নি. ১.১৮১; সু. নি. কোকালিকসুত্ত নত্থি] বেড়ুৱসলাটুকমত্তিযো অহেসুং, বেড়ুৱসলাটুকমত্তিযো হুত্ৱা বিল্লমত্তিযো অহেসুং, বিল্লমত্তিযো হুত্ৱা পভিজ্জিংসু, পুব্বঞ্চ লোহিতঞ্চ পগ্ঘৰিংসু. সো সুদং কদলিপত্তেসু সেতি মচ্ছোৱ ৱিসগিলিতো.

অথ খো তুৰূ পচ্চেকব্ৰহ্মা [তুদুপ্পচ্চেকব্ৰহ্মা (সী. পী.), তুদি পচ্চেকব্ৰহ্মা (স্যা.), তুৰি পচ্চেকব্ৰহ্মা (ক.) সং. নি. ১.১৮০] যেন কোকালিকো ভিক্খু তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ৱেহাসে ঠত্ৱা কোকালিকং ভিক্খুং এতদৱোচ – ‘‘পসাদেহি, কোকালিক, সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানেসু চিত্তং. পেসলা সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানা’’তি. ‘‘কোসি ত্ৱং, আৱুসো’’তি? ‘‘অহং তুৰূ পচ্চেকব্ৰহ্মা’’তি. ‘‘ননু ত্ৱং, আৱুসো, ভগৱতা অনাগামী ব্যাকতো, অথ কিঞ্চৰহি ইধাগতো? পস্স যাৱঞ্চ তে ইদং অপৰদ্ধ’’ন্তি.

অথ খো তুৰূ পচ্চেকব্ৰহ্মা কোকালিকং ভিক্খুং গাথাহি অজ্ঝভাসি –

‘‘পুৰিসস্স হি জাতস্স, কুঠাৰী জাযতে মুখে;

যায ছিন্দতি অত্তানং, বালো দুব্ভাসিতং ভণং.

‘‘যো নিন্দিযং পসংসতি, তং ৱা নিন্দতি যো পসংসিযো;

ৱিচিনাতি মুখেন সো কলিং, কলিনা তেন সুখং ন ৱিন্দতি.

‘‘অপ্পমত্তকো অযং কলি, যো অক্খেসু ধনপৰাজযো;

সব্বস্সাপি সহাপি অত্তনা, অযমেৱ মহত্তৰো কলি;

যো সুগতেসু মনং পদূসযে.

‘‘সতং সহস্সানং নিৰব্বুদানং, ছত্তিংসতি পঞ্চ চ অব্বুদানি;

যমৰিযগৰহী নিৰযং উপেতি, ৱাচং মনঞ্চ পণিধায পাপক’’ন্তি.

অথ খো কোকালিকো ভিক্খু তেনেৱ আবাধেন কালমকাসি. কালঙ্কতো চ কোকালিকো ভিক্খু পদুমং নিৰযং উপপজ্জতি সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানেসু চিত্তং আঘাতেত্ৱা.

অথ খো ব্ৰহ্মা সহম্পতি অভিক্কন্তায ৰত্তিযা অভিক্কন্তৱণ্ণো কেৱলকপ্পং জেতৱনং ওভাসেত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো ব্ৰহ্মা সহম্পতি ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কোকালিকো, ভন্তে, ভিক্খু কালঙ্কতো. কালঙ্কতো চ, ভন্তে, কোকালিকো ভিক্খু পদুমং নিৰযং উপপন্নো সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানেসু চিত্তং আঘাতেত্ৱা’’তি. ইদমৱোচ ব্ৰহ্মা সহম্পতি. ইদং ৱত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা তত্থেৱন্তৰধাযি.

অথ খো ভগৱা তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ইমং, ভিক্খৱে, ৰত্তিং ব্ৰহ্মা সহম্পতি অভিক্কন্তায ৰত্তিযা অভিক্কন্তৱণ্ণো কেৱলকপ্পং জেতৱনং ওভাসেত্ৱা যেনাহং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা মং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো, ভিক্খৱে, ব্ৰহ্মা সহম্পতি মং এতদৱোচ – ‘কোকালিকো, ভন্তে, ভিক্খু কালঙ্কতো; কালঙ্কতো চ, ভন্তে, কোকালিকো ভিক্খু পদুমং নিৰযং উপপন্নো সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানেসু চিত্তং আঘাতেত্ৱা’তি. ইদমৱোচ, ভিক্খৱে, ব্ৰহ্মা সহম্পতি. ইদং ৱত্ৱা মং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা তত্থেৱন্তৰধাযী’’তি.