(৭) ২. যমকৱগ্গো

১. অৱিজ্জাসুত্তং

৬১. ‘‘পুৰিমা, ভিক্খৱে, কোটি ন পঞ্ঞাযতি অৱিজ্জায – ‘ইতো পুব্বে অৱিজ্জা নাহোসি, অথ পচ্ছা সমভৱী’তি. এৱঞ্চেতং, ভিক্খৱে, ৱুচ্চতি, অথ চ পন পঞ্ঞাযতি – ‘ইদপ্পচ্চযা অৱিজ্জা’তি.

‘‘অৱিজ্জম্পাহং [অৱিজ্জম্পহং (সী. স্যা.)], ভিক্খৱে, সাহাৰং ৱদামি, নো অনাহাৰং. কো চাহাৰো অৱিজ্জায? ‘পঞ্চ নীৱৰণা’তিস্স ৱচনীযং. পঞ্চপাহং, ভিক্খৱে, নীৱৰণে সাহাৰে ৱদামি, নো অনাহাৰে. কো চাহাৰো পঞ্চন্নং নীৱৰণানং? ‘তীণি দুচ্চৰিতানী’তিস্স ৱচনীযং. তীণিপাহং, ভিক্খৱে, দুচ্চৰিতানি সাহাৰানি ৱদামি, নো অনাহাৰানি. কো চাহাৰো তিণ্ণং দুচ্চৰিতানং? ‘ইন্দ্ৰিযঅসংৱৰো’তিস্স ৱচনীযং. ইন্দ্ৰিযঅসংৱৰম্পাহং, ভিক্খৱে, সাহাৰং ৱদামি, নো অনাহাৰং. কো চাহাৰো ইন্দ্ৰিযঅসংৱৰস্স? ‘অসতাসম্পজঞ্ঞ’ন্তিস্স ৱচনীযং. অসতাসম্পজঞ্ঞম্পাহং, ভিক্খৱে, সাহাৰং ৱদামি, নো অনাহাৰং. কো চাহাৰো অসতাসম্পজঞ্ঞস্স? ‘অযোনিসোমনসিকাৰো’তিস্স ৱচনীযং. অযোনিসোমনসিকাৰম্পাহং, ভিক্খৱে, সাহাৰং ৱদামি, নো অনাহাৰং. কো চাহাৰো অযোনিসোমনসিকাৰস্স? ‘অস্সদ্ধিয’ন্তিস্স ৱচনীযং. অস্সদ্ধিযম্পাহং, ভিক্খৱে, সাহাৰং ৱদামি, নো অনাহাৰং. কো চাহাৰো অস্সদ্ধিযস্স? ‘অসদ্ধম্মস্সৱন’ন্তিস্স ৱচনীযং. অসদ্ধম্মস্সৱনম্পাহং, ভিক্খৱে, সাহাৰং ৱদামি, নো অনাহাৰং. কো চাহাৰো অসদ্ধম্মস্সৱনস্স? ‘অসপ্পুৰিসসংসেৱো’তিস্স ৱচনীযং.

‘‘ইতি খো, ভিক্খৱে, অসপ্পুৰিসসংসেৱো পৰিপূৰো অসদ্ধম্মস্সৱনং পৰিপূৰেতি, অসদ্ধম্মস্সৱনং পৰিপূৰং অস্সদ্ধিযং পৰিপূৰেতি, অস্সদ্ধিযং পৰিপূৰং অযোনিসোমনসিকাৰং পৰিপূৰেতি, অযোনিসোমনসিকাৰো পৰিপূৰো অসতাসম্পজঞ্ঞং পৰিপূৰেতি, অসতাসম্পজঞ্ঞং পৰিপূৰং ইন্দ্ৰিযঅসংৱৰং পৰিপূৰেতি, ইন্দ্ৰিযঅসংৱৰো পৰিপূৰো তীণি দুচ্চৰিতানি পৰিপূৰেতি, তীণি দুচ্চৰিতানি পৰিপূৰানি পঞ্চ নীৱৰণে পৰিপূৰেন্তি, পঞ্চ নীৱৰণা পৰিপূৰা অৱিজ্জং পৰিপূৰেন্তি. এৱমেতিস্সা অৱিজ্জায আহাৰো হোতি, এৱঞ্চ পাৰিপূৰি.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, উপৰিপব্বতে থুল্লফুসিতকে দেৱে ৱস্সন্তে ( ) [(গলগলাযন্তে) (সী.), (গড়গড়াযন্তে) (স্যা.)] তং উদকং যথানিন্নং পৱত্তমানং পব্বতকন্দৰপদৰসাখা পৰিপূৰেতি, পব্বতকন্দৰপদৰসাখা পৰিপূৰা কুসোব্ভে [কুস্সুব্ভে (সী.), কুসুব্ভে (স্যা.), কুসোম্ভে (ক.) অ. নি. ৩.৯৬] পৰিপূৰেন্তি. কুসোব্ভা পৰিপূৰা মহাসোব্ভে [মহাসোম্ভে (ক.)] পৰিপূৰেন্তি, মহাসোব্ভা পৰিপূৰা কুন্নদিযো পৰিপূৰেন্তি, কুন্নদিযো পৰিপূৰা মহানদিযো পৰিপূৰেন্তি, মহানদিযো পৰিপূৰা মহাসমুদ্দং সাগৰং পৰিপূৰেন্তি; এৱমেতস্স মহাসমুদ্দস্স সাগৰস্স আহাৰো হোতি, এৱঞ্চ পাৰিপূৰি.

‘‘এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, অসপ্পুৰিসসংসেৱো পৰিপূৰো অসদ্ধম্মস্সৱনং পৰিপূৰেতি, অসদ্ধম্মস্সৱনং পৰিপূৰং অস্সদ্ধিযং পৰিপূৰেতি, অস্সদ্ধিযং পৰিপূৰং অযোনিসোমনসিকাৰং পৰিপূৰেতি, অযোনিসোমনসিকাৰো পৰিপূৰো অসতাসম্পজঞ্ঞং পৰিপূৰেতি, অসতাসম্পজঞ্ঞং পৰিপূৰং ইন্দ্ৰিযঅসংৱৰং পৰিপূৰেতি, ইন্দ্ৰিযঅসংৱৰো পৰিপূৰো তীণি দুচ্চৰিতানি পৰিপূৰেতি, তীণি দুচ্চৰিতানি পৰিপূৰানি পঞ্চ নীৱৰণে পৰিপূৰেন্তি, পঞ্চ নীৱৰণা পৰিপূৰা অৱিজ্জং পৰিপূৰেন্তি; এৱমেতিস্সা অৱিজ্জায আহাৰো হোতি, এৱঞ্চ পাৰিপূৰি.

‘‘ৱিজ্জাৱিমুত্তিম্পাহং, ভিক্খৱে, সাহাৰং ৱদামি, নো অনাহাৰং. কো চাহাৰো ৱিজ্জাৱিমুত্তিযা? ‘সত্ত বোজ্ঝঙ্গা’তিস্স ৱচনীযং. সত্তপাহং, ভিক্খৱে, বোজ্ঝঙ্গে সাহাৰে ৱদামি, নো অনাহাৰে. কো চাহাৰো সত্তন্নং বোজ্ঝঙ্গানং? ‘চত্তাৰো সতিপট্ঠানা’তিস্স ৱচনীযং. চত্তাৰোপাহং, ভিক্খৱে, সতিপট্ঠানে সাহাৰে ৱদামি, নো অনাহাৰে. কো চাহাৰো চতুন্নং সতিপট্ঠানানং? ‘তীণি সুচৰিতানী’তিস্স ৱচনীযং. তীণিপাহং, ভিক্খৱে, সুচৰিতানি সাহাৰানি ৱদামি, নো অনাহাৰানি. কো চাহাৰো তিণ্ণং সুচৰিতানং? ‘ইন্দ্ৰিযসংৱৰো’তিস্স ৱচনীযং. ইন্দ্ৰিযসংৱৰম্পাহং, ভিক্খৱে, সাহাৰং ৱদামি, নো অনাহাৰং. কো চাহাৰো ইন্দ্ৰিযসংৱৰস্স? ‘সতিসম্পজঞ্ঞ’ন্তিস্স ৱচনীযং. সতিসম্পজঞ্ঞম্পাহং, ভিক্খৱে, সাহাৰং ৱদামি, নো অনাহাৰং. কো চাহাৰো সতিসম্পজঞ্ঞস্স? ‘যোনিসোমনসিকাৰো’তিস্স ৱচনীযং. যোনিসোমনসিকাৰম্পাহং, ভিক্খৱে, সাহাৰং ৱদামি, নো অনাহাৰং. কো চাহাৰো যোনিসোমনসিকাৰস্স? ‘সদ্ধা’তিস্স ৱচনীযং. সদ্ধম্পাহং, ভিক্খৱে, সাহাৰং ৱদামি, নো অনাহাৰং. কো চাহাৰো সদ্ধায? ‘সদ্ধম্মস্সৱন’ন্তিস্স ৱচনীযং. সদ্ধম্মস্সৱনম্পাহং, ভিক্খৱে, সাহাৰং ৱদামি, নো অনাহাৰং. কো চাহাৰো সদ্ধম্মস্সৱনস্স? ‘সপ্পুৰিসসংসেৱো’তিস্স ৱচনীযং.

‘‘ইতি খো, ভিক্খৱে, সপ্পুৰিসসংসেৱো পৰিপূৰো সদ্ধম্মস্সৱনং পৰিপূৰেতি, সদ্ধম্মস্সৱনং পৰিপূৰং সদ্ধং পৰিপূৰেতি, সদ্ধা পৰিপূৰা যোনিসোমনসিকাৰং পৰিপূৰেতি, যোনিসোমনসিকাৰো পৰিপূৰো সতিসম্পজঞ্ঞং পৰিপূৰেতি, সতিসম্পজঞ্ঞং পৰিপূৰং ইন্দ্ৰিযসংৱৰং পৰিপূৰেতি, ইন্দ্ৰিযসংৱৰো পৰিপূৰো তীণি সুচৰিতানি পৰিপূৰেতি, তীণি সুচৰিতানি পৰিপূৰানি চত্তাৰো সতিপট্ঠানে পৰিপূৰেন্তি, চত্তাৰো সতিপট্ঠানা পৰিপূৰা সত্ত বোজ্ঝঙ্গে পৰিপূৰেন্তি, সত্ত বোজ্ঝঙ্গা পৰিপূৰা ৱিজ্জাৱিমুত্তিং পৰিপূৰেন্তি; এৱমেতিস্সা ৱিজ্জাৱিমুত্তিযা আহাৰো হোতি, এৱঞ্চ পাৰিপূৰি.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, উপৰিপব্বতে থুল্লফুসিতকে দেৱে ৱস্সন্তে তং উদকং যথানিন্নং পৱত্তমানং পব্বতকন্দৰপদৰসাখা পৰিপূৰেতি, পব্বতকন্দৰপদৰসাখা পৰিপূৰা কুসোব্ভে পৰিপূৰেন্তি, কুসোব্ভা পৰিপূৰা মহাসোব্ভে পৰিপূৰেন্তি, মহাসোব্ভা পৰিপূৰা কুন্নদিযো পৰিপূৰেন্তি, কুন্নদিযো পৰিপূৰা মহানদিযো পৰিপূৰেন্তি, মহানদিযো পৰিপূৰা মহাসমুদ্দং সাগৰং পৰিপূৰেন্তি; এৱমেতস্স মহাসমুদ্দস্স সাগৰস্স আহাৰো হোতি, এৱঞ্চ পাৰিপূৰি.

‘‘এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, সপ্পুৰিসসংসেৱো পৰিপূৰো সদ্ধম্মস্সৱনং পৰিপূৰেতি, সদ্ধম্মস্সৱনং পৰিপূৰং সদ্ধং পৰিপূৰেতি, সদ্ধা পৰিপূৰা যোনিসোমনসিকাৰং পৰিপূৰেতি, যোনিসোমনসিকাৰো পৰিপূৰো সতিসম্পজঞ্ঞং পৰিপূৰেতি, সতিসম্পজঞ্ঞং পৰিপূৰং ইন্দ্ৰিযসংৱৰং পৰিপূৰেতি, ইন্দ্ৰিযসংৱৰো পৰিপূৰো তীণি সুচৰিতানি পৰিপূৰেতি, তীণি সুচৰিতানি পৰিপূৰানি চত্তাৰো সতিপট্ঠানে পৰিপূৰেন্তি, চত্তাৰো সতিপট্ঠানা পৰিপূৰা সত্ত বোজ্ঝঙ্গে পৰিপূৰেন্তি, সত্ত বোজ্ঝঙ্গা পৰিপূৰা ৱিজ্জাৱিমুত্তিং পৰিপূৰেন্তি; এৱমেতিস্সা ৱিজ্জাৱিমুত্তিযা আহাৰো হোতি, এৱঞ্চ পাৰিপূৰী’’তি. পঠমং.

২. তণ্হাসুত্তং

৬২. ‘‘পুৰিমা, ভিক্খৱে, কোটি ন পঞ্ঞাযতি ভৱতণ্হায – ‘ইতো পুব্বে ভৱতণ্হা নাহোসি, অথ পচ্ছা সমভৱী’তি. এৱঞ্চেতং, ভিক্খৱে, ৱুচ্চতি, অথ চ পন পঞ্ঞাযতি – ‘ইদপ্পচ্চযা ভৱতণ্হা’তি.

‘‘ভৱতণ্হাম্পাহং, ভিক্খৱে, সাহাৰং ৱদামি, নো অনাহাৰং. কো চাহাৰো ভৱতণ্হায? ‘অৱিজ্জা’তিস্স ৱচনীযং. অৱিজ্জম্পাহং, ভিক্খৱে, সাহাৰং ৱদামি, নো অনাহাৰং. কো চাহাৰো অৱিজ্জায? ‘পঞ্চ নীৱৰণা’তিস্স ৱচনীযং. পঞ্চ নীৱৰণেপাহং, ভিক্খৱে, সাহাৰে ৱদামি, নো অনাহাৰে. কো চাহাৰো পঞ্চন্নং নীৱৰণানং? ‘তীণি দুচ্চৰিতানী’তিস্স ৱচনীযং. তীণিপাহং, ভিক্খৱে, দুচ্চৰিতানি সাহাৰানি ৱদামি, নো অনাহাৰানি. কো চাহাৰো তিণ্ণন্নং দুচ্চৰিতানং? ‘ইন্দ্ৰিযঅসংৱৰো’তিস্স ৱচনীযং. ইন্দ্ৰিযঅসংৱৰম্পাহং, ভিক্খৱে, সাহাৰং ৱদামি, নো অনাহাৰং. কো চাহাৰো ইন্দ্ৰিযঅসংৱৰস্স? ‘অসতাসম্পজঞ্ঞ’ন্তিস্স ৱচনীযং. অসতাসম্পজঞ্ঞম্পাহং, ভিক্খৱে, সাহাৰং ৱদামি, নো অনাহাৰং. কো চাহাৰো অসতা সম্পজঞ্ঞস্স? ‘অযোনিসোমনসিকাৰো’তিস্স ৱচনীযং. অযোনিসোমনসিকাৰম্পাহং, ভিক্খৱে, সাহাৰং ৱদামি, নো অনাহাৰং. কো চাহাৰো অযোনিসোমনসিকাৰস্স? ‘অস্সদ্ধিয’ন্তিস্স ৱচনীযং. অস্সদ্ধিযম্পাহং, ভিক্খৱে, সাহাৰং ৱদামি, নো অনাহাৰং. কো চাহাৰো অস্সদ্ধিযস্স? ‘অস্সদ্ধম্মস্সৱন’ন্তিস্স ৱচনীযং. অস্সদ্ধম্মস্সৱনম্পাহং, ভিক্খৱে, সাহাৰং ৱদামি, নো অনাহাৰং. কো চাহাৰো অস্সদ্ধম্মস্সৱনস্স? ‘অসপ্পুৰিসসংসেৱো’তিস্স ৱচনীযং.

‘‘ইতি খো, ভিক্খৱে, অসপ্পুৰিসসংসেৱো পৰিপূৰো অস্সদ্ধম্মস্সৱনং পৰিপূৰেতি, অস্সদ্ধম্মস্সৱনং পৰিপূৰং অস্সদ্ধিযং পৰিপূৰেতি, অস্সদ্ধিযং পৰিপূৰং অযোনিসোমনসিকাৰং পৰিপূৰেতি, অযোনিসোমনসিকাৰো পৰিপূৰো অসতাসম্পজঞ্ঞং পৰিপূৰেতি, অসতাসম্পজঞ্ঞং পৰিপূৰং ইন্দ্ৰিযঅসংৱৰং পৰিপূৰেতি, ইন্দ্ৰিযঅসংৱৰো পৰিপূৰো তীণি দুচ্চৰিতানি পৰিপূৰেতি, তীণি দুচ্চৰিতানি পৰিপূৰানি পঞ্চ নীৱৰণে পৰিপূৰেন্তি, পঞ্চ নীৱৰণা পৰিপূৰা অৱিজ্জং পৰিপূৰেন্তি, অৱিজ্জা পৰিপূৰা ভৱতণ্হং পৰিপূৰেতি; এৱমেতিস্সা ভৱতণ্হায আহাৰো হোতি, এৱঞ্চ পাৰিপূৰি.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, উপৰিপব্বতে থুল্লফুসিতকে দেৱে ৱস্সন্তে তং উদকং যথানিন্নং পৱত্তমানং পব্বতকন্দৰপদৰসাখা পৰিপূৰেতি, পব্বতকন্দৰপদৰসাখা পৰিপূৰা কুসোব্ভে পৰিপূৰেন্তি, কুসোব্ভা পৰিপূৰা মহাসোব্ভে পৰিপূৰেন্তি, মহাসোব্ভা পৰিপূৰা কুন্নদিযো পৰিপূৰেন্তি, কুন্নদিযো পৰিপূৰা মহানদিযো পৰিপূৰেন্তি, মহানদিযো পৰিপূৰা মহাসমুদ্দং সাগৰং পৰিপূৰেন্তি; এৱমেতস্স মহাসমুদ্দস্স সাগৰস্স আহাৰো হোতি, এৱঞ্চ পাৰিপূৰি.

‘‘এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, অসপ্পুৰিসসংসেৱো পৰিপূৰো অস্সদ্ধম্মস্সৱনং পৰিপূৰেতি, অস্সদ্ধম্মস্সৱনং পৰিপূৰং অস্সদ্ধিযং পৰিপূৰেতি, অস্সদ্ধিযং পৰিপূৰং অযোনিসোমনসিকাৰং পৰিপূৰেতি, অযোনিসোমনসিকাৰো পৰিপূৰো অসতাসম্পজঞ্ঞং পৰিপূৰেতি, অসতাসম্পজঞ্ঞং পৰিপূৰং ইন্দ্ৰিযঅসংৱৰং পৰিপূৰেতি, ইন্দ্ৰিযঅসংৱৰো পৰিপূৰো তীণি দুচ্চৰিতানি পৰিপূৰেতি, তীণি দুচ্চৰিতানি পৰিপূৰানি পঞ্চ নীৱৰণে পৰিপূৰেন্তি, পঞ্চ নীৱৰণা পৰিপূৰা অৱিজ্জং পৰিপূৰেন্তি, অৱিজ্জা পৰিপূৰা ভৱতণ্হং পৰিপূৰেতি; এৱমেতিস্সা ভৱতণ্হায আহাৰো হোতি, এৱঞ্চ পাৰিপূৰি.

‘‘ৱিজ্জাৱিমুত্তিম্পাহং, ভিক্খৱে, সাহাৰং ৱদামি, নো অনাহাৰং. কো চাহাৰো ৱিজ্জাৱিমুত্তিযা? ‘সত্ত বোজ্ঝঙ্গা’তিস্স ৱচনীযং. সত্তপাহং, ভিক্খৱে, বোজ্ঝঙ্গে সাহাৰে ৱদামি, নো অনাহাৰে. কো চাহাৰো সত্তন্নং বোজ্ঝঙ্গানং? ‘চত্তাৰো সতিপট্ঠানা’তিস্স ৱচনীযং. চত্তাৰোপাহং, ভিক্খৱে, সতিপট্ঠানে সাহাৰে ৱদামি, নো অনাহাৰে. কো চাহাৰো চতুন্নং সতিপট্ঠানানং? ‘তীণি সুচৰিতানী’তিস্স ৱচনীযং. তীণিপাহং, ভিক্খৱে, সুচৰিতানি সাহাৰানি ৱদামি, নো অনাহাৰানি. কো চাহাৰো তিণ্ণন্নং সুচৰিতানং? ‘ইন্দ্ৰিযসংৱৰো’তিস্স ৱচনীযং. ইন্দ্ৰিযসংৱৰম্পাহং, ভিক্খৱে, সাহাৰং ৱদামি, নো অনাহাৰং. কো চাহাৰো ইন্দ্ৰিযসংৱৰস্স? ‘সতিসম্পজঞ্ঞ’ন্তিস্স ৱচনীযং. সতিসম্পজঞ্ঞম্পাহং, ভিক্খৱে, সাহাৰং ৱদামি, নো অনাহাৰং. কো চাহাৰো সতিসম্পজঞ্ঞস্স? ‘যোনিসোমনসিকাৰো’তিস্স ৱচনীযং. যোনিসোমনসিকাৰম্পাহং, ভিক্খৱে, সাহাৰং ৱদামি, নো অনাহাৰং. কো চাহাৰো যোনিসোমনসিকাৰস্স? ‘সদ্ধা’তিস্স ৱচনীযং. সদ্ধম্পাহং, ভিক্খৱে, সাহাৰং ৱদামি, নো অনাহাৰং. কো চাহাৰো সদ্ধায? ‘সদ্ধম্মস্সৱন’ন্তিস্স ৱচনীযং. সদ্ধম্মস্সৱনম্পাহং, ভিক্খৱে, সাহাৰং ৱদামি, নো অনাহাৰং. কো চাহাৰো সদ্ধম্মস্সৱনস্স? ‘সপ্পুৰিসসংসেৱো’তিস্স ৱচনীযং.

‘‘ইতি খো, ভিক্খৱে, সপ্পুৰিসসংসেৱো পৰিপূৰো সদ্ধম্মস্সৱনং পৰিপূৰেতি, সদ্ধম্মস্সৱনং পৰিপূৰং সদ্ধং পৰিপূৰেতি, সদ্ধা পৰিপূৰা যোনিসোমনসিকাৰং পৰিপূৰেতি, যোনিসোমনসিকাৰো পৰিপূৰো সতিসম্পজঞ্ঞং পৰিপূৰেতি, সতিসম্পজঞ্ঞং পৰিপূৰং ইন্দ্ৰিযসংৱৰং পৰিপূৰেতি, ইন্দ্ৰিযসংৱৰো পৰিপূৰো তীণি সুচৰিতানি পৰিপূৰেতি, তীণি সুচৰিতানি পৰিপূৰানি চত্তাৰো সতিপট্ঠানে পৰিপূৰেন্তি, চত্তাৰো সতিপট্ঠানা পৰিপূৰা সত্ত বোজ্ঝঙ্গে পৰিপূৰেন্তি, সত্ত বোজ্ঝঙ্গা পৰিপূৰা ৱিজ্জাৱিমুত্তিং পৰিপূৰেন্তি; এৱমেতিস্সা ৱিজ্জাৱিমুত্তিযা আহাৰো হোতি, এৱঞ্চ পাৰিপূৰি.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, উপৰিপব্বতে থুল্লফুসিতকে দেৱে ৱস্সন্তে তং উদকং যথানিন্নং পৱত্তমানং…পে… এৱমেতস্স মহাসমুদ্দস্স সাগৰস্স আহাৰো হোতি, এৱঞ্চ পাৰিপূৰি. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, সপ্পুৰিসসংসেৱো পৰিপূৰো সদ্ধম্মস্সৱনং পৰিপূৰেতি…পে… এৱমেতিস্সা ৱিজ্জাৱিমুত্তিযা আহাৰো হোতি, এৱঞ্চ পাৰিপূৰী’’তি. দুতিযং.

৩. নিট্ঠঙ্গতসুত্তং

৬৩. ‘‘যে কেচি, ভিক্খৱে, মযি নিট্ঠং গতা সব্বে তে দিট্ঠিসম্পন্না. তেসং দিট্ঠিসম্পন্নানং পঞ্চন্নং ইধ নিট্ঠা, পঞ্চন্নং ইধ ৱিহায নিট্ঠা. কতমেসং পঞ্চন্নং ইধ নিট্ঠা? সত্তক্খত্তুপৰমস্স, কোলংকোলস্স, একবীজিস্স, সকদাগামিস্স, যো চ দিট্ঠেৱ ধম্মে অৰহা – ইমেসং পঞ্চন্নং ইধ নিট্ঠা. কতমেসং পঞ্চন্নং ইধ ৱিহায নিট্ঠা? অন্তৰাপৰিনিব্বাযিস্স, উপহচ্চপৰিনিব্বাযিস্স, অসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযিস্স, সসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযিস্স, উদ্ধংসোতস্স অকনিট্ঠগামিনো – ইমেসং পঞ্চন্নং ইধ ৱিহায নিট্ঠা. যে কেচি, ভিক্খৱে, মযি নিট্ঠং গতা, সব্বে তে দিট্ঠিসম্পন্না. তেসং দিট্ঠিসম্পন্নানং ইমেসং পঞ্চন্নং ইধ নিট্ঠা, ইমেসং পঞ্চন্নং ইধ ৱিহায নিট্ঠা’’তি. ততিযং.

৪. অৱেচ্চপ্পসন্নসুত্তং

৬৪. ‘‘যে কেচি, ভিক্খৱে, মযি অৱেচ্চপ্পসন্না, সব্বে তে সোতাপন্না. তেসং সোতাপন্নানং পঞ্চন্নং ইধ নিট্ঠা, পঞ্চন্নং ইধ ৱিহায নিট্ঠা. কতমেসং পঞ্চন্নং ইধ নিট্ঠা? সত্তক্খত্তুপৰমস্স, কোলংকোলস্স, একবীজিস্স, সকদাগামিস্স, যো চ দিট্ঠেৱ ধম্মে অৰহা – ইমেসং পঞ্চন্নং ইধ নিট্ঠা. কতমেসং পঞ্চন্নং ইধ ৱিহায নিট্ঠা? অন্তৰাপৰিনিব্বাযিস্স, উপহচ্চপৰিনিব্বাযিস্স, অসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযিস্স, সসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযিস্স, উদ্ধংসোতস্স অকনিট্ঠগামিনো – ইমেসং পঞ্চন্নং ইধ ৱিহায নিট্ঠা. যে কেচি, ভিক্খৱে, মযি অৱেচ্চপ্পসন্না সব্বে তে সোতাপন্না. তেসং সোতাপন্নানং ইমেসং পঞ্চন্নং ইধ নিট্ঠা, ইমেসং পঞ্চন্নং ইধ ৱিহায নিট্ঠা’’তি. চতুত্থং.

৫. পঠমসুখসুত্তং

৬৫. একং সমযং আযস্মা সাৰিপুত্তো মগধেসু ৱিহৰতি নালকগামকে. অথ খো সামণ্ডকানি পৰিব্বাজকো যেনাযস্মা সাৰিপুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মতা সাৰিপুত্তেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সামণ্ডকানি পৰিব্বাজকো আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং এতদৱোচ –

‘‘কিং নু খো, আৱুসো সাৰিপুত্ত, সুখং, কিং দুক্খ’’ন্তি? ‘‘অভিনিব্বত্তি খো, আৱুসো, দুক্খা, অনভিনিব্বত্তি সুখা. অভিনিব্বত্তিযা, আৱুসো, সতি ইদং দুক্খং পাটিকঙ্খং – সীতং উণ্হং জিঘচ্ছা পিপাসা উচ্চাৰো পস্সাৱো অগ্গিসম্ফস্সো দণ্ডসম্ফস্সো সত্থসম্ফস্সো ঞাতীপি মিত্তাপি সঙ্গম্ম সমাগম্ম ৰোসেন্তি. অভিনিব্বত্তিযা, আৱুসো, সতি ইদং দুক্খং পাটিকঙ্খং. অনভিনিব্বত্তিযা, আৱুসো, সতি ইদং সুখং পাটিকঙ্খং – ন সীতং ন উণ্হং ন জিঘচ্ছা ন পিপাসা ন উচ্চাৰো ন পস্সাৱো ন অগ্গিসম্ফস্সো ন দণ্ডসম্ফস্সো ন সত্থসম্ফস্সো ঞাতীপি মিত্তাপি সঙ্গম্ম সমাগম্ম ন ৰোসেন্তি. অনভিনিব্বত্তিযা, আৱুসো, সতি ইদং সুখং পাটিকঙ্খ’’ন্তি. পঞ্চমং.

৬. দুতিযসুখসুত্তং

৬৬. একং সমযং আযস্মা সাৰিপুত্তো মগধেসু ৱিহৰতি নালকগামকে. অথ খো সামণ্ডকানি পৰিব্বাজকো যেনাযস্মা সাৰিপুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মতা সাৰিপুত্তেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সামণ্ডকানি পৰিব্বাজকো আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং এতদৱোচ –

‘‘কিং নু খো, আৱুসো, সাৰিপুত্ত, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে সুখং, কিং দুক্খ’’ন্তি? ‘‘অনভিৰতি খো, আৱুসো, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে দুক্খা, অভিৰতি সুখা. অনভিৰতিযা, আৱুসো, সতি ইদং দুক্খং পাটিকঙ্খং – গচ্ছন্তোপি সুখং সাতং নাধিগচ্ছতি, ঠিতোপি… নিসিন্নোপি… সযানোপি… গামগতোপি… অৰঞ্ঞগতোপি… ৰুক্খমূলগতোপি… সুঞ্ঞাগাৰগতোপি… অব্ভোকাসগতোপি… ভিক্খুমজ্ঝগতোপি সুখং সাতং নাধিগচ্ছতি. অনভিৰতিযা, আৱুসো, সতি ইদং দুক্খং পাটিকঙ্খং.

‘‘অভিৰতিযা, আৱুসো, সতি ইদং সুখং পাটিকঙ্খং – গচ্ছন্তোপি সুখং সাতং অধিগচ্ছতি, ঠিতোপি… নিসিন্নোপি… সযানোপি… গামগতোপি… অৰঞ্ঞগতোপি… ৰুক্খমূলগতোপি… সুঞ্ঞাগাৰগতোপি… অব্ভোকাসগতোপি… ভিক্খুমজ্ঝগতোপি সুখং সাতং অধিগচ্ছতি. অভিৰতিযা, আৱুসো, সতি ইদং সুখং পাটিকঙ্খ’’ন্তি. ছট্ঠং.

৭. পঠমনড়কপানসুত্তং

৬৭. একং সমযং ভগৱা কোসলেসু চাৰিকং চৰমানো মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং যেন নড়কপানং নাম কোসলানং নিগমো তদৱসৰি. তত্ৰ সুদং ভগৱা নড়কপানে ৱিহৰতি পলাসৱনে. তেন খো পন সমযেন ভগৱা তদহুপোসথে ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো নিসিন্নো হোতি. অথ খো ভগৱা বহুদেৱ ৰত্তিং ভিক্খূনং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেত্ৱা সমাদপেত্ৱা সমুত্তেজেত্ৱা সম্পহংসেত্ৱা তুণ্হীভূতং তুণ্হীভূতং ভিক্খুসঙ্ঘং অনুৱিলোকেত্ৱা আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং আমন্তেসি –

‘‘ৱিগতথিনমিদ্ধো [ৱিগতথীনমিদ্ধো (সী. স্যা. কং. পী.)] খো, সাৰিপুত্ত, ভিক্খুসঙ্ঘো. পটিভাতু তং, সাৰিপুত্ত, ভিক্খূনং ধম্মী কথা. পিট্ঠি মে আগিলাযতি; তমহং আযমিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা সাৰিপুত্তো ভগৱতো পচ্চস্সোসি.

অথ খো ভগৱা চতুগ্গুণং সঙ্ঘাটিং পঞ্ঞাপেত্ৱা দক্খিণেন পস্সেন সীহসেয্যং কপ্পেসি পাদে পাদং অচ্চাধায সতো সম্পজানো উট্ঠানসঞ্ঞং মনসি কৰিত্ৱা. তত্ৰ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘আৱুসো ভিক্খৱে’’তি. ‘‘আৱুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স পচ্চস্সোসুং. আযস্মা সাৰিপুত্তো এতদৱোচ –

‘‘যস্স কস্সচি, আৱুসো, সদ্ধা নত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, হিৰী [হিৰি (সী. স্যা. কং. পী.)] নত্থি… ওত্তপ্পং নত্থি … ৱীৰিযং [ৱিৰিযং (সী. স্যা. কং. পী.)] নত্থি… পঞ্ঞা নত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, তস্স যা ৰত্তি ৱা দিৱসো ৱা আগচ্ছতি, হানিযেৱ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু নো ৱুদ্ধি. সেয্যথাপি, আৱুসো, কাড়পক্খে চন্দস্স যা ৰত্তি ৱা দিৱসো ৱা আগচ্ছতি, হাযতেৱ ৱণ্ণেন হাযতি মণ্ডলেন হাযতি আভায হাযতি আৰোহপৰিণাহেন; এৱমেৱং খো, আৱুসো, যস্স কস্সচি সদ্ধা নত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, হিৰী নত্থি… ওত্তপ্পং নত্থি… ৱীৰিযং নত্থি… পঞ্ঞা নত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, তস্স যা ৰত্তি ৱা দিৱসো ৱা আগচ্ছতি, হানিযেৱ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু নো ৱুদ্ধি.

‘‘অস্সদ্ধো পুৰিসপুগ্গলো’তি, আৱুসো, পৰিহানমেতং; ‘অহিৰিকো পুৰিসপুগ্গলো’তি, আৱুসো, পৰিহানমেতং; ‘অনোত্তপ্পী পুৰিসপুগ্গলো’তি, আৱুসো, পৰিহানমেতং; ‘কুসীতো পুৰিসপুগ্গলো’তি, আৱুসো, পৰিহানমেতং; ‘দুপ্পঞ্ঞো পুৰিসপুগ্গলো’তি, আৱুসো, পৰিহানমেতং; ‘কোধনো পুৰিসপুগ্গলো’তি, আৱুসো, পৰিহানমেতং; ‘উপনাহী পুৰিসপুগ্গলো’তি, আৱুসো, পৰিহানমেতং; ‘পাপিচ্ছো পুৰিসপুগ্গলো’তি, আৱুসো, পৰিহানমেতং; ‘পাপমিত্তো পুৰিসপুগ্গলো’তি, আৱুসো, পৰিহানমেতং; ‘মিচ্ছাদিট্ঠিকো পুৰিসপুগ্গলো’তি, আৱুসো, পৰিহানমেতং.

‘‘যস্স কস্সচি, আৱুসো, সদ্ধা অত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, হিৰী অত্থি… ওত্তপ্পং অত্থি… পঞ্ঞা অত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, তস্স যা ৰত্তি ৱা দিৱসো ৱা আগচ্ছতি, ৱুদ্ধিযেৱ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু নো পৰিহানি. সেয্যথাপি, আৱুসো, জুণ্হপক্খে চন্দস্স যা ৰত্তি ৱা দিৱসো ৱা আগচ্ছতি, ৱড্ঢতেৱ ৱণ্ণেন ৱড্ঢতি মণ্ডলেন ৱড্ঢতি আভায ৱড্ঢতি আৰোহপৰিণাহেন; এৱমেৱং খো, আৱুসো, যস্স কস্সচি সদ্ধা অত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, হিৰী অত্থি… ওত্তপ্পং অত্থি… ৱীৰিযং অত্থি… পঞ্ঞা অত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, তস্স যা ৰত্তি ৱা দিৱসো ৱা আগচ্ছতি, ৱুদ্ধিযেৱ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু নো পৰিহানি.

‘‘‘সদ্ধো পুৰিসপুগ্গলো’তি, আৱুসো, অপৰিহানমেতং; ‘হিৰীমা পুৰিসপুগ্গলো’তি, আৱুসো, অপৰিহানমেতং; ‘ওত্তপ্পী পুৰিসপুগ্গলো’তি, আৱুসো, অপৰিহানমেতং; ‘আৰদ্ধৱীৰিযো পুৰিসপুগ্গলো’তি, আৱুসো, অপৰিহানমেতং; ‘পঞ্ঞৱা পুৰিসপুগ্গলো’তি, আৱুসো, অপৰিহানমেতং; ‘অক্কোধনো পুৰিসপুগ্গলো’তি, আৱুসো, অপৰিহানমেতং; ‘অনুপনাহী পুৰিসপুগ্গলো’তি, আৱুসো, অপৰিহানমেতং; ‘অপ্পিচ্ছো পুৰিসপুগ্গলো’তি, আৱুসো, অপৰিহানমেতং; ‘কল্যাণমিত্তো পুৰিসপুগ্গলো’তি, আৱুসো, অপৰিহানমেতং; ‘সম্মাদিট্ঠিকো পুৰিসপুগ্গলো’তি, আৱুসো, অপৰিহানমেত’’ন্তি.

অথ খো ভগৱা পচ্চুট্ঠায আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং আমন্তেসি – ‘‘সাধু সাধু, সাৰিপুত্ত! যস্স কস্সচি, সাৰিপুত্ত, সদ্ধা নত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, হিৰী নত্থি… ওত্তপ্পং নত্থি… ৱীৰিযং নত্থি… পঞ্ঞা নত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, তস্স যা ৰত্তি ৱা দিৱসো ৱা আগচ্ছতি, হানিযেৱ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু নো ৱুদ্ধি. সেয্যথাপি, সাৰিপুত্ত, কাড়পক্খে চন্দস্স যা ৰত্তি ৱা দিৱসো ৱা আগচ্ছতি, হাযতেৱ ৱণ্ণেন হাযতি মণ্ডলেন হাযতি আভায হাযতি আৰোহপৰিণাহেন; এৱমেৱং খো, সাৰিপুত্ত, যস্স কস্সচি সদ্ধা নত্থি কুসলেসু ধম্মেসু…পে… পঞ্ঞা নত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, তস্স যা ৰত্তি ৱা দিৱসো ৱা …পে… নো ৱুদ্ধি.

‘‘‘অস্সদ্ধো পুৰিসপুগ্গলো’তি, সাৰিপুত্ত, পৰিহানমেতং; অহিৰিকো… অনোত্তপ্পী… কুসীতো… দুপ্পঞ্ঞো… কোধনো… উপনাহী… পাপিচ্ছো… পাপমিত্তো… ‘মিচ্ছাদিট্ঠিকো পুৰিসপুগ্গলো’তি, সাৰিপুত্ত, পৰিহানমেতং.

‘‘যস্স কস্সচি, সাৰিপুত্ত, সদ্ধা অত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, হিৰী অত্থি… ওত্তপ্পং অত্থি… ৱীৰিযং অত্থি… পঞ্ঞা অত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, তস্স যা ৰত্তি ৱা দিৱসো ৱা আগচ্ছতি, ৱুদ্ধিযেৱ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু নো পৰিহানি. সেয্যথাপি, সাৰিপুত্ত, জুণ্হপক্খে চন্দস্স যা ৰত্তি ৱা দিৱসো ৱা আগচ্ছতি, ৱড্ঢতেৱ ৱণ্ণেন ৱড্ঢতি মণ্ডলেন ৱড্ঢতি আভায ৱড্ঢতি আৰোহপৰিণাহেন; এৱমেৱং খো, সাৰিপুত্ত, যস্স কস্সচি সদ্ধা অত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, হিৰী অত্থি… ওত্তপ্পং অত্থি… ৱীৰিযং অত্থি… পঞ্ঞা অত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, তস্স যা ৰত্তি ৱা দিৱসো ৱা আগচ্ছতি, ৱুদ্ধিযেৱ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু নো পৰিহানি.

‘‘‘সদ্ধো পুৰিসপুগ্গলো’তি, সাৰিপুত্ত, অপৰিহানমেতং; হিৰীমা… ওত্তপ্পী… আৰদ্ধৱীৰিযো… পঞ্ঞৱা… অক্কোধনো… অনুপনাহী… অপ্পিচ্ছো… কল্যাণমিত্তো… ‘সম্মাদিট্ঠিকো পুৰিসপুগ্গলো’তি, সাৰিপুত্ত, অপৰিহানমেত’’ন্তি. সত্তমং.

৮. দুতিযনড়কপানসুত্তং

৬৮. একং সমযং ভগৱা নড়কপানে ৱিহৰতি পলাসৱনে. তেন খো পন সমযেন ভগৱা তদহুপোসথে ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো নিসিন্নো হোতি. অথ খো ভগৱা বহুদেৱ ৰত্তিং ভিক্খূনং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেত্ৱা সমাদপেত্ৱা সমুত্তেজেত্ৱা সম্পহংসেত্ৱা তুণ্হীভূতং তুণ্হীভূতং ভিক্খুসঙ্ঘং অনুৱিলোকেত্ৱা আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং আমন্তেসি –

‘‘ৱিগতথিনমিদ্ধো খো, সাৰিপুত্ত, ভিক্খুসঙ্ঘো. পটিভাতু তং, সাৰিপুত্ত, ভিক্খূনং ধম্মী কথা. পিট্ঠি মে আগিলাযতি; তমহং আযমিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা সাৰিপুত্তো ভগৱতো পচ্চস্সোসি.

অথ খো ভগৱা চতুগ্গুণং সঙ্ঘাটিং পঞ্ঞাপেত্ৱা দক্খিণেন পস্সেন সীহসেয্যং কপ্পেসি পাদে পাদং অচ্চাধায সতো সম্পজানো উট্ঠানসঞ্ঞং মনসি কৰিত্ৱা. তত্ৰ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘আৱুসো, ভিক্খৱে’’তি! ‘‘আৱুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স পচ্চস্সোসুং. আযস্মা সাৰিপুত্তো এতদৱোচ –

‘‘যস্স কস্সচি, আৱুসো, সদ্ধা নত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, হিৰী নত্থি… ওত্তপ্পং নত্থি… ৱীৰিযং নত্থি… পঞ্ঞা নত্থি… সোতাৱধানং নত্থি… ধম্মধাৰণা নত্থি… অত্থূপপৰিক্খা নত্থি… ধম্মানুধম্মপ্পটিপত্তি নত্থি… অপ্পমাদো নত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, তস্স যা ৰত্তি ৱা দিৱসো ৱা আগচ্ছতি, হানিযেৱ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু নো ৱুদ্ধি. সেয্যথাপি, আৱুসো, কাড়পক্খে চন্দস্স যা ৰত্তি ৱা দিৱসো ৱা আগচ্ছতি, হাযতেৱ ৱণ্ণেন হাযতি মণ্ডলেন হাযতি আভায হাযতি আৰোহপৰিণাহেন; এৱমেৱং খো, আৱুসো, যস্স কস্সচি সদ্ধা নত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, হিৰী নত্থি… ওত্তপ্পং নত্থি… ৱীৰিযং নত্থি… পঞ্ঞা নত্থি… সোতাৱধানং নত্থি… ধম্মধাৰণা নত্থি… অত্থূপপৰিক্খা নত্থি… ধম্মানুধম্মপ্পটিপত্তি নত্থি… অপ্পমাদো নত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, তস্স যা ৰত্তি ৱা দিৱসো ৱা আগচ্ছতি, হানিযেৱ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু নো ৱুদ্ধি.

‘‘যস্স কস্সচি, আৱুসো, সদ্ধা অত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, হিৰী অত্থি… ওত্তপ্পং অত্থি… ৱীৰিযং অত্থি… পঞ্ঞা অত্থি… সোতাৱধানং অত্থি… ধম্মধাৰণা অত্থি… অত্থূপপৰিক্খা অত্থি… ধম্মানুধম্মপ্পটিপত্তি অত্থি… অপ্পমাদো অত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, তস্স যা ৰত্তি ৱা দিৱসো ৱা আগচ্ছতি, ৱুদ্ধিযেৱ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু নো পৰিহানি. সেয্যথাপি, আৱুসো, জুণ্হপক্খে চন্দস্স যা ৰত্তি ৱা দিৱসো ৱা আগচ্ছতি, ৱড্ঢতেৱ ৱণ্ণেন ৱড্ঢতি মণ্ডলেন ৱড্ঢতি আভায ৱড্ঢতি আৰোহপৰিণাহেন; এৱমেৱং খো, আৱুসো, যস্স কস্সচি সদ্ধা অত্থি কুসলেসু ধম্মেসু…পে… অপ্পমাদো অত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, তস্স যা ৰত্তি ৱা দিৱসো ৱা আগচ্ছতি, ৱুদ্ধিযেৱ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু নো পৰিহানী’’তি.

অথ খো ভগৱা পচ্চুট্ঠায আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং আমন্তেসি – ‘‘সাধু সাধু, সাৰিপুত্ত! যস্স কস্সচি, সাৰিপুত্ত, সদ্ধা নত্থি কুসলেসু ধম্মেসু হিৰী নত্থি… ওত্তপ্পং নত্থি… পঞ্ঞা নত্থি… ৱীৰিযং নত্থি… সোতাৱধানং নত্থি… ধম্মধাৰণা নত্থি… অত্থূপপৰিক্খা নত্থি… ধম্মানুধম্মপ্পটিপত্তি নত্থি… অপ্পমাদো নত্থি কুসলেসু ধম্মেসু তস্স যা ৰত্তি ৱা দিৱসো ৱা আগচ্ছতি, হানিযেৱ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু নো ৱুদ্ধি. সেয্যথাপি, সাৰিপুত্ত, কাড়পক্খে চন্দস্স যা ৰত্তি ৱা দিৱসো ৱা আগচ্ছতি, হাযতেৱ ৱণ্ণেন হাযতি মণ্ডলেন হাযতি আভায হাযতি আৰোহপৰিণাহেন; এৱমেৱং খো, সাৰিপুত্ত, যস্স কস্সচি সদ্ধা নত্থি কুসলেসু ধম্মেসু…পে… অপ্পমাদো নত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, তস্স যা ৰত্তি ৱা দিৱসো ৱা আগচ্ছতি, হানিযেৱ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু নো ৱুদ্ধি.

‘‘যস্স কস্সচি, সাৰিপুত্ত, সদ্ধা অত্থি কুসলেসু ধম্মেসু হিৰী অত্থি… ওত্তপ্পং অত্থি… ৱীৰিযং অত্থি… পঞ্ঞা অত্থি… সোতাৱধানং অত্থি… ধম্মধাৰণা অত্থি… অত্থূপপৰিক্খা অত্থি… ধম্মানুধম্মপ্পটিপত্তি অত্থি… অপ্পমাদো অত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, তস্স যা ৰত্তি ৱা দিৱসো ৱা আগচ্ছতি, ৱুদ্ধিযেৱ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু নো পৰিহানি. সেয্যথাপি, সাৰিপুত্ত, জুণ্হপক্খে চন্দস্স যা ৰত্তি ৱা দিৱসো ৱা আগচ্ছতি, ৱড্ঢতেৱ ৱণ্ণেন ৱড্ঢতি মণ্ডলেন ৱড্ঢতি আভায ৱড্ঢতি আৰোহপৰিণাহেন; এৱমেৱং খো, সাৰিপুত্ত, যস্স কস্সচি সদ্ধা অত্থি কুসলেসু ধম্মেসু…পে… অপ্পমাদো অত্থি কুসলেসু ধম্মেসু, তস্স যা ৰত্তি ৱা দিৱসো ৱা আগচ্ছতি, ৱুদ্ধিযেৱ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু নো পৰিহানী’’তি. অট্ঠমং.

৯. পঠমকথাৱত্থুসুত্তং

৬৯. একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা ভিক্খূ পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তা উপট্ঠানসালাযং সন্নিসিন্না সন্নিপতিতা অনেকৱিহিতং তিৰচ্ছানকথং অনুযুত্তা ৱিহৰন্তি, সেয্যথিদং – [দী. নি. ১.১৭; ম. নি. ২.২২৩; সং. নি. ৫.১০৮০; পাচি. ৫০৮] ৰাজকথং চোৰকথং মহামত্তকথং সেনাকথং ভযকথং যুদ্ধকথং অন্নকথং পানকথং ৱত্থকথং সযনকথং মালাকথং গন্ধকথং ঞাতিকথং যানকথং গামকথং নিগমকথং নগৰকথং জনপদকথং ইত্থিকথং [ইত্থিকথং পুৰিসকথং (ক.) ম. নি. অট্ঠ. ২.২২৩ পস্সিতব্বং] সূৰকথং ৱিসিখাকথং কুম্ভট্ঠানকথং পুব্বপেতকথং নানত্তকথং লোকক্খাযিকং সমুদ্দক্খাযিকং ইতিভৱাভৱকথং ইতি ৱাতি.

অথ খো ভগৱা সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো যেন উপট্ঠানসালা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না সন্নিপতিতা, কা চ পন ৱো অন্তৰাকথা ৱিপ্পকতা’’তি?

‘‘ইধ মযং, ভন্তে, পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তা উপট্ঠানসালাযং সন্নিসিন্না সন্নিপতিতা অনেকৱিহিতং তিৰচ্ছানকথং অনুযুত্তা ৱিহৰাম, সেয্যথিদং – ৰাজকথং চোৰকথং…পে… ইতিভৱাভৱকথং ইতি ৱা’’তি. ‘‘ন খো পনেতং, ভিক্খৱে, তুম্হাকং পতিৰূপং কুলপুত্তানং সদ্ধায অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতানং, যং তুম্হে অনেকৱিহিতং তিৰচ্ছানকথং অনুযুত্তা ৱিহৰেয্যাথ, সেয্যথিদং – ৰাজকথং চোৰকথং মহামত্তকথং সেনাকথং ভযকথং যুদ্ধকথং অন্নকথং পানকথং ৱত্থকথং সযনকথং মালাকথং গন্ধকথং ঞাতিকথং যানকথং গামকথং নিগমকথং নগৰকথং জনপদকথং ইত্থিকথং সূৰকথং ৱিসিখাকথং কুম্ভট্ঠানকথং পুব্বপেতকথং নানত্তকথং লোকক্খাযিকং সমুদ্দক্খাযিকং ইতিভৱাভৱকথং ইতি ৱাতি.

‘‘দসযিমানি, ভিক্খৱে, কথাৱত্থূনি. কতমানি দস? অপ্পিচ্ছকথা, সন্তুট্ঠিকথা, পৱিৱেককথা, অসংসগ্গকথা, ৱীৰিযাৰম্ভকথা, সীলকথা, সমাধিকথা, পঞ্ঞাকথা, ৱিমুত্তিকথা, ৱিমুত্তিঞাণদস্সনকথাতি – ইমানি খো, ভিক্খৱে, দস কথাৱত্থূনি.

‘‘ইমেসং চে তুম্হে, ভিক্খৱে, দসন্নং কথাৱত্থূনং উপাদাযুপাদায কথং কথেয্যাথ, ইমেসম্পি চন্দিমসূৰিযানং এৱংমহিদ্ধিকানং এৱংমহানুভাৱানং তেজসা তেজং পৰিযাদিযেয্যাথ, কো পন ৱাদো অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকান’’ন্তি! নৱমং.

১০. দুতিযকথাৱত্থুসুত্তং

৭০. একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা ভিক্খূ পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তা উপট্ঠানসালাযং সন্নিসিন্না সন্নিপতিতা অনেকৱিহিতং তিৰচ্ছানকথং অনুযুত্তা ৱিহৰন্তি, সেয্যথিদং – ৰাজকথং চোৰকথং মহামত্তকথং…পে… ইতিভৱাভৱকথং ইতি ৱাতি.

‘‘দসযিমানি, ভিক্খৱে, পাসংসানি ঠানানি. কতমানি দস? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অত্তনা চ অপ্পিচ্ছো হোতি, অপ্পিচ্ছকথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা হোতি. ‘অপ্পিচ্ছো ভিক্খু অপ্পিচ্ছকথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা’তি পাসংসমেতং ঠানং.

‘‘অত্তনা চ সন্তুট্ঠো হোতি, সন্তুট্ঠিকথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা হোতি. ‘সন্তুট্ঠো ভিক্খু সন্তুট্ঠিকথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা’তি পাসংসমেতং ঠানং.

‘‘অত্তনা চ পৱিৱিত্তো হোতি, পৱিৱেককথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা হোতি. ‘পৱিৱিত্তো ভিক্খু পৱিৱেককথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা’তি পাসংসমেতং ঠানং.

‘‘অত্তনা চ অসংসট্ঠো হোতি, অসংসট্ঠকথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা হোতি. ‘অসংসট্ঠো ভিক্খু অসংসট্ঠকথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা’তি পাসংসমেতং ঠানং.

‘‘অত্তনা চ আৰদ্ধৱীৰিযো হোতি, ৱীৰিযাৰম্ভকথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা হোতি. ‘আৰদ্ধৱীৰিযো ভিক্খু ৱীৰিযাৰম্ভকথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা’তি পাসংসমেতং ঠানং.

‘‘অত্তনা চ সীলসম্পন্নো হোতি, সীলসম্পদাকথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা হোতি. ‘সীলসম্পন্নো ভিক্খু সীলসম্পদাকথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা’তি পাসংসমেতং ঠানং.

‘‘অত্তনা চ সমাধিসম্পন্নো হোতি, সমাধিসম্পদাকথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা হোতি. ‘সমাধিসম্পন্নো ভিক্খু সমাধিসম্পদাকথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা’তি পাসংসমেতং ঠানং.

‘‘অত্তনা চ পঞ্ঞাসম্পন্নো হোতি, পঞ্ঞাসম্পদাকথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা হোতি. ‘পঞ্ঞাসম্পন্নো ভিক্খু পঞ্ঞাসম্পদাকথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা’তি পাসংসমেতং ঠানং.

‘‘অত্তনা চ ৱিমুত্তিসম্পন্নো হোতি, ৱিমুত্তিসম্পদাকথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা হোতি. ‘ৱিমুত্তিসম্পন্নো ভিক্খু ৱিমুত্তিসম্পদাকথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা’তি পাসংসমেতং ঠানং.

‘‘অত্তনা চ ৱিমুত্তিঞাণদস্সনসম্পন্নো হোতি, ৱিমুত্তিঞাণদস্সনসম্পদাকথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা হোতি. ‘ৱিমুত্তিঞাণদস্সনসম্পন্নো ভিক্খু ৱিমুত্তিঞাণদস্সনসম্পদাকথঞ্চ ভিক্খূনং কত্তা’তি পাসংসমেতং ঠানং. ইমানি খো, ভিক্খৱে, দস পাসংসানি ঠানানী’’তি. দসমং.

যমকৱগ্গো দুতিযো.