(৬) ১. সচিত্তৱগ্গো
১. সচিত্তসুত্তং
৫১. একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৱো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –
‘‘নো চে, ভিক্খৱে, ভিক্খু পৰচিত্তপৰিযাযকুসলো হোতি, অথ ‘সচিত্তপৰিযাযকুসলো ভৱিস্সামী’তি [ভৱিস্সামাতি (স্যা.)] – এৱঞ্হি ৱো, ভিক্খৱে, সিক্খিতব্বং.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সচিত্তপৰিযাযকুসলো হোতি? সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, ইত্থী ৱা পুৰিসো ৱা দহৰো যুৱা মণ্ডনকজাতিকো আদাসে ৱা পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অচ্ছে ৱা উদকপত্তে সকং মুখনিমিত্তং পচ্চৱেক্খমানো সচে তত্থ পস্সতি ৰজং ৱা অঙ্গণং ৱা, তস্সেৱ ৰজস্স ৱা অঙ্গণস্স ৱা পহানায ৱাযমতি. নো চে তত্থ পস্সতি ৰজং ৱা অঙ্গণং ৱা, তেনেৱত্তমনো হোতি পৰিপুণ্ণসঙ্কপ্পো – ‘লাভা ৱত মে, পৰিসুদ্ধং ৱত মে’তি. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো পচ্চৱেক্খণা বহুকাৰা [ভিক্খু পচ্চৱেক্খমানো বহুকাৰো (ক.)] হোতি কুসলেসু ধম্মেসু – ‘অভিজ্ঝালু নু খো বহুলং ৱিহৰামি, অনভিজ্ঝালু নু খো বহুলং ৱিহৰামি, ব্যাপন্নচিত্তো নু খো বহুলং ৱিহৰামি, অব্যাপন্নচিত্তো নু খো বহুলং ৱিহৰামি, থিনমিদ্ধপৰিযুট্ঠিতো নু খো বহুলং ৱিহৰামি, ৱিগতথিনমিদ্ধো নু খো বহুলং ৱিহৰামি, উদ্ধতো নু খো বহুলং ৱিহৰামি, অনুদ্ধতো নু খো বহুলং ৱিহৰামি, ৱিচিকিচ্ছো নু খো বহুলং ৱিহৰামি, তিণ্ণৱিচিকিচ্ছো নু খো বহুলং ৱিহৰামি, কোধনো নু খো বহুলং ৱিহৰামি, অক্কোধনো নু খো বহুলং ৱিহৰামি, সংকিলিট্ঠচিত্তো নু খো বহুলং ৱিহৰামি, অসংকিলিট্ঠচিত্তো নু খো বহুলং ৱিহৰামি, সাৰদ্ধকাযো নু খো বহুলং ৱিহৰামি, অসাৰদ্ধকাযো নু খো বহুলং ৱিহৰামি, কুসীতো নু খো বহুলং ৱিহৰামি, আৰদ্ধৱীৰিযো নু খো বহুলং ৱিহৰামি, অসমাহিতো নু খো বহুলং ৱিহৰামি, সমাহিতো নু খো বহুলং ৱিহৰামী’তি.
‘‘সচে, ভিক্খৱে, ভিক্খু পচ্চৱেক্খমানো এৱং জানাতি – ‘অভিজ্ঝালু বহুলং ৱিহৰামি, ব্যাপন্নচিত্তো বহুলং ৱিহৰামি, থিনমিদ্ধপৰিযুট্ঠিতো বহুলং ৱিহৰামি, উদ্ধতো বহুলং ৱিহৰামি, ৱিচিকিচ্ছো বহুলং ৱিহৰামি, কোধনো বহুলং ৱিহৰামি, সংকিলিট্ঠচিত্তো বহুলং ৱিহৰামি, সাৰদ্ধকাযো বহুলং ৱিহৰামি, কুসীতো বহুলং ৱিহৰামি, অসমাহিতো বহুলং ৱিহৰামী’তি, তেন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা তেসংযেৱ পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায অধিমত্তো ছন্দো চ ৱাযামো চ উস্সাহো চ উস্সোড়্হী চ অপ্পটিৱানী চ সতি চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ কৰণীযং. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, আদিত্তচেলো ৱা আদিত্তসীসো ৱা. তস্সেৱ চেলস্স ৱা সীসস্স ৱা নিব্বাপনায অধিমত্তং ছন্দঞ্চ ৱাযামঞ্চ উস্সাহঞ্চ উস্সোড়্হিঞ্চ অপ্পটিৱানিঞ্চ সতিঞ্চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ কৰেয্য. এৱমেৱং খো তেন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা তেসংযেৱ পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায অধিমত্তো ছন্দো চ ৱাযামো চ উস্সাহো চ উস্সোড়্হী চ অপ্পটিৱানী চ সতি চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ কৰণীযং.
‘‘সচে পন, ভিক্খৱে, ভিক্খু পচ্চৱেক্খমানো এৱং জানাতি – ‘অনভিজ্ঝালু বহুলং ৱিহৰামি, অব্যাপন্নচিত্তো বহুলং ৱিহৰামি, ৱিগতথিনমিদ্ধো বহুলং ৱিহৰামি, অনুদ্ধতো বহুলং ৱিহৰামি, তিণ্ণৱিচিকিচ্ছো বহুলং ৱিহৰামি, অক্কোধনো বহুলং ৱিহৰামি, অসংকিলিট্ঠচিত্তো বহুলং ৱিহৰামি, অসাৰদ্ধকাযো বহুলং ৱিহৰামি, আৰদ্ধৱীৰিযো বহুলং ৱিহৰামি, সমাহিতো বহুলং ৱিহৰামী’তি, তেন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা তেসুযেৱ কুসলেসু ধম্মেসু পতিট্ঠায উত্তৰি আসৱানং খযায যোগো কৰণীযো’’তি. পঠমং.
২. সাৰিপুত্তসুত্তং
৫২. তত্ৰ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘আৱুসো ভিক্খৱে’’তি. ‘‘আৱুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স পচ্চস্সোসুং. আযস্মা সাৰিপুত্তো এতদৱোচ –
‘‘নো চে, আৱুসো, ভিক্খু পৰচিত্তপৰিযাযকুসলো হোতি, অথ ‘সচিত্তপৰিযাযকুসলো ভৱিস্সামী’তি – এৱঞ্হি ৱো, আৱুসো, সিক্খিতব্বং.
‘‘কথঞ্চাৱুসো, ভিক্খু সচিত্তপৰিযাযকুসলো হোতি? সেয্যথাপি, আৱুসো, ইত্থী ৱা পুৰিসো ৱা দহৰো যুৱা মণ্ডনকজাতিকো আদাসে ৱা পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অচ্ছে ৱা উদপত্তে সকং মুখনিমিত্তং পচ্চৱেক্খমানো সচে তত্থ পস্সতি ৰজং ৱা অঙ্গণং ৱা, তস্সেৱ ৰজস্স ৱা অঙ্গণস্স ৱা পহানায ৱাযমতি. নো চে তত্থ পস্সতি ৰজং ৱা অঙ্গণং ৱা, তেনেৱত্তমনো হোতি পৰিপুণ্ণসঙ্কপ্পো – ‘লাভা ৱত মে, পৰিসুদ্ধং ৱত মে’তি.
এৱমেৱং খো, আৱুসো, ভিক্খুনো পচ্চৱেক্খণা বহুকাৰা হোতি কুসলেসু ধম্মেসু – ‘অভিজ্ঝালু নু খো বহুলং ৱিহৰামি, অনভিজ্ঝালু নু খো বহুলং ৱিহৰামি, ব্যাপন্নচিত্তো নু খো বহুলং ৱিহৰামি, অব্যাপন্নচিত্তো নু খো বহুলং ৱিহৰামি, থিনমিদ্ধপৰিযুট্ঠিতো নু খো বহুলং ৱিহৰামি, ৱিগতথিনমিদ্ধো নু খো বহুলং ৱিহৰামি, উদ্ধতো নু খো বহুলং ৱিহৰামি, অনুদ্ধতো নু খো বহুলং ৱিহৰামি, ৱিচিকিচ্ছো নু খো বহুলং ৱিহৰামি, তিণ্ণৱিচিকিচ্ছো নু খো বহুলং ৱিহৰামি, কোধনো নু খো বহুলং ৱিহৰামি, অক্কোধনো নু খো বহুলং ৱিহৰামি, সংকিলিট্ঠচিত্তো নু খো বহুলং ৱিহৰামি, অসংকিলিট্ঠচিত্তো নু খো বহুলং ৱিহৰামি, সাৰদ্ধকাযো নু খো বহুলং ৱিহৰামি, অসাৰদ্ধকাযো নু খো বহুলং ৱিহৰামি, কুসীতো নু খো বহুলং ৱিহৰামি, আৰদ্ধৱীৰিযো নু খো বহুলং ৱিহৰামি, সমাহিতো নু খো বহুলং ৱিহৰামি, অসমাহিতো নু খো বহুলং ৱিহৰামী’তি.
‘‘সচে, আৱুসো, ভিক্খু পচ্চৱেক্খমানো এৱং জানাতি – ‘অভিজ্ঝালু বহুলং ৱিহৰামি…পে… অসমাহিতো বহুলং ৱিহৰামী’তি, তেনাৱুসো, ভিক্খুনা তেসংযেৱ পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায অধিমত্তো ছন্দো চ ৱাযামো চ উস্সাহো চ উস্সোড়্হী চ অপ্পটিৱানী চ সতি চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ কৰণীযং. সেয্যথাপি, আৱুসো, আদিত্তচেলো ৱা আদিত্তসীসো ৱা. তস্সেৱ চেলস্স ৱা সীসস্স ৱা নিব্বাপনায অধিমত্তং ছন্দঞ্চ ৱাযামঞ্চ উস্সাহঞ্চ উস্সোড়্হিঞ্চ অপ্পটিৱানিঞ্চ সতিঞ্চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ কৰেয্য. এৱমেৱং খো, আৱুসো, তেন ভিক্খুনা তেসংযেৱ পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায অধিমত্তো ছন্দো চ ৱাযামো চ উস্সাহো চ উস্সোড়্হী চ অপ্পটিৱানী চ সতি চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ কৰণীযং.
‘‘সচে পনাৱুসো, ভিক্খু পচ্চৱেক্খমানো এৱং জানাতি – ‘অনভিজ্ঝালু বহুলং ৱিহৰামি…পে… সমাহিতো বহুলং ৱিহৰামী’তি, তেনাৱুসো, ভিক্খুনা তেসুযেৱ কুসলেসু ধম্মেসু পতিট্ঠায উত্তৰি আসৱানং খযায যোগো কৰণীযো’’তি. দুতিযং.
৩. ঠিতিসুত্তং
৫৩. ‘‘ঠিতিম্পাহং, ভিক্খৱে, ন ৱণ্ণযামি কুসলেসু ধম্মেসু, পগেৱ পৰিহানিং. ৱুড্ঢিঞ্চ খো অহং, ভিক্খৱে, ৱণ্ণযামি কুসলেসু ধম্মেসু, নো ঠিতিং নো হানিং.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, হানি হোতি কুসলেসু ধম্মেসু, নো ঠিতি নো ৱুড্ঢি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু যত্তকো হোতি সদ্ধায সীলেন সুতেন চাগেন পঞ্ঞায পটিভানেন, তস্স তে ধম্মা নেৱ তিট্ঠন্তি নো ৱড্ঢন্তি. হানিমেতং, ভিক্খৱে, ৱদামি কুসলেসু ধম্মেসু, নো ঠিতিং নো ৱুড্ঢিং. এৱং খো, ভিক্খৱে, হানি হোতি কুসলেসু ধম্মেসু, নো ঠিতি নো ৱুড্ঢি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে ঠিতি হোতি কুসলেসু ধম্মেসু, নো হানি নো ৱুড্ঢি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু যত্তকো হোতি সদ্ধায সীলেন সুতেন চাগেন পঞ্ঞায পটিভানেন, তস্স তে ধম্মা নেৱ হাযন্তি নো ৱড্ঢন্তি. ঠিতিমেতং, ভিক্খৱে, ৱদামি কুসলেসু ধম্মেসু, নো হানিং নো ৱুড্ঢিং. এৱং খো, ভিক্খৱে, ঠিতি হোতি কুসলেসু ধম্মেসু, নো ৱুড্ঢি নো হানি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ৱুড্ঢি হোতি কুসলেসু ধম্মেসু, নো ঠিতি নো হানি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু যত্তকো হোতি সদ্ধায সীলেন সুতেন চাগেন পঞ্ঞায পটিভানেন, তস্স তে ধম্মা নেৱ তিট্ঠন্তি নো হাযন্তি. ৱুড্ঢিমেতং, ভিক্খৱে, ৱদামি কুসলেসু ধম্মেসু, নো ঠিতিং নো হানিং. এৱং খো, ভিক্খৱে, ৱুড্ঢি হোতি কুসলেসু ধম্মেসু, নো ঠিতি নো হানি.
‘‘নো চে, ভিক্খৱে, ভিক্খু পৰচিত্তপৰিযাযকুসলো হোতি, অথ ‘সচিত্তপৰিযাযকুসলো ভৱিস্সামী’তি – এৱঞ্হি ৱো, ভিক্খৱে, সিক্খিতব্বং.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সচিত্তপৰিযাযকুসলো হোতি? সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, ইত্থী ৱা পুৰিসো ৱা দহৰো যুৱা মণ্ডনকজাতিকো আদাসে ৱা পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অচ্ছে ৱা উদপত্তে সকং মুখনিমিত্তং পচ্চৱেক্খমানো সচে তত্থ পস্সতি ৰজং ৱা অঙ্গণং ৱা, তস্সেৱ ৰজস্স ৱা অঙ্গণস্স ৱা পহানায ৱাযমতি. নো চে তত্থ পস্সতি ৰজং ৱা অঙ্গণং ৱা, তেনেৱত্তমনো হোতি পৰিপুণ্ণসঙ্কপ্পো – ‘লাভা ৱত মে, পৰিসুদ্ধং ৱত মে’তি. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো পচ্চৱেক্খণা বহুকাৰা হোতি কুসলেসু ধম্মেসু – ‘অভিজ্ঝালু নু খো বহুলং ৱিহৰামি, অনভিজ্ঝালু নু খো বহুলং ৱিহৰামি, ব্যাপন্নচিত্তো নু খো বহুলং ৱিহৰামি, অব্যাপন্নচিত্তো নু খো বহুলং ৱিহৰামি, থিনমিদ্ধপৰিযুট্ঠিতো নু খো বহুলং ৱিহৰামি, ৱিগতথিনমিদ্ধো নু খো বহুলং ৱিহৰামি, উদ্ধতো নু খো বহুলং ৱিহৰামি, অনুদ্ধতো নু খো বহুলং ৱিহৰামি, ৱিচিকিচ্ছো নু খো বহুলং ৱিহৰামি, তিণ্ণৱিচিকিচ্ছো নু খো বহুলং ৱিহৰামি, কোধনো নু খো বহুলং ৱিহৰামি, অক্কোধনো নু খো বহুলং ৱিহৰামি, সংকিলিট্ঠচিত্তো নু খো বহুলং ৱিহৰামি, অসংকিলিট্ঠচিত্তো নু খো বহুলং ৱিহৰামি, সাৰদ্ধকাযো নু খো বহুলং ৱিহৰামি, অসাৰদ্ধকাযো নু খো বহুলং ৱিহৰামি, কুসীতো নু খো বহুলং ৱিহৰামি, আৰদ্ধৱীৰিযো নু খো বহুলং ৱিহৰামি, সমাহিতো নু খো বহুলং ৱিহৰামি, অসমাহিতো নু খো বহুলং ৱিহৰামী’তি.
‘‘সচে, ভিক্খৱে, ভিক্খু পচ্চৱেক্খমানো এৱং জানাতি – ‘অভিজ্ঝালু বহুলং ৱিহৰামি, ব্যাপন্নচিত্তো বহুলং ৱিহৰামি, থিনমিদ্ধপৰিযুট্ঠিতো বহুলং ৱিহৰামি, উদ্ধতো বহুলং ৱিহৰামি, ৱিচিকিচ্ছো বহুলং ৱিহৰামি, কোধনো বহুলং ৱিহৰামি, সংকিলিট্ঠচিত্তো বহুলং ৱিহৰামি, সাৰদ্ধকাযো বহুলং ৱিহৰামি, কুসীতো বহুলং ৱিহৰামি, অসমাহিতো বহুলং ৱিহৰামী’তি, তেন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা তেসংযেৱ পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায অধিমত্তো ছন্দো চ ৱাযামো চ উস্সাহো চ উস্সোড়্হী চ অপ্পটিৱানী চ সতি চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ কৰণীযং. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, আদিত্তচেলো ৱা আদিত্তসীসো ৱা. তস্সেৱ চেলস্স ৱা সীসস্স ৱা নিব্বাপনায অধিমত্তং ছন্দঞ্চ ৱাযামঞ্চ উস্সাহঞ্চ উস্সোড়্হিঞ্চ অপ্পটিৱানিঞ্চ সতিঞ্চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ কৰেয্য; এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, তেন ভিক্খুনা তেসংযেৱ পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায অধিমত্তো ছন্দো চ ৱাযামো চ উস্সাহো চ উস্সোড়্হী চ অপ্পটিৱানী চ সতি চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ কৰণীযং.
‘‘সচে পন, ভিক্খৱে, ভিক্খু পচ্চৱেক্খমানো এৱং জানাতি – ‘অনভিজ্ঝালু বহুলং ৱিহৰামি, অব্যাপন্নচিত্তো বহুলং ৱিহৰামি, ৱিগতথিনমিদ্ধো বহুলং ৱিহৰামি, অনুদ্ধতো বহুলং ৱিহৰামি, তিণ্ণৱিচিকিচ্ছো বহুলং ৱিহৰামি, অক্কোধনো বহুলং ৱিহৰামি, অসংকিলিট্ঠচিত্তো বহুলং ৱিহৰামি, অসাৰদ্ধকাযো বহুলং ৱিহৰামি, আৰদ্ধৱীৰিযো বহুলং ৱিহৰামি, সমাহিতো বহুলং ৱিহৰামী’তি, তেন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা তেসুযেৱ কুসলেসু ধম্মেসু পতিট্ঠায উত্তৰি আসৱানং খযায যোগো কৰণীযো’’তি. ততিযং.
৪. সমথসুত্তং
৫৪. ‘‘নো চে, ভিক্খৱে, ভিক্খু পৰচিত্তপৰিযাযকুসলো হোতি, অথ ‘সচিত্তপৰিযাযকুসলো ভৱিস্সামী’তি – এৱঞ্হি ৱো, ভিক্খৱে, সিক্খিতব্বং.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সচিত্তপৰিযাযকুসলো হোতি? সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, ইত্থী ৱা পুৰিসো ৱা দহৰো যুৱা মণ্ডনকজাতিকো আদাসে ৱা পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অচ্ছে ৱা উদপত্তে সকং মুখনিমিত্তং পচ্চৱেক্খমানো সচে তত্থ পস্সতি ৰজং ৱা অঙ্গণং ৱা, তস্সেৱ ৰজস্স ৱা অঙ্গণস্স ৱা পহানায ৱাযমতি. নো চে তত্থ পস্সতি ৰজং ৱা অঙ্গণং ৱা, তেনেৱত্তমনো হোতি পৰিপুণ্ণসঙ্কপ্পো – ‘লাভা ৱত মে, পৰিসুদ্ধং ৱত মে’তি. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো পচ্চৱেক্খণা বহুকাৰা হোতি কুসলেসু ধম্মেসু – ‘লাভী নু খোম্হি অজ্ঝত্তং চেতোসমথস্স, ন নু খোম্হি লাভী অজ্ঝত্তং চেতোসমথস্স, লাভী নু খোম্হি অধিপঞ্ঞাধম্মৱিপস্সনায, ন নু খোম্হি লাভী অধিপঞ্ঞাধম্মৱিপস্সনাযা’তি.
‘‘সচে, ভিক্খৱে, ভিক্খু পচ্চৱেক্খমানো এৱং জানাতি – ‘লাভীম্হি অজ্ঝত্তং চেতোসমথস্স, ন লাভী অধিপঞ্ঞাধম্মৱিপস্সনাযা’তি, তেন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা অজ্ঝত্তং চেতোসমথে পতিট্ঠায অধিপঞ্ঞাধম্মৱিপস্সনায যোগো কৰণীযো. সো অপৰেন সমযেন লাভী চেৱ হোতি অজ্ঝত্তং চেতোসমথস্স লাভী চ অধিপঞ্ঞাধম্মৱিপস্সনায.
‘‘সচে পন, ভিক্খৱে, ভিক্খু পচ্চৱেক্খমানো এৱং জানাতি – ‘লাভীম্হি অধিপঞ্ঞাধম্মৱিপস্সনায, ন লাভী অজ্ঝত্তং চেতোসমথস্সা’তি, তেন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা অধিপঞ্ঞাধম্মৱিপস্সনায পতিট্ঠায অজ্ঝত্তং চেতোসমথে যোগো কৰণীযো. সো অপৰেন সমযেন লাভী চেৱ হোতি অধিপঞ্ঞাধম্মৱিপস্সনায লাভী চ অজ্ঝত্তং চেতোসমথস্স.
‘‘সচে, পন, ভিক্খৱে, ভিক্খু পচ্চৱেক্খমানো এৱং জানাতি – ‘ন লাভী অজ্ঝত্তং চেতোসমথস্স, ন লাভী অধিপঞ্ঞাধম্মৱিপস্সনাযা’তি, তেন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা তেসংযেৱ কুসলানং ধম্মানং পটিলাভায অধিমত্তো ছন্দো চ ৱাযামো চ উস্সাহো চ উস্সোড়্হী চ অপ্পটিৱানী চ সতি চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ কৰণীযং. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, আদিত্তচেলো ৱা আদিত্তসীসো ৱা. তস্সেৱ চেলস্স ৱা সীসস্স ৱা নিব্বাপনায অধিমত্তং ছন্দঞ্চ ৱাযামঞ্চ উস্সাহঞ্চ উস্সোড়্হিঞ্চ অপ্পটিৱানিঞ্চ সতিঞ্চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ কৰেয্য. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, তেন ভিক্খুনা তেসংযেৱ কুসলানং ধম্মানং পটিলাভায অধিমত্তো ছন্দো চ ৱাযামো চ উস্সাহো চ উস্সোড়্হী চ অপ্পটিৱানী চ সতি চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ কৰণীযং. সো অপৰেন সমযেন লাভী চেৱ হোতি অজ্ঝত্তং চেতোসমথস্স লাভী চ অধিপঞ্ঞাধম্মৱিপস্সনায.
‘‘সচে পন, ভিক্খৱে, ভিক্খু পচ্চৱেক্খমানো এৱং জানাতি – ‘লাভীম্হি অজ্ঝত্তং চেতোসমথস্স, লাভী অধিপঞ্ঞাধম্মৱিপস্সনাযা’তি, তেন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা তেসুযেৱ কুসলেসু ধম্মেসু পতিট্ঠায উত্তৰি আসৱানং খযায যোগো কৰণীযো.
‘‘চীৱৰম্পাহং, ভিক্খৱে, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি অসেৱিতব্বম্পি. পিণ্ডপাতম্পাহং, ভিক্খৱে, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি অসেৱিতব্বম্পি. সেনাসনম্পাহং, ভিক্খৱে, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি অসেৱিতব্বম্পি. গামনিগমম্পাহং, ভিক্খৱে, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি অসেৱিতব্বম্পি. জনপদপদেসম্পাহং, ভিক্খৱে, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি অসেৱিতব্বম্পি. পুগ্গলম্পাহং, ভিক্খৱে, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি অসেৱিতব্বম্পি.
‘‘‘চীৱৰম্পাহং, ভিক্খৱে, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি অসেৱিতব্বম্পী’তি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? তত্থ যং জঞ্ঞা চীৱৰং – ‘ইদং খো মে চীৱৰং সেৱতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তী’তি, এৱৰূপং চীৱৰং ন সেৱিতব্বং. তত্থ যং জঞ্ঞা চীৱৰং – ‘ইদং খো মে চীৱৰং সেৱতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তী’তি, এৱৰূপং চীৱৰং সেৱিতব্বং. ‘চীৱৰম্পাহং, ভিক্খৱে, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি অসেৱিতব্বম্পী’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.
‘‘‘পিণ্ডপাতম্পাহং, ভিক্খৱে, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি অসেৱিতব্বম্পী’তি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? তত্থ যং জঞ্ঞা পিণ্ডপাতং – ‘ইমং খো মে পিণ্ডপাতং সেৱতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তী’তি, এৱৰূপো পিণ্ডপাতো ন সেৱিতব্বো. তত্থ যং জঞ্ঞা পিণ্ডপাতং – ‘ইমং খো মে পিণ্ডপাতং সেৱতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তী’তি, এৱৰূপো পিণ্ডপাতো সেৱিতব্বো. ‘পিণ্ডপাতম্পাহং, ভিক্খৱে, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি অসেৱিতব্বম্পী’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.
‘‘‘সেনাসনম্পাহং, ভিক্খৱে, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি অসেৱিতব্বম্পী’তি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? তত্থ যং জঞ্ঞা সেনাসনং – ‘ইদং খো মে সেনাসনং সেৱতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তী’তি, এৱৰূপং সেনাসনং ন সেৱিতব্বং. তত্থ যং জঞ্ঞা সেনাসনং – ‘ইদং খো মে সেনাসনং সেৱতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তী’তি, এৱৰূপং সেনাসনং সেৱিতব্বং. ‘সেনাসনম্পাহং, ভিক্খৱে, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি অসেৱিতব্বম্পী’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.
‘‘‘গামনিগমম্পাহং, ভিক্খৱে, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি অসেৱিতব্বম্পী’তি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? তত্থ যং জঞ্ঞা গামনিগমং – ‘ইমং খো মে গামনিগমং সেৱতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তী’তি, এৱৰূপো গামনিগমো ন সেৱিতব্বো. তত্থ যং জঞ্ঞা গামনিগমং – ‘ইমং খো মে গামনিগমং সেৱতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তী’তি, এৱৰূপো গামনিগমো সেৱিতব্বো. ‘গামনিগমম্পাহং, ভিক্খৱে, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি অসেৱিতব্বম্পী’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.
‘‘‘জনপদপদেসম্পাহং, ভিক্খৱে, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি অসেৱিতব্বম্পী’তি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? তত্থ যং জঞ্ঞা জনপদপদেসং – ‘ইমং খো মে জনপদপদেসং সেৱতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তী’তি, এৱৰূপো জনপদপদেসো ন সেৱিতব্বো. তত্থ যং জঞ্ঞা জনপদপদেসং – ‘ইমং খো মে জনপদপদেসং সেৱতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তী’তি, এৱৰূপো জনপদপদেসো সেৱিতব্বো. ‘জনপদপদেসম্পাহং, ভিক্খৱে, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি অসেৱিতব্বম্পী’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.
‘‘‘পুগ্গলম্পাহং, ভিক্খৱে, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি অসেৱিতব্বম্পী’তি, ইতি খো পনেতং ৱুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? তত্থ যং জঞ্ঞা পুগ্গলং – ‘ইমং খো মে পুগ্গলং সেৱতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তী’তি, এৱৰূপো পুগ্গলো ন সেৱিতব্বো. তত্থ যং জঞ্ঞা পুগ্গলং – ‘ইমং খো মে পুগ্গলং সেৱতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তী’তি, এৱৰূপো পুগ্গলো সেৱিতব্বো. ‘পুগ্গলম্পাহং, ভিক্খৱে, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি অসেৱিতব্বম্পী’তি, ইতি যং তং ৱুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্ত’’ন্তি. চতুত্থং.
৫. পৰিহানসুত্তং
৫৫. তত্ৰ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘আৱুসো ভিক্খৱে’’তি [ভিক্খৱোতি (সী. স্যা.)]. ‘‘আৱুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স পচ্চস্সোসুং. আযস্মা সাৰিপুত্তো এতদৱোচ –
‘‘‘পৰিহানধম্মো পুগ্গলো, পৰিহানধম্মো পুগ্গলো’তি, আৱুসো, ৱুচ্চতি. ‘অপৰিহানধম্মো পুগ্গলো, অপৰিহানধম্মো পুগ্গলো’তি, আৱুসো, ৱুচ্চতি. কিত্তাৱতা নু খো, আৱুসো, পৰিহানধম্মো পুগ্গলো ৱুত্তো ভগৱতা, কিত্তাৱতা চ পন অপৰিহানধম্মো পুগ্গলো ৱুত্তো ভগৱতা’’তি? ‘‘দূৰতোপি খো মযং, আৱুসো, আগচ্ছাম আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স সন্তিকে এতস্স ভাসিতস্স অত্থমঞ্ঞাতুং. সাধু ৱতাযস্মন্তংযেৱ সাৰিপুত্তং পটিভাতু এতস্স ভাসিতস্স অত্থো. আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স সুত্ৱা ভিক্খূ ধাৰেস্সন্তী’’তি.
‘‘তেনহাৱুসো, সুণাথ, সাধুকং মনসি কৰোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱমাৱুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স পচ্চস্সোসুং. আযস্মা সাৰিপুত্তো এতদৱোচ –
‘‘কিত্তাৱতা নু খো, আৱুসো, পৰিহানধম্মো পুগ্গলো ৱুত্তো ভগৱতা? ইধাৱুসো, ভিক্খু অস্সুতঞ্চেৱ ধম্মং ন সুণাতি, সুতা চস্স ধম্মা সম্মোসং গচ্ছন্তি, যে চস্স ধম্মা পুব্বে চেতসো অসম্ফুট্ঠপুব্বা তে চস্স ন সমুদাচৰন্তি, অৱিঞ্ঞাতঞ্চেৱ ন ৱিজানাতি. এত্তাৱতা খো, আৱুসো, পৰিহানধম্মো পুগ্গলো ৱুত্তো ভগৱতা.
‘‘কিত্তাৱতা চ পনাৱুসো, অপৰিহানধম্মো পুগ্গলো ৱুত্তো ভগৱতা? ইধাৱুসো, ভিক্খু অস্সুতঞ্চেৱ ধম্মং সুণাতি, সুতা চস্স ধম্মা ন সম্মোসং গচ্ছন্তি, যে চস্স ধম্মা পুব্বে চেতসো অসম্ফুট্ঠপুব্বা তে চস্স সমুদাচৰন্তি, অৱিঞ্ঞাতঞ্চেৱ ৱিজানাতি. এত্তাৱতা খো, আৱুসো, অপৰিহানধম্মো পুগ্গলো ৱুত্তো ভগৱতা.
‘‘নো চে, আৱুসো, ভিক্খু পৰচিত্তপৰিযাযকুসলো হোতি, অথ ‘সচিত্তপৰিযাযকুসলো ভৱিস্সামী’তি – এৱঞ্হি ৱো, আৱুসো, সিক্খিতব্বং.
‘‘কথঞ্চাৱুসো, ভিক্খু সচিত্তপৰিযাযকুসলো হোতি? সেয্যথাপি, আৱুসো, ইত্থী ৱা পুৰিসো ৱা দহৰো যুৱা মণ্ডনকজাতিকো আদাসে ৱা পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অচ্ছে ৱা উদপত্তে সকং মুখনিমিত্তং পচ্চৱেক্খমানো সচে তত্থ পস্সতি ৰজং ৱা অঙ্গণং ৱা, তস্সেৱ ৰজস্স ৱা অঙ্গণস্স ৱা পহানায ৱাযমতি. নো চে তত্থ পস্সতি ৰজং ৱা অঙ্গণং ৱা, তেনেৱত্তমনো হোতি পৰিপুণ্ণসঙ্কপ্পো – ‘লাভা ৱত মে, পৰিসুদ্ধং ৱত মে’তি. এৱমেৱ খো, আৱুসো, ভিক্খুনো পচ্চৱেক্খণা বহুকাৰা হোতি কুসলেসু ধম্মেসু – ‘অনভিজ্ঝালু নু খো বহুলং ৱিহৰামি, সংৱিজ্জতি নু খো মে এসো ধম্মো উদাহু নো, অব্যাপন্নচিত্তো নু খো বহুলং ৱিহৰামি, সংৱিজ্জতি নু খো মে এসো ধম্মো উদাহু নো, ৱিগতথিনমিদ্ধো নু খো বহুলং ৱিহৰামি, সংৱিজ্জতি নু খো মে এসো ধম্মো উদাহু নো, অনুদ্ধতো নু খো বহুলং ৱিহৰামি, সংৱিজ্জতি নু খো মে এসো ধম্মো উদাহু নো, তিণ্ণৱিচিকিচ্ছো নু খো বহুলং ৱিহৰামি, সংৱিজ্জতি নু খো মে এসো ধম্মো উদাহু নো, অক্কোধনো নু খো বহুলং ৱিহৰামি, সংৱিজ্জতি নু খো মে এসো ধম্মো উদাহু নো, অসংকিলিট্ঠচিত্তো নু খো বহুলং ৱিহৰামি, সংৱিজ্জতি নু খো মে এসো ধম্মো উদাহু নো, লাভী নু খোম্হি অজ্ঝত্তং ধম্মপামোজ্জস্স, সংৱিজ্জতি নু খো মে এসো ধম্মো উদাহু নো, লাভী নু খোম্হি অজ্ঝত্তং চেতোসমথস্স, সংৱিজ্জতি নু খো মে এসো ধম্মো উদাহু নো, লাভী নু খোম্হি অধিপঞ্ঞাধম্মৱিপস্সনায, সংৱিজ্জতি নু খো মে এসো ধম্মো উদাহু নো’তি.
‘‘সচে পন, আৱুসো, ভিক্খু পচ্চৱেক্খমানো সব্বেপিমে কুসলে ধম্মে অত্তনি ন সমনুপস্সতি, তেনাৱুসো, ভিক্খুনা সব্বেসংযেৱ ইমেসং কুসলানং ধম্মানং পটিলাভায অধিমত্তো ছন্দো চ ৱাযামো চ উস্সাহো চ উস্সোড়্হী চ অপ্পটিৱানী চ সতি চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ কৰণীযং. সেয্যথাপি, আৱুসো, আদিত্তচেলো ৱা আদিত্তসীসো ৱা. তস্সেৱ চেলস্স ৱা সীসস্স ৱা নিব্বাপনায অধিমত্তং ছন্দঞ্চ ৱাযামঞ্চ উস্সাহঞ্চ উস্সোড়্হিঞ্চ অপ্পটিৱানিঞ্চ সতিঞ্চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ কৰেয্য. এৱমেৱং খো, আৱুসো, তেন ভিক্খুনা সব্বেসংযেৱ কুসলানং ধম্মানং পটিলাভায অধিমত্তো ছন্দো চ ৱাযামো চ উস্সাহো চ উস্সোড়্হী চ অপ্পটিৱানী চ সতি চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ কৰণীযং.
‘‘সচে পনাৱুসো, ভিক্খু পচ্চৱেক্খমানো একচ্চে কুসলে ধম্মে অত্তনি সমনুপস্সতি, একচ্চে কুসলে ধম্মে অত্তনি ন সমনুপস্সতি, তেনাৱুসো, ভিক্খুনা যে কুসলে ধম্মে অত্তনি সমনুপস্সতি তেসু কুসলেসু ধম্মেসু পতিট্ঠায, যে কুসলে ধম্মে অত্তনি ন সমনুপস্সতি তেসং কুসলানং ধম্মানং পটিলাভায অধিমত্তো ছন্দো চ ৱাযামো চ উস্সাহো চ উস্সোড়্হী চ অপ্পটিৱানী চ সতি চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ কৰণীযং. সেয্যথাপি, আৱুসো, আদিত্তচেলো ৱা আদিত্তসীসো ৱা. তস্সেৱ চেলস্স ৱা সীসস্স ৱা নিব্বাপনায অধিমত্তং ছন্দঞ্চ ৱাযামঞ্চ উস্সাহঞ্চ উস্সোড়্হিঞ্চ অপ্পটিৱানিঞ্চ সতিঞ্চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ কৰেয্য. এৱমেৱং খো, আৱুসো, তেন ভিক্খুনা যে কুসলে ধম্মে অত্তনি সমনুপস্সতি তেসু কুসলেসু ধম্মেসু পতিট্ঠায, যে কুসলে ধম্মে অত্তনি ন সমনুপস্সতি তেসং কুসলানং ধম্মানং পটিলাভায অধিমত্তো ছন্দো চ ৱাযামো চ উস্সাহো চ উস্সোড়্হী চ অপ্পটিৱানী চ সতি চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ কৰণীযং.
‘‘সচে পনাৱুসো, ভিক্খু পচ্চৱেক্খমানো সব্বেপিমে কুসলে ধম্মে অত্তনি সমনুপস্সতি, তেনাৱুসো, ভিক্খুনা সব্বেস্ৱেৱ ইমেসু কুসলেসু ধম্মেসু পতিট্ঠায উত্তৰি আসৱানং খযায যোগো কৰণীযো’’তি. পঞ্চমং.
৬. পঠমসঞ্ঞাসুত্তং
৫৬. ‘‘দসযিমা, ভিক্খৱে, সঞ্ঞা ভাৱিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোন্তি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপৰিযোসানা. কতমা দস? অসুভসঞ্ঞা, মৰণসঞ্ঞা, আহাৰে পটিকূলসঞ্ঞা, সব্বলোকে অনভিৰতসঞ্ঞা, অনিচ্চসঞ্ঞা, অনিচ্চে দুক্খসঞ্ঞা, দুক্খে অনত্তসঞ্ঞা, পহানসঞ্ঞা, ৱিৰাগসঞ্ঞা, নিৰোধসঞ্ঞা – ইমা খো, ভিক্খৱে, দস সঞ্ঞা ভাৱিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোন্তি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপৰিযোসানা’’তি. ছট্ঠং.
৭. দুতিযসঞ্ঞাসুত্তং
৫৭. ‘‘দসযিমা, ভিক্খৱে, সঞ্ঞা ভাৱিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোন্তি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপৰিযোসানা. কতমা দস? অনিচ্চসঞ্ঞা, অনত্তসঞ্ঞা, মৰণসঞ্ঞা, আহাৰে পটিকূলসঞ্ঞা, সব্বলোকে অনভিৰতসঞ্ঞা, অট্ঠিকসঞ্ঞা, পুড়ৱকসঞ্ঞা [পুলৱকসঞ্ঞা (সী. পী.), পুড়ুৱকসঞ্ঞা (ক.), অ. নি. ১.৪৬৩-৪৭২], ৱিনীলকসঞ্ঞা, ৱিচ্ছিদ্দকসঞ্ঞা, উদ্ধুমাতকসঞ্ঞা – ইমা খো, ভিক্খৱে, দস সঞ্ঞা ভাৱিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোন্তি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপৰিযোসানা’’তি. সত্তমং.
৮. মূলকসুত্তং
৫৮. [অ. নি. ৮.৮৩] ‘‘সচে, ভিক্খৱে, অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা এৱং পুচ্ছেয্যুং – ‘কিংমূলকা, আৱুসো, সব্বে ধম্মা, কিংসম্ভৱা সব্বে ধম্মা, কিংসমুদযা সব্বে ধম্মা, কিংসমোসৰণা সব্বে ধম্মা, কিংপমুখা সব্বে ধম্মা, কিংঅধিপতেয্যা সব্বে ধম্মা, কিংউত্তৰা সব্বে ধম্মা, কিংসাৰা সব্বে ধম্মা, কিংওগধা সব্বে ধম্মা, কিংপৰিযোসানা সব্বে ধম্মা’তি, এৱং পুট্ঠা তুম্হে, ভিক্খৱে, তেসং অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং কিন্তি ব্যাকৰেয্যাথা’’তি? ‘‘ভগৱংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা ভগৱংনেত্তিকা ভগৱংপটিসৰণা. সাধু ৱত, ভন্তে, ভগৱন্তংযেৱ পটিভাতু এতস্স ভাসিতস্স অত্থো. ভগৱতো সুত্ৱা ভিক্খূ ধাৰেস্সন্তী’’তি.
‘‘তেন হি, ভিক্খৱে, সুণাথ, সাধুকং মনসি কৰোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –
‘‘সচে, ভিক্খৱে, অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা এৱং পুচ্ছেয্যুং – ‘কিংমূলকা, আৱুসো, সব্বে ধম্মা, কিংসম্ভৱা সব্বে ধম্মা, কিংসমুদযা সব্বে ধম্মা, কিংসমোসৰণা সব্বে ধম্মা কিংপমুখা সব্বে ধম্মা, কিং অধিপতেয্যা সব্বে ধম্মা, কিংউত্তৰা সব্বে ধম্মা, কিংসাৰা সব্বে ধম্মা, কিংওগধা সব্বে ধম্মা, কিংপৰিযোসানা সব্বে ধম্মা’তি, এৱং পুট্ঠা তুম্হে, ভিক্খৱে, তেসং অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং এৱং ব্যাকৰেয্যাথ – ‘ছন্দমূলকা, আৱুসো, সব্বে ধম্মা, মনসিকাৰসম্ভৱা সব্বে ধম্মা, ফস্সসমুদযা সব্বে ধম্মা, ৱেদনাসমোসৰণা সব্বে ধম্মা, সমাধিপ্পমুখা সব্বে ধম্মা, সতাধিপতেয্যা সব্বে ধম্মা, পঞ্ঞুত্তৰা সব্বে ধম্মা, ৱিমুত্তিসাৰা সব্বে ধম্মা, অমতোগধা সব্বে ধম্মা, নিব্বানপৰিযোসানা সব্বে ধম্মা’তি. এৱং পুট্ঠা তুম্হে, ভিক্খৱে, তেসং অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং এৱং ব্যাকৰেয্যাথা’’তি. অট্ঠমং.
৯. পব্বজ্জাসুত্তং
৫৯. ‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, এৱং সিক্খিতব্বং – ‘যথাপব্বজ্জাপৰিচিতঞ্চ নো চিত্তং ভৱিস্সতি, ন চুপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা চিত্তং পৰিযাদায ঠস্সন্তি; অনিচ্চসঞ্ঞাপৰিচিতঞ্চ নো চিত্তং ভৱিস্সতি, অনত্তসঞ্ঞাপৰিচিতঞ্চ নো চিত্তং ভৱিস্সতি, অসুভসঞ্ঞাপৰিচিতঞ্চ নো চিত্তং ভৱিস্সতি, আদীনৱসঞ্ঞাপৰিচিতঞ্চ নো চিত্তং ভৱিস্সতি, লোকস্স সমঞ্চ ৱিসমঞ্চ ঞত্ৱা তংসঞ্ঞাপৰিচিতঞ্চ নো চিত্তং ভৱিস্সতি, লোকস্স ভৱঞ্চ [সম্ভৱঞ্চ (সী. স্যা.)] ৱিভৱঞ্চ ঞত্ৱা তংসঞ্ঞাপৰিচিতঞ্চ নো চিত্তং ভৱিস্সতি, লোকস্স সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ ঞত্ৱা তংসঞ্ঞাপৰিচিতঞ্চ নো চিত্তং ভৱিস্সতি, পহানসঞ্ঞাপৰিচিতঞ্চ নো চিত্তং ভৱিস্সতি, ৱিৰাগসঞ্ঞাপৰিচিতঞ্চ নো চিত্তং ভৱিস্সতি, নিৰোধসঞ্ঞাপৰিচিতঞ্চ নো চিত্তং ভৱিস্সতী’তি – এৱঞ্হি ৱো, ভিক্খৱে, সিক্খিতব্বং.
‘‘যতো খো, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো যথাপব্বজ্জাপৰিচিতঞ্চ চিত্তং হোতি ন চুপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা চিত্তং পৰিযাদায তিট্ঠন্তি, অনিচ্চসঞ্ঞাপৰিচিতঞ্চ চিত্তং হোতি, অনত্তসঞ্ঞাপৰিচিতঞ্চ চিত্তং হোতি, অসুভসঞ্ঞাপৰিচিতঞ্চ চিত্তং হোতি, আদীনৱসঞ্ঞাপৰিচিতঞ্চ চিত্তং হোতি, লোকস্স সমঞ্চ ৱিসমঞ্চ ঞত্ৱা তংসঞ্ঞাপৰিচিতঞ্চ চিত্তং হোতি, লোকস্স ভৱঞ্চ ৱিভৱঞ্চ ঞত্ৱা তংসঞ্ঞাপৰিচিতঞ্চ চিত্তং হোতি, লোকস্স সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ ঞত্ৱা তংসঞ্ঞাপৰিচিতঞ্চ চিত্তং হোতি, পহানসঞ্ঞাপৰিচিতঞ্চ চিত্তং হোতি, ৱিৰাগসঞ্ঞাপৰিচিতঞ্চ চিত্তং হোতি, নিৰোধসঞ্ঞাপৰিচিতঞ্চ চিত্তং হোতি, তস্স দ্ৱিন্নং ফলানং অঞ্ঞতৰং ফলং পাটিকঙ্খং – দিট্ঠেৱ ধম্মে অঞ্ঞা, সতি ৱা উপাদিসেসে অনাগামিতা’’তি. নৱমং.
১০. গিৰিমানন্দসুত্তং
৬০. একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা গিৰিমানন্দো আবাধিকো হোতি দুক্খিতো বাড়্হগিলানো. অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ –
‘‘আযস্মা, ভন্তে, গিৰিমানন্দো আবাধিকো হোতি দুক্খিতো বাড়্হগিলানো. সাধু, ভন্তে, ভগৱা যেনাযস্মা গিৰিমানন্দো তেনুপসঙ্কমতু অনুকম্পং উপাদাযা’’তি. ‘‘সচে খো ত্ৱং, আনন্দ, গিৰিমানন্দস্স ভিক্খুনো দস সঞ্ঞা ভাসেয্যাসি, ঠানং খো পনেতং ৱিজ্জতি যং গিৰিমানন্দস্স ভিক্খুনো দস সঞ্ঞা সুত্ৱা সো আবাধো ঠানসো পটিপ্পস্সম্ভেয্য.
‘‘কতমা দস? অনিচ্চসঞ্ঞা, অনত্তসঞ্ঞা, অসুভসঞ্ঞা, আদীনৱসঞ্ঞা, পহানসঞ্ঞা, ৱিৰাগসঞ্ঞা, নিৰোধসঞ্ঞা, সব্বলোকে অনভিৰতসঞ্ঞা [অনভিৰতিসঞ্ঞা (ক.)], সব্বসঙ্খাৰেসু অনিচ্ছাসঞ্ঞা, আনাপানস্সতি.
‘‘কতমা চানন্দ, অনিচ্চসঞ্ঞা? ইধানন্দ, ভিক্খু অৰঞ্ঞগতো ৱা ৰুক্খমূলগতো ৱা সুঞ্ঞাগাৰগতো ৱা ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘ৰূপং অনিচ্চং, ৱেদনা অনিচ্চা, সঞ্ঞা অনিচ্চা, সঙ্খাৰা অনিচ্চা, ৱিঞ্ঞাণং অনিচ্চ’ন্তি. ইতি ইমেসু পঞ্চসু উপাদানক্খন্ধেসু অনিচ্চানুপস্সী ৱিহৰতি. অযং ৱুচ্চতানন্দ, অনিচ্চসঞ্ঞা.
‘‘কতমা চানন্দ, অনত্তসঞ্ঞা? ইধানন্দ, ভিক্খু অৰঞ্ঞগতো ৱা ৰুক্খমূলগতো ৱা সুঞ্ঞাগাৰগতো ৱা ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘চক্খু অনত্তা, ৰূপা অনত্তা, সোতং অনত্তা, সদ্দা অনত্তা, ঘানং অনত্তা, গন্ধা অনত্তা, জিৱ্হা অনত্তা, ৰসা অনত্তা, কাযা অনত্তা, ফোট্ঠব্বা অনত্তা, মনো অনত্তা, ধম্মা অনত্তা’তি. ইতি ইমেসু ছসু অজ্ঝত্তিকবাহিৰেসু আযতনেসু অনত্তানুপস্সী ৱিহৰতি. অযং ৱুচ্চতানন্দ, অনত্তসঞ্ঞা.
‘‘কতমা চানন্দ, অসুভসঞ্ঞা? ইধানন্দ, ভিক্খু ইমমেৱ কাযং উদ্ধং পাদতলা অধো কেসমত্থকা তচপৰিযন্তং পূৰং নানাপ্পকাৰস্স অসুচিনো পচ্চৱেক্খতি – ‘অত্থি ইমস্মিং কাযে কেসা লোমা নখা দন্তা তচো মংসং ন্হাৰু অট্ঠি অট্ঠিমিঞ্জং ৱক্কং হদযং যকনং কিলোমকং পিহকং পপ্ফাসং অন্তং অন্তগুণং উদৰিযং কৰীসং পিত্তং সেম্হং পুব্বো লোহিতং সেদো মেদো অস্সু ৱসা খেড়ো সিঙ্ঘাণিকা লসিকা মুত্ত’ন্তি. ইতি ইমস্মিং কাযে অসুভানুপস্সী ৱিহৰতি. অযং ৱুচ্চতানন্দ, অসুভসঞ্ঞা.
‘‘কতমা চানন্দ, আদীনৱসঞ্ঞা? ইধানন্দ, ভিক্খু অৰঞ্ঞগতো ৱা ৰুক্খমূলগতো ৱা সুঞ্ঞাগাৰগতো ৱা ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘বহুদুক্খো খো অযং কাযো বহুআদীনৱো? ইতি ইমস্মিং কাযে ৱিৱিধা আবাধা উপ্পজ্জন্তি, সেয্যথিদং – চক্খুৰোগো সোতৰোগো ঘানৰোগো জিৱ্হাৰোগো কাযৰোগো সীসৰোগো কণ্ণৰোগো মুখৰোগো দন্তৰোগো ওট্ঠৰোগো কাসো সাসো পিনাসো ডাহো [ডহো (সী. স্যা.)] জৰো কুচ্ছিৰোগো মুচ্ছা পক্খন্দিকা সূলা ৱিসূচিকা কুট্ঠং গণ্ডো কিলাসো সোসো অপমাৰো দদ্দু কণ্ডু কচ্ছু নখসা ৱিতচ্ছিকা লোহিতং পিত্তং [লোহিতপিত্তং (সী.)] মধুমেহো অংসা পিড়কা ভগন্দলা পিত্তসমুট্ঠানা আবাধা সেম্হসমুট্ঠানা আবাধা ৱাতসমুট্ঠানা আবাধা সন্নিপাতিকা আবাধা উতুপৰিণামজা আবাধা ৱিসমপৰিহাৰজা আবাধা ওপক্কমিকা আবাধা কম্মৱিপাকজা আবাধা সীতং উণ্হং জিঘচ্ছা পিপাসা উচ্চাৰো পস্সাৱো’তি. ইতি ইমস্মিং কাযে আদীনৱানুপস্সী ৱিহৰতি. অযং ৱুচ্চতানন্দ, আদীনৱসঞ্ঞা.
‘‘কতমা চানন্দ, পহানসঞ্ঞা? ইধানন্দ, ভিক্খু উপ্পন্নং কামৱিতক্কং নাধিৱাসেতি, পজহতি, ৱিনোদেতি, ব্যন্তীকৰোতি, অনভাৱং গমেতি. উপ্পন্নং ব্যাপাদৱিতক্কং নাধিৱাসেতি, পজহতি, ৱিনোদেতি, ব্যন্তীকৰোতি, অনভাৱং গমেতি. উপ্পন্নং ৱিহিংসাৱিতক্কং নাধিৱাসেতি, পজহতি, ৱিনোদেতি, ব্যন্তীকৰোতি, অনভাৱং গমেতি. উপ্পন্নুপ্পন্নে পাপকে অকুসলে ধম্মে নাধিৱাসেতি, পজহতি, ৱিনোদেতি, ব্যন্তীকৰোতি, অনভাৱং গমেতি. অযং ৱুচ্চতানন্দ, পহানসঞ্ঞা.
‘‘কতমা চানন্দ, ৱিৰাগসঞ্ঞা? ইধানন্দ, ভিক্খু অৰঞ্ঞগতো ৱা ৰুক্খমূলগতো ৱা সুঞ্ঞাগাৰগতো ৱা ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘এতং সন্তং এতং পণীতং যদিদং সব্বসঙ্খাৰসমথো সব্বূপধিপ্পটিনিস্সগ্গো তণ্হাক্খযো ৱিৰাগো নিব্বান’ন্তি. অযং ৱুচ্চতানন্দ, ৱিৰাগসঞ্ঞা.
‘‘কতমা চানন্দ, নিৰোধসঞ্ঞা? ইধানন্দ, ভিক্খু অৰঞ্ঞগতো ৱা ৰুক্খমূলগতো ৱা সুঞ্ঞাগাৰগতো ৱা ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘এতং সন্তং এতং পণীতং যদিদং সব্বসঙ্খাৰসমথো সব্বূপধিপ্পটিনিস্সগ্গো তণ্হাক্খযো নিৰোধো নিব্বান’ন্তি. অযং ৱুচ্চতানন্দ, নিৰোধসঞ্ঞা.
‘‘কতমা চানন্দ, সব্বলোকে অনভিৰতসঞ্ঞা? ইধানন্দ, ভিক্খু যে লোকে উপাদানা চেতসো অধিট্ঠানাভিনিৱেসানুসযা, তে পজহন্তো ৱিহৰতি অনুপাদিযন্তো. অযং ৱুচ্চতানন্দ, সব্বলোকে অনভিৰতসঞ্ঞা.
‘‘কতমা চানন্দ, সব্বসঙ্খাৰেসু অনিচ্ছাসঞ্ঞা? ইধানন্দ, ভিক্খু সব্বসঙ্খাৰেসু অট্টীযতি হৰাযতি জিগুচ্ছতি. অযং ৱুচ্চতানন্দ, সব্বসঙ্খাৰেসু অনিচ্ছাসঞ্ঞা.
‘‘কতমা চানন্দ, আনাপানস্সতি? ইধানন্দ, ভিক্খু অৰঞ্ঞগতো ৱা ৰুক্খমূলগতো ৱা সুঞ্ঞাগাৰগতো ৱা নিসীদতি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা উজুং কাযং পণিধায পৰিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৱা. সো সতোৱ অস্সসতি সতোৱ পস্সসতি. দীঘং ৱা অস্সসন্তো ‘দীঘং অস্সসামী’তি পজানাতি. দীঘং ৱা পস্সসন্তো ‘দীঘং পস্সসামী’তি পজানাতি. ৰস্সং ৱা অস্সসন্তো ‘ৰস্সং অস্সসামী’তি পজানাতি. ৰস্সং ৱা পস্সসন্তো ‘ৰস্সং পস্সসামী’তি পজানাতি. ‘সব্বকাযপটিসংৱেদী অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি. ‘সব্বকাযপটিসংৱেদী পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি. ‘পস্সম্ভযং কাযসঙ্খাৰং অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি. ‘পস্সম্ভযং কাযসঙ্খাৰং পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি. ‘পীতিপটিসংৱেদী অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি. ‘পীতিপটিসংৱেদী পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি. ‘সুখপটিসংৱেদী অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি. ‘সুখপটিসংৱেদী পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি. ‘চিত্তসঙ্খাৰপটিসংৱেদী অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি. ‘চিত্তসঙ্খাৰপটিসংৱেদী পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি. ‘পস্সম্ভযং চিত্তসঙ্খাৰং অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি. ‘পস্সম্ভযং চিত্তসঙ্খাৰং পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি. ‘চিত্তপটিসংৱেদী অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি. ‘চিত্তপটিসংৱেদী পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি. অভিপ্পমোদযং চিত্তং…পে… সমাদহং চিত্তং…পে… ৱিমোচযং চিত্তং…পে… অনিচ্চানুপস্সী…পে… ৱিৰাগানুপস্সী…পে… নিৰোধানুপস্সী…পে… ‘পটিনিস্সগ্গানুপস্সী অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি. ‘পটিনিস্সগ্গানুপস্সী পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি. অযং ৱুচ্চতানন্দ, আনাপানস্সতি.
‘‘সচে খো ত্ৱং, আনন্দ, গিৰিমানন্দস্স ভিক্খুনো ইমা দস সঞ্ঞা ভাসেয্যাসি, ঠানং খো পনেতং ৱিজ্জতি যং গিৰিমানন্দস্স ভিক্খুনো ইমা দস সঞ্ঞা সুত্ৱা সো আবাধো ঠানসো পটিপ্পস্সম্ভেয্যা’’তি.
অথ খো আযস্মা আনন্দো ভগৱতো সন্তিকে ইমা দস সঞ্ঞা উগ্গহেত্ৱা যেনাযস্মা গিৰিমানন্দো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মতো গিৰিমানন্দস্স ইমা দস সঞ্ঞা অভাসি. অথ খো আযস্মতো গিৰিমানন্দস্স দস সঞ্ঞা সুত্ৱা সো আবাধো ঠানসো পটিপ্পস্সম্ভি. ৱুট্ঠহি চাযস্মা গিৰিমানন্দো তম্হা আবাধা. তথা পহীনো চ পনাযস্মতো গিৰিমানন্দস্স সো আবাধো অহোসী’’তি. দসমং.
সচিত্তৱগ্গো পঠমো.