১. আনিসংসৱগ্গো
১. কিমত্থিযসুত্তং
১. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ –
‘‘কিমত্থিযানি, ভন্তে, কুসলানি সীলানি কিমানিসংসানী’’তি? ‘‘অৱিপ্পটিসাৰত্থানি খো, আনন্দ, কুসলানি সীলানি অৱিপ্পটিসাৰানিসংসানী’’তি.
‘‘অৱিপ্পটিসাৰো পন, ভন্তে, কিমত্থিযো কিমানিসংসো’’তি? ‘‘অৱিপ্পটিসাৰো খো, আনন্দ, পামোজ্জত্থো পামোজ্জানিসংসো’’তি [পামুজ্জত্থো পামুজ্জানিসংসোতি (সী. স্যা. পী.) অ. নি. ১১.১].
‘‘পামোজ্জং পন, ভন্তে, কিমত্থিযং কিমানিসংস’’ন্তি? ‘‘পামোজ্জং খো, আনন্দ, পীতত্থং পীতানিসংস’’ন্তি.
‘‘পীতি পন, ভন্তে, কিমত্থিযা কিমানিসংসা’’তি? ‘‘পীতি খো, আনন্দ, পস্সদ্ধত্থা পস্সদ্ধানিসংসা’’তি.
‘‘পস্সদ্ধি পন, ভন্তে, কিমত্থিযা কিমানিসংসা’’তি? ‘‘পস্সদ্ধি খো, আনন্দ, সুখত্থা সুখানিসংসা’’তি.
‘‘সুখং পন, ভন্তে, কিমত্থিযং কিমানিসংস’’ন্তি? ‘‘সুখং খো, আনন্দ, সমাধত্থং সমাধানিসংস’’ন্তি.
‘‘সমাধি পন, ভন্তে, কিমত্থিযো কিমানিসংসো’’তি? ‘‘সমাধি খো, আনন্দ, যথাভূতঞাণদস্সনত্থো যথাভূতঞাণদস্সনানিসংসো’’তি.
‘‘যথাভূতঞাণদস্সনং পন, ভন্তে, কিমত্থিযং কিমানিসংস’’ন্তি? ‘‘যথাভূতঞাণদস্সনং খো, আনন্দ, নিব্বিদাৱিৰাগত্থং নিব্বিদাৱিৰাগানিসংস’’ন্তি.
‘‘নিব্বিদাৱিৰাগো পন, ভন্তে কিমত্থিযো কিমানিসংসো’’তি? ‘‘নিব্বিদাৱিৰাগো খো, আনন্দ, ৱিমুত্তিঞাণদস্সনত্থো ৱিমুত্তিঞাণদস্সনানিসংসো [… নিসংসোতি (সী. ক.)].
‘‘ইতি খো, আনন্দ, কুসলানি সীলানি অৱিপ্পটিসাৰত্থানি অৱিপ্পটিসাৰানিসংসানি; অৱিপ্পটিসাৰো পামোজ্জত্থো পামোজ্জানিসংসো; পামোজ্জং পীতত্থং পীতানিসংসং; পীতি পস্সদ্ধত্থা পস্সদ্ধানিসংসা; পস্সদ্ধি সুখত্থা সুখানিসংসা; সুখং সমাধত্থং সমাধানিসংসং; সমাধি যথাভূতঞাণদস্সনত্থো যথাভূতঞাণদস্সনানিসংসো; যথাভূতঞাণদস্সনং নিব্বিদাৱিৰাগত্থং নিব্বিদাৱিৰাগানিসংসং; নিব্বিদাৱিৰাগো ৱিমুত্তিঞাণদস্সনত্থো ৱিমুত্তিঞাণদস্সনানিসংসো. ইতি খো, আনন্দ, কুসলানি সীলানি অনুপুব্বেন অগ্গায পৰেন্তী’’তি [অৰহত্তায পূৰেন্তীতি (স্যা.)]. পঠমং.
২. চেতনাকৰণীযসুত্তং
২. [অ. নি. ১১.২] ‘‘সীলৱতো, ভিক্খৱে, সীলসম্পন্নস্স ন চেতনায কৰণীযং – ‘অৱিপ্পটিসাৰো মে উপ্পজ্জতূ’তি. ধম্মতা এসা, ভিক্খৱে, যং সীলৱতো সীলসম্পন্নস্স অৱিপ্পটিসাৰো উপ্পজ্জতি. অৱিপ্পটিসাৰিস্স, ভিক্খৱে, ন চেতনায কৰণীযং – ‘পামোজ্জং মে উপ্পজ্জতূ’তি. ধম্মতা এসা, ভিক্খৱে, যং অৱিপ্পটিসাৰিস্স পামোজ্জং জাযতি. পমুদিতস্স, ভিক্খৱে, ন চেতনায কৰণীযং – ‘পীতি মে উপ্পজ্জতূ’তি. ধম্মতা এসা, ভিক্খৱে, যং পমুদিতস্স পীতি উপ্পজ্জতি. পীতিমনস্স, ভিক্খৱে, ন চেতনায কৰণীযং – ‘কাযো মে পস্সম্ভতূ’তি. ধম্মতা এসা, ভিক্খৱে, যং পীতিমনস্স কাযো পস্সম্ভতি. পস্সদ্ধকাযস্স, ভিক্খৱে, ন চেতনায কৰণীযং – ‘সুখং ৱেদিযামী’তি. ধম্মতা এসা, ভিক্খৱে, যং পস্সদ্ধকাযো সুখং ৱেদিযতি. সুখিনো, ভিক্খৱে, ন চেতনায কৰণীযং – ‘চিত্তং মে সমাধিযতূ’তি. ধম্মতা এসা, ভিক্খৱে, যং সুখিনো চিত্তং সমাধিযতি. সমাহিতস্স, ভিক্খৱে, ন চেতনায কৰণীযং – ‘যথাভূতং জানামি পস্সামী’তি. ধম্মতা এসা, ভিক্খৱে, যং সমাহিতো যথাভূতং জানাতি পস্সতি. যথাভূতং, ভিক্খৱে, জানতো পস্সতো ন চেতনায কৰণীযং – ‘নিব্বিন্দামি ৱিৰজ্জামী’তি. ধম্মতা এসা, ভিক্খৱে, যং যথাভূতং জানং পস্সং নিব্বিন্দতি ৱিৰজ্জতি. নিব্বিন্নস্স [নিব্বিন্দস্স (সী. ক.)], ভিক্খৱে, ৱিৰত্তস্স ন চেতনায কৰণীযং – ‘ৱিমুত্তিঞাণদস্সনং সচ্ছিকৰোমী’তি. ধম্মতা এসা, ভিক্খৱে, যং নিব্বিন্নো [নিব্বিন্দো (সী. ক.)] ৱিৰত্তো ৱিমুত্তিঞাণদস্সনং সচ্ছিকৰোতি.
‘‘ইতি খো, ভিক্খৱে, নিব্বিদাৱিৰাগো ৱিমুত্তিঞাণদস্সনত্থো ৱিমুত্তিঞাণদস্সনানিসংসো; যথাভূতঞাণদস্সনং নিব্বিদাৱিৰাগত্থং নিব্বিদাৱিৰাগানিসংসং; সমাধি যথাভূতঞাণদস্সনত্থো যথাভূতঞাণদস্সনানিসংসো; সুখং সমাধত্থং সমাধানিসংসং; পস্সদ্ধি সুখত্থা সুখানিসংসা; পীতি পস্সদ্ধত্থা পস্সদ্ধানিসংসা; পামোজ্জং পীতত্থং পীতানিসংসং; অৱিপ্পটিসাৰো পামোজ্জত্থো পামোজ্জানিসংসো; কুসলানি সীলানি অৱিপ্পটিসাৰত্থানি অৱিপ্পটিসাৰানিসংসানি. ইতি খো, ভিক্খৱে, ধম্মা ধম্মে অভিসন্দেন্তি, ধম্মা ধম্মে পৰিপূৰেন্তি অপাৰা পাৰং গমনাযা’’তি. দুতিযং.
৩. পঠমউপনিসসুত্তং
৩. [অ. নি. ৫.২৪; ১১.৩] ‘‘দুস্সীলস্স, ভিক্খৱে, সীলৱিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি অৱিপ্পটিসাৰো; অৱিপ্পটিসাৰে অসতি অৱিপ্পটিসাৰৱিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি পামোজ্জং; পামোজ্জে অসতি পামোজ্জৱিপন্নস্স হতূপনিসা হোতি পীতি; পীতিযা অসতি পীতিৱিপন্নস্স হতূপনিসা হোতি পস্সদ্ধি; পস্সদ্ধিযা অসতি পস্সদ্ধিৱিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি সুখং; সুখে অসতি সুখৱিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি সম্মাসমাধি; সম্মাসমাধিম্হি অসতি সম্মাসমাধিৱিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি যথাভূতঞাণদস্সনং; যথাভূতঞাণদস্সনে অসতি যথাভূতঞাণদস্সনৱিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি নিব্বিদাৱিৰাগো; নিব্বিদাৱিৰাগে অসতি নিব্বিদাৱিৰাগৱিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি ৱিমুত্তিঞাণদস্সনং. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, ৰুক্খো সাখাপলাসৱিপন্নো. তস্স পপটিকাপি ন পাৰিপূৰিং গচ্ছতি, তচোপি… ফেগ্গুপি… সাৰোপি ন পাৰিপূৰিং গচ্ছতি. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, দুস্সীলস্স সীলৱিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি অৱিপ্পটিসাৰো; অৱিপ্পটিসাৰে অসতি অৱিপ্পটিসাৰৱিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি…পে… ৱিমুত্তিঞাণদস্সনং.
‘‘সীলৱতো, ভিক্খৱে, সীলসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি অৱিপ্পটিসাৰো; অৱিপ্পটিসাৰে সতি অৱিপ্পটিসাৰসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি পামোজ্জং; পামোজ্জে সতি পামোজ্জসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্না হোতি পীতি; পীতিযা সতি পীতিসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্না হোতি পস্সদ্ধি; পস্সদ্ধিযা সতি পস্সদ্ধিসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি সুখং; সুখে সতি সুখসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি সম্মাসমাধি; সম্মাসমাধিম্হি সতি সম্মাসমাধিসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি যথাভূতঞাণদস্সনং; যথাভূতঞাণদস্সনে সতি যথাভূতঞাণদস্সনসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি নিব্বিদাৱিৰাগো; নিব্বিদাৱিৰাগে সতি নিব্বিদাৱিৰাগসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি ৱিমুত্তিঞাণদস্সনং. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, ৰুক্খো সাখাপলাসসম্পন্নো. তস্স পপটিকাপি পাৰিপূৰিং গচ্ছতি, তচোপি… ফেগ্গুপি… সাৰোপি পাৰিপূৰিং গচ্ছতি. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, সীলৱতো সীলসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি অৱিপ্পটিসাৰো; অৱিপ্পটিসাৰে সতি অৱিপ্পটিসাৰসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি…পে… ৱিমুত্তিঞাণদস্সন’’ন্তি. ততিযং.
৪. দুতিযউপনিসসুত্তং
৪. [অ. নি. ১১.৪] তত্ৰ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘দুস্সীলস্স, আৱুসো, সীলৱিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি অৱিপ্পটিসাৰো; অৱিপ্পটিসাৰে অসতি অৱিপ্পটিসাৰৱিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি…পে… ৱিমুত্তিঞাণদস্সনং. সেয্যথাপি, আৱুসো, ৰুক্খো সাখাপলাসৱিপন্নো. তস্স পপটিকাপি ন পাৰিপূৰিং গচ্ছতি, তচোপি… ফেগ্গুপি… সাৰোপি ন পাৰিপূৰিং গচ্ছতি. এৱমেৱং খো, আৱুসো, দুস্সীলস্স সীলৱিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি অৱিপ্পটিসাৰো; অৱিপ্পটিসাৰে অসতি অৱিপ্পটিসাৰৱিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি…পে… ৱিমুত্তিঞাণদস্সনং.
‘‘সীলৱতো, আৱুসো, সীলসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি অৱিপ্পটিসাৰো; অৱিপ্পটিসাৰে সতি অৱিপ্পটিসাৰসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি…পে. … ৱিমুত্তিঞাণদস্সনং. সেয্যথাপি, আৱুসো, ৰুক্খো সাখাপলাসসম্পন্নো. তস্স পপটিকাপি পাৰিপূৰিং গচ্ছতি, তচোপি… ফেগ্গুপি… সাৰোপি পাৰিপূৰিং গচ্ছতি. এৱমেৱং খো, আৱুসো, সীলৱতো সীলসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি অৱিপ্পটিসাৰো; অৱিপ্পটিসাৰে সতি অৱিপ্পটিসাৰসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি…পে… ৱিমুত্তিঞাণদস্সন’’ন্তি. চতুত্থং.
৫. ততিযউপনিসসুত্তং
৫. [অ. নি. ১১.৫] তত্ৰ খো আযস্মা আনন্দো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘দুস্সীলস্স, আৱুসো, সীলৱিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি অৱিপ্পটিসাৰো; অৱিপ্পটিসাৰে অসতি অৱিপ্পটিসাৰৱিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি পামোজ্জং; পামোজ্জে অসতি পামোজ্জৱিপন্নস্স হতূপনিসা হোতি পীতি; পীতিযা অসতি পীতিৱিপন্নস্স হতূপনিসা হোতি পস্সদ্ধি; পস্সদ্ধিযা অসতি পস্সদ্ধিৱিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি সুখং; সুখে অসতি সুখৱিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি সম্মাসমাধি; সম্মাসমাধিম্হি অসতি সম্মাসমাধিৱিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি যথাভূতঞাণদস্সনং; যথাভূতঞাণদস্সনে অসতি যথাভূতঞাণদস্সনৱিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি নিব্বিদাৱিৰাগো; নিব্বিদাৱিৰাগে অসতি নিব্বিদাৱিৰাগৱিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি ৱিমুত্তিঞাণদস্সনং. সেয্যথাপি, আৱুসো, ৰুক্খো সাখাপলাসৱিপন্নো. তস্স পপটিকাপি ন পাৰিপূৰিং গচ্ছতি, তচোপি… ফেগ্গুপি… সাৰোপি ন পাৰিপূৰিং গচ্ছতি. এৱমেৱং খো, আৱুসো, দুস্সীলস্স সীলৱিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি অৱিপ্পটিসাৰো; অৱিপ্পটিসাৰে অসতি অৱিপ্পটিসাৰৱিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি…পে… ৱিমুত্তিঞাণদস্সনং.
‘‘সীলৱতো, আৱুসো, সীলসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি অৱিপ্পটিসাৰো; অৱিপ্পটিসাৰে সতি অৱিপ্পটিসাৰসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি পামোজ্জং; পামোজ্জে সতি পামোজ্জসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্না হোতি পীতি; পীতিযা সতি পীতিসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্না হোতি পস্সদ্ধি; পস্সদ্ধিযা সতি পস্সদ্ধিসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি সুখং; সুখে সতি সুখসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি সম্মাসমাধি; সম্মাসমাধিম্হি সতি সম্মাসমাধিসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি যথাভূতঞাণদস্সনং; যথাভূতঞাণদস্সনে সতি যথাভূতঞাণদস্সনসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি নিব্বিদাৱিৰাগো; নিব্বিদাৱিৰাগে সতি নিব্বিদাৱিৰাগসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি ৱিমুত্তিঞাণদস্সনং. সেয্যথাপি, আৱুসো, ৰুক্খো সাখাপলাসসম্পন্নো. তস্স পপটিকাপি পাৰিপূৰিং গচ্ছতি, তচোপি… ফেগ্গুপি… সাৰোপি পাৰিপূৰিং গচ্ছতি. এৱমেৱং খো, আৱুসো, সীলৱতো সীলসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি অৱিপ্পটিসাৰো; অৱিপ্পটিসাৰে সতি অৱিপ্পটিসাৰসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি…পে… ৱিমুত্তিঞাণদস্সন’’ন্তি. পঞ্চমং.
৬. সমাধিসুত্তং
৬. [অ. নি. ১১.১৮] অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি…পে… একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সিযা নু খো, ভন্তে, ভিক্খুনো তথাৰূপো সমাধিপটিলাভো যথা নেৱ পথৱিযং পথৱিসঞ্ঞী [পঠৱিসঞ্ঞী (সী.), পঠৱীসঞ্ঞী (স্যা.)] অস্স, ন আপস্মিং আপোসঞ্ঞী অস্স, ন তেজস্মিং তেজোসঞ্ঞী অস্স, ন ৱাযস্মিং ৱাযোসঞ্ঞী অস্স, ন আকাসানঞ্চাযতনে আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনে ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনে নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন ইধলোকে ইধলোকসঞ্ঞী অস্স, ন পৰলোকে পৰলোকসঞ্ঞী অস্স; সঞ্ঞী চ পন অস্সা’’তি? ‘‘সিযা, আনন্দ, ভিক্খুনো তথাৰূপো সমাধিপটিলাভো যথা নেৱ পথৱিযং পথৱিসঞ্ঞী অস্স, ন আপস্মিং আপোসঞ্ঞী অস্স, ন তেজস্মিং তেজোসঞ্ঞী অস্স, ন ৱাযস্মিং ৱাযোসঞ্ঞী অস্স, ন আকাসানঞ্চাযতনে আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনে ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনে নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন ইধলোকে ইধলোকসঞ্ঞী অস্স, ন পৰলোকে পৰলোকসঞ্ঞী অস্স; সঞ্ঞী চ পন অস্সা’’তি.
‘‘যথা কথং পন, ভন্তে, সিযা ভিক্খুনো তথাৰূপো সমাধিপটিলাভো যথা নেৱ পথৱিযং পথৱিসঞ্ঞী অস্স, ন আপস্মিং আপোসঞ্ঞী অস্স ন তেজস্মিং তেজোসঞ্ঞী অস্স, ন ৱাযস্মিং ৱাযোসঞ্ঞী অস্স, ন আকাসানঞ্চাযতনে আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনে ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন আকিঞ্চঞ্ঞাযত্তনে আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনে নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন ইধলোকে ইধলোকসঞ্ঞী অস্স, ন পৰলোকে পৰলোকসঞ্ঞী অস্স; সঞ্ঞী চ পন অস্সা’’তি?
‘‘ইধানন্দ, ভিক্খু এৱংসঞ্ঞী হোতি – ‘এতং সন্তং এতং পণীতং যদিদং সব্বসঙ্খাৰসমথো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো তণ্হাক্খযো ৱিৰাগো নিৰোধো নিব্বান’ন্তি. এৱং খো, আনন্দ, সিযা ভিক্খুনো তথাৰূপো সমাধিপটিলাভো যথা নেৱ পথৱিযং পথৱিসঞ্ঞী অস্স, ন আপস্মিং আপোসঞ্ঞী অস্স, ন তেজস্মিং তেজোসঞ্ঞী অস্স, ন ৱাযস্মিং ৱাযোসঞ্ঞী অস্স, ন আকাসানঞ্চাযতনে আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনে ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনে নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন ইধলোকে ইধলোকসঞ্ঞী অস্স, ন পৰলোকে পৰলোকসঞ্ঞী অস্স; সঞ্ঞী চ পন অস্সা’’তি. ছট্ঠং.
৭. সাৰিপুত্তসুত্তং
৭. অথ খো আযস্মা আনন্দো যেনাযস্মা সাৰিপুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মতা সাৰিপুত্তেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং এতদৱোচ –
‘‘সিযা নু খো, আৱুসো সাৰিপুত্ত, ভিক্খুনো তথাৰূপো সমাধিপটিলাভো যথা নেৱ পথৱিযং পথৱিসঞ্ঞী অস্স, ন আপস্মিং আপোসঞ্ঞী অস্স, ন তেজস্মিং তেজোসঞ্ঞী অস্স, ন ৱাযস্মিং ৱাযোসঞ্ঞী অস্স, ন আকাসানঞ্চাযতনে আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনে ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনে নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন ইধলোকে ইধলোকসঞ্ঞী অস্স, ন পৰলোকে পৰলোকসঞ্ঞী অস্স; সঞ্ঞী চ পন অস্সা’’তি?
‘‘সিযা, আৱুসো আনন্দ, ভিক্খুনো তথাৰূপো সমাধিপটিলাভো যথা নেৱ পথৱিযং পথৱিসঞ্ঞী অস্স…পে… ন পৰলোকে পৰলোকসঞ্ঞী অস্স; সঞ্ঞী চ পন অস্সা’’তি.
‘‘যথা কথং পন, আৱুসো সাৰিপুত্ত, সিযা ভিক্খুনো তথাৰূপো সমাধিপটিলাভো যথা নেৱ পথৱিযং পথৱিসঞ্ঞী অস্স…পে… সঞ্ঞী চ পন অস্সা’’তি? ‘‘একমিদাহং, আৱুসো আনন্দ, সমযং ইধেৱ সাৱত্থিযং ৱিহৰামি অন্ধৱনস্মিং. তত্থাহং [অথাহং (ক.)] তথাৰূপং সমাধিং সমাপজ্জিং [পটিলভামি (ক.)] যথা নেৱ পথৱিযং পথৱিসঞ্ঞী অহোসিং, ন আপস্মিং আপোসঞ্ঞী অহোসিং, ন তেজস্মিং তেজোসঞ্ঞী অহোসিং, ন ৱাযস্মিং ৱাযোসঞ্ঞী অহোসিং, ন আকাসানঞ্চাযতনে আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞী অহোসিং, ন ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনে ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞী অহোসিং, ন আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞী অহোসিং, ন নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনে নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞী অহোসিং, ন ইধলোকে ইধলোকসঞ্ঞী অহোসিং, ন পৰলোকে পৰলোকসঞ্ঞী অহোসিং; সঞ্ঞী চ পন অহোসি’’ন্তি.
‘‘কিংসঞ্ঞী পনাযস্মা সাৰিপুত্তো [কিং সঞ্ঞী পনাৱুসো সাৰিপুত্ত (ক.)] তস্মিং সমযে অহোসী’’তি? ‘‘ভৱনিৰোধো নিব্বানং ভৱনিৰোধো নিব্বান’’ন্তি খো মে, আৱুসো, অঞ্ঞাৱ সঞ্ঞা উপ্পজ্জতি অঞ্ঞাৱ সঞ্ঞা নিৰুজ্ঝতি. সেয্যথাপি, আৱুসো, সকলিকগ্গিস্স ঝাযমানস্স অঞ্ঞাৱ অচ্চি উপ্পজ্জতি অঞ্ঞাৱ অচ্চি নিৰুজ্ঝতি; এৱমেৱং খো, আৱুসো, ‘ভৱনিৰোধো নিব্বানং ভৱনিৰোধো নিব্বান’ন্তি অঞ্ঞাৱ সঞ্ঞা উপ্পজ্জতি অঞ্ঞাৱ সঞ্ঞা নিৰুজ্ঝতি. ‘ভৱনিৰোধো নিব্বান’ন্তি [নিব্বানং (সী. ক.)] সঞ্ঞী চ পনাহং, আৱুসো, তস্মিং সমযে অহোসি’’ন্তি. সত্তমং.
৮. ঝানসুত্তং
৮. ‘‘সদ্ধো চ [ইমস্মিং ৱাক্যে অযং চ কাৰো নত্থি স্যামপোত্থকে], ভিক্খৱে, ভিক্খু হোতি, নো চ [নো (স্যা.) এৱমুপৰিপি. অ. নি. ৮.৭১] সীলৱা; এৱং সো তেনঙ্গেন অপৰিপূৰো হোতি. তেন তং অঙ্গং পৰিপূৰেতব্বং – ‘কিন্তাহং সদ্ধো চ অস্সং, সীলৱা চা’তি! যতো চ খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সদ্ধো চ হোতি সীলৱা চ, এৱং সো তেনঙ্গেন পৰিপূৰো হোতি.
‘‘সদ্ধো চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু হোতি সীলৱা চ, নো চ বহুস্সুতো…পে… বহুস্সুতো চ, নো চ ধম্মকথিকো… ধম্মকথিকো চ, নো চ পৰিসাৱচৰো… পৰিসাৱচৰো চ, নো চ ৱিসাৰদো পৰিসায ধম্মং দেসেতি… ৱিসাৰদো চ পৰিসায ধম্মং দেসেতি, নো চ ৱিনযধৰো… ৱিনযধৰো চ, নো চ আৰঞ্ঞিকো [আৰঞ্ঞকো (ক.)] পন্তসেনাসনো… আৰঞ্ঞিকো চ পন্তসেনাসনো, নো চ চতুন্নং ঝানানং আভিচেতসিকানং দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰানং নিকামলাভী হোতি অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী… চতুন্নঞ্চ ঝানানং আভিচেতসিকানং দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰানং নিকামলাভী হোতি অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী, নো চ আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. এৱং সো তেনঙ্গেন অপৰিপূৰো হোতি. তেন তং অঙ্গং পৰিপূৰেতব্বং – ‘কিন্তাহং সদ্ধো চ অস্সং, সীলৱা চ, বহুস্সুতো চ, ধম্মকথিকো চ, পৰিসাৱচৰো চ, ৱিসাৰদো চ পৰিসায ধম্মং দেসেয্যং, ৱিনযধৰো চ, আৰঞ্ঞিকো চ পন্তসেনাসনো, চতুন্নঞ্চ ঝানানং আভিচেতসিকানং দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰানং নিকামলাভী অস্সং অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী, আসৱানঞ্চ খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্য’ন্তি.
‘‘যতো চ খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সদ্ধো চ হোতি, সীলৱা চ, বহুস্সুতো চ, ধম্মকথিকো চ, পৰিসাৱচৰো চ, ৱিসাৰদো চ পৰিসায ধম্মং দেসেতি, ৱিনযধৰো চ, আৰঞ্ঞিকো চ পন্তসেনাসনো, চতুন্নঞ্চ ঝানানং আভিচেতসিকানং দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰানং নিকামলাভী হোতি অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী, আসৱানঞ্চ খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি; এৱং সো তেনঙ্গেন পৰিপূৰো হোতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, দসহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু সমন্তপাসাদিকো চ হোতি সব্বাকাৰপৰিপূৰো চা’’তি. অট্ঠমং.
৯. সন্তৱিমোক্খসুত্তং
৯. ‘‘সদ্ধো চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু হোতি, নো চ সীলৱা…পে… সীলৱা চ, নো চ বহুস্সুতো… বহুস্সুতো চ, নো চ ধম্মকথিকো… ধম্মকথিকো চ, নো চ পৰিসাৱচৰো… পৰিসাৱচৰো চ, নো চ ৱিসাৰদো পৰিসায ধম্মং দেসেতি… ৱিসাৰদো চ পৰিসায ধম্মং দেসেতি, নো চ ৱিনযধৰো… ৱিনযধৰো চ, নো চ আৰঞ্ঞিকো পন্তসেনাসনো… আৰঞ্ঞিকো চ পন্তসেনাসনো, নো চ যে তে সন্তা ৱিমোক্খা অতিক্কম্ম ৰূপে আৰুপ্পা তে কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰতি… যে তে সন্তা ৱিমোক্খা অতিক্কম্ম ৰূপে আৰুপ্পা তে চ কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰতি, নো চ আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. এৱং সো তেনঙ্গেন অপৰিপূৰো হোতি. তেন তং অঙ্গং পৰিপূৰেতব্বং – ‘কিন্তাহং সদ্ধো চ অস্সং, সীলৱা চ, বহুস্সুতো চ, ধম্মকথিকো চ, পৰিসাৱচৰো চ, ৱিসাৰদো চ পৰিসায ধম্মং দেসেয্যং, ৱিনযধৰো চ, আৰঞ্ঞিকো চ পন্তসেনাসনো, যে তে সন্তা ৱিমোক্খা অতিক্কম্ম ৰূপে আৰুপ্পা তে চ কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰেয্যং, আসৱানঞ্চ খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্য’ন্তি.
‘‘যতো চ খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সদ্ধো চ হোতি, সীলৱা চ, বহুস্সুতো চ, ধম্মকথিকো চ, পৰিসাৱচৰো চ, ৱিসাৰদো চ পৰিসায ধম্মং দেসেতি, ৱিনযধৰো চ, আৰঞ্ঞিকো চ পন্তসেনাসনো, যে তে সন্তা ৱিমোক্খা অতিক্কম্ম ৰূপে আৰুপ্পা তে চ কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰতি, আসৱানঞ্চ খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি; এৱং সো তেনঙ্গেন পৰিপূৰো হোতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, দসহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু সমন্তপাসাদিকো চ হোতি সব্বাকাৰপৰিপূৰো চা’’তি. নৱমং.
১০. ৱিজ্জাসুত্তং
১০. ‘‘সদ্ধো চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু হোতি, নো চ সীলৱা. এৱং সো তেনঙ্গেন অপৰিপূৰো হোতি. তেন তং অঙ্গং পৰিপূৰেতব্বং – ‘কিন্তাহং সদ্ধো চ অস্সং সীলৱা চা’তি. যতো চ খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সদ্ধো চ হোতি, সীলৱা চ, এৱং সো তেনঙ্গেন পৰিপূৰো হোতি.
‘‘সদ্ধো চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু হোতি সীলৱা চ, নো চ বহুস্সুতো বহুস্সুতো চ, নো চ ধম্মকথিকো ধম্মকথিকো চ, নো চ পৰিসাৱচৰো পৰিসাৱচৰো চ, নো চ ৱিসাৰদো পৰিসায ধম্মং দেসেতি ৱিসাৰদো চ পৰিসায ধম্মং দেসেতি, নো চ ৱিনযধৰো ৱিনযধৰো চ, নো চ অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি, সেয্যথিদং একম্পি জাতিং দ্ৱেপি জাতিযো…পে… ইতি সাকাৰং সউদ্দেসং অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি. অনেকৱিহিতঞ্চ…পে… পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি, নো চ দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন…পে… যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি দিব্বেন চ চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন…পে… যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি, নো চ আসৱানং খযা…পে… সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. এৱং সো তেনঙ্গেন অপৰিপূৰো হোতি. তেন তং অঙ্গং পৰিপূৰেতব্বং – ‘কিন্তাহং সদ্ধো চ অস্সং, সীলৱা চ, বহুস্সুতো চ, ধম্মকথিকো চ, পৰিসাৱচৰো চ, ৱিসাৰদো চ পৰিসায ধম্মং দেসেয্যং, ৱিনযধৰো চ, অনেকৱিহিতঞ্চ পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰেয্যং, সেয্যথিদং, একম্পি জাতিং দ্ৱেপি জাতিযো…পে… ইতি সাকাৰং সউদ্দেসং অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰেয্যং, দিব্বেন চ চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন…পে… যথাকম্মূপগে সত্তে পজানেয্যং, আসৱানঞ্চ খযা…পে… সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্য’ন্তি.
‘‘যতো চ খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সদ্ধো চ হোতি, সীলৱা চ, বহুস্সুতো চ, ধম্মকথিকো চ, পৰিসাৱচৰো চ, ৱিসাৰদো চ পৰিসায ধম্মং দেসেতি, ৱিনযধৰো চ, অনেকৱিহিতঞ্চ পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি, সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং দ্ৱেপি জাতিযো…পে… ইতি সাকাৰং সউদ্দেসং অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি, দিব্বেন চ চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন…পে… যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি, আসৱানঞ্চ খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. এৱং সো তেনঙ্গেন পৰিপূৰো হোতি. ইমেহি, খো, ভিক্খৱে, দসহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু সমন্তপাসাদিকো চ হোতি সব্বাকাৰপৰিপূৰো চা’’তি. দসমং.
আনিসংসৱগ্গো পঠমো.