༡༢. ས་ཏྟ་ས་ཏི་ཀ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀཾ
ད་ས་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༤༦. ས་ཏྟ་ས་ཏི་ཀ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ ནི་ཀྑི་ཏྟ་མ་ཎི་སུ་ཝ་ཎྞཱཏི རཱུ་པི་ཡ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ནེ་ཝ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་མ་ཎི་སུ་ཝ་ཎྞཱ. ཏ་ཏྠ མ་ཎི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ས་བྦཾ དུ་ཀྐ་ཊ་ཝ་ཏྠུ, སུ་ཝ་ཎྞ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ས་བྦཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ཝ་ཏྠུ ག་ཧི་ཏཾ ཧོ་ཏི. བྷི་ཀྑ་གྒེ་ནཱཏི བྷི་ཀྑུ་ག་ཎ་ནཱ་ཡ.
༤༤༧. ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སཱཏི ཝི་རོ་ཙི་ཏུཾ ཨ་ད་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སཱ. མ་ཧི་ཀཱཏི ཧི་མཾ. དྷཱུ་མོ ཙ ར་ཛོ ཙ དྷཱུ་མ་ར་ཛོ. ཨེ་ཏྠ པུ་རི་མཱ ཏ་ཡོ ཨ་ས་མྤ་ཏྟ་ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སཱ, རཱ་ཧུ པ་ན ས་མྤ་ཏྟ་ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ན ཀ་ཐི་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ན ཏ་པ་ནྟི ན བྷཱ་ས་ནྟི ན ཝི་རོ་ཙ་ནྟཱིཏི གུ་ཎ་པ་ཏཱ་པེ་ན ན ཏ་པ་ནྟི གུ་ཎོ་བྷཱ་སེ་ན ན བྷཱ་ས་ནྟི གུ་ཎ་ཝི་རོ་ཙ་ནེ་ན ན ཝི་རོ་ཙ་ནྟི. སུ་རཱ་མེ་ར་ཡ་པཱ་ནཱ ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་ར་ཏཱཏི པ་ཉྩ་ཝི་དྷཱ་ཡ སུ་རཱ་ཡ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་སྶ ཙ མེ་ར་ཡ་སྶ པཱ་ན་ཏོ ཨ་ཝི་ར་ཏཱ.
ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནི་ཝུ་ཊཱཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ནི་ཝཱ་རི་ཏཱ པི་ཧི་ཏཱ. པི་ཡ་རཱུ་པཱ་བྷི་ན་ནྡི་ནོཏི པི་ཡ་རཱུ་པཾ སཱ་ཏ་རཱུ་པཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡ་མཱ་ནཱ ཏུ་སྶ་མཱ་ནཱ. སཱ་དི་ཡ་ནྟཱིཏི ག་ཎྷ་ནྟི. ཨ་ཝི་དྡ་སཱུཏི ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལཱ. ས་ར་ཛཱཏི ས་ཀི་ལེ་ས་ར་ཛཱ. མ་གཱཏི མི་ག་ས་དི་སཱ. ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཝི་ས་ཡེ བྷ་ཝེ ཝཱ ནེ་ཏཱི་ཏི ནེ་ཏྟི, ཏ་ཎྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏཱ་ཡ ས་ཧ ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ས་ནེ་ཏྟི་ཀཱ.
༤༤༨. ཏཾ པ་རི་སཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙཱཏི (སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༤.༣༦༢) ཏ་སྶ ཀི་ར ཨེ་ཝཾ ཨ་ཧོ་སི ‘‘ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ པ་བྦ་ཛ་ནྟཱ པུ་ཏྟ་དཱ་ར་ཉྩེ་ཝ ཛཱ་ཏ་རཱུ་པ་ར་ཛ་ཏ་ཉྩ པ་ཧཱ་ཡེ་ཝ པ་བྦ་ཛ་ནྟི, ན ཙ ས་ཀྐཱ ཡཾ པ་ཧཱ་ཡ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ ཏཾ ཨེ་ཏེ་ཧི གཱ་ཧེ་ཏུ’’ནྟི ན་ཡ་གྒཱ་ཧེ ཋ་ཏྭཱ ཨེ་ཏཾ ‘‘མཱ ཨ་ཡྻཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཝོ་ཙ. ཨེ་ཀཾ་སེ་ནེ་ཏནྟི ཨེ་ཏཾ པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎ་ཀ་པྤ་ནཾ ‘‘ཨ་སྶ་མ་ཎ་དྷ་མྨོ ཨ་ས་ཀྱ་པུ་ཏྟི་ཡ་དྷ་མྨོ’’ཏི ཨེ་ཀཾ་སེ་ན དྷཱ་རེ་ཡྻཱ་སི.
ཏི་ཎནྟི སེ་ནཱ་ས་ན་ཙྪ་ད་ན་ཏི་ཎཾ. པ་རི་ཡེ་སི་ཏ་བྦནྟི ཏི་ཎ་ཙྪ་ད་ནེ ཝཱ ཨི་ཊྛ་ཀ་ཙྪ་ད་ནེ ཝཱ གེ་ཧེ པ་ལུ་ཛྫ་ནྟེ ཡེ་ཧི ཏཾ ཀཱ་རི་ཏཾ, ཏེ་སཾ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ‘‘ཏུ་མྷེ་ཧི ཀཱ་རི་ཏཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཨོ་ཝ་སྶ་ཏི, ན ས་ཀྐཱ ཏ་ཏྠ ཝ་སི་ཏུ’’ནྟི ཨཱ་ཙི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ. མ་ནུ་སྶཱ ས་ཀྐོ་ནྟཱ ཀ་རི་སྶ་ནྟི, ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱ ‘‘ཏུ་མྷེ ཝ་ཌྜྷ་ཀཱི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀཱ་རཱ་པེ་ཐ, མ་ཡཾ ཏེ ས་ཉྙཱ་པེ་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཝ་ཀྑ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ, མ་ནུ་སྶཱ ཝ་ཌྜྷ་ཀཱི་ནཾ དཱ་ཏ་བྦཾ ད་སྶ་ནྟི. ས་ཙེ ཨཱ་ཝཱ་ས་སཱ་མི་ཀཱ ན་ཏྠི, ཨ་ཉྙེ་ས་མྤི བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་ཝ་ཏྟེ་ན ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ ཀཱ་རེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨི་མཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘པ་རི་ཡེ་སི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
དཱ་རཱུཏི སེ་ནཱ་ས་ནེ གོ་པཱ་ན་སི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་ལུ་ཛྫ་མཱ་ནེ་སུ ཏ་ད་ཏྠཱ་ཡ དཱ་རུ པ་རི་ཡེ་སི་ཏ་བྦཾ. ས་ཀ་ཊནྟི གི་ཧི་ཝི་ཀ་ཊཾ ཝཱ ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀཾ ཝཱ ཀ་ཏྭཱ ས་ཀ་ཊཾ པ་རི་ཡེ་སི་ཏ་བྦཾ. ན ཀེ་ཝ་ལ་ཉྩ ས་ཀ་ཊ་མེ་ཝ, ཨ་ཉྙ་མྤི ཝཱ་སི་ཕ་ར་སུ་ཀུ་དཱ་ལཱ་དི་ཨུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཡེ་སི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. པུ་རི་སོཏི ཧ་ཏྠ་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན པུ་རི་སོ པ་རི་ཡེ་སི་ཏ་བྦོ. ཡཾ ཀ་ཉྩི ཧི པུ་རི་སཾ ‘‘ཧ་ཏྠ་ཀ་མྨཾ ཨཱ་ཝུ་སོ ད་སྶ་སཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ད་སྶཱ་མི བྷ་ནྟེ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ཨི་ད་ཉྩི་ད་ཉྩ ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི ཡཾ ཨི་ཙྪ་ཏི, ཏཾ ཀཱ་རེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ན ཏྭེ་ཝཱ་ཧཾ གཱ་མ་ཎི ཀེ་ན་ཙི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱཏི ཛཱ་ཏ་རཱུ་པ་ར་ཛ་ཏཾ པ་ནཱ་ཧཾ ཀེ་ན་ཙི་པི ཀཱ་ར་ཎེ་ན པ་རི་ཡེ་སི་ཏ་བྦ་ནྟི ན ཝ་དཱ་མི.
༤༤༩. པཱ་པ་ཀཾ ཀ་ཏནྟི ཨ་སུ་ནྡ་རཾ ཀ་ཏཾ.
༤༥༠. ཨ་ཧོ་ག་ངྒོཏི ཏ་སྶ པ་བྦ་ཏ་སྶ ནཱ་མཾ.
༤༥༡. པ་ཊི་ཀ་ཙྩེ་ཝ ག་ཙྪེ་ཡྻནྟི ཡ་ཏྠ ཏཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏུཾ བྷི་ཀྑཱུ ས་ནྣི་པ་ཏ་ནྟི, ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མ་མེ་ཝ ག་ཙྪེ་ཡྻཾ. ས་མྦྷཱ་ཝེ་སུནྟི པཱ་པུ་ཎིཾ་སུ.
༤༥༢. ཨ་ལོ་ཎ་ཀཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱིཏི ཨ་ལོ་ཎ་ཀཾ བྷ་ཏྟཾ ཝཱ བྱ་ཉྫ་ནཾ ཝཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཨཱ་སུ་ཏཱཏི ས་བྦ་ས་མྦྷཱ་ར་ས་ཛྫི་ཏཱ. ‘‘ཨ་སུ་ཏྟཱ’’ཏི ཝཱ པཱ་ཋོ.
༤༥༣. ཨུ་ཛྫ་ཝིཾ་སཱུཏི ནཱ་ཝཾ ཨཱ་རུ་ཡ྄ཧ པ་ཊི་སོ་ཏེ་ན ག་ཙྪིཾ་སུ. པཱ་ཙཱི་ན་ཀཱཏི པཱ་ཙཱི་ན་དེ་ས་ཝཱ་སི་ནོ.
༤༥༤. ན་ནུ ཏྭཾ ཨཱ་ཝུ་སོ ཝུ་ཌྜྷོ ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶོ་སཱིཏི ན་ནུ ཏྭཾ ཨཱ་ཝུ་སོ ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶོ, ན ནི་སྶ་ཡ་པ་ཊི་བ་དྡྷོ, ཀ་སྨཱ ཏཾ ཐེ་རོ པ་ཎཱ་མེ་ཏཱི་ཏི དཱི་པེ་ནྟི. ག་རུ་ནི་སྶ་ཡཾ ག་ཎྷཱ་མཱཏི ཀི་ཉྩཱ་པི མ་ཡཾ མ་ཧ་ལླ་ཀཱ, ཨེ་ཏཾ པ་ན ཐེ་རཾ ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་སི་སྶཱ་མཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
༤༥༥. མེ་ཏྟཱ་ཡ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ས་མཱ་དྷི་མ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཀུ་ལླ་ཀ་ཝི་ཧཱ་རེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཁུ་དྡ་ཀེ་ན ཝི་ཧཱ་རེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཁུ་དྡ་ཀ་ཏཱ ཙ་སྶ ཨ་ག་མྦྷཱི་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཝི་ཧཱ་རེ་ནཱ’’ཏི. སུ་ཉྙ་ཏཱ་ཝི་ཧཱ་རེ་ནཱཏི སུ་ཉྙ་ཏཱ་མུ་ཁེ་ན ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ.
༤༥༧. སུ་ཏྟ་ཝི་བྷ་ངྒེཏི པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡེ. ཏེ་ན ས་དྡྷིནྟི པུ་རེ་པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ་ལོ་ཎེ་ན ས་དྡྷིཾ. ན ཧི ཨེ་ཏྠ ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝི་ཀཾ ཏ་ད་ཧུ་པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏནྟི ‘‘ཀ་པྤ་ཏི སི་ངྒི་ལོ་ཎ་ཀ་པྤོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་སི་ངྒི་ལོ་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཉྷི པུ་རེ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ སི་ངྒེ་ན པ་རི་ཧ་ཊཾ ན ཏ་ད་ཧུ་པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏཾ. ཡཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀ་མེ་ཝ ཏ་ད་ཧུ་པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏནྟི སི་ངྒི་ལོ་ཎེ་ན མི་སྶེ་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦཾ ཨ་ལོ་ཎཱ་མི་སཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་པོ་ས་ཐ་སཾ་ཡུ་ཏྟེཏི ཨུ་པོ་ས་ཐ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟེ, ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཏི་ས་ར་ཎཾ ཨ་ཏི་སཱ་རོ, ཨ་ཏི་ཀྐ་མོ. ཝི་ན་ཡ་སྶ ཨ་ཏི་སཱ་རོ ཝི་ན་ཡཱ་ཏི་སཱ་རོ. ཏཾ པ་མཱ་ཎཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶཱཏི ད་སཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ནི་སཱི་ད་ནེ ཡཾ པ་མཱ་ཎཾ ཝུ་ཏྟཾ, ད་སཱ་ཡ ཝི་ནཱ ཏཾ པ་མཱ་ཎཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ. སེ་ས་མེ་ཏྠ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ས་ཏྟ་ས་ཏི་ཀ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
དྭི་ཝ་གྒ་ས་ངྒ་ཧཱཏི ཙཱུ་ལ༹་ཝ་གྒ་མ་ཧཱ་ཝ་གྒ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི དྭཱི་ཧི ཝ་གྒེ་ཧི ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ. དྭཱ་ཝཱི་ས་ཏི་པ་བྷེ་ད་ནཱཏི མ་ཧཱ་ཝ་གྒེ ད་ས, ཙཱུ་ལ༹་ཝ་གྒེ དྭཱ་ད་སཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ དྭཱ་ཝཱི་ས་ཏི་པྤ་བྷེ་དཱ. སཱ་ས་ནེཏི ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ནེ. ཡེ ཁ་ནྡྷ་ཀཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.
ཨི་ཏི ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡ ཝི་ན་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཾ
ཙཱུ་ལ༹་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ན་མོ ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ
པ་རི་ཝཱ་ར-ཊཱི་ཀཱ
སོ་ལ༹་ས་མ་ཧཱ་ཝཱ་རོ
པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཝི་སུ་དྡྷ་པ་རི་ཝཱ་ར་སྶཱཏི ས་བྦ་སོ པ་རི་སུ་དྡྷ་ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་པ་རི་ཝཱ་ར་སྶ. དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷ་ས་རཱི་ར་སྶཱཏི སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཝི་མུ་ཏྟི་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷ་ས་རཱི་ར་སྶ སཱ་ས་ནེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་སྶཱཏི ‘‘པ་རི་ཝཱ་རོ’’ཏི ཡོ ས་ངྒ་ཧཾ ཨཱ་རུ་ལ༹ྷོ, ཏ་སྶ. པུ་བྦཱ་ག་ཏཾ ན་ཡནྟི པུ་བྦེ ཨཱ་ག་ཏཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ.
༡. པ་ཀ་ཏ་ཏྠ་པ་ཊི་ནི་དྡེ་སོ ཏ-ས་དྡོ་ཏི ཏ་སྶ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི པ་དེ་ཧི ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྠ་སྶ ཡཱ་ཡ ཝི་ན་ཡ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ བྷ་ག་ཝཱ པ་ཀ་ཏོ ཨ་དྷི་ཀ་ཏོ སུ་པཱ་ཀ་ཊོ ཙ, ཏཾ ཝི་ན་ཡ་པ་ཉྙ་ཏྟིཾ ས་དྡྷིཾ ཡཱ་ཙ་ནཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡོ སོ…པེ… ཝི་ན་ཡ་པ་ཉྙ་ཏྟིཾ པ་ཉྙ་པེ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཝི་ན་ཡ་པ་ཉྙ་ཏྟིནྟི ཝི་ན་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཉྙ་ཏྟིཾ.
‘‘ཛཱ་ན་ཏཱ པ་སྶ་ཏཱ’’ཏི ཨི་མེ་སཾ པ་དཱ་ནཾ ཝི་ན་ཡ་སྶ ཨ་དྷི་ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཏཱ་ཝ ཨ་ཏྠཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི སུ་ཏྟ་ནྟ་ན་ཡེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ས་ཏི་པི ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན-ས་དྡཱ་ནཾ པ་ཉྙཱ་ཝེ་ཝ་ཙ་ན་བྷཱ་ཝེ ཏེ་ན ཏེ་ན ཝི་སེ་སེ་ན ཏེ་སཾ ཝི་ས་ཡ་ཝི་སེ་ས་པ་ཝ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝི་ཛྫ་ཏྟ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་མཾ་ས་ཙ་ཀྑུ་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་ཝེ་དྷ་དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙ ཨ་ཏྠཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཱ་དཱི་ཧཱིཏི པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཉཱ་ཎེ་ཧི. པ་ཊི་ཝེ་དྷ་པ་ཉྙཱ་ཡཱཏི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ. དེ་ས་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཡ པ་སྶ་ཏཱཏི དེ་སེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནཾ དེ་སེ་ཏ་བྦ་པྤ་ཀཱ་རཾ བོ་དྷ་ནེ་ཡྻ་པུ་གྒ་ལཱ་ན་ཉྩ ཨཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ཡ་ཙ་རི་ཏཱ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཨཱ་དི་བྷེ་དཾ དྷ་མྨཾ དེ་ས་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ པ་སྶ་ཏཱ. ཨ་ར་ཧ་ཏཱཏི ཨ་རཱི་ནཾ, ཨ་རཱ་ན་ཉྩ ཧ་ཏ་ཏྟཱ, པ་ཙྩ་ཡཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཱ ཨ་ར་ཧ་ཏཱ. ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ནཱཏི ས་མྨཱ སཱ་མ་ཉྩ ས་ཙྩཱ་ནཾ བུ་དྡྷ་ཏྟཱ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ན. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀ་དྷ་མྨེ ཛཱ་ན་ཏཱ, ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་དྷ་མྨེ པ་སྶ་ཏཱ, ཀི་ལེ་སཱ་རཱི་ནཾ ཧ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ར་ཧ་ཏཱ, ས་མྨཱ སཱ་མཾ ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནཾ བུ་དྡྷ་ཏྟཱ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ནཱཏི ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏུ་ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་ཝ་སེ་ན་པེ་ཏྠ ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཨ་པི་ཙ ཋཱ་ནཱ་ཊྛཱ་ནཱ་དི་ཝི་བྷཱ་གཾ ཛཱ་ན་ཏཱ, ཡ་ཐཱ་ཀ་མྨཱུ་པ་གེ ས་ཏྟེ པ་སྶ་ཏཱ, ས་ཝཱ་ས་ན་ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཚི་ནྣ་ཏྟཱ ཨ་ར་ཧ་ཏཱ, ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻཱ་དི་བྷེ་དེ དྷ་མྨེ ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻཱ་དི་ཏོ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཱ་ཝ་བོ་དྷ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ན. ཨ་ཐ ཝཱ ཏཱི་སུ ཀཱ་ལེ་སུ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཉཱ་ཎ་ཏཱ་ཡ ཛཱ་ན་ཏཱ, ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཏི་ཎྞ་མྤི ཀ་མྨཱ་ནཾ ཉཱ་ཎཱ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏོ ས་མྨཱ ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ པ་སྶ་ཏཱ, ད་ཝཱ་དཱི་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷི་ཀཱ་ཡ པ་ཧཱ་ན་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཨ་ར་ཧ་ཏཱ, ཚ་ནྡཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཧཱ་ནི་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཀྑ་ཡ་པ་ཊི་བྷཱ་ན་སཱ་དྷི་ཀཱ་ཡ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཱ་ཡ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ནཱཏི ཨེ་ཝཾ ད་ས་བ་ལ་ཨ་ཊྛཱ་ར་སཱ་ཝེ་ཎི་ཀ་བུ་དྡྷ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན་པི ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ.
༢. པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེཏི པུ་ཙྪཱ་ཡ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ. མ་ཛ྄ཛྷི་མ་དེ་སེ་ཡེ་ཝ པ་ཉྙ་ཏྟཱིཏི ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ དེ་སེ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཏྠུ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མེ ཨཱ་པ་ཏྟི་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཝི་ནཱི་ཏ་ཀ་ཐཱཏི ཝི་ནཱི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཐཱ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ པཱ་ཋོ.
ཀཱ་ཡེ་ན པ་ན ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱིཏི པུ་བྦ་བྷཱ་གེ སེ་ཝ་ན་ཙི་ཏྟཾ ཨ་ངྒཾ ཀ་ཏྭཱ ཀཱ་ཡ་དྭཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏ་ཝི་ཉྙ་ཏྟིཾ ཛ་ན་ཡི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཀི་ཉྩཱ་པི ཧི ཙི་ཏྟེ་ན ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཏཱ ཝི་ཉྙ་ཏྟི, ཏ་ཐཱ་པི ཙི་ཏྟེ་ན ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཀཱ་ཡ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ སཱ་དྷི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཀཱ་ཡ་དྭཱ་རེ་ན ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱཏི ཨཱ་པ་ནྣཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ན་སྶ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་མ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ, ན བྷ་ཎྜ་ནཱ་དི་ཝཱུ་པ་ས་མཾ.
༣. པོ་རཱ་ཎ་ཀེ་ཧི མ་ཧཱ་ཐེ་རེ་ཧཱིཏི སཱི་ཧ་ལ༹་དཱི་པ་ཝཱ་སཱི་ཧི མ་ཧཱ་ཐེ་རེ་ཧི. ཋ་པི་ཏཱཏི པོ་ཏྠ་ཀ་ས་ངྒ་ཧཱ་རོ་ཧ་ན་ཀཱ་ལེ ཋ་པི་ཏཱ. ཙ་ཏུ་ཏྠ་ས་ངྒཱི་ཏི་ས་དི་སཱ ཧི པོ་ཏྠ་ཀཱ་རོ་ཧ་ས་ངྒཱི་ཏི. ཨུ་བྷ་ཏོ་ཝི་བྷ་ངྒེ དྭ་ཏྟིཾ་ས ཝཱ་རཱ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ་ཝ.
ས་མུ་ཊྛཱ་ན་སཱི་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༥༧. ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཡ པ་ན ཀ་རུ་ཎཱ་སཱི་ཏ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ་ནྡ་ས་དི་ས་ཏྟཱ ‘‘བུ་དྡྷ་ཙ་ནྡེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཀི་ལེ་ས་ཏི་མི་ར་པ་ཧཱ་ན་ཏོ ‘‘བུ་དྡྷཱ་དི་ཙྩེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པི་ཊ་ཀེ ཏཱི་ཎི དེ་ས་ཡཱིཏི ཡ་སྨཱ ཏེ དེ་ས་ཡ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཨ་ངྒི་ར་སོ་པི པི་ཊ་ཀཱ་ནི ཏཱི་ཎི དེ་ས་ཡི. ཏཱ་ནི ཀ་ཏ་མཱ་ནཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ཏྟ་ནྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི. མ་ཧཱ་གུ་ཎནྟི མ་ཧཱ་ནི་སཾ་སཾ. ཨེ་ཝཾ ནཱི་ཡ་ཏི ས་དྡྷ་མྨོ, ཝི་ན་ཡོ ཡ་དི ཏི་ཊྛ་ཏཱིཏི ཡ་དི ཝི་ན་ཡ་པ་རི་ཡ་ཏྟི ཨ་ན་ནྟ་ར་ཧི་ཏཱ ཏི་ཊྛ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི པ་ཊི་པ་ཏྟི་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ས་དྡྷ་མྨོ ནཱི་ཡ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཝི་ན་ཡ་པ་རི་ཡ་ཏྟི པ་ན ཀ་ཐཾ ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་བྷ་ཏོ་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་རི་ཝཱ་རེ་ན ག་ནྠི་ཏཱ ཏི་ཊྛ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་སྶེ་ཝ པ་རི་ཝཱ་ར་སྶཱཏི ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ པ་རི་ཝཱ་རེ.
ནི་ཡ་ཏ་ཀ་ཏནྟི ཀ་ཏ་ནི་ཡ་ཏཾ, ནི་ཡ་མི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཉྙེ་ཧི ས་དྡྷིནྟི སེ་ས་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ཧི ས་དྡྷིཾ. ཨ་ས་མྦྷི་ནྣ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་ནཱིཏི ཨ་ས་ངྐ་ར་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི.
ཏ་སྨཱ སི་ཀྑེཏི ཡ་སྨཱ ཝི་ན་ཡེ ས་ཏི ས་དྡྷ་མྨོ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཝི་ན་ཡོ ཙ པ་རི་ཝཱ་རེ་ན ག་ནྠི་ཏོ ཏི་ཊྛ་ཏི, པ་རི་ཝཱ་རེ ཙ ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་ནི དི་སྶ་ནྟི, ཏ་སྨཱ སི་ཀྑེ་ཡྻ པ་རི་ཝཱ་རཾ, ཨུ་གྒ་ཎྷེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨཱ་དི་མྷི ཏཱ་ཝ པུ་རི་མ་ན་ཡེཏི ‘‘ཚ་ནྣཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་ནཾ ཀ་ཏི་ཧི ས་མུ་ཊྛཱ་ནེ་ཧི ས་མུ་ཊྛཱ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཀེ་ན ས་མུ་ཊྛཱ་ནེ་ན ས་མུ་ཊྛཱ་ཏི, ཀཱ་ཡ་ཏོ ཙ ཙི་ཏྟ་ཏོ ཙ ས་མུ་ཊྛཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པ་རི. ༡༨༧) པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝཱ་རེ ས་ཀིཾ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ.
༢༥༨. ནཱ་ནུ་བ་ནྡྷེ པ་ཝ་ཏྟི་ནིནྟི ‘‘ཡཱ པ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱི ཝུ་ཊྛཱ་པི་ཏཾ པ་ཝ་ཏྟི་ནིཾ དྭེ ཝ་སྶཱ་ནི ནཱ་ནུ་བ་ནྡྷེ་ཡྻཱ’’ཏི (པཱ་ཙི. ༡༡༡༡) ཝུ་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ.
༢༧༠. ཨ་ཀ་ཏནྟི ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨ་མི་སྶཱི་ཀ་ཏཾ, ནི་ཡ་ཏ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
ཨ་ནྟ་ར་པེ་ཡྻཱ་ལཾ
ཀ་ཏི་པུ་ཙྪཱ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༧༡. ཝེ་རཾ མ་ཎ་ཏཱིཏི རཱ་གཱ་དི་ཝེ་རཾ མ་ཎ་ཏི ཝི་ནཱ་སེ་ཏི. ཨེ་ཏཱ་ཡཱཏི ཝི་ར་ཏི་ཡཱ. ནི་ཡྻཱ་ནནྟི མ་གྒཾ. ཀཱ་ཡ་པཱ་ག་བྦི་ཡནྟི ཀཱ་ཡ་པཱ་ག་བྦི་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ.
༢༧༤. སཱ་ར་ཎཱི་ཡཱཏི ས་རི་ཏ་བྦ་ཡུ་ཏྟཱ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎཱ་ར་ཧཱ ཨ་དྡྷཱ་ནེ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟེ་པི ན ས་མྨུ་སྶི་ཏ་བྦཱ. མི་ཛྫ་ཏི སི་ནི་ཡ྄ཧ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི མེ་ཏྟཱ, མི་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ. མེ་ཏྟཱ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི མེ་ཏྟཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ, ཏཾ པ་ན ཡ་སྨཱ མེ་ཏྟཱ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མེ་ཏྟ་ཙི་ཏྟེ་ན ཀ་ཏཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ’’ནྟི. ཨཱ་ཝཱིཏི པ་ཀཱ་སཾ. པ་ཀཱ་ས་བྷཱ་ཝོ ཙེ་ཏྠ ཡཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཏཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ ཀ་རཱི་ཡ་ཏི, ཏ་སྶ ས་མྨུ་ཁ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མྨུ་ཁཱ’’ཏི. ར་ཧོཏི ཨ་པ་ཀཱ་སཾ. ཨ་པ་ཀཱ་ས་ཏཱ ཙ ཡཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཏཾ ཀ་མྨཾ ཀ་རཱི་ཡ་ཏི, ཏ་སྶ ཨ་པ་ཙྩ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ར་མྨུ་ཁཱ’’ཏི. ཨུ་བྷ་ཡེ་ཧཱིཏི ན་ཝ་ཀེ་ཧི ཐེ་རེ་ཧི ཙ. པི་ཡཾ པི་ཡཱ་ཡི་ཏ་བྦཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི པི་ཡ་ཀ་ར་ཎོ. ག་རུཾ ག་རུ་ཊྛཱ་ནི་ཡཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ག་རུ་ཀ་ར་ཎོ. ས་ངྒ་ཧཱ་ཡཱཏི ས་ངྒ་ཧ་ཝ་ཏྠུ་ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཱ་ཡ. ཨ་ཝི་ཝཱ་དཱ་ཡཱཏི ས་ངྒ་ཧ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝ ན ཝི་ཝཱ་དཱ་ཡ. ས་ཏི ཙ ཨ་ཝི་ཝཱ་ད་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏ་ས་ངྒ་ཧ་ཀ་ཏྟེ ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ན ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ནཾ ས་མ་གྒ་བྷཱ་ཝོ བྷེ་དཱ་བྷཱ་ཝོ སི་དྡྷོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མ་གྒ་བྷཱ་ཝཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
པ་གྒ་ཡ྄ཧ ཝ་ཙ་ནནྟི ཀེ་ཝ་ལཾ ‘‘དེ་ཝོ’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘དེ་ཝ་ཏྠེ་རོ’’ཏི གུ་ཎེ་ཧི ཐི་ར་བྷཱ་ཝ་ཛོ་ཏ་ནཾ པ་གྒ་ཎྷི་ཏྭཱ ཨུ་ཙྩཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ཙ་ནཾ. མ་མ་ཏྟ་བོ་དྷ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ མ་མཱ་ཡ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏི་རོ་ཀྑ་སྶ མ་ནོ་ཀ་མྨ་སྶ ས་མྨུ་ཁ་ཏཱ ནཱ་མ ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་ཉྩ ཁོ ལོ་ཀེ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་ནྟི པཱ་ཀ་ཊཾ པ་ཉྙཱ་ཏཾ ཧ་ཏྠ་ཝི་ཀཱ་རཱ་དིཾ ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ་ཡེ་ཝ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ན་ཡ་ནཱ་ནི ཨུ་མྨཱི་ལེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ མེ་ཏྟཱ་སི་ནེ་ཧ་སི་ནི་དྡྷཱ་ནཾ ན་ཡ་ནཱ་ནཾ ཨུ་མྨཱི་ལ་ནཱ པ་ས་ནྣེ་ན མུ་ཁེ་ན ཨོ་ལོ་ཀ་ན་ཉྩ མེ་ཏྟཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་མེ་ཝ, ཡ་སྶ པ་ན ཙི་ཏྟ་སྶ ཝ་སེ་ན ན་ཡ་ནཱ་ནཾ མེ་ཏྟཱ་སི་ནེ་ཧ་སི་ནི་དྡྷ་ཏཱ མུ་ཁ་སྶ ཙ པ་ས་ནྣ་ཏཱ, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མེ་ཏྟཾ མ་ནོ་ཀ་མྨཾ ནཱ་མཱ’’ཏི.
ཨི་མཱ་ནི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༡༤༡; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༤༩༢; ཨ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༦.༡༡) ཙ མེ་ཏྟ་ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཱ་དཱི་ནི པཱ་ལི༹་ཡཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི གི་ཧཱི་སུ་པི ལ་བྦྷ་ནྟི་ཡེ་ཝ. བྷི་ཀྑཱུ་ན་ཉྷི མེ་ཏྟ་ཙི་ཏྟེ་ན ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཝ་ཏྟཱ་དི་ཨཱ་བྷི་ས་མཱ་ཙཱ་རི་ཀ་དྷ་མྨ་པཱུ་ར་ཎཾ མེ་ཏྟཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ. ས་བྦ་ཉྩ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ ཨཱ་བྷི་ས་མཱ་ཙཱ་རི་ཀ་ཀ་མྨ་ནྟོ་ག་དྷ་མེ་ཝཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. གི་ཧཱི་ནཾ ཙེ་ཏི་ཡ་ཝ་ནྡ་ན་ཏྠཱ་ཡ བོ་དྷི་ཝ་ནྡ་ན་ཏྠཱ་ཡ ས་ངྒྷ་ནི་མ་ནྟ་ན་ཏྠཱ་ཡ ག་མ་ནཾ, གཱ་མཾ ཝཱ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་ཊྛེ བྷི་ཀྑཱུ དི་སྭཱ པ་ཙྩུ་གྒ་མ་ནཾ, པ་ཏྟ་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ, ཨཱ་ས་ན་པ་ཉྙཱ་པ་ནཾ, ཨ་ནུ་ག་མ་ན་ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཾ མེ་ཏྟཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ. བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ མེ་ཏྟ་ཙི་ཏྟེ་ན ཨཱ་ཙཱ་ར་པ་ཉྙ་ཏྟི་སི་ཀྑཱ་པ་ན ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཀ་ཐ་ན དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ པ་རི་པུ་ཙྪ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཀ་ཐ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡ་མཱ་ནཾ ཏེ་པི་ཊ་ཀ་མྤི བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ མེ་ཏྟཾ ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ. གི་ཧཱི་ནཾ ‘‘ཙེ་ཏི་ཡ་ཝ་ནྡ་ན་ཏྠཱ་ཡ ག་ཙྪཱ་མ, བོ་དྷི་ཝ་ནྡ་ན་ཏྠཱ་ཡ ག་ཙྪཱ་མ, དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཾ ཀ་རི་སྶཱ་མ, དཱི་པ་མཱ་ལཱ་པུ་པྥ་པཱུ་ཛཾ ཀ་རི་སྶཱ་མ, ཏཱི་ཎི སུ་ཙ་རི་ཏཱ་ནི ས་མཱ་དཱ་ཡ ཝ་ཏྟི་སྶཱ་མ, ས་ལཱ་ཀ་བྷ་ཏྟཱ་དཱི་ནི ད་སྶཱ་མ, ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀཾ ད་སྶཱ་མ, ཨ་ཛྫ ས་ངྒྷ་སྶ ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཙྩ་ཡེ ད་སྶཱ་མ, ས་ངྒྷཾ ནི་མ་ནྟེ་ཏྭཱ ཁཱ་ད་ནཱི་ཡཱ་དཱི་ནི སཾ་ཝི་ད་ཧ་ཐ, ཨཱ་ས་ནཱ་ནི པ་ཉྙ་པེ་ཐ, པཱ་ནཱི་ཡཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་པེ་ཐ, ས་ངྒྷཾ པ་ཙྩུ་གྒ་ནྟྭཱ ཨཱ་ནེ་ཐ, པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཐ, ཚ་ནྡ་ཛཱ་ཏཱ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛཱ་ཏཱ ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩཾ ཀ་རོ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀ་ཐ་ན་ཀཱ་ལེ མེ་ཏྟཾ ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ. བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པཱ་ཏོ་ཝ ཨུ་ཊྛཱ་ཡ ས་རཱི་ར་པ་ཊི་ཛ་གྒ་ནཾ ཙེ་ཏི་ཡ་ངྒ་ཎ་ཝ་ཏྟཱ་དཱི་ནི ཙ ཀ་ཏྭཱ ཝི་ཝི་ཏྟཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ བྷི་ཀྑཱུ སུ་ཁཱི ཧོ་ནྟུ ཨ་ཝེ་རཱ ཨ་བྱཱ་པ་ཛྫཱ’’ཏི ཙི་ནྟ་ནཾ མེ་ཏྟཾ མ་ནོ་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ. གི་ཧཱི་ནཾ ‘‘ཨ་ཡྻཱ སུ་ཁཱི ཧོ་ནྟུ ཨ་ཝེ་རཱ ཨ་བྱཱ་པ་ཛྫཱ’’ཏི ཙི་ནྟ་ནཾ མེ་ཏྟཾ མ་ནོ་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ.
ལཱ་བྷཱཏི ཙཱི་ཝ་རཱ་ད་ཡོ ལ་དྡྷ་པ་ཙྩ་ཡཱ. དྷ་མྨི་ཀཱཏི ཀུ་ཧ་ནཱ་དི་བྷེ་དཾ མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝཾ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ དྷ་མྨེ་ན ས་མེ་ན བྷི་ཀྑཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝ་ཏྟེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣཱ. ཨ་ནྟ་མ་སོ པ་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་མ་ཏྟ་མྤཱིཏི པ་ཙྪི་མ་ཀོ་ཊི་ཡཱ པ་ཏྟེ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ པ་ཏྟ་སྶ ཨ་ནྟོ་ག་ཏཾ དྭ་ཏྟི་ཀ་ཊ་ཙྪུ་བྷི་ཀྑཱ་མ་ཏྟ་མྤི. དེ་ཡྻཾ ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་ཉྩ ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་བྷ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་བྷ་ཏྟ་བྷོ་གཱི. ཨེ་ཏྠ ཧི དྭེ པ་ཊི་ཝི་བྷ་ཏྟཱ་ནི ནཱ་མ ཨཱ་མི་ས་པ་ཊི་ཝི་བྷ་ཏྟཾ པུ་གྒ་ལ་པ་ཊི་ཝི་བྷ་ཏྟ་ཉྩ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ད་སྶཱ་མི, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ན ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཙི་ཏྟེ་ན ཝི་བྷ་ཛ་ནཾ ཨཱ་མི་ས་པ་ཊི་ཝི་བྷ་ཏྟཾ ནཱ་མ. ‘‘ཨ་སུ་ཀ་སྶ ད་སྶཱ་མི, ཨ་སུ་ཀ་སྶ ན ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཙི་ཏྟེ་ན ཝི་བྷ་ཛ་ནཾ པ་ན པུ་གྒ་ལ་པ་ཊི་ཝི་བྷ་ཏྟཾ ནཱ་མ. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཡོ ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་བྷ་ཏྟཾ བྷུ་ཉྫ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་བྷ་ཏྟ་བྷོ་གཱི ནཱ་མ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནེ་ཝ ཨཱ་མི་སཾ པ་ཊི་ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་དཱ་ཏུ་མྤཱིཏི པི-ས་དྡེ་ན དཱ་ཏུ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. དཱ་ན་ཉྷི ནཱ་མ ན ཀ་སྶ་ཙི ནི་ཝཱ་རི་ཏཾ, ཏེ་ན དུ་སྶཱི་ལ་སྶ་པི ཨ་ཏྠི་ཀ་སྶ ས་ཏི ས་མྦྷ་ཝེ དཱ་ཏ་བྦཾ, ཏ་ཉྩ ཁོ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ་ན་ཝ་སེ་ན, ན ཝ་ཏྟ་པཱུ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན. སཱ་ར་ཎཱི་ཡ་དྷ་མྨ་པཱུ་ར་ཀ་སྶ ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་བྷ་ཏྟ་བྷོ་གི་ཏཱ་ཡ ‘‘ས་བྦེ་སཾ དཱ་ཏ་བྦ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. གི་ལཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ པ་ན ཨོ་དི་སྶ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ དཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་བྷཱ་ག་པ་ཀྑི་ཀཾ ‘‘ཨ་སུ་ཀ་སྶ ན ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི པ་ཊི་ཀྑེ་པ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. བྱ་ཏི་རེ་ཀ་པྤ་དྷཱ་ནོ ཧི པ་ཊི་ཝི་བྷཱ་གོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘གི་ལཱ་ན་གི་ལཱ་ནུ་པ་ཊྛཱ་ཀ…པེ… ཝི་ཙེ་ཡྻ དཱ་ཏུ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི.
སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷོ་གཱིཏི ཨེ་ཏྠ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷོ་གི་ནོ ཨི་དཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ – ཡཾ ཡཾ པ་ཎཱི་ཏཾ ལ་བྷ་ཏི, ཏཾ ཏཾ ནེ་ཝ ལཱ་བྷེ་ན ལཱ་བྷཾ ནི་ཛི་གཱི་ས་ན་མུ་ཁེ་ན གི་ཧཱི་ནཾ དེ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་སུ་དྡྷིཾ ར་ཀྑ་མཱ་ནོ, ན ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏི ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷོ་གི་ཏཱ མཱ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི. ཏཾ པ་ཊི་གྒ་ཎྷ་ནྟོ ཙ ‘‘ས་ངྒྷེ་ན སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ག་ཧེ་ཏྭཱ གྷ་ཎྚིཾ པ་ཧ་རི་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦཾ ས་ངྒྷ་ས་ནྟ་ཀཾ ཝི་ཡ པ་སྶ་ཏི. ཨི་མི་ནཱ ཙ ཏ་སྶ ལཱ་བྷ་སྶ ཏཱི་སུ་པི ཀཱ་ལེ་སུ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ ཋ་པ་ནཾ ད་སྶི་ཏཾ. ‘‘ཏཾ པ་ཊི་གྒ་ཎྷ་ནྟོ ཙ ས་ངྒྷེ་ན སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་ཀཱ་ལོ ད་སྶི་ཏོ, ‘‘ག་ཧེ་ཏྭཱ…པེ… པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ་ཀཱ་ལོ. ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ པ་ན ཏཱ་དི་སེ་ན པུ་བྦ་བྷཱ་གེ་ན ཝི་ནཱ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠ་སི་དྡྷོ པུ་རི་མ་ཀཱ་ལོ. ཏ་ཡི་ད་མྤི པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ པུ་བྦེ་ཝ་སྶ ཧོ་ཏི ‘‘ས་ངྒྷེ་ན སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏཱུ་ཏི པ་ཊི་གྒ་ཧེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི, པ་ཊི་གྒ་ཎྷ་ནྟ་སྶ ཧོ་ཏི ‘‘ས་ངྒྷེ་ན སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏཱུ་ཏི པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་མཱི’’ཏི, པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཧོ་ཏི ‘‘ས་ངྒྷེ་ན སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏཱུ་ཏི པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏཾ མ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཏི་ལ་ཀྑ་ཎ་ས་མྤ་ནྣཾ ཀ་ཏྭཱ ལ་དྡྷ་ལཱ་བྷཾ ཨོ་སཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨ་ཝི་ཀོ་པེ་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟོ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷོ་གཱི ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་བྷ་ཏྟ་བྷོ་གཱི ཙ ཧོ་ཏི.
ཨི་མཾ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༡༤༡; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༤༩༢; ཨ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༦.༡༡) པ་ན སཱ་ར་ཎཱི་ཡ་དྷ་མྨཾ ཀོ པཱུ་རེ་ཏི, ཀོ ན པཱུ་རེ་ཏི? དུ་སྶཱི་ལོ ཏཱ་ཝ ན པཱུ་རེ་ཏི. ན ཧི ཏ་སྶ ས་ནྟ་ཀཾ སཱི་ལ་ཝ་ནྟོ ག་ཎྷ་ནྟི. པ་རི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལོ པ་ན ཝ་ཏྟཾ ཨ་ཁ་ཎྜེ་ནྟོ པཱུ་རེ་ཏི. ཏ་ཏྲི་དཾ ཝ་ཏྟཾ – ཡོ ཨོ་དི་སྶ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ མཱ་ཏུ ཝཱ པི་ཏུ ཝཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ དེ་ཏི, སོ དཱ་ཏ་བྦཾ དེ་ཏུ, སཱ་ར་ཎཱི་ཡ་དྷ་མྨོ པ་ན་སྶ ན ཧོ་ཏི, པ་ལི་བོ་དྷ་ཛ་གྒ་ནཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. སཱ་ར་ཎཱི་ཡ་དྷ་མྨོ ཧི མུ་ཏྟ་པ་ལི་བོ་དྷ་སྶེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏེ་ན པ་ན ཨོ་དི་སྶ་ཀཾ དེ་ནྟེ་ན གི་ལཱ་ན་གི་ལཱ་ནུ་པ་ཊྛཱ་ཀ་ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་ག་མི་ཀཱ་ན་ཉྩེ་ཝ ན་ཝ་པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶ ཙ ས་ངྒྷཱ་ཊི་པ་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ དཱ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཏེ་སཾ ད་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སཾ ཐེ་རཱ་ས་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཐོ་ཀཾ ཐོ་ཀཾ ཨ་ད་ཏྭཱ ཡོ ཡ་ཏྟ་ཀཾ ག་ཎྷཱ་ཏི, ཏ་སྶ ཏ་ཏྟ་ཀཾ དཱ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཝ་སི་ཊྛེ ཨ་ས་ཏི པུ་ན པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ ཐེ་རཱ་ས་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཾ ཡཾ པ་ཎཱི་ཏཾ, ཏཾ ཏཾ ད་ཏྭཱ སེ་སཾ བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦཾ.
ཨ་ཡཾ པ་ན སཱ་ར་ཎཱི་ཡ་དྷ་མྨོ སཱ་ར་ཎཱི་ཡ་དྷ་མྨ་པཱུ་ར་ཎ་ཝི་དྷི་མྷི སུ་སི་ཀྑི་ཏཱ་ཡ པ་རི་སཱ་ཡ སུ་པཱུ་རོ ཧོ་ཏི. སུ་སི་ཀྑི་ཏཱ་ཡ ཧི པ་རི་སཱ་ཡ ཡོ ཨ་ཉྙ་ཏོ ལ་བྷ་ཏི, སོ ན ག་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་ཉྙ་ཏོ ཨ་ལ་བྷ་ནྟོ་པི པ་མཱ་ཎ་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ ག་ཎྷཱ་ཏི, ན ཨ་ཏི་རེ་ཀཾ. ཨ་ཡ་ཉྩ པ་ན སཱ་ར་ཎཱི་ཡ་དྷ་མྨོ ཨེ་ཝཾ པུ་ན་པྤུ་ནཾ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ ལ་དྡྷཾ ལ་དྡྷཾ དེ་ནྟ་སྶ་པི དྭཱ་ད་ས་ཧི ཝ་སྶེ་ཧི པཱུ་ར་ཏི, ན ཏ་ཏོ ཨོ་རཾ. ས་ཙེ ཧི དྭཱ་ད་ས་མེ་པི ཝ་སྶེ སཱ་ར་ཎཱི་ཡ་དྷ་མྨ་པཱུ་ར་ཀོ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་པཱུ་རཾ པ་ཏྟཾ ཨཱ་ས་ན་སཱ་ལཱ་ཡཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ན་ཧཱ་ཡི་ཏུཾ ག་ཙྪ་ཏི, ས་ངྒྷ་ཏྠེ་རོ ཙ ‘‘ཀ་སྶེ་སོ པ་ཏྟོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘སཱ་ར་ཎཱི་ཡ་དྷ་མྨ་པཱུ་ར་ཀ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཨཱ་ཧ་ར་ཐ ན’’ནྟི ས་བྦཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ་ཝ རི་ཏྟ་པ་ཏྟཾ ཋ་པེ་ཏི. ཨ་ཐ སོ བྷི་ཀྑུ རི་ཏྟ་པ་ཏྟཾ དི་སྭཱ ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་སེ་ཏྭཱ་ཝ པ་རི་བྷུ་ཉྫིཾ་སཱུ’’ཏི དོ་མ་ན་སྶཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི, སཱ་ར་ཎཱི་ཡ་དྷ་མྨོ བྷི་ཛྫ་ཏི, པུ་ན དྭཱ་ད་ས ཝ་སྶཱ་ནི པཱུ་རེ་ཏ་བྦོ ཧོ་ཏི. ཏི་ཏྠི་ཡ་པ་རི་ཝཱ་ས་ས་དི་སོ ཧེ་ས, ས་ཀིཾ ཁ་ཎྜེ ཛཱ་ཏེ པུ་ན པཱུ་རེ་ཏ་བྦོ་ཝ. ཡོ པ་ན ‘‘ལཱ་བྷཱ ཝ་ཏ མེ, སུ་ལ་དྡྷཾ ཝ་ཏ མེ, ཡ་སྶ མེ པ་ཏྟ་ག་ཏཾ ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ་ཝ ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རི་ནོ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟཱི’’ཏི སོ་མ་ན་སྶཾ ཛ་ནེ་ཏི, ཏ་སྶ པུ་ཎྞོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི.
ཨེ་ཝཾ པཱུ་རི་ཏ་སཱ་ར་ཎཱི་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ པ་ན ནེ་ཝ ཨི་སྶཱ, ན མ་ཙྪ་རི་ཡཾ ཧོ་ཏི, མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ པི་ཡོ ཧོ་ཏི སུ་ལ་བྷ་པ་ཙྩ་ཡོ, པ་ཏྟ་ག་ཏ་མ་སྶ དི་ཡྻ་མཱ་ན་མྤི ན ཁཱི་ཡ་ཏི, བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་བྷ་ཎྜ་ཊྛཱ་ནེ ཨ་གྒ་བྷ་ཎྜཾ ལ་བྷ་ཏི, བྷ་ཡེ ཝཱ ཚཱ་ཏ་ཀེ ཝཱ ས་མྤ་ཏྟེ དེ་ཝ་ཏཱ ཨུ་སྶུ་ཀྐཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟི.
ཏ་ཏྲི་མཱ་ནི ཝ་ཏྠཱུ་ནི – ལེ་ཎ་གི་རི་ཝཱ་སཱི ཏི་སྶ་ཏྠེ་རོ ཀི་ར མ་ཧཱ་ཁཱི་ར་གཱ་མཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝ་ས་ཏི. པ་ཉྙཱ་ས་མ་ཏྟཱ ཐེ་རཱ ནཱ་ག་དཱི་པཾ ཙེ་ཏི་ཡ་ཝ་ནྡ་ན་ཏྠཱ་ཡ ག་ཙྪ་ནྟཱ ཁཱི་ར་གཱ་མེ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ ཀི་ཉྩི ཨ་ལ་དྡྷཱ ནི་ཀྑ་མིཾ་སུ. ཐེ་རོ པ་ཝི་ས་ནྟོ ཏེ དི་སྭཱ པུ་ཙྪི ‘‘ལ་དྡྷཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི. ཝི་ཙ་རི་མྷ, ཨཱ་ཝུ་སོ་ཏི. སོ ཨ་ལ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘བྷ་ནྟེ, ཡཱ་ཝཱ་ཧཾ ཨཱ་ག་ཙྪཱ་མི, ཏཱ་ཝ ཨི་དྷེ་ཝ ཧོ་ཐཱ’’ཏི. མ་ཡཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, པ་ཉྙཱ་ས ཛ་ནཱ པ་ཏྟ་ཏེ་མ་ན་མ་ཏྟ་མྤི ན ལ་བྷི་མྷཱ་ཏི. བྷ་ནྟེ, ནེ་ཝཱ་སི་ཀཱ ནཱ་མ པ་ཊི་བ་ལཱ ཧོ་ནྟི, ཨ་ལ་བྷ་ནྟཱ་པི བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་མ་གྒ་ས་བྷཱ་གཾ ཛཱ་ན་ནྟཱི་ཏི. ཐེ་རཱ ཨཱ་ག་མིཾ་སུ. ཐེ་རོ གཱ་མཾ པཱ་ཝི་སི. དྷུ་ར་གེ་ཧེ་ཡེ་ཝ མ་ཧཱ་ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ ཁཱི་ར་བྷ་ཏྟཾ ས་ཛྫེ་ཏྭཱ ཐེ་རཾ ཨོ་ལོ་ཀ་ཡ་མཱ་ནཱ ཋི་ཏཱ ཐེ་ར་སྶ དྭཱ་རཾ ས་མྤ་ཏྟ་སྶེ་ཝ པ་ཏྟཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཨ་དཱ་སི. སོ ཏཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཐེ་རཱ་ནཾ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ‘‘ག་ཎྷ་ཐ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ས་ངྒྷ་ཏྠེ་རཾ ཨཱ་ཧ. ཐེ་རོ ‘‘ཨ་མྷེ་ཧི ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ཧི ཀི་ཉྩི ན ལ་དྡྷཾ, ཨ་ཡཾ སཱི་གྷ་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏོ, ཀིཾ ནུ ཁོ’’ཏི སེ་སཱ་ནཾ མུ་ཁཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་སི. ཐེ་རོ ཨོ་ལོ་ཀ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ནེ་ཝ ཉ་ཏྭཱ ‘‘བྷ་ནྟེ, དྷ་མྨེ་ན ས་མེ་ན ལ་དྡྷོ པི་ཎྜ་པཱ་ཏོ, ནི་ཀྐུ་ཀྐུ་ཙྩཱ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ས་བྦེ་སཾ ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠཾ ད་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ་པི ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠཾ བྷུ་ཉྫི. ཨ་ཐ ནཾ བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩཱ་ཝ་སཱ་ནེ ཐེ་རཱ པུ་ཙྪིཾ་སུ ‘‘ཀ་དཱ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷཱི’’ཏི? ན་ཏྠི མེ, བྷ་ནྟེ, ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨོ་ཏི. ཛྷཱ་ན་ལཱ་བྷཱི་སི ཨཱ་ཝུ་སོ་ཏི? ཨེ་ཏ་མྤི མེ, བྷ་ནྟེ, ན་ཏྠཱི་ཏི. ན་ནུ, ཨཱ་ཝུ་སོ, པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་ནྟི? སཱ་ར་ཎཱི་ཡ་དྷ་མྨོ མེ, བྷ་ནྟེ, པཱུ་རི་ཏོ, ཏ་སྶ མེ པཱུ་རི་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ས་ཙེ་པི བྷི་ཀྑུ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཾ ཧོ་ཏི, པ་ཏྟ་ག་ཏཾ ན ཁཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི. སཱ་དྷུ སཱ་དྷུ ས་པྤུ་རི་ས ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀ་མི་དཾ ཏུ་ཡ྄ཧ་ནྟི. ཨི་དཾ ཏཱ་ཝ པ་ཏྟ་ག་ཏཾ ན ཁཱི་ཡ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཝ་ཏྠུ.
ཨ་ཡ་མེ་ཝ པ་ན ཐེ་རོ ཙེ་ཏི་ཡ་པ་བྦ་ཏེ གི་རི་བྷ་ཎྜ་མ་ཧཱ་པཱུ་ཛཱ་ཡ དཱ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ག་ནྟྭཱ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ དཱ་ནེ ཀིཾ ཝ་ར་བྷ་ཎྜ’’ནྟི པུ་ཙྪི. དྭེ སཱ་ཊ་ཀཱ, བྷ་ནྟེ་ཏི. ཨེ་ཏེ མ་ཡ྄ཧཾ པཱ་པུ་ཎི་སྶ་ནྟཱི་ཏི. ཏཾ སུ་ཏྭཱ ཨ་མ་ཙྩོ ར་ཉྙོ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི ‘‘ཨེ་ཀོ ད་ཧ་རོ ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ད་ཧ་ར་སྶ ཨེ་ཝཾ ཙི་ཏྟཾ, མ་ཧཱ་ཐེ་རཱ་ནཾ པ་ན སུ་ཁུ་མཱ སཱ་ཊ་ཀཱ ཝ་ཊྚ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘མ་ཧཱ་ཐེ་རཱ་ནཾ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཋ་པེ་སི. ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཋི་ཏེ དེ་ནྟ་སྶ མ་ཏྠ་ཀེ ཋ་པི་ཏཱ་པི ཏེ སཱ་ཊ་ཀཱ ཧ་ཏྠཾ ནཱ་རོ་ཧ་ནྟི, ཨ་ཉྙེ་ཝ ཨཱ་རོ་ཧ་ནྟི. ད་ཧ་ར་སྶ དཱ་ན་ཀཱ་ལེ པ་ན ཧ་ཏྠཾ ཨཱ་རུ་ལ༹ྷཱ. སོ ཏ་སྶ ཧ་ཏྠེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་མ་ཙྩ་སྶ མུ་ཁཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ད་ཧ་རཾ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ དཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ ས་ངྒྷཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ ད་ཧ་ར་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ‘‘བྷ་ནྟེ, ཨི་མཾ དྷ་མྨཾ ཀ་དཱ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྠཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན་པི ཨ་ས་ནྟཾ ཨ་ཝ་ད་ནྟོ ‘‘ན་ཏྠི མ་ཡ྄ཧཾ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ན་ནུ, བྷ་ནྟེ, པུ་བྦེ་ཝ ཨ་ཝ་ཙུ་ཏྠཱ་ཏི. ཨཱ་མ མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, སཱ་ར་ཎཱི་ཡ་དྷ་མྨ་པཱུ་ར་ཀོ ཨ་ཧཾ, ཏ་སྶ མེ དྷ་མྨ་སྶ པཱུ་རི་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཊྛཱ་ནེ ཨ་གྒ་བྷ་ཎྜཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི་ཏི. ‘‘སཱ་དྷུ སཱ་དྷུ བྷ་ནྟེ, ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀ་མི་དཾ ཏུ་མྷཱ་ཀ’’ནྟི ཝ་ནྡི་ཏྭཱ པ་ཀྐཱ་མི. ཨི་དཾ བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཊྛཱ་ནེ ཨ་གྒ་བྷ་ཎྜཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཝ་ཏྠུ.
ཙ་ཎྜཱ་ལ་ཏི་སྶ་བྷ་ཡེ་ན པ་ན བྷཱ་ཏ་ར་གཱ་མ་ཝཱ་སི་ནོ ནཱ་ག་ཏྠེ་རི་ཡཱ ཨ་ནཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ་ཝ པ་ལཱ་ཡིཾ་སུ. ཐེ་རཱི པ་ཙྩཱུ་ས་ས་མ་ཡེ ‘‘ཨ་ཏི ཝི་ཡ ཨ་པྤ་ནི་གྒྷོ་སོ གཱ་མོ, ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ཐ ཏཱ་ཝཱ’’ཏི ད་ཧ་ར་བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ཨཱ་ཧ. ཏཱ ག་ནྟྭཱ ས་བྦེ་སཾ ག་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་མྨ ཐེ་རི་ཡཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. སཱ སུ་ཏྭཱ ‘‘མཱ ཏུ་མྷེ ཏེ་སཾ ག་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཙི་ནྟ་ཡི་ཏྠ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་དྡེ་ས་པ་རི་པུ་ཙྪཱ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་སུ་ཡེ་ཝ ཡོ་གཾ ཀ་རོ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་ཝེ་ལཱ་ཡཾ པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་དྭཱ་ད་ས་མཱ གཱ་མ་དྭཱ་རེ ནི་གྲོ་དྷ་མཱུ་ལེ ཨ་ཊྛཱ་སི. རུ་ཀྑེ ཨ་དྷི་ཝ་ཏྠཱ དེ་ཝ་ཏཱ དྭཱ་ད་ས་ནྣ་མྤི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ ད་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡྻེ ཨ་ཉྙ་ཏྠ མཱ ག་ཙྪ་ཐ, ནི་ཙྩཾ ཨི་དྷེ་ཝ ཨེ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཐེ་རི་ཡཱ པ་ན ཀ་ནི་ཊྛ་བྷཱ་ཏཱ ནཱ་ག་ཏྠེ་རོ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི, སོ ‘‘མ་ཧ་ནྟཾ བྷ་ཡཾ, ན ས་ཀྐཱ ཡཱ་པེ་ཏུཾ, པ་ར་ཏཱི་རཾ ག་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ཏྟ་དྭཱ་ད་ས་མོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཱ ནི་ཀྑ་ནྟོ ‘‘ཐེ་རིཾ དི་སྭཱ ག་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི བྷཱ་ཏ་ར་གཱ་མཾ ཨཱ་ག་ཏོ. ཐེ་རཱི ‘‘ཐེ་རཱ ཨཱ་ག་ཏཱ’’ཏི སུ་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ‘‘ཀིཾ ཨ་ཡྻཱ’’ཏི པུ་ཙྪི. སོ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑི. སཱ ‘‘ཨ་ཛྫ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཝི་ཧཱ་རེ ཝ་སི་ཏྭཱ སྭེ་ཝ ག་མི་སྶ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཐེ་རཱ ཝི་ཧཱ་རཾ ཨཱ་ག་མཾ་སུ.
ཐེ་རཱི པུ་ན་དི་ཝ་སེ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ ཐེ་རཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཐེ་རོ ‘‘ཝ་ཊྚི་སྶ་ཏི ཐེ་རཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏུ་ཎྷཱི ཨ་ཊྛཱ་སི. དྷ་མྨི་ཀོ ཏཱ་ཏ པི་ཎྜ་པཱ་ཏོ, ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཐཱ་ཏི. ཝ་ཊྚི་སྶ་ཏི ཐེ་རཱི་ཏི. སཱ པ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཀཱ་སེ ཁི་པི. པ་ཏྟོ ཨཱ་ཀཱ་སེ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཐེ་རོ ‘‘ས་ཏྟ་ཏཱ་ལ་མ་ཏྟེ ཋི་ཏ་མྤི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་བྷ་ཏྟ་མེ་ཝ ཐེ་རཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘བྷ་ཡཾ ནཱ་མ ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ན ཧོ་ཏི, བྷ་ཡེ ཝཱུ་པ་ས་ནྟེ ཨ་རི་ཡ་ཝཾ་སཾ ཀ་ཐ་ཡ་མཱ་ནོ ‘བྷོ པི་ཎྜ་པཱ་ཏི་ཀ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་བྷ་ཏྟཾ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མ་ཡི་ཏྠཱ’ཏི ཙི་ཏྟེ་ན ཨ་ནུ་ཝ་དི་ཡ་མཱ་ནོ ས་ནྠ་མྦྷི་ཏུཾ ན ས་ཀྑི་སྶཱ་མི, ཨ་པྤ་མ་ཏྟཱ ཧོ་ཐ ཐེ་རི་ཡོ’’ཏི མ་གྒཾ ཨཱ་རུ་ཧི. རུ་ཀྑ་དེ་ཝ་ཏཱ་པི ‘‘ས་ཙེ ཐེ་རོ ཐེ་རི་ཡཱ ཧ་ཏྠ་ཏོ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་སྶ་ཏི, ན ནཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་སྶཱ་མི, ས་ཙེ ན པ་རི་བྷུ་ཉྫི་སྶ་ཏི, ནི་ཝ་ཏྟེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ནྟ་ཡ་མཱ་ནཱ ཋ་ཏྭཱ ཐེ་ར་སྶ ག་མ་ནཾ དི་སྭཱ རུ་ཀྑཱ ཨོ་རུ་ཡ྄ཧ ‘‘པ་ཏྟཾ, བྷ་ནྟེ, དེ་ཐཱ’’ཏི པ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཐེ་རཾ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཨཱ་ས་ནཾ པ་ཉྙ་པེ་ཏྭཱ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ ད་ཏྭཱ ཀ་ཏ་བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩཾ པ་ཊི་ཉྙཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ དྭཱ་ད་ས བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ དྭཱ་ད་ས ཙ བྷི་ཀྑཱུ ས་ཏྟ ཝ་སྶཱ་ནི ཨུ་པ་ཊྛ་ཧི. ཨི་དཾ དེ་ཝ་ཏཱ ཨུ་སྶུ་ཀྐཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཝ་ཏྠུ. ཏ་ཏྲ ཧི ཐེ་རཱི སཱ་ར་ཎཱི་ཡ་དྷ་མྨ་པཱུ་རི་ཀཱ ཨ་ཧོ་སི.
ན་ཏྠི ཨེ་ཏེ་སཾ ཁ་ཎྜ་ནྟི ཨ་ཁ་ཎྜཱ་ནི, ཏཾ པ་ན ནེ་སཾ ཁ་ཎྜཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སཱི་ལཱ་ནཾ ཨུ་དྡེ་ས་ཀྐ་མེ་ན ཨཱ་དི་ཨ་ནྟཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཏྟ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སཱི་ལཱ་ནཾ པ་ན ས་མཱ་དཱ་ན་ཀྐ་མེ་ན་པི ཨཱ་དི་ཨ་ནྟཱ ལ་བྦྷ་ནྟི. པ་རི་ཡ་ནྟེ ཚི་ནྣ་སཱ་ཊ་ཀོ ཝི་ཡཱཏི ཝ་ཏྠ་ནྟེ ད་ས་ནྟེ ཝཱ ཚི་ནྣ་ཝ་ཏྠཾ ཝི་ཡ. ཝི་ས་དི་སུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་ཉྩེ་ཏཾ ‘‘ཨ་ཁ་ཎྜཱ་ནཱི’’ཏི ཨི་མ་སྶ ཨ་དྷི་ཀ་ཏ་ཏྟཱ. ཨེ་ཝཾ སེ་སཱ་ནི་པི ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཱ་ནི. ཁ་ཎྜནྟི ཁ་ཎྜ་ཝ་ནྟཾ, ཁ་ཎྜི་ཏཾ ཝཱ. ཚི་དྡནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཝ་ཎྞེ་ན གཱ་ཝཱི ཝི་ཡཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཝ་ཎྞེ་ན ཨུ་པ་ཌྜྷཾ ཏ་ཏི་ཡ་བྷཱ་གཾ ཝཱ ས་མྦྷི་ནྣ་ཝ་ཎྞཾ ས་བ་ལཾ, ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཝ་ཎྞེ་ཧེ་ཝ པ་ན བི་ནྡཱུ་ཧི ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ཝི་མི་སྶཾ ཀ་མྨཱ་སཾ. ཨ་ཡཾ ཨི་མེ་སཾ ཝི་སེ་སོ.
བྷུ་ཛི་སྶ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཏོཏི ཏ་ཎྷཱ་དཱ་ས་བྱ་ཏོ མོ་ཙེ་ཏྭཱ བྷུ་ཛི་སྶ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ. སཱི་ལ་སྶ ཙ ཏ་ཎྷཱ་དཱ་ས་བྱ་ཏོ མོ་ཙ་ནཾ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ནཾ, ཏེ་ན་སྶ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཏཱ ད་སྶི་ཏཱ. ‘‘བྷུ་ཛི་སྶ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ’’ཏི ཙ ཨི་མི་ནཱ བྷུ་ཛི་སྶ་ཀ་རཱ་ནི བྷུ་ཛི་སྶཱ་ནཱིཏི ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ནཱ་ཡཾ ནི་དྡེ་སོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཡ་སྨཱ ཙ ཏཾ་ས་མ་ངྒཱི་པུ་གྒ་ལོ སེ་རཱི ས་ཡཾ་ཝ་སཱི བྷུ་ཛི་སྶོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ་པི བྷུ་ཛི་སྶཱ་ནི. སུ་པ་རི་སུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝེ་ན པཱ་སཾ་ས་ཏྟཱ ཝི་ཉྙུ་པ་ས་ཏྠཱ་ནི. ཨ་ཝི་ཉྙཱུ་ནཾ པ་སཾ་སཱ་ཡ ཨ་པྤ་མཱ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་ཉྙཱུ་ག་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ. ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛཱི་ཧི ཨ་པ་རཱ་མ་ཊྛ་ཏྟཱཏི ‘‘ཨི་མི་ནཱ་ཧཾ སཱི་ལེ་ན དེ་ཝོ ཝཱ བྷ་ཝི་སྶཱ་མི དེ་ཝ་ཉྙ་ཏ་རོ ཝཱ’’ཏི ཏ་ཎྷཱ་པ་རཱ་མཱ་སེ་ན ‘‘ཨི་མི་ནཱ་ཧཾ སཱི་ལེ་ན དེ་ཝོ ཧུ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ནི་ཙྩོ དྷུ་ཝོ ས་སྶ་ཏོ བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱི’’ཏི དི་ཊྛི་པ་རཱ་མཱ་སེ་ན ཙ ཨ་པ་རཱ་མ་ཊྛ་ཏྟཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ཨ་ཡཾ ཏེ སཱི་ལེ་སུ དཱ་སོ’’ཏི ཙ་ཏཱུ་སུ ཝི་པ་ཏྟཱི་སུ ཡཾ ཝཱ ཏཾ ཝཱ ཝི་པ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མཾ ནཱ་མ ཏྭཾ ཨཱ་པ་ནྣ་པུ་བྦོ’’ཏི ཀེ་ན་ཙི པ་རཱ་མ་ཊྛུཾ ཨ་ནུ་དྡྷཾ་སེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏྟཱ ཨ་པ་རཱ་མ་ཊྛཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. སཱི་ལཾ ནཱ་མ ཨ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཱ་དི་པཱ་ར་མྤ་རི་ཡེ་ན ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ ས་མཱ་དྷི་ས་མྤཱ་ད་ན་ཏྠ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མཱ་དྷི་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ནཱི’’ཏི. ས་མཱ་དྷི་སཾ་ཝ་ཏྟ་ན་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི ས་མཱ་དྷི་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ནི.
ས་མཱ་ན་བྷཱ་ཝོ སཱ་མ་ཉྙཾ, པ་རི་པུ་ཎྞ་ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་བྷཱ་ཝེ་ན མ་ཛ྄ཛྷེ བྷི་ནྣ་སུ་ཝ་ཎྞ་སྶ ཝི་ཡ བྷེ་དཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ སཱི་ལེ་ན སཱ་མ་ཉྙཾ སཱི་ལ་སཱ་མ་ཉྙཾ, ཏཾ ག་ཏོ ཨུ་པ་ག་ཏོ་ཏི སཱི་ལ་སཱ་མ་ཉྙ་ག་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་མཱ་ན་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་ཏ་སཱི་ལོ’’ཏི, སཱི་ལ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་མཱ་ན་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ག་ཏ་སཱི་ལོ ས་བྷཱ་ག་ཝུ་ཏྟི་ཀོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ་དཱི་ན་ཉྷི སཱི་ལཾ ས་མུ་དྡ་ནྟ་རེ་པི དེ་ཝ་ལོ་ཀེ་པི ཝ་ས་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ཉྙེ་སཾ སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ་དཱི་ནཾ སཱི་ལེ་ན ས་མཱ་ན་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ན་ཏྠི མ་གྒ་སཱི་ལེ ནཱ་ན་ཏྟཾ. ཀཱ་མ་ཉྷི པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ན་མྤི ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལེ ནཱ་ན་ཏྟཾ ན སི་ཡཱ, ཏཾ པ་ན ན ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀ་ནྟི ཨི་དྷ ནཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, མ་གྒ་སཱི་ལཾ པ་ན ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀཾ ནི་ཡ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཏ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཡཱ་ནི ཏཱ་ནི སཱི་ལཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ཡཱ་ཡནྟི ཡཱ ཨ་ཡཾ མ་ཡ྄ཧ་ཉྩེ་ཝ ཏུ་མྷཱ་ཀ་ཉྩ པ་ཙྩ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཱ. དི་ཊྛཱིཏི མ་གྒ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི. ནི་དྡོ་སཱཏི ནི་དྡྷུ་ཏ་དོ་སཱ, ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་རཱ་གཱ་དི་པཱ་པ་དྷ་མྨཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནི་ཡྻཱ་ཏཱིཏི ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ཏོ ནི་སྶ་ར་ཏི ནི་ག་ཙྪ་ཏི. ས་ཡཾ ནི་ཡ་ནྟཱི་ཡེ་ཝ ཧི ཏཾ་མ་གྒ་ས་མ་ངྒཱི་པུ་གྒ་ལཾ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ཏོ ནི་ཡྻཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡཱ ས་ཏྠུ ཨ་ནུ་སི་ཊྛི, ཏཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཀྐ་རོ, ཏ་སྶ, ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ན་ཀ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དི་ཊྛི་སཱ་མ་ཉྙ་ག་ཏོཏི ས་ཙྩ་ས་མྤ་ཊི་ཝེ་དྷེ་ན ས་མཱ་ན་དི་ཊྛི་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ག་ཏོ.
ཀ་ཏི་པུ་ཙྪཱ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཚ་ཨཱ་པ་ཏྟི་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཝཱ་ར་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༧༦. པ་ཋ་མེ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི་ས་མུ་ཊྛཱ་ནེ་ནཱཏི་ཨཱ་དི ས་བྦཾ ཨུ་དྡེ་ས་ནི་དྡེ་སཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་པཱ་ལི༹ཾ ཨ་ནུ་སཱ་རེ་ནེ་ཝ ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ.
ས་མ་ཐ་བྷེ་དཾ
ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝཱ་ར་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༩༣. ལོ་བྷོ པུ་བྦ་ངྒ་མོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་ན ལོ་བྷ་ཧེ་ཏུ ཝི་ཝ་ད་ན་ཏོ ‘‘ལོ་བྷོ པུ་བྦ་ངྒ་མོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝཾ སེ་སེ་སུ་པི. ཋཱ་ནཱ་ནཱིཏི ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི. ཏི་ཊྛ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཋཱ་ནཾ. ཀེ ཏི་ཊྛ་ནྟི? ཝི་ཝཱ་དཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཱ་ད་ཡོ. ཝ་ས་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཝ་ཏྠུ. བྷ་ཝ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི བྷཱུ་མི. ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ཙི་ཏྟ་ས་མ་ངྒི་ནོ ཝི་ཝ་ད་ན་ཏོ ‘‘ན་ཝ ཧེ་ཏཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. དྭཱ་ད་ས མཱུ་ལཱ་ནཱིཏི ‘‘ཀོ་དྷ་ནོ ཧོ་ཏི ཨུ་པ་ནཱ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི དྭཱ་ད་ས མཱུ་ལཱ་ནི.
༢༩༤-༢༩༥. ཨི་མཱ་ནེ་ཝ དྭཱ་ད་ས ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཧི ས་དྡྷིཾ ‘‘ཙུ་དྡ་ས མཱུ་ལཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ས་ཏྟ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷཱ ཋཱ་ནཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ནྟ་སྶ ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟི, ཏ་སྶཱ པུ་བྦེ ཨཱ་པ་ནྣཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཋཱ་ནཱ་ནཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘ན་ཏྠི ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཀུ་ས་ལ’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ཝ་སེ་ན ཚ ཧེ་ཏཱུ ཝུ་ཏྟཱ. ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཾ པ་ན ཨ་ངྒཾ ཧོ་ཏི, ན ཧེ་ཏུ.
༢༩༦. ཙ་ཏྟཱ་རི ཀ་མྨཱ་ནི ཋཱ་ནཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏྟ་བྦ’’ནྟི ཨི་ཏི་ཀ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་པཱ་ལི༹ ཀ་མྨཾ ནཱ་མ, ཡ་ཐཱ་ཋི་ཏ་པཱ་ལི༹་ཝ་སེ་ན ཀ་རོ་ནྟཱ་ནཾ ཀི་རི་ཡཱ ཀི་ཙྩཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ནཱ་མ. ཉ་ཏྟི་ཉ་ཏྟི་དུ་ཏི་ཡ་ཉ་ཏྟི་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཀ་མྨཱ་ནི ཉ་ཏྟི་ཏོ ཛཱ་ཡ་ནྟི, ཨ་པ་ལོ་ཀ་ན་ཀ་མྨཾ ཨ་པ་ལོ་ཀ་ན་ཏོ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཉ་ཏྟི་ཏོ ཝཱ ཨ་པ་ལོ་ཀ་ན་ཏོ ཝཱ’’ཏི. ཀི་ཙྩཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཨེ་ཀེ་ན ས་མ་ཐེ་ན ས་མྨ་ཏི, ས་མྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ཧི ས་མེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ‘‘ཝི་ཝཱ་དཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་སྶ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཏ་བྦྷཱ་གི་ཡ་ཝཱ་ར་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༩༨. ཝི་ཝཱ་དཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཏ་བྦྷཱ་གི་ཡཱཏི ཝི་ཝཱ་དཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཝཱུ་པ་ས་མ་ཏོ ཏ་པྤ་ཀྑི་ཀཱ.
ས་མ་ཐཱ ས་མ་ཐ་སྶ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝཱ་ར་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༩༩. ཨེ་ཀཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ས་བྦེ ས་མ་ཐཱ ཨེ་ཀ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ས་མེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ནྟི ན ས་ཀྐོ་ནྟཱི་ཏི པུ་ཙྪ་ནྟོ ‘‘ས་མ་ཐཱ ས་མ་ཐ་སྶ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ, ས་མ་ཐཱ ས་མ་ཐ་སྶ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཡེ་བྷུ་ཡྻ་སི་ཀཱ་ཡ ས་མ་ནཾ ས་མྨུ་ཁཱ་ཝི་ན་ཡཾ ཝི་ནཱ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡེ་བྷུ་ཡྻ་སི་ཀཱ ས་མྨུ་ཁཱ་ཝི་ན་ཡ་སྶ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ’’ཏི. ས་ཏི་ཝི་ན་ཡཱ་དཱི་ཧི ས་མ་ན་སྶ ཡེ་བྷུ་ཡྻ་སི་ཀཱ་ཡ ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཏི་ཝི་ན་ཡ་སྶ…པེ… ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ སེ་སེ་སུ་པི. ཏ་བྦྷཱ་གི་ཡ་ཝཱ་རེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
ཝི་ན་ཡ་ཝཱ་ར་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༠༢. ས་བྦེ་ས་མྤི ས་མ་ཐཱ་ནཾ ཝི་ན་ཡ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཝི་ན་ཡོ ས་མྨུ་ཁཱ་ཝི་ན་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་ན་ཡ་ཝཱ་རོ ཨུ་དྡྷ་ཊོ. སི་ཡཱ ན ས་མྨུ་ཁཱ་ཝི་ན་ཡོཏི ཨེ་ཏྠ ས་མྨུ་ཁཱ་ཝི་ན་ཡཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ས་ཏི་ཝི་ན་ཡཱ་ད་ཡོ སེ་ས་ས་མ་ཐཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི.
ཀུ་ས་ལ་ཝཱ་ར་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༠༣. ས་ངྒྷ་སྶ ས་མྨུ་ཁཱ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏེ ཏཾ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནཾ ས་ངྒྷ་ས་མྨུ་ཁ་ཏཱ ནཱ་མ. ཏ་སྶ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ན་ཙི་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ས་མྨུ་ཁཱ་ཝི་ན་ཡོ ཀུ་ས་ལོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ན་ཏྠི ས་མྨུ་ཁཱ་ཝི་ན་ཡོ ཨ་ཀུ་ས་ལོཏི དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡ་པུ་གྒ་ལ་ས་མྨུ་ཁ་ཏཱ་ཧི ཏི་ཝ་ངྒི་ཀོ ས་མྨུ་ཁཱ་ཝི་ན་ཡོ ཨེ་ཏེ་ཧི ཝི་ནཱ ན་ཏྠི. ཏ་ཏྠ ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟེ་ཧི ཀ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ ཀུ་ས་ལོ, ཨ་ར་ཧ་ནྟེ་ཧི ཀ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏོ. ཨེ་ཏེ་སཾ ས་ངྒྷ་ས་མྨུ་ཁ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏྟཱ ཨ་ཀུ་ས་ལ་སྶ ས་མྦྷ་ཝོ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ‘‘ན་ཏྠི ས་མྨུ་ཁཱ་ཝི་ན་ཡོ ཨ་ཀུ་ས་ལོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཡེ་བྷུ་ཡྻ་སི་ཀཱ ཨ་དྷ་མྨ་ཝཱ་དཱི་ཧི ཝཱུ་པ་ས་མ་ན་ཀཱ་ལེ, དྷ་མྨ་ཝཱ་དཱི་ན་མྤི ཨ་དྷ་མྨ་ཝཱ་དི་མྷི ས་ལཱ་ཀ་གྒཱ་ཧཱ་པ་ཀེ ཛཱ་ཏེ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ. ས་ཏི་ཝི་ན་ཡོ ཨ་ན་ར་ཧ་ཏོ ས་ཉྩི་ཙྩ ས་ཏི་ཝི་ན་ཡ་དཱ་ནེ ཨ་ཀུ་ས་ལོ. ཨ་མཱུ་ལ༹ྷ་ཝི་ན་ཡོ ཨ་ནུ་མྨ་ཏྟ་ཀ་སྶ དཱ་ནེ, པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ར་ཎཾ མཱུ་ལ༹ྷ་སྶ ཨ་ཛཱ་ན་ཏོ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ ཀ་ར་ཎེ, ཏ་སྶ་པཱ་པི་ཡ་སི་ཀཱ སུ་དྡྷ་སྶ ཀ་ར་ཎེ, ཏི་ཎ་ཝ་ཏྠཱ་ར་ཀཾ མ་ཧཱ་ཀ་ལ་ཧེ ས་ཉྩི་ཙྩ ཀ་ར་ཎེ ཙ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ. ས་བྦ་ཏྠ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ’’ནྟི ས་བྦ་མེ་ཏཾ ག་ཎྛི་པ་དེ་སུ ཝུ་ཏྟཾ.
ས་མ་ཐ་ཝཱ་ར་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ་ཝཱ་ར་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༠༤-༣༠༥. ཡ་ཏྠ ཡེ་བྷུ་ཡྻ་སི་ཀཱ ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་ཏྠ ས་མྨུ་ཁཱ་ཝི་ན་ཡོ ལ་བྦྷ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དི པུ་ཙྪཱ. ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ས་མྨུ་ཁཱ་ཝི་ན་ཡེ་ན ཙཱཏི་ཨཱ་དི ཏ་སྶཱ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ, ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ས་མྨུ་ཁཱ་ཝི་ན་ཡེ་ན ཙ ཡེ་བྷུ་ཡྻ་སི་ཀཱ་ཡ ཙ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཝཱུ་པ་ས་མྨ་ཏི, ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཡ་ཏྠ ཡེ་བྷུ་ཡྻ་སི་ཀཱ ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་ཏྠ ས་མྨུ་ཁཱ་ཝི་ན་ཡོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྠ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡ་ཏྠ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ར་ཎཾ ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་ཏྠ ས་མྨུ་ཁཱ་ཝི་ན་ཡོ ལ་བྦྷ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཀཾ ཝཱ དྭེ ཝཱ བ་ཧཱུ ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ ‘‘ཨི་མཾ ནཱ་མ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ནྣོ་སཱི’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏེ ས་ཏི ‘‘ཨཱ་མཱ’’ཏི པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནེ དྭེ་པི པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ར་ཎ་ས་མྨུ་ཁཱ་ཝི་ན་ཡཱ ལ་བྦྷ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ‘‘ས་ངྒྷ་ས་མྨུ་ཁ་ཏཱ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡ་པུ་གྒ་ལ་ས་མྨུ་ཁ་ཏཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ས་མྨུ་ཁཱ་ཝི་ན་ཡེ ས་ངྒྷ་སྶ པུ་ར་ཏོ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏཾ ཙེ, ས་ངྒྷ་ས་མྨུ་ཁ་ཏཱ. ཏ་ཏྠེ་ཝ དེ་སི་ཏཾ ཙེ, དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡ་ས་མྨུ་ཁ་ཏཱ་ཡོ་པི ལ་དྡྷཱ ཧོ་ནྟི. ཨ་ཐ ཝི་ཝ་ད་ནྟཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནྟི ཙེ, པུ་གྒ་ལ་ས་མྨུ་ཁ་ཏཱ. ཏ་སྶེ་ཝ ས་ནྟི་ཀེ དེ་སི་ཏཾ ཙེ, དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡ་ས་མྨུ་ཁ་ཏཱ་ཡོ་པི ལ་དྡྷཱ ཧོ་ནྟི. ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝ ཝཱ ཨེ་ཀ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ཨཱ་པ་ཏྟི་དེ་ས་ན་ཀཱ་ལེ ‘‘པ་སྶ་སི, པ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཏ་ཏྠ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡ་པུ་གྒ་ལ་ས་མྨུ་ཁ་ཏཱ་ས་ཉྙི་ཏོ ས་མྨུ་ཁཱ་ཝི་ན་ཡོ ཙ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ར་ཎ་ཉྩ ལ་དྡྷཾ ཧོ་ཏི.
སཾ་ས་ཊྛ་ཝཱ་ར་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༠༦. ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཱ་ནཾ ཝཱུ་པ་ས་མོ་ཝ ས་མ་ཐོ ནཱ་མ, ཏ་སྨཱ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ་ན ཝི་ནཱ ས་མ་ཐཱ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མཱ ཧེ་ཝ་ནྟི་སྶ ཝ་ཙ་ནཱི་ཡོ…པེ… ཝི་ནི་བྦྷུ་ཛི་ཏྭཱ ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏུ’’ནྟི.
ས་མ་ཐཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཝཱ་ར་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༠༩-༣༡༠. ས་མ་ཐཱ ས་མ་ཐེ་ཧི ས་མྨ་ནྟཱིཏི་ཨཱ་དི པུ་ཙྪཱ. སི་ཡཱ ས་མ་ཐཱ ས་མ་ཐེ་ཧི ས་མྨ་ནྟཱིཏི་ཨཱ་དི ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ. ཏ་ཏྠ ས་མ་ཐཱ ས་མ་ཐེ་ཧི ས་མྨ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ ས་མྨ་ནྟཱིཏི ས་མྤ་ཛྫ་ནྟི, ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཱ ཝཱ པ་ན ས་མྨ་ནྟི ཝཱུ་པ་ས་མཾ ག་ཙྪ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཡེ་བྷུ་ཡྻ་སི་ཀཱ ས་མྨུ་ཁཱ་ཝི་ན་ཡེ་ན ས་མྨ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ས་མྨུ་ཁཱ་ཝི་ན་ཡེ་ན ས་དྡྷིཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻ་སི་ཀཱ ས་མྤ་ཛྫ་ཏི, ན ས་ཏི་ཝི་ན་ཡཱ་དཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ ཏེ་སཾ ཏ་སྶཱ ཨ་ནུ་པ་ཀཱ་ར་ཏྟཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.
༣༡༡. ‘‘ས་མྨུ་ཁཱ་ཝི་ན་ཡོ ཝི་ཝཱ་དཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ་ན ས་མྨ་ཏཱི’’ཏི པཱ་ཋོ. ‘‘ས་མྨུ་ཁཱ་ཝི་ན་ཡོ ན ཀེ་ན་ཙི ས་མྨ་ཏཱི’’ཏི ཧི ཨ་ཝ་སཱ་ནེ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ས་མྨུ་ཁཱ་ཝི་ན་ཡོ ས་ཡཾ ས་མ་ཐེ་ན ཝཱ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ་ན ཝཱ ས་མེ་ཏ་བྦོ ན ཧོ་ཏི.
༣༡༣. ཝི་ཝཱ་དཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ…པེ… ཀི་ཙྩཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ་ན ས་མྨ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘སུ་ཎཱ་ཏུ མེ བྷ་ནྟེ …པེ… པ་ཋ་མཾ ས་ལཱ་ཀཾ ནི་ཀྑི་པཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝི་ཝཱ་དཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཀི་ཙྩཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ་ན ས་མྨ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ན་ཝཱ་ར་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༡༤. ཝི་ཝཱ་དཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ན ཀ་ཏ་མཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏཱིཏི ‘‘ནཱ་ཡཾ དྷ་མྨོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཀི་ཉྩི ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ན ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
བྷ་ཛ་ཏི་ཝཱ་ར་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༡༨-༩. ཀ་ཏ་མཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣནྟི ཀ་ཏ་མཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ པཱ་ཋོ. ཝི་ཝཱ་དཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཝི་ཝཱ་དཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ བྷ་ཛ་ཏཱིཏི པ་ཋ་མུ་པྤ་ནྣ་ཝི་ཝཱ་དཾ པ་ཙྪཱ ཨུ་པྤ་ནྣོ བྷ་ཛ་ཏི. ཝི་ཝཱ་དཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ དྭེ ས་མ་ཐེ བྷ་ཛ་ཏཱིཏི ‘‘མཾ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཱ ཏུ་མྷེ’’ཏི ཝ་ད་ནྟཾ ཝི་ཡ བྷ་ཛ་ཏི. དྭཱི་ཧི ས་མ་ཐེ་ཧི ས་ངྒ་ཧི་ཏནྟི ‘‘མ་ཡཾ ཏཾ ཝཱུ་པ་ས་མེ་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟེ་ཧི ཝི་ཡ དྭཱི་ཧི ས་མ་ཐེ་ཧི ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ.
ཁ་ནྡྷ་ཀ་པུ་ཙྪཱ་ཝཱ་རོ
པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༢༠. ནི་དཱ་ནེ་ན ཙ ནི་དྡེ་སེ་ན ཙ ས་དྡྷིནྟི ཨེ་ཏྠ ནི་དཱ་ནེ་ནཱཏི སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་དེ་ས་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ནི་དཱ་ནེ་ན. ནི་དྡེ་སེ་ནཱཏི པུ་གྒ་ལཱ་དི་ནི་དྡེ་སེ་ན. ཨུ་བྷ་ཡེ་ན་པི ཏ་སྶ ཏ་སྶ སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ཝ་ཏྠུ ད་སྶི་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཝ་ཏྠུ་ནཱ ས་དྡྷིཾ ཁ་ནྡྷ་ཀཾ པུ་ཙྪི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ད་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ. ཨུ་ཏྟ་མཱ་ནི པ་དཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནཱིཏི ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶོ པུ་གྒ་ལོ ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཏ་བྦོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ་ཧཱ་ཝ. ༩༩, ༡༢༤) ན་ཡེ་ན ཨུ་ཏྟ་མ་པ་དཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཙ་མྨ་སཾ་ཡུ་ཏྟེཏི ཙ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ.
ཨེ་ཀུ་ཏྟ་རི་ཀ་ན་ཡོ
ཨེ་ཀ་ཀ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༢༡. མཱུ་ལ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ ཨ་ནྟ་རཱ་པ་ཏྟཱིཏི ཨ་ནྟ་རཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ མཱུ་ལཱ་ཡ་པ་ཊི་ཀ་སྶ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཋི་ཏེ་ན ཨཱ་པ་ནྣཱ. ‘‘ཨ་གྒྷ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ ཨ་ནྟ་རཱ་པ་ཏྟཱིཏི ས་མྦ་ཧུ་ལཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཏཱ་སུ ས་བྦ་ཙི་ར་པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ཝ་སེ་ན ཨ་གྒྷ་ས་མོ་དྷཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝ་ས་ནྟེ་ན ཨཱ་པ་ནྣཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ག་ཎྛི་པ་དེ་སུ ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཨུ་སྶཱ་ཧེ་ནེ་ཝ ཙི་ཏྟེ་ནཱཏི ‘‘པུ་ན་པི ཨཱ་པ་ཛྫི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ས་ཨུ་སྶཱ་ཧེ་ནེ་ཝ ཙི་ཏྟེ་ན. བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཨ་ཊྛ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ཡ ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཊྛ་མེ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘དྷ་མྨི་ཀ་སྶ པ་ཊི་སྶ་ཝ་སྶ ཨ་ས་ཙྩཱ་པ་ནེ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་དྷ་མྨི་ཀ་པ་ཊི་སྶ་ཝ་སྶ ཝི་སཾ་ཝཱ་དེ དུ་ཀྐ་ཊཾ ན ཧོ་ཏི. ‘‘ཏུ་མྷེ ཝི་བྦྷ་མ་ཐཱ’’ཏི ཧི ཝུ་ཏྟེ སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟོ ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི པ་ཊི་སྶུ་ཎི་ཏྭཱ ས་ཙེ ན ཝི་བྦྷ་མ་ཏི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྠ. པ་ཉྩ་ད་ས་སུ དྷ་མྨེ་སཱུཏི ‘‘ཀཱ་ལེ་ན ཝ་ཀྑཱ་མི, ནོ ཨ་ཀཱ་ལེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་པ་ཉྩ་ད་ས་དྷ་མྨེ་སུ. ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏུཾ བྷ་བྦ་ཏཱ་ཡ བྷ་བྦཱ་པ་ཏྟི་ཀཱ.
ཨེ་ཀ་ཀ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
དུ་ཀ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༢༢. དུ་ཀེ་སུ ནི་ད་ཧ་ནེཏི ཨཱ་ཏ་པེ ཨ་ཏི་ཙི་རཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ནི་ད་ཧ་ནེ. ཝ་ཏྠུ་ས་བྷཱ་གཾ དེ་སེ་ནྟོ དེ་སེ་ནྟོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཨཱ་པ་ནྣཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ན དེ་སེ་སྶཱ་མཱི་ཏི དྷུ་རཾ ནི་ཀྑི་པ་ནྟོ ན དེ་སེ་ནྟོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. རོ་མ་ཛ་ན་པ་དེ ཛཱ་ཏཾ རོ་མ་ཀཾ. པ་ཀྐཱ་ལ་ཀནྟི ཡ་ཝ་ཀྑཱ་རཾ. ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ལོ་ཎ་ཏྟཱ ལོ་ཎཱ་ནི་པི དུ་ཀེ་སུ ཝུ་ཏྟཱ་ནི.
དུ་ཀ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཏི་ཀ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༢༣. ཏི་ཀེ་སུ ཝ་ཙཱི་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ ཀཱ་ཡ་ཀི་རི་ཡཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཀཱ་ཡེ་ན ནི་པ་ཙྩ་ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ. མུ་ཁཱ་ལ་མྦ་ར་ཀ་ར་ཎཱ་དི་བྷེ་དོཏི མུ་ཁ་བྷེ་རི་ཝཱ་ད་ནཱ་དི་པྤ་བྷེ་དོ. ཡ་སྶ སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མེ ཀཱ་ཡ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ, ཏཾ ཀཱ་ཡ་དྭཱ་རེ པ་ཉྙ་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ. ཨུ་པ་གྷཱ་ཏེ་ཏཱིཏི ཝི་ནཱ་སེ་ཏི. ན ཨཱ་དཱ་ཏ་བྦནྟི ‘‘ཨི་མ་སྨཱ ཝི་ཧཱ་རཱ པ་ར་མྤི མཱ ནི་ཀྑ་མ, ཝི་ན་ཡ་དྷ་རཱ་ནཾ ཝཱ ས་ནྟི་ཀཾ ཨཱ་ག་ཙྪ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ དཱ་ཏུ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནི ཙེ་ཝ མཱུ་ལཱ་ནི ཙཱཏི ཨ་ཀོ་ས་ལླ་ས་མྦྷཱུ་ཏ་ཊྛེ་ན ཨེ་ཀ་ནྟཱ་ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནི, ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ན་ཏོ མཱུ་ལཱ་ནི, ན ཨ་ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ན་ཏོ. ན ཧི མཱུ་ལ་ཏོ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝོ, ཀུ་ས་ལཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ ཀུ་ས་ལཱ་དི་བྷཱ་ཝོ. ཏ་ཐཱ ཙ ས་ཏི མོ་མཱུ་ཧ་ཙི་ཏྟ་དྭ་ཡ་མོ་ཧ་སྶ ཨ་ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝོ ན སི་ཡཱ.
དུ་ཊྛུ ཙ་རི་ཏཱ་ནཱིཏི པ་ཙྩ་ཡ་ཏོ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨ་ཏོ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ཙ ན སུ་ཊྛུ ཨ་ས་མྨཱ་པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ནི. ཝི་རཱུ་པཱ་ནཱིཏི བཱི་བྷ་ཙྪཱ་ནི ས་མྤ་ཏི ཨཱ་ཡ་ཏི་ཉྩ ཨ་ནི་ཊྛ་རཱུ་པ་ཏྟཱ. སུ་ཊྛུ ཙ་རི་ཏཱ་ནཱིཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. དྭེ་པི ཙེ་ཏེ ཏི་ཀཱ པ་ཎྞ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ ཀ་མྨ་པ་ཐེ་ཧི ཝཱ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཱ. པ་ཎྞ་ཏྟི་ཡཱ ཏཱ་ཝ ཀཱ་ཡ་དྭཱ་རེ པ་ཉྙ་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ, ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ ཀཱ་ཡ་སུ་ཙ་རི་ཏཾ. ཝ་ཙཱི་དྭཱ་རེ པ་ཉྙ་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ ཝ་ཙཱི་དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ, ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ ཝ་ཙཱི་སུ་ཙ་རི་ཏཾ. ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ པ་ཉྙ་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ མ་ནོ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ མ་ནོ་དྭཱ་རེ པ་ཉྙ་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཡི་དཾ དྭཱ་ར་དྭ་ཡེ ཨ་ཀི་རི་ཡ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ་ཝ མ་ནོ་སུ་ཙ་རི་ཏཾ. ཨ་ཡཾ པ་ཎྞ་ཏྟི་ཀ་ཐཱ.
པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་ད་ཡོ པ་ན ཏི་སྶོ ཙེ་ཏ་ནཱ ཀཱ་ཡ་དྭཱ་རེ ཝ་ཙཱི་དྭཱ་རེ་པི ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ དྭཱ་ར་ནྟ་རེ ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶ་པི ཀ་མྨ་སྶ ས་ནཱ་མཱ་པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཏོ ཡེ་བྷུ་ཡྻ་ཝུ་ཏྟི་ཡཱ ཏ་བྦ་ཧུ་ལ་ཝུ་ཏྟི་ཡཱ ཙ. ཏེ་ནཱ་ཧུ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡཱ –
‘‘དྭཱ་རེ ཙ་ར་ནྟི ཀ་མྨཱ་ནི, ན དྭཱ་རཱ དྭཱ་ར་ཙཱ་རི་ནོ;
ཏ་སྨཱ དྭཱ་རེ་ཧི ཀ་མྨཱ་ནི, ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏཱ’’ཏི. (དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀུ་ས་ལ དྭཱ་ར་ཀ་ཐཱ, ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་དྭཱ་ར);
ཏ་ཐཱ ཙ་ཏ་སྶོ མུ་སཱ་ཝཱ་དཱ་དི་ཙེ་ཏ་ནཱ ཀཱ་ཡ་དྭཱ་རེ་པི ཝ་ཙཱི་དྭཱ་རེ་པི ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཝ་ཙཱི་དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ, ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ བྱཱ་པཱ་དོ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛཱི་ཏི ཏ་ཡོ མ་ནོ་ཀ་མྨ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ མ་ནོ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ, ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ པ་ན ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ད་ཡོ ཏཾ་ཏཾ་པ་ཀྑི་ཀཱ ཝཱ ཧོ་ནྟི ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀཱ ཝཱ. པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དཱི་ཧི ཝི་ར་མ་ནྟ་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཏི་སྶོ ཙེ་ཏ་ནཱ་པི ཝི་ར་ཏི་ཡོ་པི ཀཱ་ཡ་སུ་ཙ་རི་ཏཾ ཀཱ་ཡི་ཀ་སྶ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་སྶ ཨ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ཀཱ་ཡེ་ན པ་ན སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ ས་མཱ་དི་ཡ་མཱ་ནེ སཱི་ལ་སྶ ཀཱ་ཡ་སུ་ཙ་རི་ཏ་བྷཱ་ཝེ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི. མུ་སཱ་ཝཱ་དཱ་དཱི་ཧི ཝི་ར་མ་ནྟ་སྶ ཙ་ཏ་སྶོ ཙེ་ཏ་ནཱ་པི ཝི་ར་ཏི་ཡོ་པི ཝ་ཙཱི་སུ་ཙ་རི་ཏཾ ཝཱ་ཙ་སི་ཀ་སྶ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་སྶ ཨ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ཨ་ན་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ ཨ་བྱཱ་པཱ་དོ ས་མྨཱ་དི་ཊྛཱི་ཏི ཏ་ཡོ ཙེ་ཏ་ནཱ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ མ་ནོ་སུ་ཙ་རི་ཏ་ནྟི ཨ་ཡཾ ཀ་མྨ་པ་ཐ་ཀ་ཐཱ.
ཏི་ཀ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཙ་ཏུ་ཀྐ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༢༤. ཙ་ཏུ་ཀྐེ་སུ ཨ་ན་རི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རཱཏི ཨ་ན་རི་ཡཱ་ནཾ ལཱ་མ་ཀཱ་ནཾ ཝོ་ཧཱ་རཱ སཾ་ཝོ་ཧཱ་རཱ ཨ་བྷི་ལཱ་པ་ཝཱ་ཙཱ. ཨ་རི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རཱཏི ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ས་པྤུ་རི་སཱ་ནཾ ཝོ་ཧཱ་རཱ. དི་ཊྛ་ཝཱ་དི་ཏཱཏི ‘‘དི་ཊྛཾ མ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ་ཝཱ་དི་ཏཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཏཾ་ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ཀ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
པ་ཋ་མ་ཀ་པྤི་ཀེ་སུ པ་ཋ་མཾ པུ་རི་ས་ལི་ངྒ་མེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཋ་མཾ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི. པུ་རི་མཾ པུ་རི་ས་ལི་ངྒཾ པ་ཛ་ཧ་ཏཱིཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན་ཏྠེ་ན པུ་བྦ་ངྒ་མ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པུ་རི་མ་ས་ངྑཱ་ཏཾ པུ་རི་ས་ལི་ངྒཾ ཛ་ཧ་ཏི. ས་ཏཾ ཏིཾ་ས་ཉྩ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཱིཏི ཏིཾ་སཱ་དྷི་ཀཱ་ནི ས་ཏཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི.
བྷི་ཀྑུ་སྶ ཙ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཙ ཙ་ཏཱུ་སུ པཱ་རཱ་ཛི་ཀེ་སཱུཏི སཱ་དྷཱ་ར་ཎེ་སུ་ཡེ་ཝ ཙ་ཏཱུ་སུ པཱ་རཱ་ཛི་ཀེ་སུ. པ་ཋ་མོ པ་ཉྷོཏི ‘‘ཨ་ཏྠི ཝ་ཏྠུ་ནཱ་ན་ཏྟ་ཏཱ, ནོ ཨཱ་པ་ཏྟི་ནཱ་ན་ཏྟ་ཏཱ’’ཏི ཨ་ཡཾ པ་ཉྷོ. ‘‘ཨ་ཏྠི ཨཱ་པ་ཏྟི་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ, ནོ ཝ་ཏྠུ་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ’’ཏི ཨ་ཡཾ ཨི་དྷ དུ་ཏི་ཡོ ནཱ་མ.
ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཝ་སྶ་ཙྪེ་ད་སྶཱཏི ན་ཏྠི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཝ་སྶ་ཙྪེ་དེ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཝ་སྶ་ཙྪེ་དོ, ཏ་སྶ, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཀ་སྶ ཝ་སྶ་ཙྪེ་ད་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ་ནྟཱ་བྷཱ་སཱཏི མ་ཏི་ཡཱ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏྭཱ བྷཱ་ས་ན་ཏོ ཨ་ས་མྥ་པྤ་ལཱ་པ་ཝཱ་ཙཱ ཨི་དྷ ‘‘མ་ནྟཱ་བྷཱ་སཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ.
ན་ཝ་མ་བྷི་ཀྑུ་ནི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ་པི ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ནཱ་ར་ཧཱ ནོ པ་ཙྩུ་ཊྛཱ་ནཱ་ར་ཧཱཏི ཡ་སྨཱ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷ་ཏྟ་གྒེ ཨ་ཊྛ་ནྣཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཌྜྷཾ ཨ་ཝ་སེ་སཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ག་ཏི་ཀ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བྷ་ཏྟ་གྒེ ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ཊྛ་ནྣཾ་ཡེ་ཝ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཌྜྷཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ, ཨ་ཝ་སེ་སཱ་ནཾ ཨཱ་ག་ཏ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ, ཏ་སྨཱ ན་ཝ་མ་བྷི་ཀྑུ་ནི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ས་ཙེ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ་པི བྷི་ཀྑུ་ནཱི པ་ཙྪཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི, ན པ་ཙྩུ་ཊྛཱ་ནཱ་ར་ཧཱ, ཡ་ཐཱ་ནི་སི་ནྣཱ་ཧི་ཡེ་ཝ སཱི་སཾ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ནཱ་ར་ཧཱ. ཨཱ་དི་ཏོ ནི་སི་ནྣཱ་སུ པ་ན ཨ་ཊྛ་སུ ཡཱ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རི་མཱ ཨ་ཉྙཱ ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི, སཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ན་ཝ་ཀ་ཏ་རཾ ཝུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ནི་སཱི་དི་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏི. ཏ་སྨཱ སཱ ཏཱ་ཧི ཨ་ཊྛ་ཧི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི པ་ཙྩུ་ཊྛཱ་ནཱ་ར་ཧཱ. ཡཱ པ་ན ཨ་ཊྛ་ཧི་པི ན་ཝ་ཀ་ཏ་རཱ, སཱ ས་ཙེ་པི ས་ཊྛི་ཝ་སྶཱ ཧོ་ཏི, ཨཱ་ག་ཏ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ་ཝ ནི་སཱི་དི་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏི.
ཨི་དྷ ན ཀ་པྤ་ནྟཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟོཏི པ་ཙྩ་ནྟི་མ་ཛ་ན་པ་དེ་སུ ཋ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་དྷ ན ཀ་པྤ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟོ ཝི་ན་ཡཱ་ཏི་སཱ་ར་དུ་ཀྐ་ཊཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཀ་པྤི་ཡ་ཉྷི ‘‘ན ཀ་པྤ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟོ པ་ཉྙ་ཏྟཾ ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ཏི ནཱ་མ. ཨི་དྷ ཀ་པྤ་ནྟཱིཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
ཙ་ཏུ་ཀྐ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
པ་ཉྩ་ཀ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༢༥. པ་ཉྩ་ཀེ་སུ ‘‘ནི་མ་ནྟི་ཏོ ས་བྷ་ཏྟོ ས་མཱ་ནོ ས་ནྟཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ’’ཏི (པཱ་ཙི. ༢༩༤-༢༩༧) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ནི་མ་ནྟ་ནཾ སཱ་དི་ཡ་ནྟ་སྶེ་ཝ ཨ་ནཱ་མ་ནྟ་ཙཱ་རོ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ‘‘པི་ཎྜ་པཱ་ཏི་ཀ་སྶ ཀ་པྤ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ནཱདཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ བྷོ་ཛ་ནནྟི ‘‘གི་ལཱ་ན་ས་མ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་བྷོ་གཾ ཀ་ཏྭཱ བྷོ་ཛ་ནཾ. ཨ་ཝི་ཀ་པྤ་ནཱཏི ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ བྷ་ཏྟ་པ་ཙྩཱ་སཾ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ ད་མྨཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝི་ཀ་པྤ་ནཱ.
ཨ་ཡ་ས་ཏོ ཝཱ ག་ར་ཧ་ཏོ ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་ར་མྨུ་ཁཱ ཨ་གུ་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཡ་སོ. ས་མྨུ་ཁཱ ག་ར་ཧཱ. ཝི་ཡ་ས་ཏཱི་ཏི བྱ་ས་ནཾ, ཧི་ཏ་སུ་ཁཾ ཁི་པ་ཏི ཝི་དྡྷཾ་སེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཉཱ་ཏཱི་ནཾ བྱ་ས་ནཾ ཉཱ་ཏི་བྱ་ས་ནཾ, ཙོ་ར་རོ་ག་བྷ་ཡཱ་དཱི་ཧི ཉཱ་ཏི་ཝི་ནཱ་སོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྷོ་གཱ་ནཾ བྱ་ས་ནཾ བྷོ་ག་བྱ་ས་ནཾ, རཱ་ཛ་ཙོ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན བྷོ་ག་ཝི་ནཱ་སོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. རོ་གོ ཨེ་ཝ བྱ་ས་ནཾ རོ་ག་བྱ་ས་ནཾ. རོ་གོ ཧི ཨཱ་རོ་གྱཾ བྱ་ས་ཏི ཝི་ནཱ་སེ་ཏཱི་ཏི བྱ་ས་ནཾ. སཱི་ལ་སྶ བྱ་ས་ནཾ སཱི་ལ་བྱ་ས་ནཾ, དུ་སྶཱི་ལྱ་སྶེ་ཏཾ ནཱ་མཾ. ས་མྨཱ་དི་ཊྛིཾ ཝི་ནཱ་ས་ཡ་མཱ་ནཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ དི་ཊྛི་ཡེ་ཝ བྱ་ས་ནཾ དི་ཊྛི་བྱ་ས་ནཾ. ཉཱ་ཏི་ས་མྤ་དཱཏི ཉཱ་ཏཱི་ནཾ ས་མྤ་དཱ པཱ་རི་པཱུ་རི བ་ཧུ་བྷཱ་ཝོ. བྷོ་ག་ས་མྤ་དཱ་ཡཔི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨཱ་རོ་གྱ་སྶ ས་མྤ་དཱ ཨཱ་རོ་གྱ་ས་མྤ་དཱ. པཱ་རི་པཱུ་རི དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཨ་རོ་ག་ཏཱ. སཱི་ལ་དི་ཊྛི་ས་མྤ་དཱསུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
ཝ་ཏྟཾ པ་རི་ཙྪི་ནྡཱིཏི ཏ་སྨིཾ དི་ཝ་སེ ཀཱ་ཏ་བྦ་ཝ་ཏྟཾ ནི་ཊྛཱ་པེ་སི. ཨ་ཊྛ ཀ་པྤེ ཨ་ནུ་སྶ་རཱིཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ཛྷཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་ཉཱ་ཎཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་སཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ཉ་ཏྟི་ཡཱ ཀ་མྨ་པྤ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱཏི ཉ་ཏྟི་ཡཱ ཋ་པི་ཏཱ་ཡ ཨ་ནུ་སྶཱ་ཝ་ན་ཀ་མྨ་པྤ་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
མ་ནྡ་ཏྟཱ མོ་མཱུ་ཧ་ཏྟཱཏི ནེ་ཝ ས་མཱ་དཱ་ནཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ན ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ, ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ན མ་ནྡ་ཏྟཱ མོ་མཱུ་ཧ་ཏྟཱ ཨ་ཉྙཱ་ཎེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀོ ཧོ་ཏི. པཱ་པི་ཙྪོ ཨི་ཙྪཱ་པ་ཀ་ཏོཏི ‘‘ཨ་ར་ཉྙེ མེ ཝི་ཧ་ར་ནྟ་སྶ ‘ཨ་ཡཾ ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀོ’ཏི ཙ་ཏུ་པྤ་ཙྩ་ཡ་ས་ཀྐཱ་རཾ ཀ་རི་སྶ་ནྟི, ‘ཨ་ཡཾ བྷི་ཀྑུ ལ་ཛྫཱི པ་ཝི་ཝི་ཏྟོ’ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཙ གུ་ཎེ་ཧི ས་མྦྷཱ་ཝེ་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ པཱ་པི་ཀཱ་ཡ ཨི་ཙྪཱ་ཡ ཋ་ཏྭཱ ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཨི་ཙྪཱ་ཡ ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ར་ཉྙ་ཝཱ་སེ་ན པ་ཙྩ་ཡ་ལཱ་བྷཾ པ་ཏྠ་ཡ་མཱ་ནོ’’ཏི. ཨུ་མྨཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཨ་ར་ཉྙཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཨུ་མྨཱ་དཱ ཙི་ཏྟ་ཀྑེ་པཱ ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཝ་ཎྞི་ཏནྟི ཨི་དཾ ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀ་ངྒཾ ནཱ་མ བུ་དྡྷེ་ཧི བུ་དྡྷ་སཱ་ཝ་ཀེ་ཧི ཙ ཝ་ཎྞི་ཏཾ པ་ས་ཏྠ་ནྟི ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀོ ཧོ་ཏི.
པ་ཉྩ་ཀ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཚ་ཀྐ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༢༦. ཚ་ཀྐེ་སུ ཚ་བྦ་སྶ་པ་ར་མ་ཏཱ དྷཱ་རེ་ཏ་བྦནྟི པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནཾ ད་སྶི་ཏཾ. སེ་སཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
ཚ་ཀྐ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ས་ཏྟ་ཀ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༢༧. ས་ཏྟ་ཀེ་སུ ཚ་ཀྐེ ཝུ་ཏྟཱ་ནི་ཡེ་ཝ ས་ཏྟ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ་ནཱིཏི ཚ་ཀྐེ ཝུ་ཏྟ་ཙུ་དྡ་ས་པ་ར་མཱ་ནི དྭི་དྷཱ ཀ་ཏྭཱ དྭི་ནྣཾ ས་ཏྟ་ཀཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ་ནི.
ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ཨཱ་པ་ཏྟིཾ་ཡེ་ཝ ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏི. སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨཱ་བྷི་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༦༦) ཨ་བྷི་ཙེ་ཏོཏི པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཙི་ཏྟེ་ཧི སུ་ནྡ་ར་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ཝི་སུ་དྡྷ་ཏྟཱ ཙ ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཾ ཝི་སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཙི་ཏྟ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་བྷི་ཙེ་ཏ་སི ཛཱ་ཏཱ་ནི ཨཱ་བྷི་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ་ནི, ཨ་བྷི་ཙེ་ཏོ་ས་ནྣི་སྶི་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཝཱ ཨཱ་བྷི་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ་ནི. དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ནནྟི དི་ཊྛ་དྷ་མྨེ སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ནཾ. དི་ཊྛ་དྷ་མྨོཏི པ་ཙྩ་ཀྑོ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་ཏྠ སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་ར་བྷཱུ་ཏཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏཱ་ནི ཧི ཨ་པྤེ་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣཱ ཛྷཱ་ཡི་ནོ ཨི་མ་སྨི་ཉྙེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཨ་སཾ་ཀི་ལི་ཊྛཾ ནེ་ཀྑ་མྨ་སུ་ཁཾ ཝི་ནྡ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ‘‘དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ནི་ཀཱ་མ་ལཱ་བྷཱིཏི ནི་ཀཱ་མེ་ན ལཱ་བྷཱི, ཨ་ཏྟ་ནོ ཨི་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན ལཱ་བྷཱི, ཨི་ཙྪི་ཏི་ཙྪི་ཏ་ཀྑ་ཎེ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཀི་ཙྪ་ལཱ་བྷཱིཏི སུ་ཁེ་ནེ་ཝ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་དྷ་མྨེ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏྭཱ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཀ་སི་ར་ལཱ་བྷཱིཏི ཨ་ཀ་སི་རཱ་ནཾ ལཱ་བྷཱི ཝི་པུ་ལཱ་ནཾ, ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཊྛཱ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཧི ལཱ་བྷཱི་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི, ན པ་ན ས་ཀྐོ་ཏི ཨི་ཙྪི་ཏི་ཙྪི་ཏ་ཀྑ་ཎེ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏུཾ. ཨེ་ཀ་ཙྩོ ས་ཀྐོ་ཏི ཏ་ཐཱ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏུཾ, པཱ་རི་པ་ནྠི་ཀེ པ་ན ཀི་ཙྪེ་ན ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏི. ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཏ་ཐཱ ཙ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི, པཱ་རི་པ་ནྠི་ཀེ ཙ ཨ་ཀི་ཙྪེ་ནེ་ཝ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏི, ན ས་ཀྐོ་ཏི ཀཱ་ལ་མཱ་ན་ནཱ་ལི༹་ཀ་ཡ་ནྟཾ ཝི་ཡ ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ཡེ་ཝ ཝུ་ཊྛཱ་ཏུཾ.
ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཱཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒེ་ན ས་བྦ་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཁ་ཡཱ. ཨ་ནཱ་ས་ཝནྟི ཨཱ་ས་ཝ་ཝི་ར་ཧི་ཏཾ. ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟིཾ པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟིནྟི ཨེ་ཏྠ ཙེ་ཏོ-ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟོ ས་མཱ་དྷི, པ་ཉྙཱ-ཝ་ཙ་ནེ་ན ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཙ པ་ཉྙཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་ཏྠ ཙ ས་མཱ་དྷི རཱ་ག་ཏོ ཝི་མུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི, པ་ཉྙཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཝི་མུ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ‘‘ཡོ ཧི་སྶ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མཱ་དྷི, ཏ་ད་སྶ ས་མཱ་དྷི་ནྡྲི་ཡཾ (སཾ. ནི. ༥.༥༢༠). ཡཱ ཧི་སྶ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཉྙཱ, ཏ་ད་སྶ པ་ཉྙི་ནྡྲི་ཡཾ (སཾ. ནི. ༥.༥༡༦). ཨི་ཏི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, རཱ་ག་ཝི་རཱ་གཱ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཝི་རཱ་གཱ པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༢.༣༢). ཨ་པི་ཙེ་ཏྠ ས་མ་ཐ་ཕ་ལཾ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི, ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཕ་ལཾ པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི. དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེཏི ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ. ས་ཡཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཡེ་ཝ པ་ཉྙཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཀ་ཏྭཱ, ཨ་པ་ར་པྤ་ཙྩ་ཡེ་ན ཉ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སུ་ཏ་མ་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་དི་ནཱ ཝི་ཡ པ་ར་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏཾ ན་ཡ་གྒཱ་ཧ་ཉྩ མུ་ཉྩི་ཏྭཱ པ་ར་ཏོ་གྷོ་སཱ་ནུ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་དྷི་ག་མ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ་ཡེ་ཝ པ་ཉྙཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཀ་ཏྭཱ, ན ས་ཡ་མྦྷཱུ་ཉཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏཱིཏི པཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཏི.
ས་ཏྟ་ཀ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཨ་ཊྛ་ཀ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༢༨. ཨ་ཊྛ་ཀེ་སུ ཨ་ཊྛཱ་ནི་སཾ་སེ ས་མྤ་སྶ་མཱ་ནེ་ནཱཏི –
‘‘ཨི་དྷ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ནྣོ ཧོ་ཏི, སོ ཏ་སྶཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་དི་ཊྛི ཧོ་ཏི, ཨ་ཉྙེ བྷི་ཀྑཱུ ཏ་སྶཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་དི་ཊྛི་ནོ ཧོ་ནྟི, ཏེ ཙེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑཱུ ཏཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ན་ནྟི ‘ཨ་ཡཾ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏཱ་ག་མོ དྷ་མྨ་དྷ་རོ ཝི་ན་ཡ་དྷ་རོ མཱ་ཏི་ཀཱ་དྷ་རོ པ་ཎྜི་ཏོ བྱ་ཏྟོ མེ་དྷཱ་ཝཱི ལ་ཛྫཱི ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་ཀོ སི་ཀྑཱ་ཀཱ་མོ, ས་ཙེ མ་ཡཾ ཨི་མཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ད་སྶ་ནེ ཨུ་ཀྑི་པི་སྶཱ་མ, ན མ་ཡཾ ཨི་མི་ནཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ས་དྡྷིཾ ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀ་རི་སྶཱ་མ, ཝི་ནཱ ཨི་མི་ནཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀ་རི་སྶཱ་མ, བྷ་ཝི་སྶ་ཏི ས་ངྒྷ་སྶ ཏ་ཏོ་ནི་དཱ་ནཾ བྷ་ཎྜ་ནཾ ཀ་ལ་ཧོ ཝི་གྒ་ཧོ ཝི་ཝཱ་དོ ས་ངྒྷ་བྷེ་དོ ས་ངྒྷ་རཱ་ཛི ས་ངྒྷ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ས་ངྒྷ་ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎ’ནྟི, བྷེ་ད་ག་རུ་ཀེ་ཧི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ན སོ བྷི་ཀྑུ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ད་སྶ་ནེ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏ་བྦོ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༤༥༣) –
ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ཨ་ཊྛཱ་ནི་སཾ་སེ ས་མྤ་སྶ་མཱ་ནེ་ན. ཏེ་ན ཧི ས་དྡྷིཾ ཨུ་པོ་ས་ཐཱ་དི་ཨ་ཀ་ར་ཎཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ བྷེ་དཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ, ཀ་ར་ཎཾ ཨཱ་ནི་སཾ་སོ སཱ་མ་གྒི་ཡཱ སཾ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ཏ་སྨཱ ཨེ་ཏེ ཨ་ཊྛཱ་ནི་སཾ་སེ ས་མྤ་སྶ་མཱ་ནེ་ན ན སོ བྷི་ཀྑུ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
དུ་ཏི་ཡ་ཨ་ཊྛ་ཀེ་པི ཨ་ཊྛཱ་ནི་སཾ་སེ ས་མྤ་སྶ་མཱ་ནེ་ནཱཏི –
‘‘ཨི་དྷ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ནྣོ ཧོ་ཏི, སོ ཏ་སྶཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་དི་ཊྛི ཧོ་ཏི, ཨ་ཉྙེ བྷི་ཀྑཱུ ཏ་སྶཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་དི་ཊྛི་ནོ ཧོ་ནྟི, སོ ཙེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི ‘ཨི་མེ ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟོ བ་ཧུ་སྶུ་ཏཱ ཨཱ་ག་ཏཱ་ག་མཱ དྷ་མྨ་དྷ་རཱ ཝི་ན་ཡ་དྷ་རཱ མཱ་ཏི་ཀཱ་དྷ་རཱ པ་ཎྜི་ཏཱ བྱ་ཏྟཱ མེ་དྷཱ་ཝི་ནོ ལ་ཛྫི་ནོ ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་ཀཱ སི་ཀྑཱ་ཀཱ་མཱ, ནཱ་ལཾ མ་མཾ ཝཱ ཀཱ་ར་ཎཱ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཝཱ ཀཱ་ར་ཎཱ ཚ་ནྡཱ དོ་སཱ མོ་ཧཱ བྷ་ཡཱ ཨ་ག་ཏིཾ ག་ནྟུཾ, ས་ཙེ མཾ ཨི་མེ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ད་སྶ་ནེ ཨུ་ཀྑི་པི་སྶ་ནྟི, ན མ་ཡཱ ས་དྡྷིཾ ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀ་རི་སྶ་ནྟི, ཝི་ནཱ མ་ཡཱ ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀ་རི་སྶ་ནྟི, བྷ་ཝི་སྶ་ཏི ས་ངྒྷ་སྶ ཏ་ཏོ་ནི་དཱ་ནཾ བྷ་ཎྜ་ནཾ ཀ་ལ་ཧོ ཝི་གྒ་ཧོ ཝི་ཝཱ་དོ ས་ངྒྷ་བྷེ་དོ ས་ངྒྷ་རཱ་ཛི ས་ངྒྷ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ས་ངྒྷ་ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎ’ནྟི, བྷེ་ད་ག་རུ་ཀེ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ་ནཱ པ་རེ་ས་མྤི ས་དྡྷཱ་ཡ སཱ ཨཱ་པ་ཏྟི དེ་སེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༤༥༣) –
ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ཨ་ཊྛཱ་ནི་སཾ་སེ ས་མྤ་སྶ་མཱ་ནེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏེ་ཧི ས་ཏྟ་ཧཱིཏི ‘‘པུ་བྦེ་ཝ་སྶ ཧོ་ཏི ‘མུ་སཱ བྷ་ཎི་སྶ’ནྟི, བྷ་ཎ་ནྟ་སྶ ཧོ་ཏི ‘མུ་སཱ བྷ་ཎཱ་མཱི’ཏི, བྷ་ཎི་ཏ་སྶ ཧོ་ཏི ‘མུ་སཱ མ་ཡཱ བྷ་ཎི་ཏ’ནྟི ཝི་ནི་དྷཱ་ཡ དི་ཊྛིཾ, ཝི་ནི་དྷཱ་ཡ ཁ་ནྟིཾ, ཝི་ནི་དྷཱ་ཡ རུ་ཙིཾ, ཝི་ནི་དྷཱ་ཡ བྷཱ་ཝ’’ནྟི (པཱ་རཱ. ༢༢༠) ཨེ་ཝ་མཱ་ག་ཏེ་ཧི ས་ཏྟ་ཧི.
ཨ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཱཏི ཨ་སེ་ཊྛ་ཙ་རི་ཡ་ཏོ. ར་ཏྟིཾ ན བྷུ་ཉྫེ་ཡྻ ཝི་ཀཱ་ལ་བྷོ་ཛ་ནནྟི ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཨུ་པ་ཝུ་ཏྠོ ར་ཏྟི་བྷོ་ཛ་ན་ཉྩ དི་ཝཱ་ཝི་ཀཱ་ལ་བྷོ་ཛ་ན་ཉྩ ན བྷུ་ཉྫེ་ཡྻ. མ་ཉྩེ ཚ་མཱ་ཡཾ་ཝ ས་ཡེ་ཐ ས་ནྠ་ཏེཏི ཀ་པྤི་ཡ་མ་ཉྩེ ཝཱ སུ་དྷཱ་དི་པ་རི་ཀ་མྨ་ཀ་ཏཱ་ཡ བྷཱུ་མི་ཡཾ ཝཱ ཏི་ཎ་པ་ཎྞ་པ་ལཱ་ལཱ་དཱི་ནི ས་ནྠ་རི་ཏྭཱ ཀ་ཏེ ས་ནྠ་ཏེ ཝཱ ས་ཡེ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏ་ཉྷི ཨ་ཊྛ་ངྒཱི་ཀ་མཱ་ཧུ་པོ་ས་ཐནྟི ཨེ་ཏཾ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དཱི་ནི ཨ་ས་མཱ་ཙ་ར་ནྟེ་ན ཨུ་པ་ཝུ་ཏྠ་ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཨ་ཊྛ་ཧི ཨ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི.
‘‘ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི ཨ་པྤ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་ད་ཡོ ཨ་ཊྛ ཨ་ན་ཏི་རི་ཏྟཱ ནཱ་མ. ས་པྤིཨཱ་དི ཨ་ཊྛ་མེ ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ནེ ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནཱིཏི པུ་རི་མཱ་ནི ཨ་ཊྛ ཨེ་ཀཾ ཨ་ཊྛ་ཀཾ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཀཾ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ སེ་སེ་སུ་པི ཨེ་ཀེ་ཀཾ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨ་ཉྙཱ་ནི་པི ཨ་ཊྛ་ཀཱ་ནི ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨ་ཊྛ་ཀ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ན་ཝ་ཀ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༢༩. ན་ཝ་ཀེ་སུ ཨཱ་གྷཱ་ཏ་ཝ་ཏྠཱུ་ནཱིཏི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༣༤༠; ཨ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༩.༢༩) ཨཱ་གྷཱ་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི. ཨཱ་གྷཱ་ཏ་པ་ཊི་ཝི་ན་ཡཱ་ནཱིཏི ཨཱ་གྷཱ་ཏ་སྶ པ་ཊི་ཝི་ན་ཡ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི. ཏཾ ཀུ་ཏེ་ཏྠ ལ་བྦྷཱཏི ‘‘ཏཾ ཨ་ན་ཏྠ་ཙ་ར་ཎཾ མཱ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ པུ་གྒ་ལེ ཀུ་ཏོ ལ་བྦྷཱ ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ས་ཀྐཱ ལ་དྡྷུཾ. ‘‘པ་རོ ནཱ་མ པ་ར་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟ་རུ་ཙི་ཡཱ ཨ་ན་ཏྠཾ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཨཱ་གྷཱ་ཏཾ པ་ཊི་ཝི་ནོ་དེ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ས་ཙཱ་ཧཾ པ་ཊི་ཀྐོ་པཾ ཀ་རེ་ཡྻཾ, ཏཾ ཀོ་པ་ཀ་ར་ཎཾ ཨེ་ཏྠ པུ་གྒ་ལེ ཀུ་ཏོ ལ་བྦྷཱ, ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ལ་དྡྷ་བྦཾ ནི་ར་ཏྠ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་མྨ་སྶ་ཀཱ ཧི ས་ཏྟཱ, ཏེ ཀ་སྶ རུ་ཙི་ཡཱ དུ་ཀྑི་ཏཱ སུ་ཁི་ཏཱ ཝཱ བྷ་ཝ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཀེ་ཝ་ལཾ ཏ་སྨིཾ མ་ཡ྄ཧཾ ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཏཾ ཀོ་པ་ཀ་ར་ཎཾ ཨེ་ཏྠ པུ་གྒ་ལེ ཀུ་ཏོ ལ་བྦྷཱ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཀུ་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦ་སྶ ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀ་སྶ ཙ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ས་ངྑཱ་ར་མ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ཡ་དི་དཾ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀཾ ཡཾ ‘‘ས་ཏྟོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏེ ཙ ས་ངྑཱ་རཱ ཨི་ཏྟ་ར་ཀཱ་ལཱ ཁ་ཎི་ཀཱ, ཀ་སྶ ཀོ ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཀུ་ཏོ ལཱ་བྷཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, ས་ཙཱ་ཧཾ ཨེ་ཏྠ ཀོ་པཾ ཀ་རེ་ཡྻཾ, ཏ་སྨིཾ མེ ཀོ་པ་ཀ་ར་ཎེ ཀུ་ཏོ ལཱ་བྷཱ, ལཱ་བྷཱ ནཱ་མ ཀེ སི་ཡུཾ ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཨ་ན་ཏྠུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་མ་སྨི་ཉྩ ཨ་ཏྠེ ཏནྟི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི.
ཏ་ཎྷཾ པ་ཊི་ཙྩཱཏི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༡༠༣; ཨ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༩.༢༣) དྭེ ཏ་ཎྷཱ ཨེ་ས་ན་ཏ་ཎྷཱ ཨེ་སི་ཏ་ཏ་ཎྷཱ ཙ. ཡཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨ་ཛ་པ་ཐ་ས་ངྐུ་པ་ཐཱ་དཱི་ནི པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏྭཱ བྷོ་གེ ཨེ་ས་ཏི ག་ཝེ་ས་ཏི, ཨ་ཡཾ ཨེ་ས་ན་ཏ་ཎྷཱ ནཱ་མ. ཡཱ ཏེ་སུ ཨེ་སི་ཏེ་སུ ག་ཝེ་སི་ཏེ་སུ པ་ཊི་ལ་དྡྷེ་སུ ཏ་ཎྷཱ, ཨ་ཡཾ ཨེ་སི་ཏ་ཏ་ཎྷཱ ནཱ་མ. ཨི་དྷ ཨེ་སི་ཏ་ཏ་ཎྷཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. པ་རི་ཡེ་ས་ནཱཏི རཱུ་པཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ. སཱ ཧི ཨེ་ས་ན་ཏ་ཎྷཱ་ཡ ས་ཏི ཧོ་ཏི. ལཱ་བྷོཏི རཱུ་པཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པྤ་ཊི་ལཱ་བྷོ. སོ ཧི པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ་ཡ ས་ཏི ཧོ་ཏི. ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ པ་ན ཉཱ་ཎ་ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ. ཏ་ཏྠ ‘‘སུ་ཁ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ཛ་ཉྙཱ, སུ་ཁ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ཉ་ཏྭཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ སུ་ཁ་མ་ནུ་ཡུ་ཉྫེ་ཡྻཱ’’ཏི (མ. ནི. ༣.༣༢༣) ཨ་ཡཾ ཉཱ་ཎ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ. ‘‘ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ་ཏི དྭེ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཱ ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཙ དི་ཊྛི་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཙཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ནི. ༡༠༢) ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི ཨ་ཊྛ་ས་ཏ་ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཙ་རི་ཏཱ་ནི ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ. དྭཱ་ས་ཊྛི དི་ཊྛི་ཡོ དི་ཊྛི་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ. ‘‘ཚ་ནྡོ ཁོ, དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡ, ཝི་ཏ་ཀྐ་ནི་དཱ་ནོ’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༣༥༨) ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན སུ་ཏྟེ ཨི་དྷ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོཏི ཝུ་ཏྟོ ཝི་ཏ་ཀྐོཡེ་ཝ ཨཱ་ག་ཏོ. ལཱ་བྷཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཧི ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛཾ སུ་ནྡ་རཱ་སུ་ནྡ་ར་ཉྩ ཝི་ཏ་ཀྐེ་ན ཝི་ནི་ཙྪི་ནཱ་ཏི ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཾ མེ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྠཱ་ཡ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ས་དྡཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྠཱ་ཡ, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ མ་ཡ྄ཧཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ པ་ར་སྶ, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་སྶཱ་མི, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ནི་ད་ཧི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ལཱ་བྷཾ པ་ཊི་ཙྩ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ’’ཏི.
ཚ་ནྡ་རཱ་གོཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་ཏ་ཀྐེ་ན ཝི་ཏ་ཀྐི་ཏེ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ དུ་བྦ་ལ་རཱ་གོ ཙ བ་ལ་ཝ་རཱ་གོ ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཨ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ནནྟི ‘‘ཨ་ཧཾ, མ་མ’’ནྟི བ་ལ་ཝ་ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ. པ་རི་གྒ་ཧོཏི ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན པ་རི་གྒ་ཧ་ཀ་ར་ཎཾ. མ་ཙྪ་རི་ཡནྟི པ་རེ་ཧི སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ས་ཧ་ན་ཏཱ. ཏེ་ནེ་ཝ་སྶ པོ་རཱ་ཎཱ ཨེ་ཝཾ ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟི ‘‘ཨི་དཾ ཨ་ཙྪ་རི་ཡཾ མ་ཡ྄ཧེ་ཝ ཧོ་ཏུ, མཱ ཨ་ཉྙ་སྶ ཨ་ཙྪ་རི་ཡཾ ཧོ་ཏཱུ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ མ་ཙྪ་རི་ཡ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. ཨཱ་ར་ཀྑོཏི དྭཱ་ར་པི་ད་ཧ་ན་མ་ཉྫཱུ་སཱ་གོ་པ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན སུ་ཊྛུ ར་ཀྑ་ཎཾ. ཨ་དྷི ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ, ཀཱ་ར་ཎ་སྶེ་ཏཾ ནཱ་མཾ. ཨཱ་ར་ཀྑཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎནྟི བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀཾ, ཨཱ་ར་ཀྑ་ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ད་ཎྜཱ་དཱ་ནཱ་དཱི་སུ པ་ར་ནི་སེ་དྷ་ན་ཏྠཾ ད་ཎྜ་སྶ ཨཱ་དཱ་ནཾ ད་ཎྜཱ་དཱ་ནཾ. ཨེ་ཀ་ཏོ་དྷཱ་རཱ་དི་ནོ ས་ཏྠ་སྶ ཨཱ་དཱ་ནཾ ས་ཏྠཱ་དཱ་ནཾ. ཀ་ལ་ཧོཏི ཀཱ་ཡ་ཀ་ལ་ཧོ་པི ཝཱ་ཙཱ་ཀ་ལ་ཧོ་པི. པུ་རི་མོ པུ་རི་མོ ཝི་རོ་དྷོ ཝི་གྒ་ཧོ, པ་ཙྪི་མོ པ་ཙྪི་མོ ཝི་ཝཱ་དོ. ཏུ་ཝཾ ཏུ་ཝ་ནྟི ཨ་གཱ་ར་ཝ་ཝ་སེ་ན ‘‘ཏུ་ཝཾ ཏུ་ཝ’’ནྟི ཝ་ཙ་ནཾ.
ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ན ཝི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦཱ་ནཱིཏི ཝི་ཀ་པྤེ་ནྟེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཏོ པུ་བྦེ ཝཱ
ཝི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦཾ, ཝི་ཛ་ཧི་ཏཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཝཱ པ་ཙྪཱ་ཝི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཝི་ཛ་ཧི་ཏཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ པ་ན ན ཝི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. དུ་ཀྐ་ཊ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནཱིཏི ‘‘ཝ་གྒཾ བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷཾ ཝ་གྒ་ས་ཉྙཱི ཨོ་ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པཱ་ཙི. ༡༥༠) ན་ཡེ་ན ཨ་དྷ་མྨ་ཀ་མྨེ དྭེ ན་ཝ་ཀཱ་ནི དུ་ཀྐ་ཊ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི.
ན་ཝ་ཀ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ད་ས་ཀ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༣༠. ད་ས་ཀེ་སུ ན་ཏྠི དི་ནྣ་ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱཏི ‘‘ན་ཏྠི དི་ནྣཾ, ན་ཏྠི ཡི་ཊྛཾ, ན་ཏྠི ཧུ་ཏཾ, ན་ཏྠི སུ་ཀ་ཏ་དུ་ཀྐ་ཊཱ་ནཾ ཀ་མྨཱ་ནཾ ཕ་ལཾ ཝི་པཱ་ཀོ, ན་ཏྠི ཨ་ཡཾ ལོ་ཀོ, ན་ཏྠི པ་རོ ལོ་ཀོ, ན་ཏྠི མཱ་ཏཱ, ན་ཏྠི པི་ཏཱ, ན་ཏྠི ས་ཏྟཱ ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀཱ, ན་ཏྠི ལོ་ཀེ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ས་མྨ་གྒ་ཏཱ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ནྣཱ, ཡེ ཨི་མ་ཉྩ ལོ་ཀཾ པ་ར་ཉྩ ལོ་ཀཾ ས་ཡཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ པ་ཝེ་དེ་ནྟཱི’’ཏི (མ. ནི. ༢.༩༤, ༢༢༥; ༣.༩༡, ༡༡༦; སཾ. ནི. ༣.༢༡༠) ཨེ་ཝ་མཱ་ག་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ས་སྶ་ཏོ ལོ་ཀོ་ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ནཱཏི ‘‘ས་སྶ་ཏོ ལོ་ཀོ་ཏི ཝཱ, ཨ་ས་སྶ་ཏོ ལོ་ཀོ་ཏི ཝཱ, ཨ་ནྟ་ཝཱ ལོ་ཀོ་ཏི ཝཱ, ཨ་ན་ནྟ་ཝཱ ལོ་ཀོ་ཏི ཝཱ, ཏཾ ཛཱི་ཝཾ ཏཾ ས་རཱི་ར་ནྟི ཝཱ, ཨ་ཉྙཾ ཛཱི་ཝཾ ཨ་ཉྙཾ ས་རཱི་ར་ནྟི ཝཱ, ཧོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ་ཏི ཝཱ, ན ཧོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ་ཏི ཝཱ, ཧོ་ཏི ཙ ན ཙ ཧོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ་ཏི ཝཱ, ནེ་ཝ ཧོ་ཏི ན ན ཧོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ་ཏི ཝཱ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༢༦༩) ཨེ་ཝ་མཱ་ག་ཏཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.
མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་ད་ཡོ མི་ཙྪཱ་ཝི་མུ་ཏྟི་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱཏི ‘‘མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི མི་ཙྪཱ་ས་ངྐ་པྤོ མི་ཙྪཱ་ཝཱ་ཙཱ མི་ཙྪཱ་ཀ་མྨ་ནྟོ མི་ཙྪཱ་ཨཱ་ཛཱི་ཝོ མི་ཙྪཱ་ཝཱ་ཡཱ་མོ མི་ཙྪཱ་ས་ཏི མི་ཙྪཱ་ས་མཱ་དྷི མི་ཙྪཱ་ཉཱ་ཎཾ མི་ཙྪཱ་ཝི་མུ་ཏྟཱི’’ཏི (ཝི་བྷ. ༩༧༠) ཨེ་ཝ་མཱ་ག་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཏ་ཏྠ མི་ཙྪཱ་ཉཱ་ཎནྟི པཱ་པ་ཀི་རི་ཡཱ་སུ ཨུ་པཱ་ཡ་ཙི་ནྟཱ་ཝ་སེ་ན པཱ་པ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘སུ་ཀ་ཏཾ མ་ཡཱ’’ཏི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཀཱ་རེ་ན ཙ ཨུ་པྤ་ནྣོ མོ་ཧོ. མི་ཙྪཱ་ཝི་མུ་ཏྟཱིཏི ཨ་ཝི་མུ་ཏྟ་སྶེ་ཝ ས་ཏོ ཝི་མུ་ཏྟི་ས་ཉྙི་ཏཱ. ས་མ་ཐ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ ནི་དྡི་ཊྛཱཏི ‘‘ཨོ་ར་མ་ཏྟ་ཀཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏི, ན ཙ ག་ཏི་ག་ཏཾ, ན ཙ ས་རི་ཏ་སཱ་རི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༢༠༤) ནི་དྡི་ཊྛཱ. ས་མ་ཐ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ ཝུ་ཏྟེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. མཱ་ཏུ་ར་ཀྑི་ཏཱ་ད་ཡོ ད་ས ཨི་ཏྠི་ཡོ. དྷ་ན་ཀྐཱི་ཏཱ་ད་ཡོ ད་ས བྷ་རི་ཡཱ་ཡོ.
ད་ས་ཀ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༣༡. ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀེ་སུ ན ཝོ་དཱ་ཡ་ནྟཱིཏི ན པ་ཀཱ་ས་ནྟི. སུ་ཡུ་ཏྟ་ཡཱ་ན་ས་དི་སཱ་ཡ ཀ་ཏཱ་ཡཱཏི ཨི་ཙྪི་ཏི་ཙྪི་ཏ་ཀཱ་ལེ སུ་ཁེ་ན པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཡུ་ཏྟ་ཡཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏཱ་ཡ. ཡ་ཐཱ པ་ཏི་ཊྛཱ ཧོ་ཏཱིཏི ས་མྤ་ཏྟཱི་ནཾ ཡ་ཐཱ པ་ཏི་ཊྛཱ ཧོ་ཏི. ཨ་ནུ ཨ་ནུ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ཡཱཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་བ་ཧུ་ལཱི་ཀཱ་རེ་ཧི ཨ་ནུ ཨ་ནུ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ.