ཝེ་ར་ཉྫ་ཀ་ཎྜ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

སེ་ཡྻ་ཐི་དནྟི ཏཾ ཀ་ཏ་མཾ, ཏཾ ཀ་ཐ་ནྟི ཝཱ ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནི་ཡ་མ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཙ་ནནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྠཾ ས་རཱུ་པེ་ན ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ནི་དྡི་ས་ཏཱི་ཏི ནི་ཡ་མ་ནི་དྡེ་སོ, ན ནི་ཡ་མ་ནི་དྡེ་སོ ཨ་ནི་ཡ་མ་ནི་དྡེ་སོ. སོ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏེ ཨ་ནེ་ནཱ་ཏི ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨ་ནི་ཡ་མ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་སྶཱཏི ཏེ་ནཱ་ཏི་པ་ད་སྶ. པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐོཏི ‘‘ཀ་ཏ་མེ་སཱ་ནཾ ཁོ བུ་དྡྷཱ་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཱ་ནཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ན ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཾ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པཱ་རཱ. ༡༨) པ་ཝ་ཏྟོ. པུ་བྦེ ཝཱ པ་ཙྪཱ ཝཱཏི ཏེ་ནཱ་ཏི་པ་ད་ཏོ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་པཱ་ཋེ ཝཱ ཨུ་པ་རི ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་པཱ་ཋེ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཏྠ་ཏོ སི་དྡྷེ་ནཱཏི སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏོ སི་དྡྷེ་ན. ཏ་ཏྲི་དཾ མུ་ཁ་མ་ཏྟ་ནི་ད་སྶ་ནནྟི ཏ་སྶཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཡུ་ཏྟི་ཡཱ པ་རི་དཱི་པ་ནེ ཨི་དཾ ཨུ་པཱ་ཡ་མ་ཏྟ་ནི་ད་སྶ་ནཾ. མུ་ཁཾ དྭཱ་རཾ ཨུ་པཱ་ཡོ་ཏི ཧི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀཾ.

ས་མ་ཡ་ས་དྡོ དི་སྶ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་སྶཱཏི ས་མ་ཡ་ས་དྡ་སྶ ས་མ་ཝཱ་ཡོ ཨ་ཏྠོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀཱ་ལ་ཉྩ ས་མ་ཡ་ཉྩ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀཱ་ལོ ནཱ་མ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན་སྶ ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ལོ, ས་མ་ཡོ ནཱ་མ ས་རཱི་ར་བ་ལཱ་དི་ཀཱ་ར་ཎ་ས་མ་ཝཱ་ཡོ, ཏེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ པ་ཊི་ཙྩཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཁ་ཎོཏི ཨོ་ཀཱ་སོ. བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དཱ་ད་ཡོ ཧི མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཨོ་ཀཱ་སོ. སོ ཨེ་ཝ ས་མ་ཡོ. ཏེ་ནེ་ཝ ‘‘ཨེ་ཀོ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. མ་ཧཱ་ས་མ་ཡོཏི མ་ཧཱ་ས་མཱུ་ཧོ. པ་ཝ་ན་སྨིནྟི ཝ་ན་ས་ཎྜེ. ས་མ་ཡོ་པི ཁོ ཏེ བྷ་དྡཱ་ལཱིཏི ཨེ་ཏྠ ས་མ་ཡོཏི སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ཝི་ལ་ངྒྷ་ན་སྶ ཧེ་ཏུ, ཀོ སོ? ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཛཱ་ན་ནཾ, སོ ས་མ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཧེ་ཏུ ཏ་སྶཱ ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷོཏི ཨ་ཏྠོ. བྷ་ག་ཝཱཏི་ཨཱ་དི ཏ་སྶ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ. ཨུ་གྒ་ཧ་མཱ་ནོཏི ཀི་ཉྩི ཀི་ཉྩི ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ཨུ་གྒ་ཧ་མཱ་ནོ, སུ་མ་ན་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་སྶེ་ཝེ་ཏཾ ནཱ་མཾ. ས་མ་ཡཾ དི་ཊྛིཾ པ་ཝ་ད་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ས་མ་ཡ་པྤ་ཝཱ་ད་ཀོ, མ་ལླི་ཀཱ་ཡ ཨཱ་རཱ་མོ. སྭེ་ཝ ཏི་ནྡུ་ཀཱ་ཙཱི་ར་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཏི་མྦ་རུ་རུ་ཀྑ་པ་ནྟི་ཡཱ པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཏི་ནྡུ་ཀཱ་ཙཱི་ར’’ནྟི ཙ, ཨེ་ཀཱ་ཝ ནི་ཝཱ་སཱ སཱ་ལཱ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ‘‘ཨེ་ཀ་སཱ་ལ་ཀོ’’ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ཏྠཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཧི་ཏ་སྶ པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཏོ. མཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱཏི མཱ་ན་པྤ་ཧཱ་ནཱ. པཱི་ལ༹་ན་ཊྛོཏི པཱི་ལ༹་ནཾ ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནོ ཧིཾ་ས་ནཾ, ཨ་ཝི་པྥཱ་རི་ཀ་ཏཱ་ཀ་ར་ཎཾ, པཱི་ལ༹་ན་མེ་ཝ ཨ་ཏྠོ པཱི་ལ༹་ན་ཊྛོ. ས་ནྟཱ་པོཏི དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ནྟཱ་པ་ནཾ. ཝི་པ་རི་ཎཱ་མོཏི ཛ་རཱ་ཡ མ་ར་ཎེ་ན ཙཱ་ཏི དྭི་དྷཱ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མེ་ཏ་བྦ་ཏཱ ཨ་བྷི་ས་མེ་ཏ་བྦོ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་བྷི་ས་མ་ཡོ, སོ་ཝ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཊྛོ, པཱི་ལ༹་ནཱ་དཱི་ནི.

ཨེ་ཏྠ ཙ ཨུ་པ་ས་གྒཱ་ནཾ ཛོ་ཏ་ཀ་མ་ཏྟ་ཏྟཱ ས་མ་ཡ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་རེ་པི ས་ཨུ་པ་ས་གྒོ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་ས་དྡོ ཨུ་དྡྷ་ཊོ. ཏ་ཏྠ ས་ངྒ་མ་ཝ་སེ་ན པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཕ་ལུ་པྤཱ་ད་ནཾ པ་ཊི ཨ་ཡ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཏོ པ་ཝ་ཏྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ས་མ་ཡོ, ས་མ་ཝཱ་ཡོ. ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་ངྒ་མེ ས་ཏི ཨེ་ནྟི ཨེ་ཏྠ ས་ཏྟཱ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ས་མ་ཡོ, ཁ་ཎོ. ས་མེ་ཏི ཨེ་ཏྠ ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨོ, ས་ཡཾ ཝཱ ཨེ་ཏི ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི ཝི་ག་ཙྪ་ཏི ཙཱ་ཏི ས་མ་ཡོ, ཀཱ་ལོ. ས་མེ་ནྟི ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱ ཨེ་ཏ་སྨིཾ, ས་ཡཾ ཝཱ ཏེ་སཱུ་ཏི ས་མ་ཡོ, ས་མཱུ་ཧོ. པ་ཙྩ་ཡ་ནྟ་ར་ས་ངྒ་མེ ཨེ་ཏི ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི ཨེ་ཏ་སྨཱ ཕ་ལ་ནྟི ས་མ་ཡོ, ཧེ་ཏུ. ས་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ན ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཏོ དྷ་མྨེ་སུ ཨེ་ཏི ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ཏཱི་ཏི ས་མ་ཡོ, དི་ཊྛི. ས་མཱི་པཾ ཨ་ཡ་ནཾ ཨུ་པ་ག་མ་ནཾ ས་མ་ཡོ, པ་ཊི་ལཱ་བྷོ. ས་མྨ་དེ་ཝ ས་ཧི་ཏཱ་ནཾ ཝཱ་ཙཱ་ནཾ ཨ་ཡ་ནཾ ཝི་ག་མོ་ཏི ས་མ་ཡོ, པ་ཧཱ་ནཾ. ས་མྨ་དེ་ཝ, ས་ཧི་ཏཱ་ནཾ ཝཱ ས་ཙྩཱ་ནཾ ཨ་ཡ་ནཾ ཛཱ་ན་ན་ནྟི ས་མ་ཡོ, པ་ཊི་ཝེ་དྷོ. ཨེ་ཝཾ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ས་མ་ཡ་ས་དྡ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ཨེ་ཏྠ ཙ ས་མ་ཡ་ས་དྡ་སྶ སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ན ཧི ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་སེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ ས་དྡོ ཏ་ད་ཉྙེ་པི ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཨ་ཏྠཱ ཝི་ཡ ཏཾ་ཏཾ་ཝཱ་ཙ་ཀཱ ས་མ་ཡ་ས་དྡཱ་པི བྷི་ནྣཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྠ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་རེ་སུ.

ཏ་ཏྠ ཏ་ཐཱཏི ཏེ་སུ སུ་ཏྟཱ་བྷི་དྷ་མྨེ་སུ ཨུ་པ་ཡོ་ག་བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནེ་ཧི. ཨི་དྷཱཏི ཝི་ན་ཡེ, ཨ་ཉྙ་ཐཱཏི ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནེ་ན. ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝཱཏི ནི་ར་ནྟ་ར་མེ་ཝ. བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ ཀི་རི་ཡཱ, ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཀི་རི་ཡ་ནྟ་རཱུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎཾ བྷཱ་ཝེ་ན་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎཾ, ཡ་ཐཱ ཨུ་ད་ཡེ ས་ཏི ཙ་ནྡེ ཛཱ་ཏོ རཱ་ཛ་པུ་ཏྟོ་ཏི. ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཉྷཱིཏི་ཨཱ་དི ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ས་མ་ཡ་ས་དྡོ ཀཱ་ལ་ས་མཱུ་ཧ་ཁ་ཎ་ས་མ་ཝཱ་ཡ་ཧེ་ཏུ་ས་ངྑཱ་ཏེ་སུ པ་ཉྩ་སུ ཨ་ཏྠེ་སུ ཝ་ཏྟ་ཏི, ན ཝི་ན་ཡེ ཝི་ཡ ཀཱ་ལེ ཨེ་ཝ, ཏེ་སུ ཙ ཀཱ་ལ་ས་མཱུ་ཧ་ཏྠཱ དྭེ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཕ་སྶཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་དྡི་སི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟཱ. ཁ་ཎ་ས་མ་ཝཱ་ཡ་ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠཱ པ་ན ཏ་ཡོ་པི ཨ་ཏྟ་ནོ བྷཱ་ཝེ་ན ཕ་སྶཱ་དཱི་ནཾ བྷཱ་ཝ་སྶ ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་དྡི་སི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་མུ་ཁེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ས་མ་ཏྠེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་སྨི་ཉྷི ཀཱ་ལེ, དྷ་མྨ་ས་མཱུ་ཧེ ཝཱ ས་མ་ཡེ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ ཀུ་ས་ལཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ, ཏ་སྨི་ཉྙེ་ཝ ཀཱ་ལེ, དྷ་མྨ་ས་མཱུ་ཧེ ཝཱ ས་མ་ཡེ ཕ་སྶཱ་ད་ཡོ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ, ཡ་སྨིཾ པ་ན ཁ་ཎེ, ས་མ་ཝཱ་ཡེ ཧེ་ཏུ་མྷི ཝཱ ས་མ་ཡེ ས་ཏི ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ ཀུ་ས་ལཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ, ཏ་སྨི་ཉྙེ་ཝ ཁ་ཎཱ་དི་མྷི ས་མ་ཡེ་པི ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ ཕ་སྶཱ་ད་ཡོ ཧོ་ནྟཱི་ཏི བྷཱ་ཝེ་ན་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ཧོ་ཏི ཙེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨ་ཏྠ་ཝི་ས་ཡེ ས་ངྒ་ཧ་གཱ་ཐཱ ཧོ་ཏི. ཨ་ཉྙ་ཏྲཱཏི སུ་ཏྟཱ་བྷི་དྷ་མྨེ་སུ. ཨ་བྷི་ལཱ་པ་མ་ཏྟ་བྷེ་དོཏི དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་ས་ཏོ ས་དྡ་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝ བྷེ་དོ, ན ཨ་ཏྠ་ཏོ.

ཨ་ཝི་སེ་སེ་ནཱཏི སཱ་མ་ཉྙེ་ན. ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨི་རི་ཡཱ་ཡ ས་བྦ་དྭཱ་རི་ཀ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པ་ཐོ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཏ་བྦི་ནི་མུ་ཏྟ་ཀ་མྨ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ་ཏི ཋཱ་ནཱ་ད་ཡོ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐོ, སོ་ཝ ཝི་ཧཱ་རོ. བྲ་ཧྨ་བྷཱུ་ཏཱ སེ་ཊྛ་བྷཱུ་ཏཱ པ་ར་ཧི་ཏ་ཙི་ཏྟཱ་དི་ཝ་ས་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏོ མེ་ཏྟཱ་ད་ཡོ བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རོ ནཱ་མ. ཏ་ད་ཝ་སེ་སཱ པ་ན མ་ཧ་གྒ་ཏཱ ས་བྦ་ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཝི་ག་མ་ནཱ་དི་སི་དྡྷེ་ན ཛོ་ཏ་ནཱ་དི་ཨ་ཏྠེ་ན དི་བྦ་ཝི་ཧཱ་རོ ནཱ་མ. བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་སུཾ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ མེ་ཏྟཱ་ད་ཡོ ཨི་དྷ ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ. ཨ་རི་ཡཱ་ན་མེ་ཝ ཝི་ཧཱ་རོ་ཏི ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཨ་རི་ཡ་ཝི་ཧཱ་རོ ནཱ་མ.

རུ་ཀྑཱ་དི་མཱུ་ལེ་ཡེ་ཝ མཱུ་ལ་ས་དྡ་སྶ ནི་རུ་ལ༹ྷ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨ་པ་རེ་ན མཱུ་ལ་ས་དྡེ་ན ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ‘‘མཱུ་ལ་མཱུ་ལེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཡ་ཐཱ དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑ་ནྟི (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༡༩༠). ལོ་བྷཱ་དཱི་ནཾ དོ་ས་མཱུ་ལཱ་དི་ཙི་ཏྟཱ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཧེ་ཏུ་མྷཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

ཏ་ཏྠ སི་ཡཱཏི ཏ་ཏྠ ཝེ་ར་ཉྫཱ་ཡ་ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་དེ་སུ ཀ་སྶ་ཙི ཙོ་ད་ནཱ སི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ ནི་དཱ་ན་ཀི་ཏྟ་ན་སྶ པ་ན ཀིཾ པ་ཡོ་ཛ་ན་ནྟི? ཨཱ་ཧ གོ་ཙ་ར་གཱ་མ་ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨ་སྶཱཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ.

ཀི་ལ་མོ་ཝ ཀི་ལ་མ་ཐོ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཀི་ལ་མ་ཐོ ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐོ, ཏ་སྶ ཨ་ནུ ཨ་ནུ ཡོ་གོ པུ་ན་པྤུ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་ནུ་ཡོ་གོ. ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མཱ་ར་མྨ་ཎེ སུ་ཁེ ས་མྤ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ལཱི་ནཱ ཡུ་ཏྟཱ, ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ, ཏཾ་ས་ཧ་ཙ་རི་ཏེ ཀཱ་མེ སུ་ཁེ ཝཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏེ ཨ་ལླཱི་ནཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཀཱ་མ་སུ་ཁ་ལླི་ཀཱ ཏ་ཎྷཱ, ཏ་སྶཱ ཀཱ་མ་སུ་ཁ་ལླི་ཀཱ་ཡ ཨ་ནུ ཨ་ནུ ཡོ་གོ ཀཱ་མ་སུ་ཁ་ལླི་ཀཱ་ནུ་ཡོ་གོ. ལོ་ཀེ སཾ་ཝ་ཌྜྷ་བྷཱ་ཝནྟི ཨཱ་མི་སོ་པ་བྷོ་གེ་ན སཾ་ཝ་ཌྜྷི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ. ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ བ་ཧུ་ཛ་ན་ཧི་ཏཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ་ཡེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.

དི་ཊྛི་སཱི་ལ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན སཾ་ཧ་ཏ་ཏྟཱ ས་ངྒྷོ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ དི་ཊྛཱིཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཡཱ་ཡཾ དི་ཊྛི ཨ་རི་ཡཱ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཱ ནི་ཡྻཱ་ཏི ཏ་ཀྐ་ར་སྶ ས་མྨཱ དུ་ཀྑ་ཀྑ་ཡཱ་ཡ, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་ཡ དི་ཊྛི་ཡཱ དི་ཊྛི་སཱ་མ་ཉྙ་ག་ཏོ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༣༢༤, ༣༥༦; མ. ནི. ༡.༤༩༢; ༣.༥༤; ཨ. ནི. ༦.༡༢; པ་རི. ༢༧༤) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཱ་ཡ དི་ཊྛི་ཡཱ. ‘‘ཡཱ་ནི ཏཱ་ནི སཱི་ལཱ་ནི ཨ་ཁ་ཎྜཱ་ནི…པེ… ས་མཱ་དྷི་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ནི, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པེ་སུ སཱི་ལེ་སུ སཱི་ལ་སཱ་མ་ཉྙ་ག་ཏོ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༣༢༤, ༣༥༦; མ. ནི. ༡.༤༩༢; ༣.༥༤; ཨ. ནི. ༦.༡༢; པ་རི. ༢༧༤) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཱ་ན་ཉྩ སཱི་ལཱ་ནཾ སཱ་མ་ཉྙ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ས་ངྒྷཱ་ཏོ ས་ངྒྷ་ཊི་ཏོ ས་མ་ཎ་ག་ཎོ, ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘དི་ཊྛི་སཱི་ལ་སཱ་མ་ཉྙ་ས་ངྒྷཱ་ཏ་ས་ངྒྷཱ་ཏེ་ནཱ’’ཏི ཝཱ པཱ་ཋེ་ནེ་ཏྠ བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཏ་སྶ དི་ཊྛི་སཱི་ལ་སཱ་མ་ཉྙ་བྷཱུ་ཏེ་ན སཾ་ཧ་ན་ནེ་ན ས་ངྒྷཱ་ཏོ ས་མ་ཎ་ག་ཎོ, ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝ་ཉྷི པཱ་ཋེ ས་དྡ་ཏོ ཨ་ཏྠོ ཡུ་ཏྟ་ཏ་རོ ཧོ་ཏི. ཨ་སྶཱཏི མ་ཧ་ཏོ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ.

བྲ་ཧྨཾ ཨ་ཎ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ བྲ་ཧྨ-ས་དྡེ་ན ཝེ་དོ ཝུ་ཙྩ་ཏི, སོ མ་ནྟ་བྲ་ཧྨ་ཀ་པྤ་ཝ་སེ་ན ཏི་ཝི་དྷོ. ཏ་ཏྠ ཨི་རུ་ཝེ་དཱ་ད་ཡོ ཏ་ཡོ ཝེ་དཱ མ་ནྟཱ, ཏེ ཙ པ་དྷཱ་ནཱ, ཨི་ཏ་རེ པ་ན ས་ནྣི་སྶི་ཏཱ, ཏེ་ན པ་དྷཱ་ན་སྶེ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ. མ་ནྟེ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏཱིཏི ཨི་རུ་ཝེ་དཱ་དི་ཀེ མ་ནྟ་ས་ཏྠེ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་རུ་ཝེ་དཱ་ད་ཡོ ཧི གུ་ཏྟ་བྷཱ་སི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ‘‘མ་ནྟཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ‘‘བཱ་ཧི་ཏ་པཱ་པ་ཏྟཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ, ས་མི་ཏ་པཱ་པ་ཏྟཱ ས་མ་ཎོ’’ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠ་དྭ་ཡཾ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་དྭ་ཡེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ས་མི་ཏ་ཏྟཱ ཧི པཱ་པཱ་ནཾ ‘ས་མ་ཎོ’ཏི པ་ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཧི ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ས་མི་ཏ་པཱ་པ་ཏྟཱ ‘ས་མ་ཎོ’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, བཱ་ཧི་ཏ་པཱ་པོ་ཏི ཨི་དཾ པ་ན ཨ་ཉྙ་སྨིཾ གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷེ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཡ་ཐཱ་བྷུ་ཙྩ་གུ་ཎཱ་དྷི་ག་ཏནྟི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་གུ་ཎཱ་དྷི་ག་ཏཾ. ས་ཀི་ཉྩ་ནོཏི ས་དོ་སོ.

གོ་ཏྟ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ གཾ ཏཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི གོ་ཏྟཾ, གོ-ས་དྡེ་ན ཙེ་ཏྠ ཨ་བྷི་དྷཱ་ནཾ བུ་དྡྷི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཀེ་ན་ཙི པཱ་རི་ཛུ་ཉྙེ་ནཱཏི ཉཱ་ཏི་པཱ་རི་ཛུ་ཉྙཱ་དི་ནཱ ཀེ་ན་ཙི པཱ་རི་ཛུ་ཉྙེ་ན, པ་རི་ཧཱ་ནི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏོ པ་རནྟི ཝེ་ར་ཉྫཱ་ཡ་ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏཱ་ཁྱཱ་ན་ཏྠེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནནྟི ཨི་ཏྠཾ ཨི་མཾ པ་ཀཱ་རཾ བྷཱུ་ཏོ ཨཱ་པ་ནྣོ་ཏི ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏོ, ཏ་སྶ ཨཱ་ཁྱཱ་ནཾ ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏཱ་ཁྱཱ་ནཾ, སོ་ཡེ་ཝ་ཏྠོ ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏཱ་ཁྱཱ་ན་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ཨི་ཏྠཾ ཨེ་ཝཾ་པ་ཀཱ་རོ བྷཱུ་ཏོ ཛཱ་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐ་ན་ཏྠོ ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏཱ་ཁྱཱ་ན་ཏྠོ, ཏ་སྨིཾ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་བྷི-ས་དྡོ ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏཱ་ཁྱཱ་ན་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀོ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཨུ་གྒ་མ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་སྶ དཱི་པ་ན་ཏོ, ཏེ་ན ཡོ་ག་ཏོ ཏཾ ཁོ པ་ན བྷ་ཝ་ནྟཾ གོ་ཏ་མ་ནྟི ཨི་དཾ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ སཱ་མི་ཨ་ཏྠེ་པི ས་མཱ་ནེ ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏཱ་ཁྱཱ་ན་དཱི་པ་ན་ཏོ ‘‘ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏཱ་ཁྱཱ་ན་ཏྠེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶ ཁོ པ་ན བྷོ་ཏོ གོ་ཏ་མ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི.

ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡ་ཐཱ སཱ་དྷུ དེ་ཝ་ད་ཏྟོ མཱ་ཏ་ར་མ་བྷཱི་ཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་བྷི་ས་དྡ་ཡོ་ག་ཏོ ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏཱ་ཁྱཱ་ནེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏཾ, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི ཏཾ ཁོ པ་ན བྷ་ཝ་ནྟཾ གོ་ཏ་མཾ ཨ་བྷི ཨེ་ཝཾ ཀ་ལྱཱ་ཎོ ཀི་ཏྟི་ས་དྡོ ཨུ་གྒ་ཏོ་ཏི ཨ་བྷི་ས་དྡ་ཡོ་ག་ཏོ ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏཱ་ཁྱཱ་ནེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་ནྟི. སཱ་དྷུ དེ་ཝ་ད་ཏྟོ མཱ་ཏ་ར་མ་བྷཱི་ཏི ཨེ་ཏྠ ཧི ‘‘དེ་ཝ་ད་ཏྟོ མཱ་ཏ་ར་མ་བྷི མཱ་ཏ་རི ཝི་ས་ཡེ མཱ་ཏུ་ཡཱ ཝཱ སཱ་དྷཱུ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ ཝཱ སཱ་མི་ཨ་ཏྠེ ཝཱ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ན་སྶ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཝཱ པ་ས་ངྒེ ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏཱ་ཁྱཱ་ན་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀེ་ན ཨ་བྷི་ས་དྡེ་ན ཡོ་གེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏཾ, ཡ་ཐཱ ཙེ་ཏྠ དེ་ཝ་ད་ཏྟོ མཱ་ཏུ་ཝི་ས་ཡེ མཱ་ཏུ་ས་མྦ་ནྡྷཱི ཝཱ སོ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ར་པྤ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི བྷོ་ཏོ གོ་ཏ་མ་སྶ ས་མྦ་ནྡྷཱི ཀི་ཏྟི་ས་དྡོ ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཏོ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཨུ་གྒ་མ་ན་པ་ཀཱ་ར་པྤ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཧི དེ་ཝ་ད་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝི་ཡ ཨི་དྷ ཀི་ཏྟི་ས་དྡ་གྒ་ཧ་ཎཾ, ཏ་ཏྠ མཱ་ཏ་ར་ནྟི ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་ཡ ཨི་དྷ ཏཾ ཁོ པ་ན བྷ་ཝ་ནྟཾ གོ་ཏ་མ་ནྟི ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་ཏྠ སཱ་དྷུ་ས་དྡ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝི་ཡ ཨི་དྷ ཨུ་གྒ་ཏ་ས་དྡ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཀི་ཏྟི་ས་དྡོཏི ཀི་ཏྟི་བྷཱུ་ཏོ ས་དྡོ, ན ཀེ་ཝ་ལོ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝི་སེ་སི་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀི་ཏྟི ཨེ་ཝཱ’’ཏི. ཏ་ཏོ ཀི་ཏྟཱིཏི ཐུ་ཏི, ཏ་སྶཱ པ་ཀཱ་ས་ཀོ ས་དྡོ ཀི་ཏྟི་ས་དྡོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཐུ་ཏི་གྷོ་སོ ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

སོ བྷ་ག་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ སོཏི པ་སི་དྡྷི་ཡཾ, ཡོ སོ ས་མ་ཏྟིཾ་ས པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ས་བྦ་ཀི་ལེ་སེ བྷ་ཉྫི་ཏྭཱ ད་ས་ས་ཧ་སྶི་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུཾ ཀ་མྤེ་ནྟོ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ, སོ ལོ་ཀེ ཨ་ཏི་པཱ་ཀ་ཊོ་ཏི ‘‘སོ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ཙ ཨི་དཾ ས་ཏྠུ ནཱ་མ་ཀི་ཏྟ་ནཾ, ན གུ་ཎ་ཀི་ཏྟ་ནཾ. པ་ར་ཏོ པ་ན བྷ་ག་ཝཱ་ཏི གུ་ཎ་ཀི་ཏྟ་ན་མེ་ཝ. ཨི་མི་ནཱ ཙ ཨི་མི་ནཱ ཙཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ར་ཧ་ནྟི་ཨཱ་དི་པ་དཱ་ནཾ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཨ་ནེ་ཀ་གུ་ཎ་ག་ཎཾ པ་ཊི་ཙྩ པ་ཝ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི.

སུ་ཝི་དཱུ་ར་ཝི་དཱུ་རེཏི དྭཱི་ཧི ས་དྡེ་ཧི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ དཱུ་རེ་ཏི ད་སྶེ་ཏི, སུ་ཝི་དཱུ་ར་ཏཱ ཨེ་ཝ ཧི ཝི་དཱུ་ར་ཏཱ. ས་ཝཱ་ས་ནཱ་ནཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཝི་དྡྷཾ་སི་ཏ་ཏྟཱཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་དཱི་ཧི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི ཏེ་སཾ ཝཱ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ, ཝཱ་ས་ནཱ ཙ ནཱ་མ ནི་ཀྐི་ལེ་ས་སྶཱ་པི ས་ཀ་ལ་ཉེ་ཡྻཱ་ན་ཝ་བོ་དྷཱ་དི་དྭཱ་ར་ཏྟ་ཡ་པྤ་ཡོ་ག་ཝི་གུ་ཎ་ཏཱ་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏོ ཀི་ལེ་ས་ནི་ཧི་ཏོ ཨཱ་ཀཱ་རོ ཙི་ར་ནི་ག་ལི༹་ཏ་པཱ་དཱ་ནཾ ནི་ག་ལ༹་མོ་ཀྑེ་པི ས་ངྐུ་ཙི་ཏ་ཏཱ་ག་མ་ན་ཧེ་ཏུ་ཀོ ནི་ག་ལ༹་ནི་ཧི་ཏོ ཨཱ་ཀཱ་རོ ཝི་ཡ. ཡཱ་ཡ པི་ལི་ནྡ་ཝ་ཙྪཱ་དཱི་ནཾ ཝ་ས་ལ་ཝོ་ཧཱ་རཱ་དི་ཝི་གུ་ཎ་ཏཱ ཧོ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཝཱ་ས་ནཱ་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ. ཨཱ་ར་ཀཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་ཀཱ་ར་སྶ ར་སྶ་ཏྟཾ ཀ-ཀཱ་ར་སྶ ཙ ཧ-ཀཱ་རཾ སཱ་ནུ་སྶ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན ‘‘ཨ་ར་ཧ’’ནྟི པ་ད་སི་དྡྷི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཝཾ ཨུ་པ་རི་པི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན པ་ད་སི་དྡྷི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཡ་ཉྩེ་ཏཾ སཾ་སཱ་ར་ཙ་ཀྐ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. པུ་ཉྙཱ་དཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨ་པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཨཱ་ནེ་ཉྫཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨཱ་ས་ཝཱ ཨེ་ཝ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ ས་མུ་ད་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ས་ཝ་ས་མུ་ད་ཡ་མ་ཡེ་ནཱ’’ཏི. ‘‘ཨཱ་ས་ཝ་ས་མུ་ད་ཡཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་མུ་ད་ཡོ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༡༠༣) ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་པཱ་ཀ་ཀ་ཊ་ཏྟཱ་རཱུ་པ་པྤ་བྷེ་དོ ཏི་བྷ་ཝོ ཨེ་ཝ ར་ཐོ, ཏ་སྨིཾ ཏི་བྷ་ཝ་ར་ཐེ. སཾ་སཱ་ར་ཙ་ཀྐནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀི་ལེ་ས་ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀ་ས་མུ་ད་ཡོ.

‘‘ཁ་ནྡྷཱ་ན་ཉྩ པ་ཊི་པཱ་ཊི, དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ན ཙ;

ཨ་བྦོ་ཙྪི་ནྣཾ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ, ‘སཾ་སཱ་རོ’ཏི པ་ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. (ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༦༡༨; དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༩༥ ཨ་པ་སཱ་ད་ནཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ; སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༢.༦༠; ཨ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༤.༡༩༩; དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ; ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༢༢༦ ས་ངྑཱ་ར་པ་ད་ནི་དྡེ་ས; སུ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༥༢༣; ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༣༩; ཨི་ཏི་ཝུ. ཨ་ཊྛ. ༡༤, ༥༨; ཐེ་ར་གཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༦༧, ༩༩; བུ. ཝཾ. ཨ་ཊྛ. ༥༨; པ་ཊི. མ. ཨ་ཊྛ. ༢.༡.༡༡༧; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ཨ་ཊྛ. ༦) –

ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟོ སཾ་སཱ་རོ་ཝ ཙ་ཀྐཾ ཝི་ཡ པ་རི་བྦྷ་མ་ན་ཏོ ཙ་ཀྐཾ, ཏ་སྶ ཙ་ཀྐ་སྶ ས་བྦེ ཨ་རཱ ཧ་ཏཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ནེ་ནཱཏི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ. བོ་དྷཱི་ཏི ཉཱ་ཎཾ, ཏཾ ཨེ་ཏྠ མ་ཎྜཾ པ་ས་ནྣཾ ཛཱ་ཏ་ནྟི བོ་དྷི་མ་ཎྜོ. ཀ་མྨ་ཀྑ་ཡ་ཀ་རཾ ཉཱ་ཎ་ཕ་ར་སུནྟི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཚི་ནྡི་ཏ་བྦཾ ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཀ་མྨཾ པ་རི་ཙྪི་ནྡ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ཀ་མྨ་ཀྑ་ཡ་ཀ་ར་ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སི་ཊྛཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏི་པ་ཡ་ངྒེ་ཧི སཾ་སཱ་ར་ཙ་ཀྐཾ ཏ་ད་ཝ་སེ་ས་ངྒེ་ཧི ཕ་ལ་བྷཱུ་ཏ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་དྷ་མྨེ་ཧི ཏི་བྷ་ཝ་ར་ཐ་ཉྩ ཏ་སྨིཾ ར་ཐེ ཡོ་ཛི་ཏ་སཾ་སཱ་ར་ཙ་ཀྐཱ་རཱ་ནཾ ཧ་ན་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཉྩ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ས་བྦེ་ཧི་པི དྭཱ་ད་ས་ཧི པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ངྒེ་ཧི ར་ཐ་ཝི་ར་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཀེ་ཝ་ལཾ སཾ་སཱ་ར་ཙ་ཀྐཾ, ཏ་སྶ ཨ་ར་གྷཱ་ཏ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་བྷེ་ད་ཉྩ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨ་ཐ་ཝཱཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ན་མ་ཏ་གྒནྟི ཨ་ནུ ཨ་ནུ ཨ་མ་ཏ་གྒཾ, ས་བྦ་ཐཱ ཨ་ནུ་ག་ཙྪ་ནྟེ་ཧི་པི ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཏ་ཀོ་ཊི་ཀ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཏྟཱཏི ཨི་དཾ ས་ངྑཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ད་ས་ནྣཾ ཨ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀ་ཏྟཾ ས་མཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི ཏེ་སཾ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་མཱུ་ལ་ཀ་ཏཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཏཱ ཙ ཨ་ཏྠི ཏ་ཐཱ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ཏེ་ས་མྤི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཾ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ལ་ཀྑ་ཎ་བྷཱུ་ཏ་ཁ་ཎི་ཀ་ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཏ་པྤ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཏ་ཉྩ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཏེ་སཾ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཨ་ར་བྷཱ་ཝོ སི་དྡྷོ ཧོ་ཏི.

ཨེ་ཝཾ ས་བྦཱ་ཀཱ་རཾ སཾ་སཱ་ར་ཙ་ཀྐ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཡེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ཨི་མ་སྶ སཾ་སཱ་ར་ཙ་ཀྐ་སྶ ཨ་རཱ་ནཾ ཚེ་དོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སི་དྡྷོ, ཏ་སྶ དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཉཱ་ཎ་སྶ ‘‘པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧེ པ་ཉྙཱ དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཉཱ་ཎ’’ནྟི (པ་ཊི. མ. ༤; ༡.༤༥) མཱ་ཏི་ཀཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ བྷ་ཝ་ཙ་ཀྐཱ་ཝ་ཡ་ཝེ་སུ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་སུ པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ པ་རི་གྒ་ཧ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ པ་ར་ཏོ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ནི་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟེ་ན ཨེ་ཝ་མ་ཡཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཧེ་ཏཱུཏི་ཨཱ་དི་ཀེ་ན པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་པཱ་ལི༹ས་ཧི་ཏེ་ན (པ་ཊི. མ. ༡.༤༥) པཱ་ཋེ་ན ས་རཱུ་པ་ཏོ དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཉཱ་ཎཾ, ཏ་སྶ ཙ ཏེ་སུ་ཡེ་ཝ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་སུ ཙ་ཏུ་ས་ངྑེ་པཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་བྷཱ་ག་ཉྩ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ པ་རཾ ཨི་ཏི བྷ་ག་ཝཱཏི་ཨཱ་དི་པཱ་ཋེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཏེ་ན དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཉཱ་ཎེ་ན པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་སྶ ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ཏོ པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ པུ་ན ཨི་མི་ནཱ དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཉཱ་ཎེ་ནཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཏེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན སཾ་སཱ་ར་ཙ་ཀྐཱ་རཱ་ནཾ ཝི་དྡྷཾ་སི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཏ་ཏྠ དུ་ཀྑཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙཱ་ཎཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཏི་ཎྞཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནནྟི ཙ་ཀྑུ་སོ་ཏ་མ་ནཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ ཏི་ཎྞཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ ཏི་ཎྞཾ ཕ་སྶཱ་ནནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི. རཱུ་པ་ཏ་ཎྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཚ ཏ་ཎྷཱ་ཀཱ་ཡཱ ཨེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ས་གྒ་ས་མྤ་ཏྟིནྟི ཀཱ་མ་སུ་ག་ཏཱི་སུ ས་མྤ་ཏྟིཾ. ཏ་ཐེ་ཝཱཏི ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨེ་ཝ. བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀ་ས་མྤ་ཏྟིནྟི རཱུ་པཱི་བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀ་ས་མྤ་ཏྟིཾ. ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨ་ཝི་ས་ཡ་སྶ ས་བྦ་སྶཱ་པི རཱ་ག་སྶ ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མ་བྷཱ་ཝ་ཏོ བྷ་ཝ་རཱ་གོ་པི ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ་ཡེ་ཝ མེ་ཏྟཾ བྷཱ་ཝེ་ཏཱི’’ཏི. སེ་སུ་པཱ་དཱ་ན་མཱུ་ལི་ཀཱ་སུ་པཱིཏི དི་ཊྛུ་པཱ་དཱ་ན་སཱི་ལ་བྦ་ཏུ་པཱ་དཱ་ན་ཨ་ཏྟ་ཝཱ་དུ་པཱ་དཱ་ན་མཱུ་ལི་ཀཱ་སུ་པི ཡོ་ཛ་ནཱ་སུ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཡོ་ཛ་ནཱ་ན་ཡོ – ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ ‘‘ན་ཏྠི པ་ར་ལོ་ཀོ ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ཏི ཨ་ཏྟཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༨༥-༨༦ ཨ་ཏྠ་ཏོ ས་མཱ་ནཾ) དི་ཊྛིཾ ག་ཎྷཱ་ཏི, སོ དི་ཊྛུ་པཱ་དཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ཀཱ་ཡེ་ན དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ཙ་ར་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ, ཨ་པ་རོ ‘‘ཨ་སུ་ཀ་སྨིཾ བྷ་ཝེ ཨ་ཏྟཱ ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི དི་ཊྛིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀཱ་མ་རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་བྷ་ཝཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཏཾ ཏཾ ཀུ་ས་ལཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙ དི་ཊྛུ་པཱ་དཱ་ན་མཱུ་ལི་ཀཱ ཡོ་ཛ་ནཱ, ཨི་མི་ནཱ་ཝ ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྟ་ཝཱ་དུ་པཱ་དཱ་ན་མཱུ་ལི་ཀཱ ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་པ་རོ ‘‘སཱི་ལེ་ན སུ་དྡྷི ཝ་ཏེ་ན སུ་དྡྷཱི’’ཏི ཨ་སུ་དྡྷི་མ་གྒཾ ‘‘སུ་དྡྷི་མ་གྒོ’’ཏི པ་རཱ་མ་ས་ནྟོ སཱི་ལ་བྦ་ཏུ་པཱ་དཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ཀཱ་ཡེ་ན དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ཙ་ར་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་བྦ་བྷ་ཝེ་སུ སཱི་ལ་བྦ་ཏུ་པཱ་དཱ་ན་མཱུ་ལི་ཀཱ ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ཨི་དཱ་ནི ཡ་སྶ སཾ་སཱ་ར་ཙ་ཀྐཱ་རཱ་ནཾ གྷཱ་ཏ་ན་ས་མ་ཏྠ་སྶ དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཉཱ་ཎ་སྶ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཨ་གྒ་ཧཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ ཙ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝོ ད་སྶི་ཏོ, ཏ་མེ་ཝ ཉཱ་ཎཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་སུ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ས་དྡྷིཾ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་མ་གྒ་པཱ་ལི༹ཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ནི་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ཨེ་ཝ་མ་ཡནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཨི་དཱ་ནི ཡྭཱ་ཡཾ སཾ་སཱ་ར་ཙ་ཀྐཾ ད་སྶེ་ནྟེ་ན ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ས་ངྑཱ་རཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝོ ད་སྶི་ཏོ, ཏ་མེ་ཝ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་མ་གྒ་པཱ་ལི༹ཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ནི་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ཨེ་ཝ་མ་ཡ་ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཱ ཝི་ན་ཡ་ཊཱི་ཀཱ་ཡ་པི ཨ་ཡ་མེ་ཝ པཱ་ཋོ ལི་ཁི་ཏོ. ཏ་ཏྠ ཙ ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ ཙ ཨ་ཝི་ཛྫཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝོ སཾ་སཱ་ར་ཙ་ཀྐཾ ད་སྶེ་ནྟེ་ན ཝུ་ཏྟོ ན ཧོ་ཏི ཏ་སྶ ཙ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ནཱ་བྷི, མཱུ་ལ་ཏྟཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པུ་བྦེ་ཝ ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་པ་རི ཙ་ཀྐ་རཱུ་པ་ཏོ པ་ཡོ་ག་ཏྟེ་ན ཨུ་པ་སཾ་ཧཱ་རཱ་བྷཱ་ཝཱ ཙ. ‘‘ཨ་པི ཙ ཏ་མེ་ཝ པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝཾ ནི་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཙེ་ཏྠ པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝོ ནི་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན པ་དྷཱ་ན་ཏྟེ་ན ད་སྶི་ཏོ, ཨ་ཐ ཁོ པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧ་ཝ་ས་པྤ་ཝ་ཏྟཾ དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཉཱ་ཎ་མེ་ཝ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧཱ་ཀཱ་ར་སྶ ནི་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ད་སྶི་ཏཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཨེ་ཝ་མ་ཡཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཧེ་ཏུ, ས་ངྑཱ་རཱ ཧེ་ཏུ་ས་མུ་པྤ་ནྣཱ, ཨུ་བྷོ་པེ་ཏེ དྷ་མྨཱ ཧེ་ཏུ་ས་མུ་པྤ་ནྣཱ་ཏི པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧེ པ་ཉྙཱ དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཉཱ་ཎཾ. ཨ་ཏཱི་ཏ་མྤི ཨ་དྡྷཱ་ནཾ. ཨ་ནཱ་ག་ཏ་མྤི ཨ་དྡྷཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཧེ་ཏུ…པེ… དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཉཱ་ཎ’’ནྟི (པ་ཊི. མ. ༡.༤༦) དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཉཱ་ཎ་མེ་ཝ པ་དྷཱ་ན་ཏྟེ་ན ད་སྶི་ཏཾ. ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཧེ་ཏུ, ས་ངྑཱ་རཱ ཧེ་ཏུ་ས་མུ་པྤ་ནྣཱ’’ཏི་ཨཱ་དི པ་ན པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧེ པ་ཉྙཱ དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཉཱ་ཎ་ནྟི (པ་ཊི. མ. མཱ་ཏི་ཀཱ ༤; ༡.༤༥) ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཏ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ ཝི་ས་ཡ་ཏྟེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་དྷཱ་ན་ཏྟེ་ན.

ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ – ཨེ་ཝནྟི ཨ་ན་ནྟ་རེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་ཡཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཧེ་ཏུ, ས་ངྑཱ་རཱ ཙ ཏེ་ན ཧེ་ཏུ་ནཱ ས་མུ་པྤ་ནྣཱ. ཨུ་བྷོ་པེ་ཏེཏི ཡ་སྨཱ ཨ་ཡཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ པ་ར་པ་རི་ཀ་པྤི་ཏ་པ་ཀ་ཏི་ཨི་སྶ་རཱ་དི ཝི་ཡ ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ ནི་ཙྩཱ དྷུ་ཝཱ ན ཧོ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ‘‘ཨཱ་ས་ཝ་ས་མུ་ད་ཡཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་མུ་ད་ཡོ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༡༠༣) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ས་ཡ་མྤི ས་ཧེ་ཏུ་ཀཱ ས་ངྑ་ཏཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨུ་བྷོ་པེ་ཏེ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་ངྑཱ་རཱ ཧེ་ཏུ་ས་མུ་པྤ་ནྣཱ་ཡེ་ཝ. ཨི་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནེ ཡཱ པ་ཉྙཱ, ཏཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཋི་ཏི་ས་ངྑཱ་ཏེ ཀཱ་ར་ཎེ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཉཱ་ཎཾ ནཱ་མཱ་ཏི.

ཨེ་ཏྠ ཧི ཉཱ་ཎ་སྶ ཝི་ས་ཡ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ, ན པ་དྷཱ་ན་ཏྟེ་ན, ཉཱ་ཎ་མེ་ཝ པ་ནེ་ཏྠ པ་དྷཱ་ན་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཏ་སྶ ཉཱ་ཎ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ ཧེ་ཊྛཱ་པི ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ ཙ ཨ་ཝི་ཛྫཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ, ཨི་དྷཱ་པི ནི་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ཊོ, ན བྷ་ཝ་ཙ་ཀྐ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ནྟི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྟ་ནོ མ་ཏི.

ཏ་ཏྠ ཙ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་དྷ་མྨེ་སུ ཨ་དི་ཊྛེ་སུ ཧེ་ཏཱུ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ་པི ན ས་ཀྐཱ ད་ཊྛུ་ནྟི ‘‘ས་ངྑཱ་རཱ ཧེ་ཏུ་ས་མུ་པྤ་ནྣཱ’’ཏི པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧ་ཉཱ་ཎ་ནི་དྡེ་སེ (པ་ཊི. མ. ༡.༤༥) པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་དྷ་མྨཱ་ན་མྤི ག་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཏེ་ན ན་ཡེ་ནཱཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ས་ངྑཱ་རཱ ཧེ་ཏུ, ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཧེ་ཏུ་ས་མུ་པྤ་ནྣ་ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་བྦཱ་ནི ཛཱ་ཏི་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ་ནི པ་དཱ་ནི ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏ་བྦཱ་ནི.

ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་མ་གྒ་པཱ་ལི༹་ཡཱ དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཉཱ་ཎ་སྶ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་སུ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏ་སྶ ཏེ་སུ པ་ཙྩ་ཡེ་སུ ཨ་ཉྙེ་ཧི་པི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཏ་ཏྠཱཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ངྒེ་སུ. ས་ངྑི་པྤ་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ད་ཡོ ཧེ་ཏུ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཕ་ལ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཝཱ་ཏི ས་ངྑེ་པོ, ས་ངྒ་ཧོ, ཀོ་ཊྛཱ་སོ རཱ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སོ པ་ན ཛཱ་ཏི་ཏོ དུ་ཝི་དྷོ་པི ཀཱ་ལ་བྷེ་ད་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ ཛཱ་ཏོ. པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣོ ཨ་དྡྷཱཏི ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏ་ཎྷུ་པཱ་དཱ་ན་བྷ་ཝཱ ག་ཧི་ཏཱ ཀི་ལེ་ས་ཀ་མྨ་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཊྚ་མྤི ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨ་དྷ་མྨ་ཏཱ་ས་རི་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཨི་དྷ ཀ་མྨ་ཝ་ཊྚ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ཨི་མེ པ་ཉྩ དྷ་མྨཱཏི་ཨཱ་དི. ཝི་པཱ་ཀཱ དྷ་མྨཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཀ་མྨ་ཛ་ཨ་རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ན་མེ་ཝ ཝི་པཱ་ཀ་ས་དྡ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏྟེ་པི ནཱ་མ་རཱུ་པཱ་དི་པ་དེ་སུ རཱུ་པ་མི་སྶ་མྤི ཕ་ལ་པ་ཉྩ་ཀཾ ཨ་རཱུ་པ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཙ ཏ་བྦ་ཧུ་ལ་ཏཱ་ཡ ཙ ‘‘ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཊྚ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་པཱ་ཀ་པྤ་དྷཱ་ནཾ ཝ་ཊྚཾ, ཝི་པཱ་ཀ་བ་ཧུ་ལཾ ཝཱ ཝ་ཊྚ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཀ་མྨ་ཛ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཝཱ ཨེ་ཏྠ ཝི་པཱ་ཀ-ས་དྡོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཛཱ་ཏི་ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ་པ་དེ་སེ་ནཱཏི པ་ར་མ་ཏྠ་དྷ་མྨ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་ཛཱ་ཏི་ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི་ཏི ཏ་ད་པ་དེ་སེ་ན ཏེ་སཾ ཀ་ཐ་ནེ་ན ཏཾ་མུ་ཁེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ཀི་རཱི་ཡ་ནྟི པ་ཀཱ་སཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཀཱ་རཱ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ས་རཱུ་པཱ, ཏ་ཏོ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཀོ ས་ནྡྷཱིཏི ཨ་ཝི་ཙྪེ་ད་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏོ ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་ས་ནྡྷི, དུ་ཏི་ཡོ ཕ་ལ་ཧེ་ཏུ་ས་ནྡྷི, ཏ་ཏི་ཡོ ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་ས་ནྡྷཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

ཨེ་ཝཾ དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཉཱ་ཎ་སྶ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་སུ ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི པ་ཀཱ་རེ་ཧི པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏེ་ཧི, ཨ་ཝུ་ཏྟེ་ཧི ཙ ས་བྦེ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་སྶ པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་བྷཱ་ཝཾ, ཏ་སྶ ཙ ཉཱ་ཎ་སྶ དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཉཱ་ཎ་ས་དྡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟ་ཏཾ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་པཱ་ལི༹ན་ཡེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ཨུ་པ་སཾ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨི་ཏི བྷ་ག་ཝཱཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨི་ཏཱིཏི ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ར་པ་རཱ་མ་ས་ནཾ, ཏེ་ནཱ་ཧ ཙ་ཏུ་ས་ངྑེ་པནྟི་ཨཱ་དི. ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ཏོཏི ཨི་དྷ ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ ཙ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟེ་ཧི ཙ ཨ་ཝུ་ཏྟེ་ཧི ཙ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དཝི་བྷ་ངྒཱ་དཱི་སུ (ཝི་བྷ. ༢༢༥ ཨཱ་ད་ཡོ) ཨཱ་ག་ཏེ་ཧི ས་བྦེ་ཧི པ་ཀཱ་རེ་ཧི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཏནྟི ཡེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏཾ ཉཱ་ཎཾ. ཉཱ་ཏ་ཊྛེ་ནཱཏི ཛཱ་ན་ན་ཊྛེ་ན. པ་ཛཱ་ན་ན་ཊྛེ་ནཱཏི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཊྛེ་ན.

ཨི་དཱ་ནི ཡ་མི་དཾ དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཉཱ་ཎཾ པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧཱ་ཀཱ་ར་བྷེ་དེ་ཧི ས་དྡྷིཾ པ་པ་ཉྩ་ཏོ ད་སྶི་ཏཾ, ཏ་སྨིཾ ཨ་ར་གྷཱ་ཏེ ཨེ་ཏ་སྶ ཨུ་པ་ཡོ་གི་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨི་མི་ནཱ དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཉཱ་ཎེ་ནཱཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་རེ ཧ་ནཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀ་ཐ་ནྟི? ཨཱ་ཧ ‘‘ཏེ དྷ་མྨེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏེ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ཀེ དྷ་མྨེ མ་ཧཱ་ཝ་ཛི་ར་ཉཱ་ཎཱ་ཝུ་དྷེ་ན ཏེ་ན དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཉཱ་ཎེ་ན ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཉ་ཏྭཱ ཏེ་ན བ་ལ་ཝ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝུ་དྷེ་ན ནི་བྦི་ནྡ་ནྟོ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ་ཝུ་དྷེ་ན ཝི་ར་ཛྫ་ནྟོ ཝི་མུ་ཙྩ་ནྟོ ཨ་རེ ཧ་ནཱིཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་མྤི ཧི ཀི་ཙྩ་ཏོ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཱ་དི་བོ་དྷ་ཏོ ‘‘དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཉཱ་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི.

ཨེ་ཀེ་ཀཾ དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷཾ ཨེ་ཀེ་ཀ་ཝི་ཧཱ་རེ་ན པཱུ་ཛེ་མཱི་ཏི དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷཾ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟཱ་པི ཝི་ཧཱ་ར་ཀ་ར་ཎ་པཱུ་ཛཱ བྷ་ག་ཝ་ཏི པེ་མེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ ས་དྷཱ་ཏུ་ཀཱ་དི་ཙེ་ཏི་ཡ་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏ་ཏྟཱ ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏོ་ཝ པཱུ་ཛཱ་ཏི ཨཱ་ཧ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་དྡི་སྶཱཏི་ཨཱ་དི. ཀི་ལེ་སཱ་རཱི་ན སོ མུ་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ ནི་གྒ་ཧཱི་ཏ་ལོ་པོ, ཀི་ལེ་སཱ་རཱི་ནཾ ཧ་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཙྩ་ཡཱ་དཱི་ན ཙཱ་ར་ཧོཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ནི་གྒ་ཧཱི་ཏ་ལོ་པོ ད་ཊྛ་བྦོ.

ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོཏི ཨེ་ཏྠ སཾ-ས་དྡོ ས་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠེ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱ་མ’’ནྟི, ཨ་པ་ར་ནེ་ཡྻོ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནནྟི ཨི་དཾ ཀ་སྶ་ཙི ཝི་ས་ཡ་ཝི་སེ་ས་སྶ ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ སི་དྡྷཾ. པ་དེ་ས་གྒ་ཧ་ཎེ ཧི ཨ་ས་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦ་སྶ ནི་པྤ་དེ་ས་ཏཱ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཡ་ཐཱ དི་ཀྑི་ཏོ ན ད་དཱ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་སཱ་ན་པེ་ཀྑཱ ཀ་ཏྟ་རི་ཡེ་ཝ བུ་དྡྷ-ས་དྡ་སི་དྡྷི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ ཀ་མྨ་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ‘‘ས་མྨཱ སཱ་མཾ བུ་དྡྷ་ཏྟཱ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཧི ཨི་དྷ ས་དྡ་ཏོ ལ་བྦྷ་ཏི. ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནནྟི ཨི་དཾ པ་ན ཨ་ཏྠ་ཏོ ལ་བྦྷ་མཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཧི བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀི་རི་ཡཱ ཨ་ཝི་ས་ཡཱ ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻེཏི ལ་ཀྑ་ཎཱ་དི་ཏོ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཏོ ཙ ཨ་བྷི་ཝི་སི་ཊྛེ་ན ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཉཱ་ཎེ་ན ཛཱ་ནི་ཏ་བྦེ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨེ. པ་རི་ཉྙེ་ཡྻེཏི ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་མཱ་ཧ. པ་ཧཱ་ཏ་བྦེཏི ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ. ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦེཏི ནི་རོ་དྷ་ས་ཙྩཾ. བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་སོ པ་ནེ་ཏྠ སོ་པཱ་དི་སེ་སཱ་དི་ཀཾ པ་རི་ཡཱ་ཡ་སི་དྡྷཾ བྷེ་དཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཀ་ཏོ.

ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻནྟི གཱ་ཐཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཱ་ནཾ ས་མུ་ད་ཡ་མ་གྒ་ས་ཙྩཱ་ནཾ ཧེ་ཏུ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཏ་པྥ་ལཱ་ནཾ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་ནི་རོ་དྷ་ས་ཙྩཱ་ན་མྤི སི་དྡྷི་ཏོ པ་རི་ཉྙཱ་ཏ་བྦ་ཉྩ པ་རི་ཉྙཱ་ཏཾ ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦ་ཉྩ ས་ཙྪི་ཀ་ཏ་ནྟི ཨི་ད་མྤེ་ཏྠ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨཱ བུ་དྡྷོ་སྨཱི’’ཏི. ཡ་སྨཱ ཙ་ཏྟཱ་རི་པི ས་ཙྩཱ་ནི མ་ཡཱ བུ་དྡྷཱ་ནི, ཏ་སྨཱ ས་བྦ་མྤི ཉེ་ཡྻཾ བུ་དྡྷོ་སྨི, ཨ་བྦྷ་ཉྙཱ་སི་ནྟི ཨ་ཏྠོ.

ཝི་ཙི་ཏྟ་ཝི་ས་ཡ་པ་ཏྠ་ནཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཏ་ཎྷཱ དུ་ཀྑ་ཝི་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ པ་དྷཱ་ན་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘མཱུ་ལ་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི. ཨུ་བྷི་ནྣནྟི ཙ་ཀྑུ་སྶ ཏཾ་ས་མུ་ད་ཡ་སྶ ཙ. ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟཱིཏི ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟཾ, ན ཨ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟཾ. ཏ་སྶ ཨ་ཝ་ཏྠུ་ཏྟཱ ས་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཱ་དི་ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་དཱ ས་བྦ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ. ནི་རོ་དྷ་པྤ་ཛཱ་ན་ནཱཏི ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན ནི་རོ་དྷ་སྶ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནཱ. ཨེ་ཀེ་ཀ་པ་དུ་དྡྷཱ་རེ་ནཱ་པཱིཏི ཙ་ཀྑུ ཙ་ཀྑུ་ས་མུ་ད་ཡོ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨེ་ཀེ་ཀ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ་ནཱ་པི, ན དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཱ་དི་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་ཎྷཱ་ཡ་པི ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏཱ་ཡ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏྟཱ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཚ ཏ་ཎྷཱ་ཀཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨིཾ པ་ན ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ སཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ མཱུ་ལ་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཀཱ པུ་རི་མ་བྷ་ཝ་སི་དྡྷཱ ཏ་ཎྷཱ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩ་ནྟི ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ. ཀ་སི་ཎཱ་ནཱིཏི ཀ་སི་ཎཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནི ཛྷཱ་ནཱ་ནི. དྭ་ཏྟིཾ་སཱ་ཀཱ་རཱཏི ཀེ་སཱ་ད་ཡོ ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནི ཙ. ན་ཝ བྷ་ཝཱཏི ཀཱ་མ་བྷ་ཝཱ་ད་ཡོ ཏ་ཡོ ས་ཉྙཱི་བྷ་ཝཱ་ད་ཡོ ཏ་ཡོ ཨེ་ཀ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝཱ་ད་ཡོ ཏ་ཡོ ཙཱ་ཏི ན་ཝ བྷ་ཝཱ. ཙ་ཏྟཱ་རི ཛྷཱ་ནཱ་ནཱིཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝི་སེ་སཾ ཨ་ན་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཙ་ཏྟཱ་རི ཛྷཱ་ནཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཝི་པཱ་ཀ་ཀི་རི་ཡཱ་ན་མྤི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ས་བྦ་ཏྠ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ ཏ་ཎྷཱ་ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཀཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ཀི་རི་ཡ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ན ཏ་སྶ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ ཏ་ཎྷཱ. ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཝི་ཛྫཱ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ, ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཀཱ པུ་རི་མ་ཏ་ཎྷཱ ཨཱ་ས་ཝཱ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩ་ནྟི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ས་ངྑཱ་རཱ་དཱི་སུ པ་ན ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ད་ཡོ་ཝ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩ་བྷཱ་ཝེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ. ཏེ་ནཱཏི ཏ་སྨཱ.

ཝི་ཛྫཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ས་ཡཾ ཝི་དི་ཏཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཛྫཱ. ས་མྤ་ནྣ་ཏྟཱཏི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ, ས་མྤུ་ཎྞ་ཏྟཱ ཝཱ. ཏ་ཏྲཱཏི ཨ་མྦ་ཊྛ་སུ་ཏྟེ. མ་ནོ་མ་ཡི་དྡྷི་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨི་དྷ བྷི་ཀྑུ ཨི་མ་མྷཱ ཀཱ་ཡཱ ཨ་ཉྙཾ ཀཱ་ཡཾ ཨ་བྷི་ནི་མྨི་ནཱ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༢༣༦) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ས་རཱི་ར་བྦྷ་ནྟ་ར་ཛྷཱ་ན་མ་ནེ་ན ཨ་ཉྙ་སྶ ས་རཱི་ར་སྶ ནི་བྦ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ མ་ནོ་མ་ཡི་དྡྷི ནཱ་མ, སཱ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཛྷཱ་ན་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ པ་ཉྙཱ་ཡེ་ཝ. ས་ཏྟ ས་དྡྷ་མྨཱ ནཱ་མ ས་དྡྷཱ ཧི་རཱི ཨོ་ཏྟ་པྤཾ བཱ་ཧུ་ས་ཙྩཾ ཝཱི་རི་ཡཾ ས་ཏི པ་ཉྙཱ ཙ. ག་ཙྪ་ཏི ཨ་མ་ཏཾ དི་སནྟི དུ་ཀྑ་ནི་ཏྠ་ར་ཎ་ཏྠི་ཀེ་ཧི ད་ཊྛ་བྦ་ཏོ ཨ་མ་ཏཾ ནི་བྦཱ་ན་མེ་ཝ དི་སཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཨི་མི་ནཱ ཙ ཙ་ར་ཎཱ་ནཾ སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་བྦཱ་ན་ཏྠི་ཀེ་ཧི ཨེ་ཀཾ་སེ་ན ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི་སྶཱ ཝི་ཛྫཱ་ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་དཱ་ཡ སཱ་ཝ་ཀཱ་དི་ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཏ་ཏྠ ཝི་ཛྫཱ་ས་མྤ་དཱཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཝི་ཛྫཱ་ཝ་སེ་ན ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཱ སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཙ་ར་ཎ་དྷ་མྨ་བྷཱུ་ཏེ་སུ ཛྷཱ་ནེ་སུ ཨ་ནྟོ་ག་དྷཱ་ཡ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝ་སེ་ན མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་ཏཱ སི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཛྫཱ…པེ… མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་ཏ’’ནྟི. ཡ་ཐཱ ཏནྟི ཨེ་ཏྠ ཏནྟི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ, ཡ་ཐཱ ཨ་ཉྙོ་པི ཝི་ཛྫཱ་ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་ནྣོ བུ་དྡྷོ ནི་ཡོ་ཛེ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨ་ཡ་མྤཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱཏི ཨ་ན་ཏྠ་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ན་ཨ་ཏྠ་ནི་ཡོ་ཛ་ནེ་ན. ཨ་ཏྟ་ནྟ་པཱ་ད་ཡོཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན པ་ར་ནྟ་པ་ཨུ་བྷ་ཡ་ནྟ་པཱ ག་ཧི་ཏཱ. ཨ་ས་ཛྫ་མཱ་ནོ བྷ་ཝེ་སུ ཨ་པ་ཙྩཱ་ག་ཙྪ་ནྟོཏི པ་ཧཱི་ནཱ་ནཾ པུ་ནཱ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ ན པུ་ན ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟོ.

ཏ་ཏྲཱཏི ཡུ་ཏྟ་ཝཱ་ཙཱ་བྷཱ་ས་ནེ སཱ་དྷེ་ཏ་བྦེ ཙེ་ཏཾ བྷུ་མྨཾ. ཨ་བྷཱུ་ཏནྟི ཨ་བྷཱུ་ཏ་ཏྠཾ. ཨ་ཏ་ཙྪནྟི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ན་ཏྠ་སཾ་ཧི་ཏནྟི པི་སུ་ཎཱ་དི་དོ་ས་ཡུ་ཏྟཾ. ས་མྨཱ་ག་ད་ཏྟཱཏི སུ་ནྡ་ར་ཝ་ཙ་ན་ཏྟཱ, ག་ད་ནཾ ག་དོ, ཀ་ཐ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སུ་ནྡ་རོ ག་དོ ཝ་ཙ་ན་མ་སྶཱ་ཏི ‘‘སུ་ག་དོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན ད-ཀཱ་ར་སྶ ཏ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘སུ་ག་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

ས་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི དུ་ཀྑ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ལོ་ཀནྟི ཁ་ནྡྷཱ་དི་ལོ་ཀཾ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ སུ་ཏྟ་ཏོ ཨཱ་ཧ ཡ་ཏྠཱཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཡ་ཏྠཱཏི ཡ་སྨིཾ ལོ་ཀ་ནྟ་ས་ངྑཱ་ཏེ ནི་བྦཱ་ནེ. ཏནྟི ལོ་ཀ་སྶ་ནྟཾ, ཨོ་ཀཱ་ས་ལོ་ཀེ ཀཱ་ཡ་ག་མ་ནེ་ན ཉཱ་ཏ་བྦཾ པ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ནཱ་ཧཾ ཝ་དཱ་མཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨི་ད་ཉྩ རོ་ཧི་ཏ་དེ་ཝ་པུ་ཏྟེ་ན ལོ་ཀ་སྶ ཀཱ་ཡ་ག་ཏི་ཝ་སེ་ན ཨ་ནྟ་ག་མ་ན་སྶ པུ་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་པྤ་ཏྭཱ ལོ་ཀ་སྶ་ནྟནྟི ཁ་ནྡྷཱ་དི་ལོ་ཀཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ.

ཀི་ནྟེ པ་ད་སཱ ཨོ་ཀཱ་ས་ལོ་ཀ་པ་རི་བྦྷ་མ་ནེ་ན, པ་རི་མི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ཨེ་ཝ ཏཾ ཉཱ་ཎ་ག་མ་ནེ་ན ག་ཙྪ་ནྟཱ་ནཾ ད་སྶེ་མཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨ་པི ཙཱཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ བྱཱ་མ་མ་ཏྟེ ཀ་ལེ༹་ཝ་རེཏི ས་རཱི་རེ. ཏེ་ན རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཾ ད་སྶེ་ཏི. ས་ས་ཉྙི་མྷཱིཏི ས་ཉྙཱ་སཱི་སེ་ན ཝེ་ད་ནཱ་ད་ཡོ ཏ་ཡོ ཁ་ནྡྷེ. ས་མ་ན་ཀེཏི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷཾ. ལོ་ཀནྟི ཁ་ནྡྷཱ་དི་ལོ་ཀཾ, དུ་ཀྑ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ལོ་ཀ་ནི་རོ་དྷནྟི ནི་བྦཱ་ནེ་ན ལོ་ཀ་སྶ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནཾ, ནི་བྦཱ་ན་མེ་ཝ ཝཱ. ཨ་དེ་ས་མྤི ཧི ནི་བྦཱ་ནཾ ཡེ་སཾ ནི་རོ་དྷཱ་ཡ ཧོ་ཏི, ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཏོ ཏ་ནྣི་སྶི་ཏཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘བྱཱ་མ་མ་ཏྟེ ཀ་ལེ༹་ཝ་རེ ལོ་ཀ་ནི་རོ་དྷ་མྤི པ་ཉྙ་པེ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཙ་ཀྑུ ལོ་ཀེ པི་ཡ་རཱུ་པཾ, སཱ་ཏ་རཱུ་པཾ, ཨེ་ཏྠེ་སཱ ཏ་ཎྷཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༤༠༡; ཝི་བྷ. ༢༠༤) ཝི་ཡ. ཀུ་དཱ་ཙ་ནནྟི ཀ་དཱ་ཙི་པི. ཨ་པྤ་ཏྭཱཏི ཨ་གྒ་མ་གྒེ་ན ཨ་ན་དྷི་ག་ནྟྭཱ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཏཾ ག་མ་ནེ་ན པ་ཏྟུཾ ན ས་ཀྐཱ, ཏ་སྨཱ. ཧ་ཝེཏི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ, ཨེ་ཀཾ་ས་ཏྠེ ཝཱ. ལོ་ཀ་ཝི་དཱུཏི ས་བྷཱ་ཝཱ་དི་ཏོ ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཛཱ་ན་ན་ཀོ. ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ས་མི་ཏ་ཏྟཱ ས་མི་ཏཱ་ཝཱི, ས་མི་ཏ་ཀི་ལེ་སོ་ཏི ཝཱ ཨ་ཏྠོ. ནཱ་སཱི་ས་ཏི ན པ་ཏྠེ་ཏི ཨ་པྤ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀ་ཏྟཱ.

ཨེ་ཝཾ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ལོ་ཀཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨ་པི ཙ ཏ་ཡོ ལོ་ཀཱཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ས་མཱུ་ཧ་ས་ནྟཱ་ན་བྷཱུ་ཏོ ས་ཏྟ་ལོ་ཀོ. སོ ཧི རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ས་ཏྟ་ཝི་ས་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ‘‘ས་ཏྟོ’’ཏི ཙ, ལོ་ཀི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཀ་མྨ་ཀི་ལེ་སཱ ཏ་བྦི་པཱ་ཀཱ ཙཱ་ཏི ‘‘ལོ་ཀོ’’ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ནི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷཱ་ནཾ ཨུ་ཏུ་ཛ་རཱུ་པཱ་ནཾ ས་མཱུ་ཧ་ས་ནྟཱ་ན་བྷཱུ་ཏོ ཨོ་ཀཱ་ས་ལོ་ཀོ. སོ ཧི ས་ཏྟ་ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཨཱ་དྷཱ་ར་ཏོ ‘‘ཨོ་ཀཱ་སོ’’ཏི ཙ, ལོ་ཀི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཏ་སྶཱ་དྷཱ་རཱ ཙ ཨཱ་དྷེ་ཡྻ་བྷཱུ་ཏཱ་ཏི ‘‘ལོ་ཀོ’’ཏི ཙ པ་ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷཱ པ་ན ས་བྦེ་ཝ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ས་ངྑ་ཏ་ཊྛེ་ན ལུ་ཛྫ་ན་པ་ལུ་ཛྫ་ན་ཊྛེ་ན ཙ ‘‘ས་ངྑཱ་ར་ལོ་ཀོ’’ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨཱ་ཧ་ར་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལ་ནྟི ཨཱ་ཧཱ་རོ, པ་ཙྩ་ཡོ. ཏེ་ན ཏི་ཊྛ་ན་སཱི་ལཱ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ བྷ་ངྒཱ པ་ཝ་ཏྟ་ན་སཱི་ལཱ་ཏི ཨཱ་ཧཱ་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཱ, ས་བྦེ ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨཱ. ས་བྦེ ས་ཏྟཱཏི ཙ ཨི་མི་ནཱ་པི ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཏོ པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་ངྑཱ་རཱ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ.

ཡཱ་ཝ་ཏཱ ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡཱ པ་རི་ཧ་ར་ནྟཱིཏི ཡ་ཏྟ་ཀེ ཋཱ་ནེ ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡཱ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནྟི པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི. ཝི་རོ་ཙ་ནཱཏི ཏེ་སཾ ཝི་རོ་ཙ་ན་ཧེ་ཏུ ཨོ་བྷཱ་ས་ན་ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཧེ་ཏུ་མྷི ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནཾ. དི་སཱ བྷ་ནྟཱིཏི ས་བྦཱ དི་སཱ ཡཱ་ཝ་ཏཱ ཝི་ག་ཏ་ནྡྷ་ཀཱ་རཱ པ་ཉྙཱ་ཡ་ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ དི་སཱཏི ཨུ་པ་ཡོ་ག་བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་སྨཱ ཝི་རོ་ཙ་མཱ་ནཱ ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡཱ ཡ་ཏྟ་ཀཱ དི་སཱ བྷ་ནྟི ཨོ་བྷཱ་སེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏཱ་ཝ ས་ཧ་སྶ་དྷཱ ལོ་ཀོཏི ཏ་ཏྟ་ཀེ་ན པ་མཱ་ཎེ་ན ས་ཧ་སྶ་པྤ་ཀཱ་རོ ཨོ་ཀཱ་ས་ལོ་ཀོ, ས་ཧ་སྶ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལཱ༹་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྠཱཏི ས་ཧ་སྶ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹. ཝ་སོཏི ཨི་དྡྷི་ས་ངྑཱ་ཏོ ཝ་སོ ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཏ་མྤཱིཏི ཏི་ཝི་དྷ་མྤི ལོ་ཀཾ. ཨ་སྶཱཏི ཨ་ནེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་ངྑཱ་ར་ལོ་ཀོ་པི ས་བྦ་ཐཱ ཝི་དི་ཏོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཀོ ལོ་ཀོཏི ཡྭཱ་ཡཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ས་བྦ་ས་ངྑ་ཏཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ཏོ ཏེ་ན སཱ་མ་ཉྙེ་ན ས་ངྑཱ་ར་ལོ་ཀོ ཨེ་ཀོ ཨེ་ཀ་ཝི་དྷོ, ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ས་བྦ་ཏྠཱ་པི ལོ་ཀི་ཡ་དྷ་མྨཱ་ཝ ལོ་ཀོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ནཾ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝཱ. ཨུ་པཱ་དཱ་ནཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ ཁ་ནྡྷཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ. ས་ཏྟ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི་ཡོཏི ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ས་མུ་པྤ་ནྣཱ པ་ཛཱ་ཡེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ནཱ་ན་ཏྟ་ཀཱ་ཡཱ ནཱ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙི་ནོ, ནཱ་ན་ཏྟ་ཀཱ་ཡཱ ཨེ་ཀ་ཏྟ་ས་ཉྙི་ནོ, ཨེ་ཀ་ཏྟ་ཀཱ་ཡཱ ནཱ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙི་ནོ, ཨེ་ཀ་ཏྟ་ཀཱ་ཡཱ ཨེ་ཀ་ཏྟ་ས་ཉྙི་ནོ, ཧེ་ཊྛི་མཱ ཙ ཏ་ཡོ ཨཱ་རུ་པྤཱ་ཏི ཨི་མཱ ས་ཏྟ་ཝི་དྷཱ པ་ཛཱ་ཡེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཏི་ཊྛ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི་ཡོ ནཱ་མ. ཏ་ཏྠ ནཱ་ན་ཏྟཾ ཀཱ་ཡོ ཨེ་ཏེ་ས་མ་ཏྠཱི་ཏི ནཱ་ན་ཏྟ་ཀཱ་ཡཱ. ནཱ་ན་ཏྟཾ ས་ཉྙཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ནཱ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙི་ནོ. ས་ཉྙཱ་སཱི་སེ་ནེ་ཏྠ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ག་ཧི་ཏཾ, ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི.

ཏ་ཏྠ ས་བྦ་མ་ནུ་སྶཱ ཙ ཚ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝཱ ཙ ནཱ་ན་ཏྟ་ཀཱ་ཡཱ ནཱ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙི་ནོ ནཱ་མ. ཏེ་ས་ཉྷི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཝི་ས་དི་ས་ཏཱ་ཡ ནཱ་ནཱ ཀཱ་ཡོ, པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ས་ཉྙཱ ཙ ན་ཝ་ཝི་དྷ་ཏཱ་ཡ ནཱ་ནཱ. ཏཱི་སུ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་བྷཱུ་མཱི་སུ བྲ་ཧྨ་ཀཱ་ཡི་ཀཱ ཙེ་ཝ ཙ་ཏཱུ་སུ ཨ་པཱ་ཡེ་སུ ས་ཏྟཱ ཙ ནཱ་ན་ཏྟ་ཀཱ་ཡཱ ཨེ་ཀ་ཏྟ་ས་ཉྙི་ནོ ནཱ་མ. ཏེ་སུ ཧི བྲ་ཧྨ་པཱ་རི་ས་ཛྫཱ་དཱི་ནཾ ཏི་ཎྞ་མྤི ས་རཱི་རཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཝི་ས་དི་སཾ, པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ས་ཉྙཱ པ་ན པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀཱ་ཝ, ཏ་ཐཱ ཨཱ་པཱ་ཡི་ཀཱ་ན་མྤི, ཏེ་སཾ པ་ན ས་བྦེ་སཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀཱ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་ཝ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ས་ཉྙཱ. དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་བྷཱུ་མི་ཀཱ ཙ པ་རི་ཏྟཱ་བྷ ཨ་པྤ་མཱ་ཎཱ་བྷ ཨཱ་བྷ་སྶ་རཱ ཨེ་ཀ་ཏྟ་ཀཱ་ཡཱ ནཱ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙི་ནོ ནཱ་མ. ཏེ་ས་ཉྷི ས་བྦེ་སཾ ཨེ་ཀ་པྤ་མཱ་ཎོ་ཝ ཀཱ་ཡོ, པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ས་ཉྙཱ པ་ན དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་སེ་ན ནཱ་ནཱ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་བྷཱུ་མི་ཡཾ པ་རི་ཏྟ་སུ་བྷཱ་ད་ཡོ ཏ་ཡོ, ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཨ་ས་ཉྙ་ས་ཏྟ་ཝ་ཛྫི་ཏཱ ཝེ་ཧ་པྥ་ལཱ, པ་ཉྩ ཙ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཱ་ཏི ན་ཝ་སུ བྷཱུ་མཱི་སུ ས་ཏྟཱ ཨེ་ཀ་ཏྟ་ཀཱ་ཡཱ ཨེ་ཀ་ཏྟ་ས་ཉྙི་ནོ ནཱ་མ. ཨཱ་བྷཱ་ནཱ་ན་ཏྟེ་ན པ་ན ས་བྦ་ཏྠ ཀཱ་ཡ་ནཱ་ན་ཏྟཾ ན ག་ཡ྄ཧ་ཏི, ས་ཎྛཱ་ན་ནཱ་ན་ཏྟེ་ནེ་ཝ ག་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ས་ཉྙ་ས་ཏྟཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི་ས་ངྑྱཾ ན ག་ཙྪ་ནྟི. ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནཾ པ་ན ཡ་ཐཱ ས་ཉྙཱ་ཡ, ཨེ་ཝཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶཱ་པི སུ་ཁུ་མ་ཏྟཱ ནེ་ཝ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ནཱ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, ཏ་སྨཱ པ་རི་བྱ་ཏྟ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་ཝ་ནྟེ་སུ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏཱི་སུ ན ག་ཡ྄ཧ་ཏི. ཏ་སྨཱ སེ་སཱ་ནི ཨཱ་ཀཱ་སཱ་ན་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་ནི ཏཱི་ཎི་ཡེ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ་ནི, ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨི་མཱ ས་ཏྟ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི་ཡོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ཨ་ཊྛ ལོ་ཀ་དྷ་མྨཱཏི ལཱ་བྷོ ཨ་ལཱ་བྷོ ཡ་སོ ཨ་ཡ་སོ ནི་ནྡཱ པ་སཾ་སཱ སུ་ཁཾ དུ་ཀྑ་ནྟི ཨི་མེ ཨ་ཊྛ ལོ་ཀ་སྶ ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ལོ་ཀ་དྷ་མྨཱ. ལཱ་བྷཱ་ལཱ་བྷཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀཱ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ནུ་རོ་དྷ་ཝི་རོ་དྷཱ ཝཱ ལཱ་བྷཱ་དི་ས་དྡེ་ཧི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ན་ཝ ས་ཏྟཱ་ཝཱ་སཱཏི ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟཱ ས་ཏྟ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི་ཡོ ཨེ་ཝ ཨ་ས་ཉྙ་ས་ཏྟ་ཙ་ཏུ་ཏྠཱ་རུ་པྤེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ‘‘ན་ཝ ས་ཏྟཱ་ཝཱ་སཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ས་ཏྟཱ ཨཱ་ཝ་ས་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ས་ཏྟཱ་ཝཱ་སཱ, ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡོ, ཨ་ཏྠ་ཏོ ཏ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟཱ པ་ཛཱ ཨེ་ཝ ཨི་དྷ ས་ངྑཱ་ར་ལོ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཡ྄ཧ་ནྟཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ད་སཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཱིཏི དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ན་མ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝ་ཛྫི་ཏཱ་ནི ད་ས.

ཨེ་ཏྠ ཙ ཏཱི་སུ བྷ་ཝེ་སུ ཨ་སྶཱ་ད་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཏི་སྶོ ཝེ་ད་ནཱ་ཝ ལོ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་ཐཱ པ་ཙྩ་ཡ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ་ཝ ཨཱ་ཧཱ་རཱ. ཨ་ཏྟ་གྒཱ་ཧ་ནི་མི་ཏྟ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཚ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ་ནེ་ཝ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི. ཐཱུ་ལ་ས་ཉྙཱི་བྷ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ཏྟ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི་ཡོ་ཝ, ཨ་ནུ་རོ་དྷ་ཝི་རོ་དྷ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཊྛ ལོ་ཀ་དྷ་མྨཱ ཝཱ, ཐཱུ་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ད་སཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནེ་ཝ ལོ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཏེ་སཾ ག་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཏ་ནྣི་སྶ་ཡ་ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷཱ ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎཱ ས་བྦེ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀཱ ནཱ་མ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ ཨ་ཏྠ་ཏོ ག་ཧི་ཏཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟི. སེ་སེ་ཧི པ་ན ཨེ་ཀ་ཝི་དྷཱ་དི་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་ཧི ས་རཱུ་པེ་ནེ་ཝ ཏེ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཨཱ་ས་ཡཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ཧ་ཙྩ ཙི་ཏྟཾ ཨེ་ཏྠ སེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ས་ཡོ, ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཝི་ས་ཡེ པ་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ་པི ཙི་ཏྟཾ ཡ་ཏྠ ས་ར་སེ་ན པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི, སོ ཝ་ཊྚཱ་ས་ཡོ ཝི་ཝ་ཊྚཱ་ས་ཡོ་ཏི དུ་ཝི་དྷོ. ཏ་ཏྠ ཝ་ཊྚཱ་ས་ཡོ་པི ས་སྶ་ཏུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན དུ་ཝི་དྷོ. ཝི་ཝ་ཊྚཱ་ས་ཡོ པ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཨ་ནུ་ལོ་མི་ཀཱ ཁ་ནྟི, མ་གྒ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཉཱ་ཎ་ཉྩཱ་ཏི དུ་ཝི་དྷོ. ཡ་ཐཱ་ཧ –

‘‘ས་སྶ་ཏུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛི ཙ, ཁ་ནྟི ཙེ་ཝཱ་ནུ་ལོ་མི་ཀཾ;

ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཉྩ ཡཾ ཉཱ་ཎཾ, ཨེ་ཏཾ ཨཱ་ས་ཡ་ས་དྡི་ཏ’’ནྟི. (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༡.ཝེ་ར་ཉྫ་ཀ་ཎྜ་ཝ་ཎྞ་ནཱ);

ཨེ་ཏཾ དུ་ཝི་དྷ་མྤི ཨཱ་ས་ཡཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ བྷ་ག་ཝཱ ས་བྦ་ཐཱ ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨ་ནུ་ས་ཡནྟི ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ཏྟ་ཝི་དྷཾ ཨ་ནུ་ས་ཡཾ. ཙ་རི་ཏནྟི ‘‘སུ་ཙ་རི་ཏ་དུ་ཙྩ་རི་ཏ’’ནྟི ནི་དྡེ་སེ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཙ་རི་ཏ་ནྟི ཙ་རི་ཡཱ, ཏེ རཱ་གཱ་ད་ཡོ ཚ མཱུ་ལ་ཙ་རི་ཡཱ, སཾ་ས་གྒ་ས་ནྣི་པཱ་ཏ་ཝ་སེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷཱ ཧོ་ནྟི. ཨ་དྷི་མུ་ཏྟིནྟི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་དྷཱ་ཏུཾ, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་བྷི་རུ་ཙི་ཝ་སེ་ན ནི་ནྣ་ཏཱ, སཱ དུ་ཝི་དྷཱ ཧཱི་ནཱ་དྷི་མུ་ཏྟི པ་ཎཱི་ཏཱ་དྷི་མུ་ཏྟཱི་ཏི. ཡཱ་ཡ དུ་སྶཱི་ལཱ་དི་ཀེ ཧཱི་ནཱ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཀེ སེ་ཝ་ནྟི, སཱ ཧཱི་ནཱ་དྷི་མུ་ཏྟི. ཡཱ་ཡ པ་ཎཱི་ཏཱ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཀེ སེ་ཝ་ནྟི, སཱ པ་ཎཱི་ཏཱ་དྷི་མུ་ཏྟི. ཏཾ དུ་ཝི་དྷ་མྤི ཨ་དྷི་མུ་ཏྟིཾ བྷ་ག་ཝཱ ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨ་པྤཾ རཱ་གཱ་དི་ར་ཛཾ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨ་པྤ་ར་ཛ་ཀྑཱ, ཨ་ནུ་སྶ་ད་རཱ་གཱ་དི་དོ་སཱ. ཨུ་སྶ་ད་རཱ་གཱ་དི་དོ་སཱ མ་ཧཱ་ར་ཛ་ཀྑཱ. ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི ཏི་ཀྑེ་ཧི ས་དྡྷཱ་དི་ཨི་ནྡྲི་ཡེ་ཧི མུ་དུ་ཀེ་ཧི ཙ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ ཏི་ཀྑི་ནྡྲི་ཡཱ མུ་དི་ནྡྲི་ཡཱ ཙ. ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟེ་ཧི ཨཱ་ས་ཡཱ་དཱི་ཧི སུ་ནྡ་རེ་ཧི ཨ་སུ་ནྡ་རེ་ཧི ཙ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ སྭཱ་ཀཱ་རཱ དྭཱ་ཀཱ་རཱ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ས་མྨ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མཾ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏུཾ སུ་ཀ་རཱ སུ་ཝི་ཉྙཱ་པ་ཡཱ, ཝི་པ་རཱི་ཏཱ དུ་ཝི་ཉྙཱ་པ་ཡཱ. མ་གྒ་ཕ་ལ་པ་ཊི་ཝེ་དྷཱ་ཡ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ནྣཱ བྷ་བྦཱ, ཝི་པ་རཱི་ཏཱ ཨ་བྷ་བྦཱ. ཨེ་ཝཾ ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་ག་ཏ་དྷ་མྨ་ཝི་སེ་ས་ཛཱ་ན་ནེ་ནེ་ཝ ས་ཏྟ་ལོ་ཀོཔི ཝི་དི་ཏོ དྷ་མྨ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ ས་ཏྟ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཨེ་ཀཾ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹ཾ…པེ… པ་ཉྙཱ་ས་ཉྩ ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཧོ་ཏཱི་ཏི སེ་སོ. པ་རི་ཀྑེ་པ་ཏོ པ་མཱ་ཎཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི སེ་སོ. ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་སྶ ས་བྦཾ པ་རི་མ་ཎྜ་ལཾ ཚ་ཏྟིཾ་ས ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི…པེ… ས་ཏཱ་ནི ཙ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹, དྭེ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ན་ཧུ་ཏཱ་ནི ཙ ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི ཡཱ་ནི ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཨེ་ཏྟ་ཀ་པྤ་མཱ་ཎཾ བ་ཧ་ལ་ཏྟེ་ན ཨ་ཡཾ ཝ་སུ་ནྡྷ་རཱ ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཏྟ་ཀནྟི ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་སེ་ས་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ས་ནྡྷཱ་ར་ཀཾ ཛ་ལཾ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཨེ་ཏྟ་ཀ་པྤ་མཱ་ཎཾ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹. ཨ་ཛ྄ཛྷོ་གཱ་ལ༹ྷུ་གྒ་ཏཱཏི ཨ་ཛ྄ཛྷོ་གཱ་ལ༹ྷཱ ཙ ཨུ་གྒ་ཏཱ ཙ. བྲ་ཧཱཏི མ་ཧ་ནྟཱ. ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཾ ས་ཏཱ་ནུ་ཙྩོ, ཧི་མ་ཝཱ པ་ཉྩཱཏི ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཾ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ་ནི ཨུ་ཙྩོ ཨུ་བྦེ་དྷོ. ཏི་པ་ཉྩ་ཡོ་ཛ་ན་ཀྑ་ནྡྷ་པ་རི་ཀྑེ་པཱཏི པ་ནྣ་ར་ས་ཡོ་ཛ་ན་པྤ་མཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷ་པ་རི་ཎཱ་ཧཱ. ན་ག་ཝ྄ཧ་ཡཱཏི རུ་ཀྑཱ་བྷི་དྷཱ་ནཱ ཛ་མྦཱུ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ས་མ་ནྟ་ཏོཏི ས་བྦ་སོ་བྷཱ་གེ་ན, ཨཱ་ཡཱ་མ་ཏོ ཙ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཙ ས་ཏ་ཡོ་ཛ་ན་ཝི་ཏྠཱ་རཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་སྶཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཡ་སྶཱ མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཀ་པྤ་ཊྛཱ་ཡི་ཀཱ་དི་པྤ་ཀཱ་རེ་ན པ་བྷཱ་ཝེ་ན. པ་རི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཏཾ ས་བྦཾ, ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་མ་ཡཾ ཋི་ཏོཏི ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟཾ ས་བྦ་མྤི ཏཾ པ་རི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་སི་ལུ་ཙྩ་ཡོ ཋི་ཏོ, ཨ་ཡཾ ཨེ་ཀཱ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ ནཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, མ-ཀཱ་རོ པ་ད་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཏཾ ས་བྦཾ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུཾ པ་རི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨ་ཡཾ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་སི་ལུ་ཙྩ་ཡོ ཋི་ཏོ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.

ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྶཾ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཡཾ. ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་བྷ་ཝ་ནནྟི ཏི་ད་ས་པུ་རཾ. ཨ་སུ་ར་བྷ་ཝ་ནནྟི ཨ་སུ་ར་པུ་རཾ. ཨ་ཝཱི་ཙི་མ་ཧཱ་ནི་ར་ཡོ ཙ ཏ་ཐཱ ད་ས་ས་ཧ་སྶ་ཡོ་ཛ་ནོ, སོ པ་ན ཙ་ཏུ་ནྣཾ ལོ་ཧ་བྷི་ཏྟཱི་ན་མ་ནྟ་རཱ ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏཱ་ཡཱ་མ་ཝི་ཏྠཱ་རོ་པི ས་མ་ནྟཱ སོ་ལ༹་ས་ཧི ཨུ་སྶ་ད་ནི་ར་ཡེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ད་ས་ས་ཧ་སྶ་ཡོ་ཛ་ནོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་ད་ན་ནྟ་རེ་སཱུཏི ཏེ་སཾ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལཱ༹་ནཾ ཨ་ནྟ་རེ་སུ. ལོ་ཀཱ་ནཾ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལཱ༹་ནཾ ཨ་ནྟ་རེ ཝི་ཝ་རེ བྷ་ཝ་ཏྟཱ ལོ་ཀ་ནྟ་རི་ཀཱ. ཏི་ཎྞ་ཉྷི ས་ཀ་ཊ་ཙ་ཀྐཱ་ནཾ པ་ཏྟཱ་ནཾ ཝཱ ཨཱ་ས་ནྣ་ཊྛ་པི་ཏཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་ར་ས་དི་སེ ཏི་ཎྞཾ ཏི་ཎྞཾ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལཱ༹་ནཾ ཨ་ནྟ་རེ་སུ ཨེ་ཀེ་ཀོ ལོ་ཀ་ནྟ་རི་ཀ་ནི་ར་ཡོ ཨ་ཊྛ་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཧ་སྶ་པྤ་མཱ་ཎོ སཱི་ཏ་ན་ར་ཀོ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀེ་ན ནི་བྦ་ཏྟ་ཏི. ཨ་ན་ནྟཱ་ནཱིཏི ཏི་རི་ཡཾ ཨ་ཊྛ་སུ དི་སཱ་སུ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལཱ༹་ནི ཨཱ་ཀཱ་སོ ཝི་ཡ ཨ་ན་ནྟཱ་ནི. ཨུ་དྡྷཾ པ་ན ཨ་དྷོ ཙ ཨ་ནྟཱ་ནེ་ཝ. ཨ་ན་ནྟེ་ན བུ་དྡྷ་ཉཱ་ཎེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ན་ནྟ་ཉེ་ཡྻ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཡོ་ག་ཏོ་ཝ ཉཱ་ཎཾ ‘‘ཨ་ན་ནྟ’’ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཨ་ཏྟ་ནོཏི ནི་སྶ་ཀྐེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ, ཨ་ཏྟ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. གུ་ཎེ་ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་སི་ཊྛ་ཏ་ར་སྶཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཏ་ར་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩེ་ཏྠ ཨ་ནུ་ཏྟ་རོ་ཏི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ཀ་ཏཾ, ན ཝི་སི་ཊྛ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ཏྠི་ཏཱ་ཡ. ས་དེ་ཝ་ཀེ ཧི ལོ་ཀེ ས་དི་ས་ཀ་པྤོ་པི ནཱ་མ ཀོ་ཙི ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ན་ཏྠི, ཀུ་ཏོ ས་དི་སོ, ཏེ་ནཱ་ཧ སཱི་ལ་གུ་ཎེ་ནཱ་པི ཨ་ས་མོཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨ་ས་མེ་ཧི ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ཧི ས་མོ ཨ་ས་མ་ས་མོ. ན་ཏྠི པ་ཊི་མཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་པྤ་ཊི་མོ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་མཱ་མ་ཏྟཾ པ་ཊི་མཱ, ས་དི་སཱུ་པ་མཱ པ་ཊི་བྷཱ་གོ. ཡུ་ག་གྒཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན ཋི་ཏོ པ་ཊི་མོ པུ་གྒ་ལོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཏྟ་ནཱཏི ཨ་ཏྟ་ཏོ. པུ་རི་ས་ད་མྨེཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ད་མི་ཏ་བྦཱ ད་མྨཱ, ‘‘ད་མྨ་པུ་རི་སཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ཝི་སེ་ས་ན་སྶ པ་ར་ནི་པཱ་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘པུ་རི་ས་ད་མྨཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, པུ་རི་ས་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩེ་ཏྠ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ཝ་སེ་ན ཨི་ཏྠཱི་ན་མྤི ད་མེ་ཏ་བྦ་ཏོ. ནི་བྦི་སཱ ཀ་ཏཱ དོ་ས་ཝི་ས་སྶ ཝི་ནོ་ད་ནེ་ན. ཨ་ཏྠ་པ་དནྟི ཨ་ཏྠཱ་བྷི་བྱ་ཉྫ་ན་ཀཾ པ་དཾ, ཝཱ་ཀྱ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཀ་པ་ད་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ ས་ཏྠུ པུ་རི་ས་ད་མྨ་སཱ་ར་ཐི་བྷཱ་ཝོ ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏི, ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ཧཱིཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཊྛ དི་སཱཏི ཨ་ཊྛ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ. ཨ་ས་ཛྫ་མཱ་ནཱཏི ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ནི་སྶ་ངྒ་ཙཱ་རཱ.

དི་ཊྛ་དྷ་མྨོ ཝུ་ཙྩ་ཏི པ་ཙྩ་ཀྑོ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ, ཏ་ཏྠ ནི་ཡུ་ཏྟོ་ཏི དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀོ, ཨི་དྷ་ལོ་ཀ་ཏྠོ. ཀ་མྨ་ཀི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ན ས་མྤ་རེ་ཏ་བྦ་ཏོ ས་མཱ་ག་ནྟ་བྦ་ཏོ ས་མྤ་རཱ་ཡོ, པ་ར་ལོ་ཀོ, ཏ་ཏྠ ནི་ཡུ་ཏྟོ་ཏི ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀོ, པ་ར་ལོ་ཀ་ཏྠོ. པ་ར་མོ ཨུ་ཏྟ་མོ ཨ་ཏྠོ པ་ར་མ་ཏྠོ, ནི་བྦཱ་ནཾ. ས་ཧ ཨ་ཏྠེ་ན ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ས་ཏྠོ, བྷ་ཎྜ་མཱུ་ལེ་ན ཝཱ་ཎི་ཛྫཱ་ཡ དེ་ས་ནྟ་རཾ ག་ཙྪ་ནྟོ ཛ་ན་ས་མཱུ་ཧོ. སོ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ས་ཏྠཱ, ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧོཏི ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན. སོ ཝི་ཡ བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཏྠཱ, བྷ་ག་ཝཱ ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧོ’’ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མ་ཏྠཾ ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི༹་ན་ཡེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ཡ་ཐཱ ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧོཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ས་ཏྠེཏི ས་ཏྠི་ཀེ ཛ་ནེ. ཀཾ ཨུ་ད་ཀཾ ཏཱ་རེ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཀ་ནྟཱ་རོ, ནི་རུ་ད་ཀོ ཨ་ར་ཉྙ་པྤ་དེ་སོ. ཙོ་རཱ་དཱི་ཧི ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏ་ཨ་ར་ཉྙ་པྤ་དེ་སཱ་པི དུ་གྒ་མ་ན་ཊྛེ་ན ཏཾ་ས་དི་ས་ཏཱ་ཡ ཀ་ནྟཱ་རཱ་ཏྭེ་ཝ ནི་རུ་ལ༹ྷཱ་ཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ‘‘ཀ་ནྟཱ་རཾ ཏཱ་རེ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏཾ ཝི་ཝ་ར་ནྟོ ཙོ་ར་ཀ་ནྟཱ་རནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

བྷ་ག་ཝ་ཏོཏི ནི་སྶ་ཀྐེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ, བྷ་ག་ཝ་ནྟ་ཏོ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ ‘‘ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏོ ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ཏཱི’’ཏི, བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ་ཏི ཝཱ ཨ་ཏྠོ. ས་རེ ནི་མི་ཏྟཾ ཨ་གྒ་ཧེ་སཱིཏི པུ་བྦ་བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ་སུ ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་པ་རི་ཙ་ཡེ་ན ‘‘དྷ་མྨོ ཨེ་སོ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ས་རེ ཨཱ་ཀཱ་རཾ ག་ཎྷི. པུ་བྦཱ་བྷི་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཧི ཨཱི་དི་སཱ་ནཾ ཏི་ར་ཙྪཱ་ནཱ་ནཾ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཱ་དཱི་སུ པ་སཱ་དོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཝ་གྒུ་ལི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ. ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ས་བྦ་ཏི་ར་ཙྪཱ་ནཱ་ན་མྤི ཏ་ཐཱ པ་སཱ་དུ་པྤ་ཏྟི་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ. ཡ་དི ཧི ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻ, བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ན་ནྟ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹་སུ ས་བྦ་ས་ཏྟཱ་ན་མྤི ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ ས་པྤཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་དྷ་མྨཾ སཱ་ཝེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏཱི་ཏི ས་བྦ་ས་ཏྟཱ་ན་མྤི ཨི་ཏོ པུ་བྦེ་ཝ ཝི་མུ་ཏྟི་པྤ་ས་ངྒོ སི་ཡཱ. ཡེ པ་ན དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶ་ནཱ་ག་སུ་པ་ཎྞཱ་ད་ཡོ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ་ཝ ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཱ་དི་ཡུ་ཏྟཱ ཧོ་ནྟི, ཏེ་ཡེ་ཝ པུ་བྦེ ཨ་ནུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་པི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཱ་དི་ནཱ པ་ཋ་མཾ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ པ་སཱ་དཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ནྟི, ན ཨི་ཏ་རེ་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་རེ ཨ་ཧ་མྤི ནཱ་མཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཀུ་ཏོ་ཧཾ ཨི་དྷ ནི་བྦ་ཏྟོ་ཏི ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ མ་ཎྜཱུ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཉ་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཨེ་ཏྟ་ཀ་མྤི ཨ་རེ ཨ་ཧ་མྤི ནཱ་མཱ་ཏི ཝི་མྷ་ཡ་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ སི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཛ་ལནྟི ཛ་ལ་ནྟོ ཝི་ཛྫོ་ཏ་མཱ་ནོ. མ་ཎྜཱུ་ཀོ་ཧནྟི གཱ་ཐཱ་ཡ ཨུ་ད་ཀེཏི ས་ཉྫཱ་ཏ་ཊྛཱ་ན་ད་སྶ་ནཾ, ཏེ་ན ཐ་ལ་མ་ཎྜཱུ་ཀ་ཏཱ ནི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཨུ་ད་ཀེ ཛཱ་ཏཱ་ན་མྤི ཀ་ཙྪ་པཱ་དཱི་ནཾ ཐ་ལ་གོ་ཙ་ར་ཏཱ་པི ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཏཾ ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཝཱ་རི་གོ་ཙ་རོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨུ་ད་ཀ་ས་ཉྩཱ་རཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཝི་མོ་ཀྑ་ནྟི་ཀ་ཉཱ་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ས་བྦ་སོ ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཝི་མུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཝི་མོ་ཀྑོ, ཨ་གྒ་མ་གྒོ, ཏ་སྶ ཨ་ནྟོ, ཨ་གྒ་ཕ་ལཾ, ཏ་ཏྠ བྷ་ཝཾ ཝི་མོ་ཀྑ་ནྟི་ཀཾ, ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་བྦ་མྤི བུ་དྡྷ་ཉཱ་ཎཾ. ཨི་དཱ་ནི ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་པ་ད་ཏོ བུ་དྡྷ་པ་ད་སྶ ཝི་སེ་སཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཡ་སྨཱ ཝཱཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་པ་དེ་ན ཧི ས་ཏྠུ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཉཱ་ཎཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ, ཨི་མི་ནཱ པ་ན བུ་དྡྷ་པ་དེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ་པི, ཏེ་ནཱ་ཧ ཨ་ཉྙེ་པི ས་ཏྟེ བོ་དྷེ་སཱིཏི་ཨཱ་དི.

གུ་ཎ་ཝི་སི་ཊྛ་ས་ཏྟུ་ཏྟ་མ་ག་རུ་གཱ་ར་ཝཱ་དྷི་ཝ་ཙ་ནནྟི ས་བྦེ་ཧི སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎེ་ཧི ཝི་སི་ཊྛ་སྶ ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ས་བྦ་ས་ཏྟེ་ཧི ཨུ་ཏྟ་མ་སྶ ག་རུ་ནོ གཱ་ར་ཝ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་ཝ་ཙ་ན་མི་དཾ བྷ་ག་ཝཱཏི. སེ་ཊྛནྟི སེ་ཊྛ་ཝཱ་ཙ་ཀཾ ཝ་ཙ་ནཾ སེ་ཊྛ་གུ་ཎ་ས་ཧ་ཙ་ར་ཎ་ཏོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་ཏྠོ, སོ སེ་ཊྛོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་ཏྟ་མནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ག་རུ་གཱ་ར་ཝ་ཡུ་ཏྟོཏི ཨེ་ཏྠ ག་རུ་བྷཱ་ཝོ གཱ་ར་ཝཾ, ག་རུ་གུ་ཎ་ཡོ་ག་ཏོ ག་རུ་ཀ་ར་ཎཾ ཝཱ གཱ་ར་ཝཾ, ཏེ་ན སཱ་ཝ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡ ག་རུ་བྷཱུ་ཏེ་ན མ་ཧ་ནྟེ་ན གཱ་ར་ཝེ་ན ཡུ་ཏྟོ་ཏི ག་རུ་གཱ་ར་ཝ་ཡུ་ཏྟོ. ཨ་ཐ ཝཱ ག་རུ ཙ ས་བྦ་ལོ་ཀ་སྶ སི་ཀྑ་ཀ་ཏྟཱ ཏེ་ནེ་ཝ གཱ་ར་ཝ་ཡུ་ཏྟོ ཙཱ་ཏི་པི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.

ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ ཝི་དི་ཏཾ ཨཱ་ཝ་ཏྠི་ཀཾ. ཨེ་ཝཾ ལི་ངྒི་ཀཾ. ནི་མི་ཏྟ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏཾ ནེ་མི་ཏྟི་ཀཾ. ཨ་དྷི་ཙྩ ཡཾ་ཀི་ཉྩི ནི་མི་ཏྟཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ན་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟཾ ཨ་དྷི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣཾ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝ་ཙ་ན་ཏྠ་མ་ན་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ’’ཏི. ཡ་དི་ཙྪཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏཾ ཡཱ་དི་ཙྪ་ཀཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ བཱ་ཧི་རཾ ད་ཎྜཱ་དི ལི་ངྒཾ, ཨ་བྦྷ་ནྟ་རཾ ཏེ་ཝི་ཛྫཱ་དི ནི་མི་ཏྟཾ. པ་ཙུ་ར་ཛ་ན་ཝི་ས་ཡཾ ཝཱ དི་སྶ་མཱ་ནཾ ལི་ངྒཾ, ཏ་བྦི་པ་རཱི་ཏཾ ནི་མི་ཏྟནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ས་ཙྪི་ཀཱ་པ་ཉྙ་ཏྟཱིཏི ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ནི་མི་ཏྟཱ པ་ཉྙ་ཏྟི. ཨ་ཐ ཝཱ ས་ཙྪི་ཀཱ་པ་ཉྙ་ཏྟཱིཏི པ་ཙྩ་ཀྑ་སི་དྡྷཱ པ་ཉྙ་ཏྟི. ཡཾ་གུ་ཎ་ནི་མི་ཏྟཱ ཧི སཱ, ཏེ གུ་ཎཱ ས་ཏྠུ པ་ཙྩ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཱ་ཏི གུ་ཎཱ ཝི་ཡ སཱ་པི ས་ཙྪི་ཀ་ཏཱ ཨེ་ཝ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ན པ་རེ་སཾ, ཝོ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཡཾ་གུ་ཎ་ནེ་མི་ཏྟི་ཀནྟི ཡེ་ཧི གུ་ཎེ་ཧི ནི་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི ཨེ་ཏཾ ནཱ་མཾ ནེ་མི་ཏྟི་ཀ་ཉྩ ཛཱ་ཏཾ. ཝ་ད་ནྟཱིཏི དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་སྶ ག་རུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནེ་ནཱ་ཧ, ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་རེ་ཧི ཝཱ ཀ་ཏ་མ་ནུ་ཝཱ་དཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ.

ཨི་སྶ་རི་ཡཱ་དི་བྷེ་དོ བྷ་གོ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི བྷ་གཱི. མ་གྒ་ཕ་ལཱ་དི་ཨ་རི་ཡ་གུ་ཎཾ ཨ་ར་ཉྙཱ་དི་ཝི་ཝེ་ཀ་ཊྛཱ་ན་ཉྩ བྷ་ཛི སེ་ཝི སཱི་ལེ་ནཱ་ཏི བྷ་ཛཱི. ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ར་སཱ་དཱི་ན་ཉྩ སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎཱ་ན་ཉྩ བྷཱ་གཱི, དཱ་ཡཱ་དོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་བྷ་ཛི ཨུ་དྡེ་ས་ནི་དྡེ་སཱ་དི་པྤ་ཀཱ་རེ་ཧི དྷ་མྨ་ར་ཏ་ནཾ པ་ཝི་བྷ་ཛཱི་ཏི ཝི་བྷ་ཏྟ་ཝཱ. རཱ་གཱ་དི་པཱ་པ་དྷ་མྨཾ བྷ་གྒཾ ཨ་ཀཱ་སཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ས་བྦ་ཏྠ ས་མྦ་ནྡྷོ. ག་རུ་པི ལོ་ཀེ བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ག་རཱུ’’ཏི, ཡ་སྨཱ ག་རུ, ཏ་སྨཱ་པི བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པཱ་ར་མི་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ བྷ་གྱ་མ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི བྷ་གྱ་ཝཱ. བ་ཧཱུ་ཧི ཉཱ་ཡེ་ཧཱིཏི ཀཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་དི་ཀེ་ཧི ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཀྐ་མེ་ཧི. སུ་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟ་ནོཏི པ་ཙྩ་ཏྟེ ཨེ་ཏཾ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏེ་ན སུ་བྷཱ་ཝི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྷ་ཝཱ་ནཾ ཨ་ནྟཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ག་ཏོ་ཏི བྷ་ཝ་ནྟ་གོ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ས་དྡ་སི་དྡྷི ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ཨི་དཱ་ནི བྷ་གཱི བྷ་ཛཱི་ཏི ནི་དྡེ་ས་གཱ་ཐཱ་ཡ ན་ཝ་ཧི པ་དེ་ཧི ད་སྶི་ཏ་མ་ཏྠཾ བྷ་གྱ་ཝཱ་ཏི གཱ་ཐཱ་ཡ ཚ་ཧི པ་དེ་ཧི ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ པ་ད་སི་དྡྷིཾ ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ན་ཡ་བྷེ་དེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨ་ཡཾ པ་ན ཨ་པ་རོ ན་ཡོཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཝ་ཎྞ་ཝི་པ་རི་ཡ་ཡོཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠོ, ཏེ་ནེ་ཝ ཝ་ཎྞ་ཝི་ཀཱ་རོ ཝ་ཎྞ་ལོ་པོ དྷཱ་ཏུ་ཨ་ཏྠེ་ན ནི་ཡོ་ཛ་ན་ཉྩཱ་ཏི ཨི་མཾ ཏི་ཝི་དྷཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ས་དྡ་ན་ཡེ་ནཱཏི ས་དྡ་ལ་ཀྑ་ཎ་ན་ཡེ་ན. པི་སོ་ད་རཱ་དཱི་ནཾ ས་དྡཱ་ནཾ ཨཱ་ཀ་ཏི་ག་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པི་སོ་ད་རཱ་དི་པ་ཀྑེ་པ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ’’ཏི. པ་ཀྑི་པ་ན་མེ་ཝ ལ་ཀྑ་ཎཾ. ཏ་པྤ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏཱ་ཀ་ར་ཎ་ཉྷི པ་ཀྑི་པ་ནཾ. བྷ་གྱནྟི ཀུ་ས་ལཾ.

ལོ་བྷཱ་ད་ཡོ ཙ་ཏྟཱ་རོ དོ་སཱ ཨེ་ཀ་ཀ་ཝ་སེ་ན ག་ཧི་ཏཱ. ཨ་ཧི་རི་ཀཱ་ད་ཡོ དུ་ཀ་ཝ་སེ་ན. ཨ་ཀྐོ་ཙྪི་མ་ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. པ. ༣-༤) པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཙི་ཏྟ་པ་རི་ཡོ་ན་ནྡྷ་ནོ ཀོ་དྷོ་ཝ ཨུ་པ་ནཱ་ཧོ. པ་རེ་སཾ པུ་བྦ་ཀཱ་རི་ཏཱ་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ གུ་ཎ་སྶ ནི་པུ་ཉྪ་ནོ མ་ཀྑོ ནཱ་མ. བ་ཧུ་སྶུ་ཏཱ་དཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ ཡུ་ག་གྒཱ་ཧོ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་མ་ཀ་ར་ཎཾ པ་ལཱ་སོ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་དོ་ས་པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ནཱ མཱ་ཡཱ. ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་གུ་ཎ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཾ སཱ་ཋེ་ཡྻཾ. ག་རཱུ་སུ་པི ཐ་དྡྷ་ཏཱ ཨ་ནོ་ན་ཏ་ཏཱ ཐ་མྦྷོ. ཏ་དུ་ཏྟ་རི་ཀ་ར་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎོ སཱ་ར་མྦྷོ. ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དིཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨུ་ནྣ་ཏི་ལ་ཀྑ་ཎོ མཱ་ནོ. ཨ་བྦྷུ་ནྣ་ཏི་ལ་ཀྑ་ཎོ ཨ་ཏི་མཱ་ནོ. ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དིཾ ནི་སྶཱ་ཡ མ་ཛྫ་ནཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཏྟོ མཱ་ནོ་ཝ མ་དོ ནཱ་མ. སོ ས་ཏྟ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝི་དྷོ. ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་སུ ཙི་ཏྟ་སྶ ཝོ་སྶ་གྒོ པ་མཱ་དོ. ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་དཱི་ནི ཏི་ཝི་དྷ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་ནི. ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་ཝ་སེ་ན ཏི་ཝི་དྷ་སཾ་ཀི་ལེ་སཱ. རཱ་ག་དོ་ས་མོ་ཧཱ་ཝ མ་ལཱ་ནི. ཏེ་ཡེ་ཝ ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་ད་ཡོ ཙ ཏི་ཝི་དྷ་ཝི་ས་མཱ་ནི. ཀཱ་མ་བྱཱ་པཱ་ད་ཝི་ཧིཾ་སཱ་ས་ཉྙཱ ཏི་ཝི་དྷ་ས་ཉྙཱ ནཱ་མ. ཏེ་ཡེ་ཝ ཝི་ཏ་ཀྐཱ. ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་མཱ་ནཱ པ་པ་ཉྩཱ. སུ་བྷ་སུ་ཁ་ནི་ཙྩ་ཨ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡེ་སཱ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ཝི་པ་རི་ཡེ་སཱ. ཚ་ནྡཱ་ད་ཡོ ཨ་ག་ཏི. ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་སུ པ་ཙྩ་ཡེ་སུ ལོ་བྷཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཏ་ཎྷུ་པཱ་དཱ. བུ་དྡྷ་དྷ་མྨ་ས་ངྒྷ་སི་ཀྑཱ་སུ ཀ་ངྑཱ, ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་སུ ཀོ་པོ ཙ པ་ཉྩ ཙེ་ཏོ་ཁཱི་ལཱ. ཀཱ་མེ ཀཱ་ཡེ རཱུ་པེ ཙ ཨ་ཝཱི་ཏ་རཱ་ག་ཏཱ, ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠཾ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ སེ་ཡྻ་སུ་ཁཱ་དི་ཨ་ནུ་ཡོ་གོ, ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ དེ་ཝ་ནི་ཀཱ་ཡཾ པ་ཎི་དྷཱ་ཡ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཙ་ར་ཎ་ཉྩ པ་ཉྩ ཙེ་ཏོ་ཝི་ནི་བ་ནྡྷཱ. རཱུ་པཱ་བྷི་ན་ནྡ་ནཱ་ད་ཡོ པ་ཉྩ ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ནཱ. ཀོ་དྷ་མ་ཀྑ་ཨི་སྶཱ་སཱ་ཋེ་ཡྻ་པཱ་པི་ཙྪ་ཏཱ་ས་ནྡི་ཊྛི་པ་རཱ་མཱ་སཱ ཚ ཝི་ཝཱ་ད་མཱུ་ལཱ་ནི. རཱུ་པ་ཏ་ཎྷཱ་ད་ཡོ ཚ ཏ་ཎྷཱ་ཀཱ་ཡཱ. མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་ད་ཡོ ཨ་ཊྛ་མ་གྒ་ངྒ་པ་ཊི་པ་ཀྑཱ མི་ཙྪ་ཏྟཱ. ཏ་ཎྷཾ པ་ཊི་ཙྩ པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ, པ་རི་ཡེ་ས་ནཾ པ་ཊི་ཙྩ ལཱ་བྷོ, ལཱ་བྷཾ པ་ཊི་ཙྩ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ, ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ ཚ་ནྡ་རཱ་གོ, ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ནཾ, ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ པ་རི་གྒ་ཧོ, ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ མ་ཙྪ་རི་ཡཾ, ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ ཨཱ་ར་ཀྑཱ, ཨཱ་ར་ཀྑཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ད་ཎྜཱ་དཱ་ནཱ་དི་ཨ་ནེ་ཀཱ་ཀུ་ས་ལ་རཱ་སཱི་ཏི ན་ཝ ཏ་ཎྷཱ་མཱུ་ལ་ཀཱ དྷ་མྨཱ. པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་ད་ཡོ ད་ས ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐཱ. ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དཱ ཏ་ཐཱ ཨེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དཱ ཨ་ནྟཱ་ན་ནྟི་ཀཱ ཨ་མ་རཱ་ཝི་ཀྑེ་པི་ཀཱ དྭེ ཨ་དྷི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣི་ཀཱ སོ་ལ༹་ས ས་ཉྙཱི་ཝཱ་དཱ ཨ་ཊྛ ཨ་ས་ཉྙཱི་ཝཱ་དཱ ཨ་ཊྛ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱི་ནཱ་ས་ཉྙཱི་ཝཱ་དཱ ས་ཏྟ ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་དཱ པ་ཉྩ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ནི་བྦཱ་ན་ཝཱ་དཱ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ནི དྭཱ་ས་ཊྛི དི་ཊྛི་ག་ཏཱ་ནི. རཱུ་པ་ཏ་ཎྷཱ་དི་ཚ་ཏ་ཎྷཱ ཨེ་ཝ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ་བྷ་ཝ་ཏ་ཎྷཱ་ཝི་བྷ་ཝ་ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཊྛཱ་ར་ས ཧོ་ནྟི, ཏཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བ་ཧི་དྡྷ་རཱུ་པཱ་དཱི་སུ པ་ཝ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཚ་ཏྟིཾ་ས, པུ་ན ཀཱ་ལ་ཏྟ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཊྛ་ས་ཏ་ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཙ་རི་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟི. པ་བྷེ་ད-ས་དྡཾ པ་ཙྩེ་ཀཾ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏྭཱ ལོ་བྷ་པྤ་བྷེ་དོ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ས་བྦ་ད་ར་ཐ་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ཀི་ལེ་ས་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཱིཏི ས་བྦཱ་ནི ས་ཏྟཱ་ནཾ ད་ར་ཐ་ས་ངྑཱ་ཏ་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ཀ་རཱ་ནི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨ་ནེ་ཀཱ་ནི ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི, ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ ཙ ནེ་སཾ ཨེ་ཝཾ པ་བྷེ་དོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པ་ཉྩ མཱ་རེ ཨ་བྷ་ཉྫཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. པ་རི་སྶ་ཡཱ་ནནྟི ཨུ་པ་དྡ་ཝཱ་ནཾ.

ཨེ་ཝཾ བྷ་གྱ་ཝཱ བྷ་གྒ་ཝཱ་ཏི དྭི་ནྣཾ པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏེ་ཧི དྭཱི་ཧི ག་ཧི་ཏ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ བྷ་གྱ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་ཡ ཙ་སྶཱཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ས་ཏ་པུ་ཉྙ་ཛ་ལ་ཀྑ་ཎ་དྷ་ར་སྶཱཏི ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏ་པུ་ཉྙ་ནི་བྦ་ཏྟ་མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་དྷ་ར་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ. ས་ཀ་ཙི་ཏྟེ ཨི་སྶ་རི་ཡཾ ནཱ་མ པ་ཊི་ཀྐཱུ་ལཱ་དཱི་སུ ཨ་པྤ་ཊི་ཀྐཱུ་ལ་ས་ཉྙི་ཏཱ་དི་ཝ་ས་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཙེ་ཝ ཙེ་ཏོ་ས་མཱ་དྷི་ཝ་སེ་ན ཙ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟ་སྶ ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ན་མེ་ཝ. ཨ་ཎི་མཱ ལ་གྷི་མཱ་དི་ཀནྟི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན མ་ཧི་མཱ པ་ཏྟི པཱ་ཀ་མྨཾ ཨཱི་སི་ཏཱ ཝ་སི་ཏཱ ཡ་ཏྠ་ཀཱ་མཱ་ཝ་སཱ་ཡི་ཏཱ་ཏི ཨི་མེ ཚ་པི ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ཡ་སྶ ཨ་ཎུ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་ཎི་མཱ. ཨཱ་ཀཱ་སེ པ་ད་སཱ ག་མ་ནཱ་དི་ཨ་ར་ཧ་བྷཱ་ཝེ་ན ལ་ཧུ་བྷཱ་ཝོ ལ་གྷི་མཱ. ཀཱ་ཡ་སྶ མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་པཱ་ད་ནཾ མ་ཧི་མཱ. ཨི་ཊྛ་དེ་ས་སྶ པཱ་པུ་ཎ་ནཾ པ་ཏྟི. ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏྠ་ནི་པྥཱ་ད་ནཾ པཱ་ཀ་མྨཾ. ས་ཡཾ་ཝ་སི་ཏཱ ཨི་སྶ་ར་བྷཱ་ཝོ ཨཱི་སི་ཏཱ. ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷེ ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝོ ཝ་སི་ཏཱ. ཨཱ་ཀཱ་སེ་ན ཝཱ ག་ཙྪ་ཏོ, ཨ་ཉྙཾ ཝཱ ཀི་ཉྩི ཀ་རོ་ཏོ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཝོ་སཱ་ན་པྤ་ཏྟི ཡ་ཏྠ་ཀཱ་མཱ་ཝ་སཱ་ཡི་ཏཱ, ‘‘ཀུ་མཱ་ར་ཀ་རཱུ་པཱ་དི་ད་སྶ་ན’’ནྟི་པི ཝ་ད་ནྟི. ས་བྦ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒ་སི་རཱིཏི ས་བྦེ་སཾ ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒཱ་ནཾ སོ་བྷཱ. ཨ་ཏྠཱིཏི ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ལ་ཧུ་སཱ་དྷ་ནཾ ཏཾ ཏཾ ཀཱ་ལི་ཀཾ ཨི་ཙྪི་ཏཾ, ག་རུ་སཱ་དྷ་ནཾ ཙི་ར་ཀཱ་ལི་ཀཾ བུ་དྡྷ་ཏྟཱ་དི་པ་ཏྠི་ཏཾ. བྷ་གཱ ཨ་སྶ ས་ནྟཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱཏི ཨི་དཾ ས་དྡ་ས་ཏྠ་ན་ཡེ་ན སི་དྡྷཾ, སེ་སཾ ས་བྦཾ ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན སི་དྡྷ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

པཱི་ལ༹་ན་ས་ངྑ་ཏ་ས་ནྟཱ་པ་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཊྛེ་ནཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པཱི་ལ༹་ན་ཊྛོ ས་ངྑ་ཏ་ཊྛོ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྠ-ས་དྡོ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྷཱ་ཝེ་ན པཱི་ལ༹་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ དུ་ཀྑཾ. ཏ་སྶ ཡོ པཱི་ལ༹་ན་མེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ‘‘པཱི་ལ༹་ན་ཊྛོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, སོ ས་བྷཱ་ཝོ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཏཾ་ས་མུ་ད་ཡེ་ན ས་ངྑ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ས་ངྑ་ཏ་ཊྛོ ས་མུ་ད་ཡ་ད་སྶ་ནེ་ན ཨཱ་ཝི་བྷཱུ་ཏོ. ཡ་སྨཱ ཙ མ་གྒོ ཀི་ལེ་ས་ས་ནྟཱ་པ་ཧ་ར་ཏྟཱ སུ་སཱི་ཏ་ལོ, ཏ་སྨཱ་སྶ མ་གྒ་ད་སྶ་ནེ་ན ས་ནྟཱ་པ་ཊྛོ ཨཱ་ཝི་བྷཱུ་ཏོ ཏ་པྤ་ཊི་ཡོ་ག་ཏྟཱ. ཨ་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དྷ་མྨ་སྶ པ་ན ནི་རོ་དྷ་སྶ ད་སྶ་ནེ་ན ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཊྛོ ཨཱ་ཝི་བྷཱུ་ཏོ་ཏི. ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨ་སྶ ས་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨི་ཏ་ར་ས་ཙྩ་ཏྟ་ཡ་ནི་ཝ་ཏྟི་ཏོ ཙ པ་རི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་ཏྠཱ ཝུ་ཏྟཱ. ས་མུ་ད་ཡ་སྶ པ་ན རཱ་སི་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ཊྛོ ས་བྷཱ་ཝོ, ཏ་སྶེ་ཝ དུ་ཀྑ་ད་སྶ་ནེ་ན ནི་དཱ་ན་ཊྛོ ཨཱ་ཝི་བྷཱུ་ཏོ. ཝི་སཾ་ཡོ་ག་བྷཱུ་ཏ་སྶ ནི་རོ་དྷ་སྶ ད་སྶ་ནེ་ན སཾ་ཡོ་ག་ཊྛོ. ནི་ཡྻཱ་ན་བྷཱུ་ཏ་སྶ མ་གྒ་སྶ ད་སྶ་ནེ་ན པ་ལི་བོ་དྷ་ཊྛོ ཨཱ་ཝི་བྷཱུ་ཏོ.

ནི་རོ་དྷ་སྶ པ་ན ནི་སྶ་ར་ཎ་ཊྛོ ས་བྷཱ་ཝོ, ཏ་སྶེ་ཝ ས་མུ་ད་ཡ་ད་སྶ་ནེ་ན ཝི་ཝེ་ཀ་ཊྛོ ཨཱ་ཝི་བྷཱུ་ཏོ. ས་ངྑ་ཏ་སྶ མ་གྒ་སྶ ད་སྶ་ནེ་ན ཨ་ས་ངྑ་ཏ་ཊྛོ, ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏ་སྶ མ་ར་ཎ་དྷ་མྨ་སྶ ཝཱ དུ་ཀྑ་སྶ ད་སྶ་ནེ་ན ཨ་མ་ཏ་ཊྛོ. མ་གྒ་སྶ པ་ན ནི་ཡྻཱ་ན་ཊྛོ ས་བྷཱ་ཝོ, ཏ་སྶེ་ཝ ས་མུ་ད་ཡ་ད་སྶ་ནེ་ན དུ་ཀྑ་སྶེ་ཝཱ་ཡཾ ཧེ་ཏུ, ནི་བྦཱ་ན་པྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་ན ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཧེ་ཏྭ་ཊྛོ, ཨ་ཏི་སུ་ཁུ་མ་ནི་རོ་དྷ་ད་སྶ་ནེ་ན ཨི་དྷ་མེ་ཝ ད་སྶ་ན་ནྟི ད་སྶ་ན་ཊྛོ, ཨ་དྷི་ཀ་པ་ཎ་སྶ དུ་ཀྑ་སྶ ད་སྶ་ནེ་ན ཨ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻ་ཊྛོ ཨཱ་ཝི་བྷཱུ་ཏོ. ཨེ་ཏེ ཨེ་ཝ ཙ པཱི་ལ༹་ནཱ་ད་ཡོ སོ་ལ༹་ས ཨཱ་ཀཱ་རཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི.

ཀཱ་མེ་ཧི ཝི་ཝེ་ཀ་ཊྛ་ཀཱ་ཡ་ཏཱ ཀཱ་ཡ་ཝི་ཝེ་ཀོ. ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་དཱི་ཧི ཝི་ཝི་ཏྟཱ ཨ་ཊྛ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཙི་ཏྟ་ཝི་ཝེ་ཀོ. ཨུ་པ་དྷཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ཕ་ལཱ་ནཱི་ཏི ཨུ་པ་དྷ་ཡོ, པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཀཱ་མ་ཁ་ནྡྷ་ཀི་ལེ་ས་ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ, ཏེ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཝི་ཝི་ཏྟཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ཨུ་པ་དྷི་ཝི་ཝེ་ཀོ ནཱ་མ.

ཨ་ན་ཏྟཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡ པ་ཊི་ལ་དྡྷོ དུ་ཀྑཱ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཧི ཙ པ་ཊི་ལ་དྡྷོ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ ཨཱ་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ སུ་ཉྙ་ཏ་ཨ་པྤ་ཎི་ཧི་ཏ་ཨ་ནི་མི་ཏྟ་ཝི་མོ་ཀྑས་ཉྙཾ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏི, ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཝི་མུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཧི ཨེ་ས ཝི་མོ་ཀྑོ་ཏི.

ཡ་ཐཱ ལོ་ཀེ ཨེ་ཀེ་ཀ་པ་ད་ཏོ ཨེ་ཀེ་ཀ་མ་ཀྑ་རཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘མེ་ཁ་ལཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. མེ་ཧ་ན་སྶཱཏི གུ་ཡ྄ཧ་པྤ་དེ་ས་སྶ. ཁ་སྶཱཏི ཨོ་ཀཱ་ས་སྶ.

ས་ཧ དེ་ཝེ་ཧཱིཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ས་ཧ དེ་ཝེ་ཧི ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ས་དེ་ཝ་ཀོ ལོ་ཀོ. ཏཾ ས་དེ་ཝ་ཀནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ས་དེ་ཝ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ་ནཱཏི ས་དེ་ཝ་ཀ-ས་དྡེ ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཋི་ཏ་དེ་ཝ་ཝ་ཙ་ནེ་ན. ཏ་སྶཱ་པི ས་དེ་ཝ་ཀ་པ་དེ ཨ་ནྟོ་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ ས་མུ་དཱ་ཡོ་པ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝོ་ཧཱ་རོ ཀ་ཏོ. ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཏེ་ན དེ་ཝ་ཝི་སི་ཊྛ་ལོ་ཀ་སྶེ་ཝ ག་ཧ་ཎ་ཏོ པ་ཉྩ་ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎཾ ན སི་ཡཱ, ཨེ་ཝཾ ཨུ་པ་རི་པི. ས་མཱ་ར་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ་ན མཱ་ར་ས་དྡེ་ན ཏེ་ན ས་ཧ་ཙ་རི་ཏཱ ས་བྦེ ཝ་ས་ཝ་ཏྟི་དེ་ཝཱ ཙ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཚ་ཊྛ་ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎ’’ནྟི. བྲ་ཧྨ་ཀཱ་ཡི་ཀཱ ནཱ་མ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་བྷཱུ་མི་ཀཱ. ཏེ ཨཱ་དི ཡེ་སཾ ཨཱ་རུ་པྤ་པ་རི་ཡ་ནྟཱ་ནཾ བྲ་ཧྨཱ་ནཾ ཏེ་སཾ བྲ་ཧྨཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ བྲ་ཧྨ་ཀཱ་ཡི་ཀཱ་དི་བྲ་ཧྨ་གྒ་ཧ་ཎཾ. ལོ་ཀ-ས་དྡ་སྶ ཨོ་ཀཱ་ས་ལོ་ཀཱ་དཱི་ན་མྤི སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ ས་ཏྟ་ལོ་ཀཱ་ཝེ་ཎི་ཀ་མེ་ཝ པ་ཛཱ་ག་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཛཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ས་ཏྟ་ལོ་ཀ་གྒ་ཧ་ཎ’’ནྟི. ས་དེ་ཝ་ཀཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨུ་པ་པ་ཏྟི་དེ་ཝཱ་ནཾ, ས་སྶ་མ་ཎ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝི་སུ་དྡྷི་དེ་ཝཱ་ན་ཉྩ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ས་མྨུ་ཏི་དེ་ཝ་ཨ་ཝ་སེ་ས་མ་ནུ་སྶ་གྒ་ཧ་ཎ’’ནྟི. ཏ་ཏྠ ས་མྨུ་ཏི་དེ་ཝཱ རཱ་ཛཱ་ནོ, ཨ་ཝ་སེ་ས་མ་ནུ་སྶཱ ས་མྨུ་ཏི་དེ་ཝ་ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ཧི ཨ་ཝ་སི་ཊྛཱ. ས་ཏྟ་ལོ་ཀཱ་ཝེ་ཎི་ཀ་སྶ པ་ཛཱ་ས་དྡ་སྶ ཝི་སུཾ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ས་དེ་ཝ་ཀཾ ལོ་ཀ་ནྟི ཨེ་ཏྠ ལོ་ཀ་ས་དྡ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཨོ་ཀཱ་ས་ལོ་ཀ་མེ་ཝ ནི་ཡ་མེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཱི་ཧི པ་དེ་ཧི ཨོ་ཀཱ་ས་ལོ་ཀོ’’ཏི. ཨི་ད་ཉྩ ས་དེ་ཝ་ཀཱ་དི་པ་ད་ཏྟ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་སྶ པ་དྷཱ་ན་ཏྠ་སྶ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨོ་ཀཱ་ས་ལོ་ཀ་ཝི་སེ་ས་ན་སྶ པ་ནེ་ཏྠ དེ་ཝ་མཱ་རཱ་དི་ས་ཏྟ་ལོ་ཀ་སྶཱ་པི ག་ཧ་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏོ ག་མྱ་མཱ་ན་ཏྟཱ ས་པུ་ཏྟོ ཨཱ་ག་ཏོ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པུ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ. ཨི་མ་སྨི་ཉྩ ན་ཡེ ས་དེ་ཝ་ཀཾ ས་མཱ་ར་ཀཾ ས་བྲ་ཧྨ་ཀཾ ཨོ་ཀཱ་ས་ལོ་ཀཾ ས་སྶ་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎིཾ ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཾ པ་ཛ་ཉྩཱ་ཏི ཙ-ཀཱ་རཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ, ཨོ་ཀཱ་ས་ས་ཏྟ་ལོ་ཀཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎེ་ན ཙེ་ཏྠ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ས་མྨུ་ཏི་ནི་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏོ ས་ངྑཱ་ར་ལོ་ཀོ་པི ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ག་ཧི་ཏོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. ཨ་པ་རེ པ་ན ‘‘ས་དེ་ཝ་ཀ་ནྟི་ཨཱ་དཱི་ཧི པ་ཉྩ་ཧི པ་དེ་ཧི ས་ཏྟ་ལོ་ཀོ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་བྷཱུ་ཏ་དེ་ཝཱ་དི་ཝི་སེ་ས་ནེ་ཧི ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏོ, ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཏ་དཱ་དྷཱ་རོ ཨོ་ཀཱ་ས་ལོ་ཀོ, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝི་ས་ཡོ ས་ངྑཱ་ར་ལོ་ཀོ ཙ ག་ཧི་ཏཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཏེ་ས་ཉྩ པ་ཛ་ནྟི ཨི་དཾ ལོ་ཀ་ས་དྡ་སྶ ཝི་སེ་ས་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ས་དེ་ཝ་ཀཾ པ་ཛཾ ལོ་ཀཾ…པེ… ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཾ པ་ཛཾ ལོ་ཀ་ནྟི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.

ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ལོ་ཀོ ག་ཧི་ཏོ པཱ་རི་སེ་ས་ཉཱ་ཡེ་ན ཨི་ཏ་རེ་སཾ པ་ད་ནྟ་རེ་ཧི ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. མཱ་ར་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཏ་པྤ་དྷཱ་ནཱ ཏཾ་ས་དི་སཱ ཙ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་དེ་ཝཱ ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཚ་ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝ་ལོ་ཀོ’’ཏི. ཁ་ཏྟི་ཡ་པ་རི་སཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ག་ཧ་པ་ཏི་ས་མ་ཎ་ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་མཱ་ར་བྲ་ཧྨ་པ་རི་སཱ་ཏི ཨི་མཱ་སུ ཨ་ཊྛ་སུ པ་རི་སཱ་སུ ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ པ་རི་སཱ་ནཾ ས་དེ་ཝ་ཀཱ་དི་པ་དེ་ཧི ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨི་དྷ ས་སྶ་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎི་ནྟི ཨི་མི་ནཱ ས་མ་ཎ་པ་རི་སཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་པ་རི་སཱ ཙ, ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶ་ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཁ་ཏྟི་ཡ་པ་རི་སཱ ག་ཧ་པ་ཏི་པ་རི་སཱ ཙ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏུ་པ་རི་ས་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི. ཏ་སྶ མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀོ ག་ཧི་ཏོ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠ མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀོཏི མ་ནུ་སྶ་ས་མཱུ་ཧོ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝ་སེ་ས་ས་བྦ་ས་ཏྟ་ལོ་ཀོ ཝཱ’’ཏི.

ཝི་ཀ་པྤ་ནྟ་རཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མྨུ་ཏི་དེ་ཝེ་ཧི ཝཱ ས་ཧ མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀོ’’ཏི. དེ་ཝ་པ་དེ་ན ས་མྨུ་ཏི་དེ་ཝཱ, ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་མ་ནུ་སྶ་པ་དེ་ཧི སེ་ས་མ་ནུ་སྶཱ ཙ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཝི་ཀ་པྤ་དྭ་ཡེ་པི མ་ནུ་སྶཾ པ་ཛཾ མ་ནུ་སྶིཾ པ་ཛ་ནྟི པ་ཛཱ-ས་དྡཾ མ་ནུ་སྶ-ས་དྡེ་ན ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཏཾ པུ་ན ས་ཧ དེ་ཝེ་ཧི ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ས་དེ་ཝཱ, པ་ཛཱ. ས་དེ་ཝཱ ཙ སཱ མ་ནུ་སྶཱ ཙཱ་ཏི ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ, ཏཾ ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཾ པ་ཛཾ. པུ་ན ཀིཾ བྷཱུ་ཏཾ ས་སྶ་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎི་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཡ་ཐཱ པ་ཛཱ་ས་དྡེ་ན མ་ནུ་སྶཱ་ན་ཉྙེ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ སི་ཡཱ, ཏ་ཐཱ ནི་བྦ་ཙ་ནཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ཨི་ཏ་ར་ཐཱ མ་ནུ་སྶཱ་ན་ཉྙེ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ ན ས་མྤ་ཛྫ་ཏི ས་བྦ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཉྙ་པ་ད་ཏྠ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི མ་ནུ་སྶ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ. ཨི་དཱ་ནི པ་ཛ་ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཝ་སེ་ས་ནཱ་གཱ་དི་ས་ཏྟེ་པི ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝ་སེ་ས་ས་བྦ་ས་ཏྟ་ལོ་ཀོ ཝཱ’’ཏི. ཨེ་ཏྠཱ་པི ཙ་ཏུ་པ་རི་ས་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝ་སེ་ས་ས་བྦ་ས་ཏྟ་ལོ་ཀོ ས་མྨུ་ཏི་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་ཧི ཝཱ ས་ཧ ཨ་ཝ་སེ་ས་ས་བྦ་ས་ཏྟ་ལོ་ཀོ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.

ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ བྷཱ་ག་སོ ལོ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨེ་ཀེ་ཀ་པ་དེ་ན ཨ་བྷཱ་ག་སོ ས་བྦ་ལོ་ཀཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎ་པ་ཀྑེ་པི ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཝི་སེ་ས་ན་སྶ ས་པྥ་ལ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨ་པི ཙེ་ཏྠཱཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏོཏི ཨུ་ཀྐ་ཊྛཱ་ནཾ དེ་ཝ་ག་ཏི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ནཾ པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཝ་སེ་ན ཛཱ་ན་ན་ཝ་སེ་ན ཀི་ཏྟི་ས་དྡོ ས་ཡཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་བྷཱུ་ཏེ་ན ས་དེ་ཝ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཏཾ སུ་ཎ་ནྟཱ་ནཾ སཱ་ཝེ་ནྟོ ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཏོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཀྐ་མོཏི ཨ་ཏྠཱ་ན་ཉྩེ་ཝ པ་དཱ་ན་ཉྩ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷཱ་ན་ཀྐ་མོ, ཛཱ་ན་ན་ཀྐ་མོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཏི ཡ-ཀཱ་ར་ལོ་པེ་ན ནི་དྡེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡཱ’’ཏི. ས་མ་ནྟ་བྷ་དྲ་ཀ་ཏྟཱཏི ས་བྦ་བྷཱ་གེ་ཧི སུ་ནྡ་ར་ཏྟཱ. སཱ་ས་ན་དྷ་མྨོཏི པ་ཊི་པ་ཏྟི་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སཱ་ས་ན་སྶ པ་ཀཱ་ས་ཀོ པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨོ. བུ་དྡྷ་སུ་བོ་དྷི་ཏ་ཏཱ་ཡཱཏི ཨི་དཾ ཏི་ཀཾ དྷ་མྨ་སྶ ཧེ་ཏུ་ས་རཱུ་པ་ཕ་ལ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ ནཱ་ཐ་པ་བྷ་ཝ་ཏྟི་ཀ་མྤི. མ་ཛ྄ཛྷེ ཏི་ཀ་དྭ་ཡཾ ཕ་ལ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཀི་ཙྩ་སུ་དྡྷི་ཡཱཏི དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་སུ་ཏ་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟཱ་ནཾ སུ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏ་ཀི་ཙྩ་སུ་དྡྷི་ཡཱ.

ཨི་དཱ་ནི ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎཱ་དི་པྤ་ཀཱ་ར་མེ་ཝ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ བྷ་ག་ཝཱ སོ་ཏཱུ་ནཾ ཡཾ སཱ་ས་ན་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཉྩ པ་ཀཱ་སེ་ཏི, ཏ་པྤ་ཀཱ་ས་ཀ་སྶ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་པ་ད་སྶ སཱ་ཏྠནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི པ་དཱ་ནི ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ན དྷ་མྨ་པ་ད་སྶཱ་ཏི ད་སྶ་ན་མུ་ཁེ་ན ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཏོ ཨ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུ་ཀཱ་མོ སཱ་ཏྠཾ ས་བྱ་ཉྫ་ན་ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ པ་ནཱཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཏི་སྶོ སི་ཀྑཱ ས་ཀ་ལོ ཙ ཏ་ནྟི་དྷ་མྨོ སཱ་ས་ན་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ནཱ་མ. བྷ་ག་ཝཱ ཧི དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ སཱི་ལཱ་དི་ཀེ ཝི་ཡ ཏ་པྤ་ཀཱ་ས་ཀཾ ཏ་ནྟི་དྷ་མྨ་མྤི པ་ཀཱ་སེ་ཏི ཨེ་ཝ ས་དྡ་ཏྠ་ས་མུ་དཱ་ཡ་ཏྟཱ པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨ་སྶ. ཡ་ཐཱ་ནུ་རཱུ་པནྟི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ. སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཉྷི སཱ་ས་ན་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཉྩ ཨ་ཏྠ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་མྤ་ནྣ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ, ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ཨ་དྷི་ག་ནྟ་བྦ་ཝི་སེ་ས་ས་ངྑཱ་ཏ་ཨ་ཏྠ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ས་ཧ ཨ་ཏྠེ་ན པ་ཡོ་ཛ་ནེ་ན ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི སཱ་ཏྠ་མེ་ཝ, ན ཏུ ས་བྱ་ཉྫ་ནཾ, ཏ་ནྟི་དྷ་མྨ་ས་ངྑཱ་ཏཾ སཱ་ས་ན་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན ཨ་ཏྠེ་ན སཱ་ཏྠཾ ས་བྱ་ཉྫ་ན་ཉྩ. ཀི་རཱ་ཏཱ་དི་མི་ལ་ཀྑ་ཝ་ཙ་ནཱ་ན་མྤི སཱ་ཏྠ་ས་བྱ་ཉྫ་ན་ཏྟེ ས་མཱ་ནེ་པི ཝི་སི་ཊྛ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་ཡོ་གཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ས་ཧ་ཏྠོ དེ་ཝ་ད་ཏྟོ ས་ཝི་ཏྟོ་ཏི་ཨཱ་དི ཝི་ཡ ‘‘སཱ་ཏྠཾ ས་བྱ་ཉྫ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྠ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ སཱ་ཏྠཾ, བྱ་ཉྫ་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་བྱ་ཉྫ་ན’’ནྟི. ཏ་ཏྠ ཡཾ ཨ་ཏྠཾ སུ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟཱ ས་བྦ་དུ་ཀྑ་ཀྑ་ཡཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟི, ཏ་སྶ ཏཱ་དི་ས་ས་མྤ་ཏྟི ཨ་ཏྠ་ས་མྤ་ཏྟི ནཱ་མ, ས་མྤ་ནྣ་ཏྠ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྱ་ཉྫ་ན་ས་མྤ་ཏྟི ནཱ་མ སི་ཐི་ལ་དྷ་ནི་ཏཱ་དི་བྱ་ཉྫ་ན་པ་རི་པུ་ཎྞཱ་ཡ མཱ་ག་དྷི་ཀཱ་ཡ ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི་ཡཱ ག་མྦྷཱི་ར་མྤི ཨ་ཏྠཾ ཨུ་ཏྟཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ ས་མྤ་ནྣ་བྱ་ཉྫ་ན་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨི་དཱ་ནི ནེ་ཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ན་ཡེ་ནཱཔི (ནེ་ཏྟི ༤ དྭཱ་ད་ས་པ་ད) ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ས་ངྐཱ་ས་ནཱཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཀཱ་སཱི་ཡ་ཏི དཱི་པཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ས་ངྐཱ་ས་ནནྟི ཀ་མྨ་སཱ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ, ཨེ་ཝཾ སེ་སེ་སུ་པི. པ་ཋ་མཾ ཀཱ་ས་ནཾ པ་ཀཱ་ས་ནཾ. ཨུ་བྷ་ཡ་མྤེ་ཏཾ ཨུ་དྡེ་ས་ཏྠ་ཝ་ཙ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཝ་ཙ་ནཾ. ས་ཀིཾ ཝུ་ཏྟ་སྶ པུ་ན ཝ་ཙ་ན་ཉྩ ཝི་ཝ་ར་ཎ་ཝི་བྷ་ཛ་ནཱ་ནི. ཨུ་བྷ་ཡ་མྤེ་ཏཾ ནི་དྡེ་ས་ཏྠ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཝི་ཝ་ཊ་སྶ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏ་རཱ་བྷི་དྷཱ་ནཾ ཝི་བྷ་ཏྟ་སྶ ཙ པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཉཱ་པ་ནཾ ཨུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཀ་ར་ཎ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡོ. ཨུ་བྷ་ཡ་མྤེ་ཏཾ པ་ཊི་ནི་དྡེ་ས་ཏྠ་ཝ་ཙ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཏྠ་པ་ད་ས་མཱ་ཡོ་ག་ཏོཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ནི ཨེ་ཝ ཚ པ་དཱ་ནི པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཏྠ་ཝི་བྷཱ་ག་ཏྟཱ ཨ་ཏྠ་པ་དཱ་ནི, ཏེ་ཧི ས་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་པ་རི་ཡོ་སི་ཏེ པ་དེ ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་ག་ཏ་ཝ་ཎྞོ ཨ་ཀྑ་རཾ, ཨེ་ཀ་ཀྑ་རཾ, པ་དཾ ཝཱ ཨ་ཀྑ་རཾ. ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡ་ནྟཾ པ་དཾ. པ་དཱ་བྷི་ཧི་ཏཾ ཨ་ཏྠཾ བྱ་ཉྫེ་ཏཱི་ཏི བྱ་ཉྫ་ནཾ, ཝཱ་ཀྱཾ. ཀ་ཐི་ཏ་སྶེ་ཝ་ཏྠ་སྶ ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷེ་ན ཝི་བྷཱ་ག་ཀ་ར་ཎཾ ཨཱ་ཀཱ་རོ ནཱ་མ. ཨཱ་ཀཱ་རཱ་བྷི་ཧི་ཏ་སྶ ནི་བྦ་ཙ་ནཾ ནི་རུ་ཏྟི. ནི་བྦ་ཙ་ན་ཏྠ་ཝི་ཏྠཱ་རོ ནི་དྡེ་སོ. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ཨ་ཀྑ་རེ་ཧི ས་ངྐཱ་སེ་ཏི, པ་དེ་ཧི པ་ཀཱ་སེ་ཏི, བྱ་ཉྫ་ནེ་ཧི ཝི་ཝ་ར་ཏི, ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཝི་བྷ་ཛ་ཏི, ནི་རུ་ཏྟཱི་ཧི ཨུ་ཏྟཱ་ནིཾ ཀ་རོ་ཏི, ནི་དྡེ་སེ་ཧི པ་ཉྙ་པེ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ས་ངྐཱ་ས་ན་པ་ཀཱ་ས་ན་ས་ངྑ་ཨཱ་ཏ་ཨུ་དྡེ་ས་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀཱ་ནི ཝ་ཙ་ནཱ་ནི ཨ་ཀྑ་ར་པ་དཱ་ནི ནཱ་མ. ཝི་ཝ་ར་ཎ་ཝི་བྷ་ཛ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་ནི་དྡེ་ས་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀཱ་ནི ཝ་ཙ་ནཱ་ནི བྱ་ཉྫ་ནཱ་ཀཱ་རཱ ནཱ་མ. ཨུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཀ་ར་ཎ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏ་པ་ཊི་ནི་དྡེ་ས་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀཱ་ནི ཝ་ཙ་ནཱ་ནི ནི་རུ་ཏྟི་ནི་དྡེ་སཱ ནཱ་མ, ཏེ་སཾ ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་བྱ་ཉྫ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ.

ཨ་ཏྠ་ག་མྦྷཱི་ར་ཏཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ཏྠོ ནཱ་མ ཏ་ནྟི་ཨ་ཏྠོ, ཧེ་ཏུ་ཕ་ལཾ ཝཱ. དྷ་མྨོ ནཱ་མ ཏ་ནྟི, ཧེ་ཏུ ཝཱ. དེ་ས་ནཱ ནཱ་མ ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨཾ དྷ་མྨཱ་བྷི་ལཱ་པོ. པ་ཊི་ཝེ་དྷོ ནཱ་མ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨ་ཏྠཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཱ་ཝ་བོ་དྷོ. ཏེ པ་ནེ་ཏེ ཨ་ཏྠཱ་ད་ཡོ ཡ་སྨཱ ས་སཱ་དཱི་ཧི ཝི་ཡ མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡོ མ་ནྡ་བུ་དྡྷཱི་ཧི དུ་ཀྑོ་གཱ་ཧཱ ཨ་ལ་བྦྷ་ནེ་ཡྻ་པ་ཏི་ཊྛཱ ཙ, ཏ་སྨཱ ག་མྦྷཱི་རཱ. ཏེ་སུ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སྶཱ་པི ཨ་ཏྠ་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཏྠ་ས་བྷཱ་ག་ཏྟཱ ཙ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཏྠ་ག་མྦྷཱི་ར་ཏཱ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ག་མྦྷཱི་ར་ཏཱ་ཧི སཱ་ཏྠ’’ནྟི. དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་ཏྟེ་པི ས་ཡཾ བྱ་ཉྫ་ན་རཱུ་པ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དྷ་མྨ་ག་མྦྷཱི་ར་ཏཱ་དེ་ས་ནཱ་ག་མྦྷཱི་ར་ཏཱ་ཧི ས་བྱ་ཉྫ་ན’’ནྟི. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨ་ཏྠཱ་དཱི་སུ པ་བྷེ་ད་ག་ཏཱ་ནི ཉཱ་ཎཱ་ནི ཨ་ཏྠ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱད་ཡོ. ཏ་ཏྠ ནི་རུ་ཏྟཱིཏི ཏ་ནྟི་པ་དཱ་ནཾ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཝ་ཙ་ནཾ, ནི་བྦ་ཙ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏཱི་སུ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་སུ ཉཱ་ཎཾ པ་ཊི་བྷཱ་ན་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ. ལོ་ཀི་ཡཱ ས་དྡྷེ་ཡྻ་ཝ་ཙ་ན་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠེ་སུ པ་སཱི་ད་ནྟི, ན ཨ་ཏྠ་མུ་ཁེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ས་དྡྷེ་ཡྻ་ཏོཏི་ཨཱ་དི. ཀེ་ཝ་ལས་དྡོ ས་ཀ་ལཱ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཀ་ལ་པ་རི་པུ་ཎྞ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི. བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ-ས་དྡོ ཨི་དྷ སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡ་ས་ངྒ་ཧཾ ས་ཀ་ལཾ སཱ་ས་ནཾ དཱི་པེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱཏི་ཨཱ་དི.

ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཨ་པ་རེ་ནཱ་པི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ཨ་པི ཙཱཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ས་ནི་དཱ་ནནྟི དེ་ས་ཀཱ་ལཱ་དི་དཱི་པ་ཀེ་ན ནི་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ནེ་ན ས་ནི་དཱ་ནཾ. ས་ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཀནྟི ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ཡུ་ཏྟི་ཡུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ པཱ་ལི༹་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཀྐ་མོ – ‘‘ཝེ་ར་ཉྫོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ས་མ་ཎོ ཁ་ལུ བྷོ…པེ… ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི ཙ, ‘‘ཏཾ ཁོ པ་ན བྷ་ཝ་ནྟཾ གོ་ཏ་མཾ ‘ཨི་ཏི་པི སོ…པེ… པ་ཝེ་དེ་ཏཱི’ཏི ཨེ་ཝཾ ཀ་ལྱཱ་ཎོ ཀི་ཏྟི་ས་དྡོ ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཏོ’’ཏི ཙ, ‘‘སོ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི…པེ… པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ, དེ་སེ་ནྟོ ཙ སཱ་ཏྠ་ས་བྱ་ཉྫ་ནཱ་དི་གུ་ཎ་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏཱི’’ཏི ཙ, ‘‘སཱ་དྷུ ཁོ པ་ན ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཾ ད་སྶ་ནཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཙ ཨ་སྶོ་སི, སུ་ཏྭཱ ཙ ཨ་ཐ ཁོ ཝེ་ར་ཉྫོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མཱི་ཏི.

ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཀི་ཉྩཱ་པི ‘‘ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་མྤི སཱ་དྷུ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཐ ཁོ ཝེ་ར་ཉྫོ…པེ… ཨུ་པ་ས་ངྐ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ སཱ་དྷུ ཁོ པ་ནཱ་ཏི་ཨཱ་དི་པཱ་ཋ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏཱི་ཏི པ་དཱ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ ཨ་སྶོ་སཱི་ཏི པ་དཾ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ ཝི་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི ‘‘སཱ་དྷུ ཁོ པ་ན ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཾ ད་སྶ་ནཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠེ་ན ཨི་ཏི-ས་དྡེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་ན ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡ་སྶ ཨ་ད་སྶ་ན་ཏོ ཙ ཨ་ཐ ཁོ ཝེ་ར་ཉྫོ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀ་ཏྟ་བྦ་ནྟ་ར་ད་སྶ་ན་མུ་ཁེ་ན པཱ་ལི༹་ཡཱ པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རེ པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ཙ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ‘‘སཱ་དྷུ ཁོ པ་ན ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཾ ད་སྶ་ནཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནཱ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ ཨ་སྶོ་སཱི་ཏི པ་དཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷ་ནཾ ཡུ་ཏྟཾ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཧི བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནཱ སུ་ཏ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན་ཧེ་ཏུ་ད་སྶ་ན་མུ་ཁེ་ན ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་མྤི སཱ་དྷུ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ཀ་ཏྭཱཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ.

༢. སཱི་ཏོ་ད་ཀཾ ཝི་ཡ ཨུ་ཎྷོ་ད་ཀེ་ནཱཏི ཨི་དཾ ཨུ་ཀྐ་མེ་ན མུ་ཁཱ་རུ་ལ༹ྷ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ནུ་པ་ས་ནྟ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶེ་ཝ ཨུ་ཎྷོ་ད་ཀཾ ཝི་ཡ སཱི་ཏོ་ད་ཀེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ, ཉཱ་ཎ་ཏེ་ཛ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཝཱ བྷ་ག་ཝཱ ཨུ་ཎྷོ་ད་ཀོ་པ་མོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཏ་བྦི་ར་ཧི་ཏཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ སཱི་ཏོ་ད་ཀཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝནྟི ས་མྨོ་ད་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨེ་ཀ་རཱུ་པ་ཏཾ. ཡཱ་ཡཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཡཱ་ཡ ཀ་ཐཱ་ཡ ས་མྨོ་དི བྲཱ་ཧྨ་ཎོ, ཏཾ ས་མྨོ་ད་ནཱི་ཡཾ ཀ་ཐ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏྠ ཁ་མ་ནཱི་ཡནྟི དུ་ཀྑ་བ་ཧུ་ལཾ ཨི་དཾ ས་རཱི་རཾ, ཀ་ཙྩི ཁ་མི་ཏུཾ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻཾ. ཡཱ་པ་ནཱི་ཡནྟི ཙི་ར་པྤ་བ་ནྡྷ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཡཱ་པ་ནཱ་ཡ ཡཱ་པེ་ཏུཾ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻཾ. རོ་གཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་པྤཱ་བཱ་དྷཾ. དུ་ཀྑ་ཛཱི་ཝི་ཏཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་པྤཱ་ཏ་ངྐཾ. ཏཾ་ཏཾ་ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡ ལ་ཧུཾ ཨ་ཀི་ཙྪེ་ན ཨུ་ཊྛཱ་ཏུཾ ཡོ་གྒ་ཏཱ་ཡ ལ་ཧུ་ཊྛཱ་ནཾ. བ་ལནྟི ས་རཱི་ར་སྶ ས་བྦ་ཀི་ཙྩ་ཀྑ་མཾ བ་ལཾ ཀ་ཙྩི ཨ་ཏྠཱི་ཏི པུ་ཙྪ་ཏི. ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རོཏི སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རོ. ས་ར་ཎཱི་ཡ་མེ་ཝ དཱི་གྷཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘སཱ་ར་ཎཱི་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་རི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ སཱ་ར་ཎཱི་ཡ’’ནྟི. པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ཧཱིཏི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི.

བྷཱ་ཝོ་ཏི ཀི་རི་ཡཱ, ཏ་སྨིཾ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ ན་པུཾ་ས་ཀ-ས་དྡོ བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀ་ནི་དྡེ་སོ ནཱ་མ, ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་སེ་ས་ན་ས་དྡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཀ་མ་ནྟེ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨ་ནྟེ ཡུ་ཏྟ་པྤ་དེ་སེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཁ་ཎྜི་ཙྩཱ་དི་བྷཱ་ཝནྟི ཁ་ཎྜི་ཏ་ད་ནྟ་པ་ལི་ཏ་ཀེ་སཱ་དི་བྷཱ་ཝཾ. རཱ་ཛ་པ་རི་ཝ་ཊྚེཏི རཱ་ཛཱུ་ནཾ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནཾ, པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པུ་རཱ་ཏ་ནུ་ཙྩ་ཀུ་ལ་པྤ་སུ་ཏ་ཏཱ་ཡ ཛི་ཎྞ་ཏཱ, ན ཝ་ཡ་སཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙི་ར་ཀཱ་ལ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ཀུ་ལ་ནྭ་ཡེ’’ཏི. ཝི་བྷ་ཝཱ་ནཾ མ་ཧ་ནྟ་ཏྟཾ ལཱ་ཏི ག་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི མ་ཧ་ལླ་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་བྷ་ཝ་མ་ཧ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ’’ཏི. ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ ནཱ་མ ཨ་ཏྠེཏི པ་ཀ་ཏི་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ ཨ་ཏྠེ. ན ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏི ཝཱ་ཏི ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏ་བྦ་ནྟི ན ས་ལླ་ཀྑེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་པ་ཀ་ཏི་ཀོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. རཱུ་པཾ ནི་ཙྩཾ ཝཱ ཨ་ནི་ཙྩཾ ཝཱ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ནི་ཙྩ་པ་ཀ་ཏི་ཀཾ ཨ་ནི་ཙྩ་པ་ཀ་ཏི་ཀཾ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནི་ཙྩཾ ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ཝཱ-ས་དྡོ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠོ.

ས་མྤ་ཏི་ཛཱ་ཏོཏི མུ་ཧུ་ཏྟ་ཛཱ་ཏོ, ཛཱ་ཏ་ས་མ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཏྟ་པ་ད་ཝཱི་ཏི་ཧཱ་རེ་ན ག་ནྟྭཱ…པེ… ཨོ་ལོ་ཀེ་སཱིཏི ཨེ་ཏྠ དྭཱ་རཾ པི་དྷཱ་ཡ ནི་ཀྑ་ནྟོ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ག་མ་ན་ཏོ པུ་རེ ཀ་ཏ་མྤི ཨོ་ལོ་ཀ་ནཾ པ་ཙྪཱ ཀ་ཏཾ ཝི་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨོ་ལོ་ཀེ་སིནྟི ཙ ལོ་ཀ་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡེ ཛཱ་ཏེ མཾ་ས་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཝོ་ལོ་ཀེ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་ཊྛོཏི པ་ས་ཏྠ་ཏ་རོ. པ་ཏི་མཱ་ནེ་སཱིཏི པཱུ་ཛེ་སི. ཨཱ་ས་བྷིནྟི ཨུ་ཏྟ་མཾ.

༣. ཏཾ ཝ་ཙ་ནནྟི ནཱ་ཧཾ ཏཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཉྙཱ་ཡ ས་ཎྛ་ཧེ་ཡྻཱཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧེ་ཡྻ. ཛཱ་ཏི་ཝ་སེ་ནཱཏི ཁ་ཏྟི་ཡཱ་དི་ཛཱ་ཏི་ཝ་སེ་ན. ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནཱཏི དེ་ཝེ་སུ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན. ཨཱ་ཝི་ཉྪ་ནྟཱིཏི ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ནྟི. ཡ་སྶ ཨ་བྷི་ཝཱ་དཱ་དི་ཀ་ར་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ སཱ་མ་གྒི་ར་ས་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏི ཨ་བྷཱ་ཝཾ མ་ཉྙ་མཱ་ནོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ‘‘ཨ་ར་ས་རཱུ་པོ’’ཏི ཨཱ་ཧ, ཏ་བྦི་དྷུ་ར་སྶ རཱུ་པ་ཏ་ཎྷཱ་དི་ཀ་སྶེ་ཝ སཱ་མ་གྒི་ར་ས་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཨ་ར་ས་རཱུ་པོ’’ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ སཱ་མ་གྒི་ར་ས་ས་དྡ་སྶ རཱུ་པ་ར་སཱ་དཱི་སུ ཝ་ཏྟ་ན་པྤ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ཝ་ཏྠཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དཱིཏི་ཨཱ་དི.

ཏཱ་ལཱ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏཱཏི ཨུ་ཙྪི་ནྣ་མཱུ་ལཱ་ནཾ ཏཱ་ལཱ་ནཾ ཝ་ཏྠུ ཝི་ཡ ནེ་སཾ རཱུ་པ་ར་སཱ་དཱི་ནཾ ཝ་ཏྠུ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནཾ ཀ་ཏ་ནྟི ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ མ་ཛ྄ཛྷེ་པ་ད་ལོ་པཾ དཱི་གྷ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ནི་དྡེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ཏཱ་ལ་ཝ་ཏྠུ ཝི་ཡཱཏི་ཨཱ་དི. ཏཱ་ལ་ཝ་ཏྠུ ཝི་ཡ ཡེ་སཾ ཝ་ཏྠུ ཀ་ཏཾ ཏེ ཏཱ་ལཱ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏཱ་ཏི ཝི་སེ་ས་ན་སྶ པ་ར་ནི་པཱ་ཏོ ད་ཊྛ་བྦོ, ཀ་ཏ་ཏཱ་ལ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ་ཏྠ་ཀ་ཙྪི་ནྣ་ཏཱ་ལོ་ཡེ་ཝ པ་ཏྟ་ཕ་ལཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཝ་ཏྠཱུ་ཏི ཏཱ་ལཱ་ཝ་ཏྠུ, ཏཾ ཝི་ཡ ཡེ་སཾ ཝ་ཏྠུ ཀ་ཏཾ ཏེ རཱུ་པ་ར་སཱ་ད་ཡོ ཏཱ་ལཱ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏཱ, ཨ་ཡཾ ཨ་ཉྙ་པ་ད་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠ་གྒཱ་ཧོ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན སུ་ག་མོ་ཏི ཝི་སེ་ས་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ཏྠ་ཀ་ཙྪི་ནྣ་ཏཱ་ལོ ཝི་ཡ ཀ་ཏཱ’’ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྩ མ་ཏྠ་ཀ་ས་དི་སེ་སུ རཱུ་པ་ར་སཱ་དཱི་སུ རཱ་གེ་སུ ཚི་ནྣེ་སུ་པི ཏ་བྦ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཏཱ་ལཱ་ཝ་ཏྠུ་ས་དི་ས་སྶ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་སྶ ཡཱ་ཝ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་པ་པ་ནྣ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཡ་ཐཱ་རུ་ཏ་ཏོ པ་ན ཝི་སེ་ས་ན་ས་མཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠེ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ རཱུ་པ་ར་སཱ་དཱི་ནཾ ཏཱ་ལཱ་ཝ་ཏྠུ་ས་དི་ས་ཏཱ་ཡ ཋཱ་ནཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཡཾ པ་ན སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཾ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༡.༣) ཨེ་ཏཾ དོ་སཾ པ་རི་ཧ་རི་ཏུཾ རཱུ་པ་ར་སཱ་དཱི་ནཾ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ཏྟཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཏེ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ པ་ཧཱི་ནཱ་ཏི་ཨཱ་དི་པཱ་ལི༹་ཡཱ, ཀཱ་མ་སུ་ཁ་སྶཱ་ད་ས་ངྑཱ་ཏཱ རཱུ་པ་ར་སཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཙ ན ས་མེ་ཏི, ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ་ན་མྤི ཡཱ་ཝ པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཱ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཕ་ལུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ ཏེ་སཾ མ་ཏྠ་ཀ་ཙྪི་ནྣ་ཏཱ་ལ་ས་དི་ས་ཏཱ་པི ན ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཐ ཝཱ མ་ཏྠ་ཀ་ཙྪི་ནྣ་ཏཱ་ལ་སྶ ཋི་ཏཾ ཨ་ཊྛི་ཏ་ཉྩ ཨ་མ་ན་སི་ཀ་ཏྭཱ པུ་ན ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཏཱ་ས་དི་ས་མ་ཏྟཾ ཨུ་པ་མེ་ཏྭཱ ཏཱ་ལཱ་ཝ་ཏྠུ ཝི་ཡ ཀ་ཏཱ་ཏི ཝི་སེ་ས་ན་ས་མཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠ་གྒ་ཧ་ཎེ་པི ན ཀོ་ཙི དོ་སོ. ཨ་ནུ-ས་དྡོ པ་ཙྪཱ་ཏི ཨ་ཏྠེ ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ པ་ཙྪཱ་བྷཱ་ཝོ ན ཧོ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ནུ ཨ་བྷཱ་ཝཾ ག་ཏཱཏི པ་ཙྪཱ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷཱ་ཝཾ ག་ཏཱ. ཨ་ན་ཙྪ་རི་ཡཱཏི ཨ་ནུ ཨ་ནུ ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ཝི་མྷ་ཡ་ཀ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཉྩ ཁོ ཏྭཾ ཝ་དེ་སཱིཏི ཡཾ ཝ་ནྡ་ནཱ་དི་སཱ་མ་གྒཱི་ར་སཱ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ར་ས་རཱུ་པ་ཏཱ་ཡ ཝ་དེ་སི, ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ན ཝི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

༤. ས་ནྡྷཱ་ཡ བྷཱ་སི་ཏ་མ་ཏྠནྟི ཡཾ ཨ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ནི་བྦྷོ་གོ བྷ་ཝཾ གོ་ཏ་མོ་ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ, བྷ་ག་ཝཱ ཙ ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ནི་བྦྷོ་ག་ཏཱ་དིཾ ཨ་ཏྟ་ནི ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ བྷཱ་སི་ཏ་མ་ཏྠཾ.

༥. ཀུ་ལ་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་ར་ཀ་མྨནྟི ཀུ་ལཱ་ཙཱ་ར་ཀ་མྨཾ. ཀཱ་ཡ་ཏོ ཀཱ་ཡ་དྭཱ་ར་ཏོ པ་ཝ་ཏྟཾ དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ. ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་ཧི་ཏཱཏི ཨ་ནེ་ཀ་པྤ་ཀཱ་རཱ.

༦. པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎི་ཀ་རཱ་ག་སྶཱཏི རཱུ་པཱ་དཱི་སུ པ་ཉྩ་སུ ཀཱ་མ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ས་ངྒ་ཝ་སེ་ན ནི་ཡུ་ཏྟ་སྶ ཀཱ་མ་རཱ་ག་སྶ, ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ནཱ་གཱ་མཱི་ནཾ ཝ་ཏྠཱ་བྷ་ར་ཎཱ་དཱི་སུ ས་ངྒ་ནི་ཀ་ནྟི་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀཱ་མ་རཱ་ག་སྶ ཀཱ་མ་རཱ་ག་ཏཱ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི ཏ་སྶ རཱུ་པ་རཱ་གཱ་དཱི་སུ ས་ངྒ་ཧ་ཏོ. ཨ་ཝ་སེ་སཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ནཾ པ་ཋ་མེ་ན མ་གྒེ་ན, སེ་སཱ་ནཾ ཙ་ཏཱུ་ཧི་པི ཨུ་ཙྪེ་དཾ ཝ་ད་ཏི, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ་ནུ་རཱུ་པ’’ནྟི.

༧. ཛི་གུ་ཙྪ་ཏི མ་ཉྙེཏི ཛི་གུ་ཙྪ་ཏི ཝི་ཡ, ‘‘ཛི་གུ་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཝཱ ས་ལླ་ཀྑེ་མི. ཨ་ཀོ་ས་ལླ་ས་མྦྷཱུ་ཏ་ཊྛེ་ནཱཏི ཨ་ཉྙཱ་ཎ་ས་མྦྷཱུ་ཏ་ཊྛེ་ན.

༨-༡༠. ཏ་ཏྲཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་སུ དྭཱི་སུ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤེ་སུ. པ་ཊི་ས་ནྡྷི་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་པི ཨི་དྷ ག་བྦྷ་ས་དྡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དེ་ཝ་ལོ་ཀ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་པ་ཊི་ལཱ་བྷཱ་ཡཱ’’ཏི. ཨ་པུ་ན་བྦྷ་ཝ་བྷཱུ་ཏཱཏི ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟི.

༡༡. དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏུནྟི ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ. ཏ་ཉྷི དྷ་མྨེ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ དྷཱ་རེ་ཏི ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ཏཱི་ཏི ‘‘དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏཱུ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་ས་པྤ་ཏྟོཏི ཨ་བྷི་རུ་ཙི་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ དེ་སེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠ་ཏཱ དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་སོ, ཏཾ པ་ཏྟོ. ཀ་རུ་ཎཱ་ཝི་པྥཱ་རནྟི ས་བྦ་ས་ཏྟེ་སུ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཕ་ར་ཎཾ. ཏཱ་དི་གུ་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎ་མེ་ཝ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཐ་ཝཱི་ས་མ་ཙི་ཏྟ་ཏ’’ནྟི. ཏ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཨ་ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཀུ་པྤ་དྷ་མྨ་ཏཱ. ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཨ་ནུ་ག་ཏནྟི ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཨ་ནུ་བ་དྡྷཾ. ཛ་རཱ་ཡ ཨ་ནུ་ས་ཊནྟི ཛ་རཱ་ཡ པ་ལི་ཝེ་ཋི་ཏཾ. ཝ་ཊྚ་ཁཱ་ཎུ་བྷཱུ་ཏནྟི ཝ་ཊྚ་ཏོ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ ཝ་ཊྚེ ནི་ཙྩ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ཋི་ཏཾ ཁཱ་ཎུ ཝི་ཡ བྷཱུ་ཏཾ. ཛཱ་ཏཱ་ནཾ མ་ཙྩཱ་ནཾ ནི་ཙྩཾ མ་ར་ཎ་ཏོ བྷ་ཡ་ནྟི ཨཱ་ཧ ཨ་ཛྫ མ་རི་ཏྭཱཏི་ཨཱ་དི. ཨ་པྤ་ཊི་ས་མཾ པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་བྷཱ་ཝནྟི ཨ་ས་དི་སཾ ཨ་རི་ཡཱ་ཡ ཛཱ་ཏི་ཡཱ པ་ཋ་མ་ཛཱ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ, ས་བྦ་ཛེ་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.

‘‘ཨ་པཱི’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘པཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟོ པི-ས་དྡོ ཝི་སུཾ ཨ་ཏྠི ནི་པཱ་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ས་མྨཱ ཨ་དྷི་ས་ཡི་ཏཱ་ནཱིཏི པཱ་དཱ་དཱི་ཧི ཨུ་པ་གྷཱ་ཏཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟི་ཡཱ ས་མྨ་དེ་ཝ ཨུ་པ་རི ས་ཡི་ཏཱ་ནི, ཨ་ཀ་མྨ་ཀ་སྶཱ་པི ས་ཡ་ཏི་དྷཱ་ཏུ་ནོ ཨ་དྷི་པུ་བྦ་ཏཱ་ཡ ས་ཀ་མྨ་ཀ་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. ན་ཁ་སི་ཁཱཏི ན་ཁ་གྒཱ་ནི. ས་ཀུ་ཎཱ་ནཾ པ་ཀྑཱ ཧ་ཏྠ་པཱ་ད་ཊྛཱ་ནི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ངྐུ་ཊི་ཏ་ཧ་ཏྠ་པཱ་དཱ’’ཏི. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨཱ་ལོ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ. ནི་ཀྑ་མ་ནྟཱ་ནནྟི ནི་ཀྑ་མ་ནྟེ་སུ, ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ ཧེ་ཏཾ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཎྜ་ཀོ་སནྟི ཨ་ཎྜ་ཀ་པཱ་ལཾ.

ལོ་ཀོ་ཡེ་ཝ ལོ་ཀ་ས་ནྣི་ཝཱ་སོ. ཨ་བུ་ཛ྄ཛྷི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི རུ་ཀྑོ བོ་དྷི, ས་ཡཾ བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, བུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི ཝཱ ཏེ་ནཱ་ཏི མ་གྒོ་པི ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་མྤི བོ་དྷི. བུ་ཛ྄ཛྷཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ནི་བྦཱ་ནཾ བོ་དྷི. ཨ་ནྟ་རཱ ཙ བོ་དྷིནྟི དུ་ཏི་ཡ་མུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཾ ཝི་ནཱ་པི རུ་ཀྑ-ས་དྡེ་ན བོ་དྷི-ས་དྡ་སྶ རུ་ཀྑ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཝ་ར་བྷཱུ་རི་མེ་དྷ་སོཏི མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝཱི ཝི་ཡ པ་ཏྠ་ཊ་པ་ཉྙོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒོ ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་ཧ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཉཱ་ཎ་ཉྩེ་ཝ ཨི་ཏ་རཱ དྭེ མ་ཧ་གྒ་ཏ་ཝི་ཛྫཱ ཙ ཏ་བྦི་ནི་བ་ནྡྷ་ཀ་ཀི་ལེ་ས་ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤཱ་ད་ན་ཏོ ‘‘ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཚ ཨ་བྷི་ཉྙཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. སཱ་ཝ་ཀ་པཱ་ར་མཱི་ཉཱ་ཎནྟི ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀེ་ཧི པ་ཊི་ལ་བྷི་ཏ་བྦཾ ས་བྦ་མེ་ཝ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཉཱ་ཎཾ. པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ཉཱ་ཎནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.

ཨོ་པ་མྨ་ས་མྤ་ཊི་པཱ་ད་ནནྟི ཨོ་པ་མྨ་ཏྠ་སྶ ཨུ་པ་མེ་ཡྻེ་ན ས་མཾ པ་ཊི་པཱ་ད་ནཾ. ཨ་ཏྠེ་ནཱཏི ཨུ་པ་མེ་ཡྻ་ཏྠེ་ན. ཏི་ཀྑ་ཁ་ར་ཝི་པྤ་ས་ནྣ་སཱུ་ར་བྷཱ་ཝོཏི ཨི་མི་ནཱ ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ་པ་ཏྟ་ཏཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ད་སྶེ་ཏི. པ་རི་ཎཱ་མ་ཀཱ་ལོཏི ཨི་མི་ནཱ ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནི་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟིཾ. ཏ་དཱ ཙ སཱ མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ག་བྦྷཾ དྷཱ་རེ་ནྟཱི ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ག་བྦྷ་གྒ་ཧ་ཎ་ཀཱ་ལོ’’ཏི. ཨ་ནུ་པུ་བྦཱ་དྷི་ག་ཏེ་ནཱཏི པ་ཋ་མ་མ་གྒཱ་དི་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཨ་དྷི་ག་ཏེ་ན. ཙ་ཏུ་ར་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏནྟི ‘‘ཀཱ་མཾ ཏ་ཙོ ཙ ནྷཱ་རུ ཙ ཨ་ཊྛི ཙ ཨ་ཝ་སི་སྶ་ཏུ (མ. ནི. ༢.༡༨༤; སཾ. ནི. ༢.༢༢; ཨ. ནི. ༢.༥; མ་ཧཱ་ནི. ༡༩༦), ས་རཱི་རེ ཨུ་པ་སུ་སྶ་ཏུ མཾ་ས་ལོ་ཧི་ཏ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ཙ་ཏུ་ར་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ ཝཱི་རི་ཡཾ.

ཚ་ནྡོ ཀཱ་མོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་ཏྠ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ དུ་བྦ་ལོ ལོ་བྷོ ཨི་ཙྪ་ན་ཊྛེ་ན ཚ་ནྡོ. ཏ་ཏོ བ་ལ་ཝཱ ར་ཉྫ་ན་ཊྛེ་ན རཱ་གོ. ཏ་ཏོ་པི བ་ལ་ཝ་ཏ་རོ ཚ་ནྡ་རཱ་གོ. ནི་མི་ཏྟཱ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་ས་ངྐ་པྤ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ ས་ངྐ་པྤོ. ཏ་ཏོ་པི བ་ལ་ཝ་ས་ངྐ་པྤ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟོ རཱ་གོ. ཏ་ཏོ་པི བ་ལ་ཝ་ཏ་རོ ས་ངྐ་པྤ་རཱ་གོ. སྭཱ་ཡཾ པ་བྷེ་དོ ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝ ལོ་བྷ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་བྷེ་དེ་ན ཨ་ཝ་ཏྠཱ་བྷེ་དེ་ན ཙ ཝུ་ཏྟོ.

པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

སེ་ཡྻ་ཐི་དནྟི ཏཾ ཀ་ཐ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏནྟི པུ་བྦ་པ་དེ་ཡེ་ཝ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཀ་ར་ཎཾ, ཨེ་ཏཾ ཨ་ཏྠ་ཛཱ་ཏཾ ཝཱ. ཏ་ནྣི་སྶ་ར་ཎ་ཏོཏི ཏེ་སཾ ཀཱ་མཱ་ནཾ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཏྟཱ. ཨེ་སཱཏི ཨེ་ཝ-ཀཱ་རོ. ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ ནཱ་མ ཀཱ་མ་བྷ་ཝོ, ནེ་ཀྑ་མྨནྟི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ. ཨེ་སཱཏི ནི་ཡ་མོ. ཏ་ད་ངྒ་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ས་མུ་ཙྪེ་ད་པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ནི་སྶ་ར་ཎ་ཝི་ཝེ་ཀཱ ཏ་ད་ངྒ་ཝི་ཝེ་ཀཱ་ད་ཡོ. ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟ་ཨུ་པ་དྷི་ཝི་ཝེ་ཀཱ ཀཱ་ཡ་ཝི་ཝེ་ཀཱ་ད་ཡོ, ཏ་ཡོ ཨེ་ཝ ཨི་དྷ ཛྷཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཡ, ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝི་ཝེ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ས་མྦྷ་ཝཱ. ནི་དྡེ་སེཏི མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་སེ. ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་སེ ཨེ་ཝ. ཝི་བྷ་ངྒེཏི ཛྷཱ་ན་ཝི་བྷ་ངྒེ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་ཏཱིཏི ཨུ་བྷ་ཡེ་ས་མྤི ཀཱ་མཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧེ ས་ཏི.

པུ་རི་མེ་ནཱཏི ཀཱ་ཡ་ཝི་ཝེ་ཀེ་ན. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟ་ཝི་ཝེ་ཀ་དྭ་ཡེ. དུ་ཏི་ཡེ་ནཱཏི ཙི་ཏྟ་ཝི་ཝེ་ཀེ་ན. ཨེ་ཏེ་སནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མ་ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མ་ཝི་ཝེ་ཀ་དྭ་ཡ་སྶ ཝཱ་ཙ་ཀ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཝི་ཝི་ཙྩེ་ཝ ཀཱ་མེ་ཧི ཝི་ཝི་ཙྩ ཨ་ཀུ་ས་ལེ་ཧཱི་ཏི ཨི་མེ་སཾ པ་དཱ་ནཾ, ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ ཙེ་ཏཾ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. བཱ་ལ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཧེ་ཏུ་པ་རི་ཙྩཱ་གོ་ཏི ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཨ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨོ ཧི བཱ་ལ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཧེ་ཏུ. ཨཱ་ས་ཡ་པོ་ས་ནནྟི ཨཱ་ས་ཡ་སྶ ཝི་སོ་དྷ་ནཾ ཝ་ཌྜྷ་ན་ཉྩ. ཝི་བྷ་ངྒེ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་རི་ཛྷཱ་ན་ངྒ་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏོ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་རི ས་ཝི་ཏ་ཀྐ་ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་ནི ཛྷཱ་ན་ངྒཱ་ནི, ཏེ་སཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པ་རི་ཛྷཱ་ན་ངྒཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་སྶ ད་སྶ་ན་ཏོ་ཏི་པི པཱ་ཋོ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨུ་པ་རི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་ཛྷཱ་ན་ངྒཱ་ནཾ ཨུ་ཛུ་ཝི་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏོ’’ཏི ‘‘ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནཾ ཏཱ་ནེ་ཝ ཝི་བྷ་ངྒེ ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི’’ཏི་པི ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟི. པེ་ཊ་ཀེཏི མ་ཧཱ་ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ན་ཏྠེ་རེ་ན ཀ་ཏཾ ནེ་ཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རི་པ་ཀ་ར་ཎཾ, ཏཾ པ་ན པི་ཊ་ཀཱ་ནཾ ཝ་ཎྞ་ནཱ་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ‘‘པེ་ཊ་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨི་ནྟི ཨ་ཏྠོ.

ཝི་ཏ་ཀྐ་ནཾ ནཱ་མ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་རི་ཀ་པྤ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱུ་ཧ་ན’’ནྟི. རཱུ་པཾ རཱུ་པ་ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་ས་ཡེ ཨཱ་ཀོ་ཊེ་ནྟ་སྶ ཝི་ས་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཧ་ན་ནཾ ཨུ་པ་རི ཨཱ་ཧ་ན་ན་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ན་ཡ་ནཾ ནཱ་མ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་བྷི་མུ་ཁ་ཀ་ར་ཎཾ. ཨ་ནུ་ས་ཉྩ་ར་ཎནྟི ཨ་ནུ་པ་རི་བྦྷ་མ་ནཾ, ཏ་ཉྩ ཁ་ཎ་ནྟ་ར་སྶ ཏ་ཐཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨུ་པྤཱ་ད་ན་མེ་ཝ, ན ཧི པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀ་སྶ ས་ཉྩ་ར་ཎ་མ་ཏྠི, ཨེ་ཝ་མ་ཉྙ་ཏྠཱ་པི ཨཱི་དི་སེ་སུ. ཨ་ནུ་མ་ཛྫ་ནནྟི པ་རི་མ་ཛྫ་ནཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ. ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་ནུ་ཡོ་ཛ་ནཾ ས་ཀི་ཙྩཱ་ནུ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ཀ་ར་ཎེ་ན. ཀ་ཏྠ་ཙཱིཏི དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཝི་ར་ཧི་ཏེ་སུ ས་ཝི་ཙཱ་ར་ཙི་ཏྟེ་སུ ས་བྦ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་ཙཱ་རེ་ན ས་ཧ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ་པི ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་བྷི་ནི་རོ་པ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘པ་ཋ་མཱ་བྷི་ནི་པཱ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཝི་པྥཱ་ར་ཝཱཏི ཨ་ཝཱུ་པ་ས་ནྟ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཝེ་ག་ཝཱ, ཏེ་ནེ་ཝེ་ས དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ པ་ཧཱ་ན་ངྒཾ ཛཱ་ཏཾ. པ་ཋ་མ་དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་སཱུཏི པ་ཉྩ་ཀ་ན་ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ངྒ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ ཛྷཱ་ན་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ རུ་ཀྑོ ཝི་ཡཱཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

ཝི་ཝེ་ཀ-ས་དྡ་སྶ བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ན་པ་ཀྑེ ‘‘ཏ་སྨཱ ཝི་ཝེ་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨི་ཏ་ར་པ་ཀྑེ ‘‘ཏ་སྨིཾ ཝི་ཝེ་ཀེ’’ཏི. པི་ན་ཡ་ཏཱིཏི ཏ་པྤེ་ཏི, ཝ་ཌྜྷེ་ཏི ཝཱ. ཕ་ར་ཎ་ར་སཱཏི པ་ཎཱི་ཏ་རཱུ་པེ་ཧི ཀཱ་ཡེ བྱཱ་པ་ན་ར་སཱ. སཱ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎནྟི ཨི་ཊྛ་ས་བྷཱ་ཝཾ, མ་དྷུ་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ པཱི་ལ༹་ན་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ནཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནུ ཨ་ནུ ག་ཎྷ་ནཾ ཨུ་པ་ཀཱ་རི་ཏཱ ཝཱ ཨ་ནུ་གྒ་ཧོ. ཝ་ན་མེ་ཝ ཝ་ན་ནྟཾ. ཨུ་ད་ཀ་མེ་ཝ ཨུ་ད་ཀ་ནྟཾ. ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ཨི་མི་ནཱ ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དི་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ས་མ་ཡེ་པི སུ་ཁཾ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་མྤི ཨ་པཱ་ཀ་ཊཾ, པཱི་ཏི་ཡེ་ཝ ཏ་ཏྠ པཱ་ཀ་ཊཱ, པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ར་སཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་ས་མ་ཡེ ཙ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པཱི་ཏི་ཏོ་པི སུ་ཁ་མེ་ཝ པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་ར་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཙེ་ཏ་སི་ཀ་སུ་ཁ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ར་སཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ, ན ཀཱ་ཡི་ཀ་སུ་ཁ་ཝ་སེ་ན ཏ་སྶ པཱི་ཏི་ས་མྤ་ཡོ་ག་སྶེ་ཝ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨི་དྷཱ་ན་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ཨ་ཡ་ཉྩ པཱི་ཏཱིཏི་ཨཱ་དི ཨ་ཉྙ་པ་ད་ཏྠ་ས་མ་ཨཱ་ས་ད་སྶ་ནཾ, ཨ་སྶ་ཏྠི་པ་ཀྑེ ཏ་དྡྷི་ཏ་པ་ཙྩ་ཡ་ད་སྶ་ནཾ ཝཱ. དུ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤེ་ན ཨ་ཉྙ་པ་ད་ཏྠ་ས་མཱ་ས་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ‘‘ཝི་ཝེ་ཀ་ཛཾ པཱི་ཏི་སུ་ཁ’’ནྟི ཨི་དཾ ཨེ་ཀཾ པ་ད་ནྟི ད་སྶེ་ཏི, ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཨ་ལོ་པཾ.

ག་ཎ་ནཱ་ནུ་པུ་བྦ་ཏཱཏི དེ་ས་ནཱ་ཀྐ་མཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཋ་མཾ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཨི་དཾ ཨཱ་དི་ཀ་མྨི་ཀ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཙི་ཎྞ་ཝ་སཱི་ནཾ པ་ན ཡོ་གཱི་ནཾ ཨུ་པྤ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ་པི ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏེ་ཝ. ཛྷཱ་པེ་ཏཱིཏི ད་ཧ་ཏི. ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝི་ས་ཡཱ་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནཾ ཀ་ཐཾ ནི་བྦཱ་ནཱ་ལ་མྦ་ན་སྶ མ་གྒ་སྶ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡཱཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ མ་གྒེ་ན སི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི ནི་ཙྩཱ་དི་ཝི་པ་ལླཱ་ས་པྤ་ཧཱ་ཡ་ཀེ་ན ས་ཧ མ་གྒེ་ནེ་ཝ ཏཾ ལ་ཀྑ་ཎཱུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏོ ཨ་ཏྟ་ནོ སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ མ་གྒེ་ནཱ་ཏི མ་གྒ་ཀི་ཙྩེ་ན, ཝི་པ་ལླཱ་ས་པྤ་ཧཱ་ནེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨ་ཉྙོཏི ས་ཏྟོ. ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱཏི ‘‘ས་ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏ’’ནྟི ཛྷཱ་ན་པཱ་ལི༹་ཡཾ (ཝི་བྷ. ༥༠༨ ཨཱ་ད་ཡོ) ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱཏི ཏ་སྶཱ ཛྷཱ་ན་པཱ་ལི༹་ཡཱ ཝི་བྷ་ངྒེ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ.

དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ནྟི ཛྷཱ་ན་ཝི་སེ་ས་ན་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་དྷ ནི་ཡ་ཀ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་མ་དྷི་པྤེ་ཏ’’ནྟི. ཛྷཱ་ན་ཉྷི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ན ཧོ་ཏི ཚ་ལི༹་ནྡྲི་ཡཱ་ན་མེ་ཝ ཏ་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. ཁུ་དྡ་ཀཱ ཨཱུ་མི་ཡོ ཝཱི་ཙི་ཡོ. མ་ཧ་ཏི་ཡོ ཏ་ར་ངྒཱ. ས་ནྟཱ ཧོ་ནྟི ས་མི་ཏཱཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཝེ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི, ཛྷཱ་ན་བ་ལེ་ན ས་མ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་པྤི་ཏཱཏི ག་མི་ཏཱ ཝི་ནཱ་སཾ པཱ་པི་ཏཱ. པ་རི་ཡཱ་ཡོཏི ཛྷཱ་ན་པ་རི་ཀྑཱ་རེ ཛྷཱ་ན་ཝོ་ཧཱ་ར་ཏྟཱ ཨ་པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ.

ཏ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཏ་ད་དྷི་ག་མཱ་ཡཱཏི ཏ་ཏི་ཡ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མཱ་ཡ. ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཏོ ཨི་ཀྑ་ཏཱིཏི པ་ཉྙཱ་ཡ ས་ཧ་ཙ་ར་ཎ་པ་རི་ཙ་ཡེ་ན ཡ་ཐཱ ས་མ་ཝཱ་ཧི་བྷཱ་ཝོ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཡུ་ཏྟི་ཏོ པ་སྶ་ཏི. ཝི་པུ་ལཱ་ཡཱཏི མ་ཧ་གྒ་ཏ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟཱ་ཡ. ཐཱ་མ་ག་ཏཱ་ཡཱཏི ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་པཱི་ཏི་ཝི་ག་མེ་ན ཐི་ར་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ, ཏེ་ནེ་ཝ ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་པཱི་ཏཱི་ཧི ཨ་ན་བྷི་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༡ ཏ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀ་ཐཱ). ཨུ་པེ་ཀྑཱ་བྷེ་དཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ཨུ་པེ་ཀྑཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏུཾ ཨུ་པེ་ཀྑཱ པ་ནཱཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྲ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཏཱ་ཝ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛ་ཚ་ལཱ༹་ར་མྨ་ཎཱ་པཱ་ཐེ པ་རི་སུ་དྡྷ་པ་ཀ་ཏི་བྷཱ་ཝཱ་ཝི་ཛ་ཧ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ན་ཏོ ‘‘ཚ་ལ༹་ངྒུ་པེ་ཀྑཱ’’ཏི ཙ, ས་ཏྟེ་སུ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ’’ཏི ཙ, ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ་ཀཱ་ར་བྷཱུ་ཏཱ ‘‘བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒུ་པེ་ཀྑཱ’’ཏི ཙ, ཀེ་ཝ་ལཱ ‘‘ཏ་ཏྲ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟུ་པེ་ཀྑཱ’’ཏི ཙ, ཏ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཨ་གྒ་སུ་ཁེ་པི ཏ་སྨིཾ ཨ་པ་ཀྑ་པཱ་ཏ་བྷཱུ་ཏཱ ‘‘ཛྷཱ་ནུ་པེ་ཀྑཱ’’ཏི ཙ, ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་ཧ་ག་ཏཱ ས་བྦ་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་པ་རི་སུ་དྡྷི་ཏཱ་ཡ ‘‘པཱ་རི་སུ་དྡྷུ་པེ་ཀྑཱ’’ཏི ཙ ཏེ་ན ཏེ་ན ཨ་ཝ་ཏྠཱ་བྷེ་དེ་ན ཚ་དྷཱ ཝུ་ཏྟཱ.

ཝཱི་རི་ཡ་མེ་ཝ པ་ན ཨ་ན་ཙྩཱ་ར་དྡྷ་ཨ་ན་ཏི་སི་ཐི་ལེ་སུ ས་ཧ་ཛཱ་ཏེ་སུ ས་ངྑཱ་རེ་སུ ཨུ་པེ་ཀྑ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ ‘‘ཝཱི་རི་ཡུ་པེ་ཀྑཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཊྛ་ནྣཾ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཏོ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཨེ་ཝ ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་རཱ་དཱི་ནཾ པ་ཧཱ་ནཱ་བྷི་མུ་ཁཱི་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ཏེ་སཾ པ་ཧཱ་ནེ་པི ཨ་བྱཱ་པཱ་ར་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ནེ་ན མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟཱ ས་མཱ་དྷི་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཨ་ཊྛ པ་ཉྙཱ ཙེ་ཝ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷ་བྷཱུ་ཏེ་སུ ས་ངྑཱ་རེ་སུ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ནཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཙ་ཏུ་ནྣཾ མ་གྒཱ་ནཾ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་དྷི་ག་མཱ་ཡ ཙ་ཏ་སྶོ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་དྷི་ག་མཱ་ཡ ཨ་པྤ་ཎི་ཧི་ཏ་ཝི་མོ་ཀྑ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ཙ་ཏ་སྶོ སུ་ཉྙ་ཏ་ཨ་ནི་མི་ཏྟ་ཝི་མོ་ཀྑ་ཝ་སེ་ན དྭེ་ཏི ད་ས པ་ཉྙཱ ཙཱ་ཏི ཨི་མེ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས པ་ཉྙཱ ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ ནཱ་མ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཝ ལ་ཀྑ་ཎ་ཝི་ཙི་ན་ནེ་པི མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བྷཱུ་ཏཱ ཝི་པ་སྶ་ནུ་པེ་ཀྑཱ ནཱ་མ. ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ ཝེ་ད་ནུ་པེ་ཀྑཱ ནཱ་མ. ཨི་མཱ་སཾ པ་ན ད་ས་ནྣ་མྤི ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ནཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡ་ཏོ ཝི་བྷཱ་གོ དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཧ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ཨེ་ཝ་མ་ཡཾ ད་ས་ཝི་དྷཱ་པཱིཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡ་ཏོ་ཏི ཨི་ད་མྤི ཧི ཏཱ་སཾ ཝི་བྷཱ་ག་ད་སྶ་ན་སྶ བྷཱུ་མི་པུ་གྒ་ལཱ་དི་པ་དཾ ཝི་ཡ ཝི་སུཾ མཱ་ཏི་ཀཱ་པ་ད་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ན བྷཱུ་མི་པུ་གྒ་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷཱ་ག་ད་སྶ་ན་སྶ ཨཱ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ན་པ་རཱ་མ་ས་ནཾ ཨཱ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཨ་ཊྛ་སཱ་ལི་ནི་ཡཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཾ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༡.༡༡ ཏ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀ་ཐཱ) ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་མཱ་སཾ པ་ན ད་ས་ནྣ་མྤི ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ནཾ བྷཱུ་མི་པུ་གྒ་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷཱ་གོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ཨེ་ཝ་མ་ཡཾ ད་ས་ཝི་དྷཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི’’ཏི, ཏཾ ཨ་མ་ན་སི་ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡ་ཏོཏི ‘‘ཨི་དྷ (ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ) བྷི་ཀྑུ ཙ་ཀྑུ་ནཱ རཱུ་པཾ དི་སྭཱ ནེ་ཝ སུ་མ་ནོ ཧོ་ཏི, ན དུ་མྨ་ནོ, ཨུ་པེ་ཀྑ་ཀོ ཝི་ཧ་ར་ཏི ས་ཏོ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༣.༣༤༨; ཨ. ནི. ༦.༡) ཚ་ལ༹་ངྒུ་པེ་ཀྑཱ ཨཱ་ག་ཏཱ, ‘‘ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་ཧ་ག་ཏེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ ཨེ་ཀཾ དི་སཾ ཕ་རི་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༣༠༨; མ. ནི. ༡.༧༧; ༢.༣༠༩; ༣.༢༣༠) ཨེ་ཝཾ བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ ཨཱ་ག་ཏཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ད་ས་ནྣ་མྤི ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་པ་དེ་སེ་སུ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡ་ད་སྶ་ན་ཏོ ཙ ཨ་ཡཾ ད་ས་ཝི་དྷཱ་པི ཨུ་པེ་ཀྑཱ དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཧ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.

བྷཱུ་མཱིཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་ན ཚ་ལ༹་ངྒུ་པེ་ཀྑཱ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ, བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བྷཱུ་མི་ཏོ ཙ, ཚ་ལ༹་ངྒུ་པེ་ཀྑཱ ཨ་སེ་ཀྑཱ་ན་མེ་ཝ, བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཏི་ཎྞ་མྤི པུ་གྒ་ལཱ་ན་ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པུ་གྒ་ལ་ཏོ ཙ, ཚ་ལ༹་ངྒུ་པེ་ཀྑཱ སོ་མ་ན་སྶུ་པེ་ཀྑཱ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙི་ཏྟ་ཏོ ཙ, ཚ་ལ༹་ངྒུ་པེ་ཀྑཱ ཚ་ལཱ༹་ར་མྨ་ཎཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ཙ, ‘‘ཝེ་ད་ནུ་པེ་ཀྑཱ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ, ཨི་ཏ་རཱ ན་ཝ ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷེ་ནཱ’’ཏི ཁ་ནྡྷ་ས་ངྒ་ཧ་ཝ་སེ་ན ཙ, ‘‘ཚ་ལ༹་ངྒུ་པེ་ཀྑཱ བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་ར་བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་ཛྷཱ་ན པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཏ་ཏྲ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟུ་པེ་ཀྑཱ ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀཱ. ཏ་སྨཱ ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ ཙ ཏཱ་སུ ཨེ་ཀཱ་ཡ ས་ཏི ཨི་ཏ་རཱ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཏ་ཐཱ ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ ཝི་པ་སྶ་ནུ་པེ་ཀྑཱ་པི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཝེ་ད་ནཱ་ཝཱི་རི་ཡུ་པེ་ཀྑཱ་ན་མེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ སི་ཡཱ ཨུ་པྤ་ཏྟཱི’’ཏི ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙ, ‘‘ཚ་ལ༹་ངྒུ་པེ་ཀྑཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ, ཏ་ཐཱ སེ་སཱ. ཝེ་ད་ནུ་པེ་ཀྑཱ པ་ན སི་ཡཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་པཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀ་ཝ་སེ་ན ཙ, ‘‘ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཙ དྷ་མྨཱ ཝཱི་རི་ཡ་ཝེ་ད་ནཱ་ཏ་ཏྲ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཏཱ་ཉཱ་ཎ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ས་ངྑེ་པ་ཝ་སེ་ན ཙ ཨ་ཡཾ ད་ས་ཝི་དྷཱ་པི ཨུ་པེ་ཀྑཱ དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཧ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.

ཨེ་ཏྠ ཙེ་ཏཱ ཀི་ཉྩཱ་པི ཨ་ཊྛ་སཱ་ལི་ནི་ཡཾ བྷཱུ་མི་པུ་གྒ་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་རཱུ་པ་ཏོ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ན ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་ཐཱ་པི ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ཧེ་ཝ ཏཱ་སཾ བྷཱུ་མི་པུ་གྒ་ལཱ་དི་ཝི་བྷཱ་གོ ན་ཡ་ཏོ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ས་ཀྐཱ ཉཱ་ཏུ་ནྟི ཏ་ཏྠ ས་རཱུ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་ཉྩ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཉྩ ཨེ་ཀ་ཏོ ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡ་ཏོ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ན་ཝ་ཧི པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨ་ཏི་དེ་སོ ཀ་ཏོ, ཏེ་ནེ་ཝ ‘‘དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཧ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ་ཧི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ བྷི་ཀྑུ ཙ་ཀྑུ་ནཱ རཱུ་པཾ དི་སྭཱ་ཏི ཨཱ་དི་མྷི ཝུ་ཏྟེ ཚ་ལ༹་ངྒུ་པེ་ཀྑཱ རཱུ་པཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ་ཡ བྷཱུ་མི་ཏོ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ ཙ པུ་གྒ་ལ་ཏོ ཨ་སེ་ཀྑཱ་ན་མེ་ཝ ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཙི་ཏྟ་ཏོ སོ་མ་ན་སྶུ་པེ་ཀྑཱ་ཙི་ཏྟ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ, ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ཚ་ལཱ༹་ར་མྨ་ཎཱ, ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀ་ཏོ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ ཙཱ་ཏི པ་ཎྜི་ཏེ་ཧི ས་ཀྐཱ ཉཱ་ཏུཾ, ཏ་ཐཱ ཚ་ལ༹་ངྒུ་པེ་ཀྑཱ ཙ བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ ཙ ཏ་ཏྲ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟུ་པེ་ཀྑཱ ཙ ཛྷཱ་ནུ་པེ་ཀྑཱ ཙ པཱ་རི་སུ་དྡྷུ་པེ་ཀྑཱ ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀཱ་ཏི་ཨཱ་དི་མྷི ཝུ་ཏྟེ པ་ན་སྶ ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ་དཱི་ཧི ས་ཧ ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཨཱ་ད་ཡོ ཙ ས་ཀྐཱ ཉཱ་ཏུཾ, ཡ་ཐཱ ཙ ཚ་ལ༹་ངྒུ་པེ་ཀྑཱ, ཨེ་ཝཾ སེ་སཱ་ན་མྤི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཨ་ཊྛ་སཱ་ལི་ནི་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་ཏོ བྷཱུ་མི་ཨཱ་དི་ཝི་བྷཱ་གུ་དྡྷཱ་ར་ན་ཡོ ཉཱ་ཏ་བྦོ. ཨ་ནཱ་བྷོ་ག་ར་སཱཏི པ་ཎཱི་ཏ་སུ་ཁེ་པི ཏ་སྨིཾ ཨ་ཝ་ན་ཏི་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཀི་ཙྩཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

པུ་གྒ་ལེ་ནཱཏི པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན. ཀི་ལེ་སེ་ཧི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་ར་ཀྑཱ. ཏཱི་ར་ཎཾ ཀི་ཙྩ་སྶ པཱ་ར་ག་མ་ནཾ. པ་ཝི་ཙ་ཡོ ཝཱི་མཾ་སཱ. ཨི་དནྟི ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ. ཡ་སྨཱ ཏ་སྶ ནཱ་མ་ཀཱ་ཡེ་ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ སུ་ཁ་ནྟི ཨི་མ་སྶ ཏ་སྨཱ ཨེ་ཏ་མ་ཏྠ་ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་སྶཱཏི ཛྷཱ་ན་ས་མ་ངྒི་ནོ. ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནེ་ནཱཏི ཏཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ནཱ་མ་ཀཱ་ཡ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ སུ་ཁཾ ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཡ་སྶ རཱུ་པ་སྶ ཏེ་ན ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནེ་ན རཱུ་པེ་ན. ཨ་སྶཱཏི ཡོ་གི་ནོ. ཡ་སྶཱཏི རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་སྶ. ཕུ་ཊ་ཏྟཱཏི ཨ་ཏི་པ་ཎཱི་ཏེ་ན རཱུ་པེ་ན ཕུ་ཊ་ཏྟཱ. ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོཏི ཀཱ་ཡི་ཀ་སུ་ཁ་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏ་རཱུ་པ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ཀ་ནཱ་མ་ཀཱ་ཡ་སུ་ཁཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དི་ཡ་མཱ་ནོ ཨེ་ཝ ཛྷཱ་ན་ས་མ་ངྒི་ཏཱ་ཀ་ར་ཎེ ཀཱ་རི་ཡོ་པ་ཙཱ་ར་ཏོ ‘‘སུ་ཁ་ཉྩ ཀཱ་ཡེ་ན པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡནྟི ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡཾ་ཛྷཱ་ན་ཧེ་ཏཱུ’’ཏི. སུ་ཁ་པཱ་ར་མི་པྤ་ཏྟེཏི སུ་ཁ་སྶ ཨུ་ཀྐཾ་ས་པ་རི་ཡ་ནྟཾ པ་ཏྟེ. ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ་སཾ པ་ཧཱ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཛྷཱ་ནེ་སྭེ་ཝ ནི་རོ་དྷོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.

ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཀ་ཏྠ ཙུ་པྤ་ནྣནྟི ཨེ་ཏྠ ཀ་ཏྠཱཏི ཧེ་ཏུ་མྷི བྷུ་མྨཾ, ཀ་སྨིཾ ཧེ་ཏུ་མྷི ས་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནཱ་ནཱ་ཝ་ཛྫ་ནེཏི ཨ་པྤ་ནཱ་ཝཱི་ཐི་ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ཏོ ནཱ་ནཱ བྷི་ནྣཾ པུ་རི་མ་ཝཱི་ཐཱི་སུ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཾ ཡ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སྶ, ཏ་སྨིཾ ནཱ་ནཱ་ཝ་ཛྫ་ནེ. ཝི་ས་མ་ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཀི་ལ་མ་ཐོ ཝི་ས་མཱ་ས་ནུ་པ་ཏཱ་པོ. ཨུ་པ་ཙཱ་རེ ཝཱཏི་ཨཱ་དི པ་ཀྑ་ནྟ་ར་ད་སྶ་ནཾ ཨེ་ཀཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རེ་པི ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པཱི་ཏི་ཕ་ར་ཎེ་ནཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་པྤ་ནཱ་ཝཱི་ཐི་ཡཱ ཝི་ཡ ཨེ་ཀ་ཝཱི་ཐི་ཡ་མྤི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་པཱི་ཏི་ཡཱ ཕ་ར་ཎ་མ་ཏྟ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. དོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡ་སྶ ཨ་སྶ སི་ཡཱ ཨུ་པྤ་ཏྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཏནྟི དོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་པྤ་ཙྩ་ཡེ་པཱིཏི པི-ས་དྡོ ཨ་ཊྛཱ་ན་པྤ་ཡུ་ཏྟོ. སོ ‘‘པ་ཧཱི་ན་སྶཱ’’ཏི ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་པ་དཱ་ན་ནྟ་རཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ ‘‘པ་ཧཱི་ན་སྶཱ་པི དོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡ་སྶཱ’’ཏི. ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་བྷཱ་ཝེཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི དོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡ’’ནྟི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ནི་མི་ཏྟ་ཏྠེ ཙེ་ཏཾ བྷུ་མྨཾ, ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་རཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཏ་སྨཱ་ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ད་ཊྛ་བྦོ, ཏེ་ན ཡ་སྨཱ ཨེ་ཏཾ དོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡཾ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་པ་ཙྩ་ཡེ…པེ… ནེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཡ་ཏྠ པ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ཡེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཡ་སྨཱ ཙ ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ་ཡེ་ཝ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རེ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་རཱ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ་སྶ སི་ཡཱ ཨུ་པྤ་ཏྟཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ཏ་ཏྠཱཏི དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རེ. ཨ་སྶཱཏི དོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡ་སྶ. སི་ཡཱ ཨུ་པྤ་ཏྟཱིཏི ཨི་ད་ཉྩ པ་ཙྩ་ཡ་མ་ཏྟ་ད་སྶ་ནེ་ན ས་མྦྷཱ་ཝ་ན་མ་ཏྟ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ. དོ་མ་ན་སྶུ་པྤ་ཏྟི་ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཱ་པི ཧི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ ཀཱ་ཏུཾ ཡུ་ཏྟཱ, ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་ར་ཧི་ཏེ པ་ན དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀྑ་ཎེ ཏ་དུ་པྤ་ཏྟི་ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཱ་པི ན ཡུ་ཏྟཱ ཀཱ་ཏུ་ནྟི. ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎེ ཨ་ཀུ་ས་ལ་དོ་མ་ན་སྶུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ‘‘ཏ་ཏྠ་སྶ སི་ཡཱ ཨུ་པྤ་ཏྟཱི’’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ. ས་མཱི་པ་ཏྠེ ཝཱ ཨེ་ཏཾ བྷུ་མྨཾ, ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ན་ནྟ་ར་ཝཱི་ཐཱི་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨ་ན་ནྟ་ར་ཝཱི་ཐཱི་སུ་པི ན ཏྭེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨེ་ཝཾ ཨུ་པ་རི སུ་ཁི་ནྡྲི་ཡེ་པི. སོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. པ་ཧཱི་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཱཏི ཨི་དཾ ‘‘པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡཱ་ནཾ སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཾ པ་རི་ཀྑ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. དུ་ཀྑཱ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི དུ་ཀྑ་ཏཱ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨེ་ཝཾ སུ་ཁཱ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི. ཨེ་ཏེ་ནཱཏི དུ་ཀྑ་སུ་ཁ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་ཙ་ནེ་ན. ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛ་ཝི་པ་རཱི་ཏཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱཏི ཨ་ཏི་ཨི་ཊྛ་ཨ་ཏི་ཨ་ནི་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་པ་རཱི་ཏ་སྶ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ, མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎ་མྤི ཧི ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛེ་སུ ཨེ་ཝ པ་ཝི་ཊྛཾ ཏ་བྦི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ.

ཛྷཱ་ན་ཙ་ཏུ་ཀྐ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ན་ཡོ ནི་ཊྛི་ཏོ.

པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༢. ཨ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ན་མྤི ཨ་ངྒ་ས་མ་ཏཱ་ཡ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ ས་ངྒ་ཧོ་ཏི ཨཱ་ཧ ཀེ་ས་ཉྩི ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པཱ་ད་ཀཱ་ནཱིཏི་ཨཱ་དི, ཏེ་ནེ་ཝ ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ཨ་ཊྛ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༢). ཏེ་སུ ཙ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མེ་ཝ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པཱ་ད་ཀཾ ནི་རོ་དྷ་པཱ་ད་ཀཾ ཧོ་ཏི, ན ཨི་ཏ་རཱ་ནི. དཱུ་ར་ཀཱ་ར་ཎ་ཏཾ པ་ན ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི ཛྷཱ་ནཱ་ནཱི’’ཏི ནེ་ས་མྤི ཨེ་ཀ་ཏོ ག་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏ་ཏྠཱ་ནཱིཏི ཨི་དཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ་ནནྟི་ཨཱ་དི. ས་བྦ་ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷ་ཀནྟི དི་བྦ་ཝི་ཧཱ་རཱ་དི་ས་བྦ་བུ་དྡྷ་ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷ་ཀཾ. ས་བྦ་ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་གུ་ཎ་དཱ་ཡ་ཀནྟི ཨི་མི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པཱ་ད་ཀ་ཏྟཱ་དི་ས་བྦཾ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏི. ཨི་ད་ཉྷི ཛྷཱ་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་བྦ་བུ་དྡྷ་གུ་ཎ་དཱ་ཡ་ཀ་སྶ མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་སྶ པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཡ་ཐ་ཡི་དནྟི ཡ་ཐཱ ཨི་དཾ. ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཀྑ་མནྟི ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷཱ་དི་ཨ་ཏྠཾ ཏ་ད་བྷི་མུ་ཁཾ ནཱི་ཧ་ར་ཎ་ཡོ་གྒཾ.

ཛྷཱ་ན་པྤ་ཊི་ལཱ་བྷ་པ་ཙྩ་ཡཱ་ནནྟི ཛྷཱ་ན་པྤ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་ནཾ ཛྷཱ་ན་པྤ་ཊི་ལཱ་བྷཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀཱ་ནཾ. པཱ་པ་ཀཱ་ནནྟི ལཱ་མ་ཀཱ་ནཾ. ཨི་ཙྪཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ནནྟི ཨི་ཙྪཱ་ཡ ཝ་སེ་ན ཨོ་ཏི་ཎྞཱ་ནཾ ནཱི་ཝ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ཏ་དེ་ཀ་ཊྛ་ཏ་ཉྩ ཨ་པྤ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཏྟུ་ཀྐཾ་ས་ནཱ་དི་ཝ་ས་པྤ་ཝ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཧོ ཝ་ཏ མ་མེ་ཝ ས་ཏྠཱ པ་ཊི་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཡྻཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟཱ་ནཾ མཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ. པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ པ་ན ‘‘ཛྷཱ་ན་པྤ་ཊི་ལཱ་བྷ་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀཱ་ན’’ནྟི་པི པཱ་ཋཾ ལི་ཁ་ནྟི, སོ པ་མཱ་ད་པཱ་ཋོ་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦོ ‘‘ཛྷཱ་ན་པྤ་ཊི་ལཱ་བྷ་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀཱ་ནཾ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་སྶ ནཱི་ཝ་ར་ཎ་དཱུ་རཱི་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་སུ་དྡྷོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པུ་བྦེ པ་རི་སུ་དྡྷ་པ་དེ་ཡེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཾ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༡.༡༢) པ་ན ‘‘ཨི་ཙྪཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ན་ནྟི ཨི་ཙྪཱ་ཡ ཨ་ཝ་ཙ་རཱ་ནཾ ཨི་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན ཨོ་ཏི་ཎྞཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟཱ་ནཾ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཱ་ནཾ ཀོ་པ་ཨ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨ་ཡ་མྤི པཱ་ཋོ ཨ་ཡུ་ཏྟོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཙ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ ཨ་ཡཾ པཱ་ཋོ ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ན ད་སྶི་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཙ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཱ་ནཾ ཀོ་པ་ཨ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ་ན་ནྟི ཨེ་ཝཾ ནཱི་ཝ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟ་དོ་སཱ་ནཾ པ་རཱ་མ་ཊྛ་ཏྟཱ ཨ་ཡཾ པཱ་ཋོ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དཱི་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ-ས་དྡེ་ན ཙ ཨ་ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ས་བྷཱ་ཝ་སྶེ་ཝ ལོ་བྷ་སྶ མཱ་ནཱ་དཱི་ན་ཉྩ ག་ཧ་ཎཾ ཛྷཱ་ན་པྤ་ཊི་ལཱ་བྷ་པ་ཙྩ་ཡཱ་ན་ནྟི ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཏྟཱ. ཨུ་བྷ་ཡ་མྤཱིཏི ཨ་ན་ངྒ་ཎ་ཏྟཾ ཝི་ག་ཏཱུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཏྟ་ཉྩཱ་ཏི ཨེ་ཏཾ ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཨ་ན་ངྒ་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཏྠ་སུ་ཏྟཱནུ་སཱ་རེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏེ་སུ ཙ སུ་ཏྟེ་སུ ཀི་ཉྩཱ་པི ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ས་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟཱ ཐཱུ་ལ་དོ་སཱ་པི ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་ཐཱ་པི ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཙ་ཏ་ཨུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སྶ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨི་དྷ སུ་ཁུ་མཱ ཨེ་ཝ ཏེ ག་ཧི་ཏཱ. ཨ་ངྒ་ཎུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་སཱ་མ་ཉྙེ་ན པ་ནེ་ཏྠ སུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་པ་དི་ས་ནཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘སུ་ཏྟཱ་ནུ་སཱ་རེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ན སུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི.

པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ཡཾ ཉཱ་ཎཾ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ཉཱ་ཎ་ནྟི ནི་བྦ་ཙ་ནཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཱ་ནུ་སྶ་ཏི་མྷཱིཏི་ཨཱ་དི. ཨི་དཱ་ནི པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཾ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཱ་ནུ་སྶ་ཏིཾ ཏ་ཏྠ ཉཱ་ཎ་ཉྩ ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ཏ་ཏྠཱཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པུ་བྦ-ས་དྡོ ཨ་ཏཱི་ཏ་བྷ་ཝ་ཝི་ས་ཡོ, ནི་ཝཱ་ས-ས་དྡོ ཙ ཀ་མྨ་སཱ་དྷ་ནོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་བྦེ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཛཱ་ཏཱི་སུ ནི་ཝུ་ཏྠ་ཀྑ་ནྡྷཱ’’ཏི. ནི་ཝུ་ཏྠ་ཏཱ ཙེ་ཏྠ ས་ཀ་ས་ནྟཱ་ནེ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱ, ཏེ་ནཱ་ཧ ཨ་ནུ་བྷཱུ་ཏཱཏི་ཨཱ་དི. ཨི་དཱ་ནི ས་པ་ར་ས་ནྟཱ་ན་སཱ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན ནི་ཝཱ་ས-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ནི་ཝུ་ཏྠ་དྷ་མྨཱ ཝཱ ནི་ཝུ་ཏྠཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ གོ་ཙ་ར་ནི་ཝཱ་སེ་ནཱཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. གོ་ཙ་ར་བྷཱུ་ཏཱ་པི ཧི དྷ་མྨཱ ཉཱ་ཎེ་ན ནི་ཝུ་ཏྠཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི, ཏེ པ་ན ས་པ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་གོ་ཙ་ར་ཏཱ་ཡ དུ་ཝི་དྷཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ཨ་ཏྟ་ནོཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝི་ཉྙཱ་ཏཱ་པི ཝཱ ནི་ཝུ་ཏྠཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨི་དྷཱ་པི པ་རི་ཙྪི་ནྣཱ་ཏི པ་དཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ན་མ་ཏ་གྒེ་པི ཧི སཾ་སཱ་རེ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཏ་པུ་བྦཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷཱ པ་རེ་ཧེ་ཝ ཀེ་ཧི་ཙི ཝི་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ པ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝི་ཉྙཱ་ཏཱ ནཱ་མ ཝུ་ཏྟཱ, ཏེ་སཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎཾ པུ་རི་མ་ཏོ དུ་ཀྐ་རཾ ཡེ་ཧི པ་རེ་ཧི ཝི་ཉྙཱ་ཏ་ཏཱ་ཡ ཏེ པ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝི་ཉྙཱ་ཏཱ ནཱ་མ ཛཱ་ཏཱ, ཏེ་སཾ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ས་ནྟཱ་ནཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦ་ཏོ. ཏེ ཙ པ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝི་ཉྙཱ་ཏཱ དུ་ཝི་དྷཱ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏཱ ཨ་པ་རི་ནི་བྦུ་ཏཱ་ཏི. ཏེ་སུ ཙ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏཱ་ནུ་སྶ་ར་ཎཾ དུ་ཀྐ་རཾ ས་བྦ་སོ སུ་ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་ས་ནྟཱ་ན་ཏྟཱ. ཏཾ པ་ན སི་ཁཱ་པྤ་ཏྟ་པ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཏཾ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཚི་ནྣ་ཝ་ཊུ་མ་ཀཱ་ནུ་སྶ་ར་ཎཱ་དཱི་སཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཚི་ནྣ་ཝ་ཊུ་མ་ཀཱ ཨ་ཏཱི་ཏེ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏཱ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ ཚི་ནྣ་སཾ་སཱ་ར་མ་གྒ་ཏྟཱ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨ་པ་རི་ནི་བྦུ་ཏཱ་ནཾ པ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝི་ཉྙཱ་ཏཱ་ན་མྤི སཱི་ཧོ་ཀྐ་ནྟི་ཀ་ཝ་ས་ཨེ་ན ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎཾ ག་ཧི་ཏཾ. ཡཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཏི, སཱ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཱ་ནུ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ.

ཝི་ཧི་ཏ-ས་དྡོ ཝི་དྷ-ས་དྡ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷ’’ནྟི, བྷ་ཝ་ཡོ་ནི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན བ་ཧུ་ཝི་དྷ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཝི་ཧི་ཏནྟི ཝཱ པ་ཡུ་ཏྟཾ ཝ་ཎྞི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཝི་ཧི་ཏ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦེ མ་ཛ྄ཛྷེ་པ་ད་ལོ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་དྡི་ཊྛ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི…པེ… སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏ’’ནྟི. པ་ཀཱ་རེ་ཧཱིཏི ནཱ་མ་གོ་ཏྟཱ་དི་པ་ཀཱ་རེ་ཧི. སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏནྟི བུ་དྡྷཱ་དཱི་ཧི ཀ་ཐི་ཏཾ. ཨ་ནུ-ས་དྡོ ཨ་ན་ནྟ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷི་ནི་ནྣཱ་མི་ཏ་མ་ཏྟེ ཨེ་ཝཱ’’ཏི, ཨེ་ཏེ་ན ཙ པ་རི་ཀ་མྨ་སྶ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. པཱུ་རི་ཏ་པཱ་ར་མཱི་ན་ཉྷཱིཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་རི་ཀ་མྨཾ ཝི་ནཱ་པི སི་དྡྷིཾ ད་སྶེ་ཏི.

ཨཱ་ར་དྡྷ་པྤ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ན་ཏྠེཏི ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏུཾ ཨཱ་ར་དྡྷཱ་ནཾ པུ་བྦེ ནི་ཝུ་ཏྠ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ནཾ ད་སྶ་ན་ཏྠེ. ཛཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཛཱ་ཏི, བྷ་ཝོ. སོ ཨེ་ཀ་ཀ་མྨ་མཱུ་ལ་ཀོ ཨཱ་དཱ་ན་ནི་ཀྑེ་པ་པ་རི་ཙྪི་ནྣོ ཁ་ནྡྷ་པྤ་བ་ནྡྷོ ཨི་དྷ ‘‘ཛཱ་ཏཱི’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ཨེ་ཀ་མྤཱིཏི་ཨཱ་དི. ཀ་པྤོཏི ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻ་ཀ་པྤོ, སོ པ་ན ཨ་ཏྠ་ཏོ ཀཱ་ལོ ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟ་དྷ་མྨ་མུ་པཱ་དཱ་ཡ པ་ཉྙ་ཏྟོ, ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ན་སྶ པ་རི་ཧཱ་ནི ཙ ཝ་ཌྜྷི ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. སཾ་ཝ་ཊྚོ སཾ་ཝ་ཊྚ་ནཾ ཝི་ནཱ་སོ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི སཾ་ཝ་ཊྚོ, ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻ་ཀ་པྤོ. སཾ་ཝ་ཊྚེ་ན ཝི་ནཱ་སེ་ན ས་ཧ ཏི་ཊྛ་ཏི སཱི་ལེ་ནཱ་ཏི སཾ་ཝ་ཊྚ་ཊྛཱ་ཡཱི. ཨེ་ཝཾ ཝི་ཝ་ཊྚོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི. ཏ་ཏྠ ཝི་ཝ་ཊྚ་ནཾ ཝི་ཝ་ཊྚོ, ཨུ་པྤ་ཏྟི, ཝ་ཌྜྷི ཝཱ. ཏེ་ཛེ་ན ཝི་ནཱ་སོ ཏེ་ཛོ་སཾ་ཝ་ཊྚོ. ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ པ་ནཱཏི པུ་ཐུ་ལ་ཏོ པ་ན སཾ་ཝ་ཊྚ་སཱི་མཱ་བྷེ་དོ ན་ཏྠི, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་དཱ་པཱི’’ཏི. ཨེ་ཀ་ན་ག་རི་ཡཱ ཝི་ཡ ཨ་སྶ ཛཱ་ཏ་ཀྑ་ཎེ ཝི་ཀཱ་རཱ་པ་ཛྫ་ན་ཏོ ཛཱ་ཏི་ཀྑེ་ཏྟ་ཝོ་ཧཱ་རོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཨཱ་དཱི་སུ ཀ་མྤ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི ཏ་ད་ནྟོ་ག་དྷཱ་ནཾ ས་བྦེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ རོ་གཱ་དི་ཨུ་པ་དྡ་ཝོ ཝཱུ་པ་ས་མྨ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཡཾ ཡཱ་ཝ་ཏཱ ཝཱ པ་ན ཨཱ་ཀ་ངྑེ་ཡྻཱ་ཏི ཝུ་ཏྟནྟི ཡཾ ཝི་ས་ཡ་ཀྑེ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨེ་ཝ ཁ་ཎེ ས་བྦ་ཏྠ ས་རེ་ན ཨ་བྷི་ཝི་ཉྙཱ་པ་ནཾ, ཨ་ཏྟ་ནོ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ད་སྶ་ན་ཉྩ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནྟེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ ཝཱ པ་ན ཨཱ་ཀ་ངྑེ་ཡྻཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

ཨེ་ཏེ་སཱུཏི ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ བྷུ་མྨཾ. པ་ཝ་ཏྟ་ཕ་ལ་བྷོ་ཛ་ནོཏི ས་ཡཾ་པ་ཏི་ཏ་ཕ་ལཱ་ཧཱ་རོ, ཨི་ད་ཉྩ ཏཱ་པ་ས་ཀཱ་ལཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དྷཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱཏི ཨི་དྷ ཙ་རི་མ་བྷ་ཝེ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ. ཨེ་ཀ་གོ་ཏྟོཏི ཏུ་སི་ཏ་གོ་ཏྟེ་ན ཨེ་ཀ་གོ་ཏྟོ. ཨི་ཏ་རེཏི ཝ་ཎྞཱ་ད་ཡོ. ཏི་ཏྠི་ཡཱཏི ཀ་མྨ་ཕ་ལ་ཝཱ་དི་ནོ. ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རོཏི ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རོ་པ་ལ་ཀྑི་ཏོ པུ་ཉྙ་ཉཱ་ཎ་ས་མྦྷ་ར་ཎ་ཀཱ་ལོ ཝུ་ཏྟོ. ཙུ་ཏི་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ར་སྶ ཝཱ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཙུ་ཏིཾ དི་སྭཱ ཨ་ནྟ་རཱ ཀི་ཉྩི ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཱ ཨེ་ཝ ག་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ན་ནཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་པྤ་དེ་སོ་ཀྐ་མ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ཏེ་ས་ཉྷཱིཏི་ཨཱ་དི. ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་པཱིཏི ཁ་ནྡྷ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ་པི ཙུ་ཏི་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན་པི. སཱི་ཧོ་ཀྐ་ནྟ་ཝ་སེ་ན་པཱིཏི སཱི་ཧ་ནི་པཱ་ཏ་ཝ་སེ་ན་པི. ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨཱ་ཏཱ་པ་ན་པ་རི་ཏཱ་པ་ན་ཊྛེ་ན ཝཱི་རི་ཡཾ ཨཱ་ཏཱ་པོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝཱི་རི་ཡཱ་ཏཱ་པེ་ནཱ’’ཏི.

དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༣. དི་ཝི བྷ་ཝ་ཏྟཱ དི་བྦ་ནྟི དེ་ཝཱ་ནཾ པ་སཱ་ད་ཙ་ཀྑུ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དི་བྦ་ས་དི་ས་ཏྟཱ’’ཏི. དཱུ་རེ་པཱིཏི པི-ས་དྡེ་ན སུ་ཁུ་མ་སྶཱ་པི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ག་ཧ་ཎཾ. ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷ་ཝ་སེ་ན ཨི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ ས་བྦཱ་པི བྷཱ་ཝ་ནཱ, པ་དྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་ར་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཝཱ ཨི་དྡྷི་པཱ་ད་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝི་སེ་ས་ཏོ ཝཱི་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝཱི་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་བ་ལ་ནི་བྦ་ཏྟ’’ནྟི. དི་བྦ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱཏི ཀ་སི་ཎཱ་དི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཙ་ཏ་ཨུ་ཀྐ་ཝ་སེ་ན. ཨི་མི་ནཱ དཱུ་ར་ཀཱ་ར་ཎ་ཏྠེ ཨ་སྶ དི་བྦ་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ. དི་བྦ་ཝི་ཧཱ་ར་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་ཏྟཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་ས་ནྣ་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏ་པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཏོ ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟི དི་བྦ་ཝི་ཧཱ་ར་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཨི་མ་སྶ དི་བྦ་ཝི་ཧཱ་ར་པ་ཨ་ཡཱ་པ་ནྣཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎ་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཏི་པི ཨ་ཏྠོ. དི་ཝུ་དྷཱ་ཏུ་སྶ ཛུ་ཏི་ག་ཏི་ཡོ་གཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨཱ་ལོ་ཀ་པ་ཨ་གྒ་ཧེ་ནཱཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ལོ་ཀ་པ་རི་གྒ་ཧེ་ནཱཏི ཀ་སི་ཎཱ་ལོ་ཀ་པ་རི་གྒ་ཧ་ཝ་སེ་ན. ད་སྶ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི རཱུ་པ་ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན, ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཙ་ཀྑ་ཏི རཱུ་པཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏཱི’’ཏི ནི་བྦ་ཙ་ན་ཏོ ཙ་ཀྑུ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏི. ཙ་ཀྑུ་ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎེ་ནཱཏི ཨི་དཾ ཙ་ཀྑུ་མི་ཝ ཙ་ཀྑཱུ་ཏི ཨུ་པ་མཱ་ཡ ས་དི་ས་ནི་མི་ཏྟ་ད་སྶ་ནཾ, ས་མ་ཝི་ས་མཱ་དི་ད་སྶ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཙ་ཀྑུ་ཀི་ཙྩ་སྶ ཀ་ར་ཎ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཡ་ཐཱ་ཧཱཏི ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་སུ་ཏྟཔྤ་དེ་སཾ (མ. ནི. ༣.༢༤༢) ནི་ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ བོ་དྷི་མཱུ་ལེ ཨ་ན་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶེ་ཝ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷཱ་ནི རཱུ་པཱ་ནི པ་སྶ་ནྟ་སྶ ‘‘ཨི་དཾ ནུ ཁོ ཀིཾ, ཨི་དཾ ནུ ཁོ ཀི’’ནྟི ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ, ཏ་ཏོ པ་ན ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ཏཱ་ནི རཱུ་པཱ་ནི ཨ་མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏོ ཨ་མ་ན་སི་ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཐི་ན་མི་དྡྷཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ, ཏ་ཏོ ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ པུ་ན ས་བྦ་རཱུ་པཱ་ནི མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏོ ར་ཀྑ་སཱ་དཱི་སུ ཚ་མྦྷི་ཏ་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ, ‘‘ཀི་མེ་ཏྠ བྷཱ་ཡི་ཏ་བྦ’’ནྟི བྷ་ཡ་ཝི་ནོ་ད་ན་ཝ་སེ་ན མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏོ ཨ་ཏྟ་ནོ མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཀོ་ས་ལླཾ པ་ཊི་ཙྩ ཨུ་པྤི་ལ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ས་མཱ་དྷི་དཱུ་སི་ཀཱ གེ་ཧ་སི་ཏ་པཱི་ཏི ཨུ་པྤ་ནྣཱ, ཏ་ནྣི་སེ་དྷཱ་ཡ མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝཱི་རི་ཡཾ སི་ཐི་ལཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཀཱ་ཡཱ་ལ་སི་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཾ དུ་ཊྛུ་ལླཾ, ཏ་ནྣི་སེ་དྷཱ་ཡ པུ་ན ཝཱི་རི་ཡཾ པ་གྒ་ཎྷ་ཏོ ཨ་ཙྩཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡཾ, པུ་ན ཏ་ནྣི་སེ་དྷཱ་ཡ ཝཱི་རི་ཡཾ སི་ཐི་ལ་ཡ་ཏོ ཨ་ཏི་ལཱི་ན་ཝཱི་རི་ཡཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ, ཏ་ནྣི་སེ་དྷེ་ཏྭཱ དི་བྦ་རཱུ་པཱ་ནི པ་སྶ་ཏོ ཨ་བྷི་ཛ་པྤཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཏ་ཎྷཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ, ཏ་ནྣི་སེ་དྷཱ་ཡ ཧཱི་ནཱ་དི་ནཱ་ནཱ་རཱུ་པཱ་ནི མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏོ ནཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝི་ཀྑེ་པ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ནཱ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ. པུ་ན ཏཾ ཝི་ཧཱ་ཡ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏོ ཨ་ཏི་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏ་ཏྟཾ རཱུ་པཱ་ནཾ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཙི་ནྟ་ནཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ. ཨོ་བྷཱ་སནྟི པ་རི་ཀ་མྨ་ས་མུ་ཊྛི་ཏཾ ཨོ་བྷཱ་སཾ. ན ཙ རཱུ་པཱ་ནི པ་སྶཱ་མཱིཏི ‘‘པ་རི་ཀ་མྨོ་བྷཱ་ས་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་པ་སུ་ཏ་ཏཱ་ཡ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ རཱུ་པཱ་ནི ན པ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཀྐ་མ་ས་ཧི་ཏོ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨི་ད་ནྟི མཱ་ནུ་ས་ཀཾ མཱ་ནུ་ས་ཀ་ཙ་ཀྑུ་གོ་ཙ་རཾ ཐཱུ་ལ་རཱུ་པཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་དེ་ཝ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ད་སྶ་ནཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཏྟཱ མ་ནུ་སྶཱུ་པ་ཙཱ་རོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ནུ་སྶཱུ་པ་ཙཱ་རཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ’’ཏི. རཱུ་པ་ད་སྶ་ནེ་ནཱཏི དཱུ་ར་སུ་ཁུ་མཱ་དི་རཱུ་པ་ད་སྶ་ནེ་ན.

ཡ་སྨཱ ནི་ཡ་མེ་ན པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་ཊྛི་ཏ་རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཾ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎཾ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་པ་རི་ཀ་མྨེ་ཧི ཝི་ནཱ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ན ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཾ བྷི་ཛྫ་མཱ་ནཾ རཱུ་པ་མ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཧོ་ཏི དུ་བྦ་ལ་ཏྟཱ, ཙུ་ཏི་ཙི་ཏྟ་ཉྩ ཀ་མྨ་ཛ་རཱུ་པ་སྶ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ ཨེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཙི་ཏྟ་ཉྩ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ ཙུ་ཏི་ཀྑ་ཎེཏི་ཨཱ་དི. རཱུ་པ་ད་སྶ་ན་མེ་ཝེ་ཏྠ ས་ཏྟ་ད་སྶ་ན་ནྟི ཙ་ཝ་མཱ་ནེཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་བྷི་རཱུ་པེ ཝི་རཱུ་པེ་ཏི་པཱིཏི ཨི་དཾ ཝ་ཎྞ-ས་དྡ་སྶ ས་ཎྛཱ་ན་ཝཱ་ཙ་ཀ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ མ་ཧ་ནྟཾ ཧ་ཏྠི་རཱ་ཛ་ཝ་ཎྞཾ ཨ་བྷི་ནི་མྨི་ནི་ཏྭཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༡.༡༣༨) ཝི་ཡ. སུ་ནྡ་རཾ ག་ཏིཾ ག་ཏཱ སུ་ག་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ག་ཏི་ག་ཏེ’’ཏི. ཨི་མི་ནཱ པ་ན པ་དེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ་ཀ་མྨུ་པ་གེ་ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་དེ་ན.

ནེ་ར་ཡི་ཀཱ་ནཾ ཨ་གྒི་ཛཱ་ལ་ས་ཏྠ་ནི་པཱ་ཏཱ་དཱི་ཧི ཝི་བྷི་ནྣ་ས་རཱི་ར་ཝ་ཎྞཾ དི་སྭཱ ཏ་ད་ན་ནྟ་རེ་ཧི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ་ཝ་ནེ་ཧེ་ཝ ཉཱ་ཏཾ ཏེ་སཾ དུ་ཀྑཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་མྤི ད་སྶ་ན་ཕ་ལཱ་ཡ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ‘‘དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཀི་ཙྩ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝཾ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏཱིཏི ཏེ་སཾ ཀ་མྨ་སྶ ཉཱ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ པ་རི་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཀི་ནྣུ ཁོ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏི. ཨ་ཐ་སྶ ཏཾ ཀ་མྨཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་པ་རི་ཀ་མྨཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པ་རི ཨུ་པྤ་ནྣེ་ན རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ ཡཾ ཉཱ་ཎཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨི་དཾ ཡ་ཐཱ་ཀ་མྨུ་པ་ག་ཉཱ་ཎཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. དེ་ཝཱ་ནཾ ད་སྶ་ནེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཝི་སུཾ པ་རི་ཀ་མྨནྟི པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎ་པ་རི་ཀ་མྨཾ ཝི་ནཱ ཝི་སུཾ པ་རི་ཀ་མྨཾ ན་ཏྠི. ཀེ་ཙི པ་ནེ་ཏྠ ‘‘པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་པ་རི་ཀ་མྨེ་ཧི ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠི, ཀི་ནྣུ ཁོ ཀ་མྨ་ནྟི་ཨཱ་དི་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ ཀ་མྨཾ. ཀ་མྨ་སཱི་སེ་ན ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ ཙ དྷ་མྨེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་པྤ་ནཱ་ཝཱི་ཐི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཨེ་ཝ་མ་ནཱ་ག་ཏཾ་ས་ཉཱ་ཎེ་པི, ཏེ་ནེ་ཝ ཝི་སུཾ པ་རི་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི…པེ… དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ས་ཧེ་ཝ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཏཾ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ ཝ་སཱི་བྷཱུ་ཏཱ་ན་མྤི ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ནཾ པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དི་པ་རི་ཀ་མྨཾ ཝི་ནཱ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ. པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དི་མ་ཏྟེ་ན ཙ ཝི་སུཾ པ་རི་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ་ཝ ཨེ་ཏཱ་ནི ཉཱ་ཎཱ་ནི སི་དྡྷཱ་ནཱི་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ་ས་ཉཱ་ཎ་སྶཱ་པཱིཏི དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ དི་ཊྛ་སྶ ས་ཏྟ་སྶ ཨ་ནཱ་ག་ཏེ པ་ཝ་ཏྟིཾ ཉཱ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ན་མ་ན་ནྟ་རཾ ཉཱ་ཎ་བ་ལཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏེ་སུ ཨ་ནེ་ཀ་ཀ་པྤེ་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ར་ཧེ པུ་བྦེ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣེ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷེ ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷེ ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎེ ཙ ས་བྦེ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨེ ས་མྨུ་ཏི་ཉྩ ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ ཨཱ་ལ་མྦི་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་སྶ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ་ས་ཉ་ཨཱ་ཎ་སྶཱ་པི ཝི་སུཾ པ་རི་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.

ཀེ་ཙི པ་ནེ་ཏྠ ‘‘པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ཡཾ ཝི་ཡ ནཱ་མ་གོ་ཏྟཱ་དི་ག་ཧ་ཎ་མྤི ཨ་ཏྠེ་ཝ, ཏ་ཉྩ ན ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཀྑ་ཎེ, ཨ་ཐ ཁོ ཏ་ད་ན་ནྟ་རེ་སུ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ་ཝ་ན་ཀྑ་ཎེ་སུ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏི ནཱ་མ་པ་རི་ཀ་པྤ་ཀཱ་ལེ ཨི་ཏ་ར་པ་རི་ཀ་པྤཱ་ས་མྦྷ་ཝཱ ཀ་མྨེ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཡ་ཉྩ པ་རི་ཡ་ནྟཱ་བྷཱ་ཝཱ. ས་བྦ་པ་རི་ཀ་མྨ་ནི་མི་ཏྟེ་སུ པ་ན དྷ་མྨེ་སུ ཨ་ཏྠེ་སུ་པི ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡ དི་ཊྛེ་སུ ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི་ཝ་སེ་ན པ་ཙྪཱ ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མོ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཙི་ཏྟེ་ན ཝི་ཀ་པྤོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙ་ཀྑུ་ནཱ དི་ཊྛེ་སུ བ་ཧཱུ་སུ རཱུ་པེ་སུ ཐ་མྦྷ་ཀུ་མྦྷཱ་དི་ཝི་ཀ་པྤོ ཝི་ཡ. ཡ་ཉྩ ཀ་ཏྠ ཨ་ཝི་ཀ་པྤི་ཏཾ, ཏ་མྤི ཝི་ཀ་པྤ་ནཱ་ར་ཧ་ནྟི ས་བྦཾ ནཱ་མ་གོ་ཏྟཱ་དི་ཏོ ཝི་ཀ་པྤི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཙེ་ཏྠ, ཨེ་ཝཾ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ཡ་མྤི པ་རི་ཀ་པྤཱ་ར་ཧ་ཏ་མྤི ས་ནྡྷཱ་ཡ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མོ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་པ་དེ་ས་ས་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་ཉྙེ པ་ན ‘‘ནཱ་མ་གོ་ཏྟཱ་དི་ཀཾ ས་བྦ་མྤི ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཨ་བྷི་རུ་ཙི་ཏཾ པ་ན ཝ་ཙ་སཱ ཝོ་ཧ་ར་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏེ་པི ཨ་ཏྠ་ཏོ པུ་རི་མེ་ཧི ས་དི་སཱ ཨེ་ཝ, པུ་བྦེ དི་ཊྛ་སྶ པུ་ན ཝོ་ཧཱ་ར་ཀཱ་ལེ་པི པ་རི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦ་ཏོ པ་རི་ཀ་པྤཱ་ར་ཧ་དྷ་མྨ་ད་སྶ་ན་མེ་ཝ ཏེ་ཧི་པི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨུ་པ་ག་ཏཾ. ཨེ་ཀེ པ་ན ‘‘སོ ཏ་ཏོ ཙུ་ཏོ ཨ་མུ་ཏྲ ཨུ་ད་པཱ་དི་ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཀ་མེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་དྷ་མྨ་ཛཱ་ན་ནེ་ན ནཱ་མ་གོ་ཏྟཱ་དཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ ག་ཧ་ཎཾ སུ་ཀ་ར’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཨ་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ བུ་དྡྷཱ་ན་མྤི ས་བྦཾ ཉཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཱ་ཧཱ་ནི་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ. པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨི་མེ ཝ་ཏ བྷོ་ནྟོ་ཏི་ཨཱ་དི ཡ་ཐཱ་ཀ་མྨུ་པ་ག་ཉཱ་ཎ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ. ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་དི ཙེ་ཏྠ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡོ.

བྷཱ་རི་ཡནྟི ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ས་དི་ས་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཁ་མཱ་པ་ནེ ཧི ཨ་ས་ཏི ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་མེ་ཝ. ཏ་སྶཱཏི བྷཱ་རི་ཡ་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨུ་པ་ཝཱ་ད་སྶ. མ་ཧ་ལླ་ཀོཏི ཀེ་ཝ་ལཾ ཝ་ཡ་སཱ་ཝ མ་ཧ་ལླ་ཀོ, ན ཉཱ་ཎེ་ན, ‘‘ནཱ་ཡཾ ཀི་ཉྩི ལོ་ཀ་ཝོ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟ་མྤི ཛཱ་ནཱ་ཏི, པ་རི་ས་དཱུ་ས་ཀོ ཨེ་ཝ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ལ་ཛྫི་ཏ་བྦ་སྶ ཀ་ར་ཎ་ཏོ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཧཱི་ལེ༹་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ གུ་ཎ་པ་རི་དྷཾ་ས་ནེ་ན ཨུ་པ་ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨཱ་ཝུ་སོཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཐེ་རོ ཨུ་པ་རི་མ་གྒུ་པྤ་ཏྟི་མ་སྶ ཨཱ་ཀ་ངྑ་ནྟོ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཨ་ཏྟཱ་ན་མཱ་ཝི་ཀཱ་སི. པཱ་ཀ་ཏི་ཀཾ ཨ་ཧོ་སཱིཏི མ་གྒཱ་ཝ་ར་ཎཾ ནཱ་ཧོ་སཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཏྟ་ནཱ ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རོཏི ས་ཡ་མྤི ཝུ་ཌྜྷོ. ཨེ་ཏྠཱ་པི ‘‘ཨུ་ཀྐུ་ཊི་ཀཾ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ’’ཏི ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནཱ་གཱ་མཱི ཨ་ར་ཧཱ ཙ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ སཾ་ཝ་ར་ཏྠཱ་ཡ ན ཁ་མེ་ཡྻུཾ, སེ་སཱ དོ་སེ་ན་པཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ སོ ན ཁ་མ་ཏཱི’’ཏི.

ཡེ ཙ…པེ… ས་མཱ་ད་པེ་ནྟི, ཏེ་པི མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཀ་མྨ་ས་མཱ་དཱ་ནཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཨ་གྒ་མ་གྒ་ཊྛོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་ཉྙཱ་རཱ་དྷ་ནཱ ནི་ཡ་མ་ཏོ, སེ་སཱ་པི ཝཱ པ་ཙྪི་མ་བྷ་ཝི་ཀཱ སཱི་ལཱ་དཱི་སུ ཋི་ཏཱ ཏེ་ས་མྤི ཨ་ཉྙུ་པྤ་ཏྟི་ནི་ཡ་མ་ཏོ. ཨ་ཉྙནྟི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལཾ. ཨེ་ཝཾ ས་མྤ་དནྟི ཨེ་ཝཾ ནི་བྦ་ཏྟི་ཀཾ. ཡ་ཐཱ ཏཾ ཨ་ཝི་ར་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀ་ནི་བྦ་ཏྟི་ཀཾ, ཨེ་ཝ་མི་ད་མྤི ཨེ་ཏ་སྶ ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨེ་ཝཾ་ས་མྤ་ད་མི་ད’’ནྟི ནི་དྡི་ཊྛཾ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཏཾ ཝཱ་ཙནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏཾ ཝཱ་ཙནྟི ཨ་རི་ཡཱུ་པ་ཝཱ་དཾ. ཙི་ཏྟནྟི ཨ་རི་ཡཱུ་པ་ཝཱ་ད་ཀ་ཙི་ཏྟཾ. དི་ཊྛིནྟི ཨ་རི་ཡཱུ་པ་ཝཱ་དེ དོ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་དི་ཊྛིཾ. ‘‘ས་བྦ་མེ་ཏཾ པ་ཛ་ཧི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ཏྟེ་ན ཨ་ཙྩ་ཡཾ དེ་སེ་ཏྭཱ ཁ་མཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་པྤ་ཧཱ་ཡ ཨ་པྤ་ཊི་ནི་སྶ་ཛྫི་ཏྭཱ. ཡ་ཐཱ་བྷ་ཏཾ ནི་ཀྑི་ཏྟོ ཨེ་ཝཾ ནི་ར་ཡེཏི ཡ་ཐཱ ནི་ར་ཡ་པཱ་ལེ་ཧི ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ནི་ར་ཡེ ཋ་པི་ཏོ, ཨེ་ཝཾ ནི་ར་ཡེ ཋ་པི་ཏོ ཨེ་ཝ, ཨ་རི་ཡཱུ་པ་ཝཱ་དེ་ནེ་ཝ་སྶ ཨི་དཾ ནི་ཡ་མེ་ན ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟ་ནཾ ཡ་ཐཱ མ་གྒེ་ན ཕ་ལཾ ས་མྤ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་མྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི ས་བྦ་པཱ་པ་མཱུ་ལ་ཏྟཱ པ་ར་མཱ པ་དྷཱ་ནཱ ཡེ་སཾ ཝ་ཛྫཱ་ནཾ ཏཱ་ནི མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་པ་ར་མཱ་ནི ཝ་ཛྫཱ་ནི, ས་བྦ་ཝ་ཛྫེ་ཧི མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཡེ་ཝ པ་ར་མཾ ཝ་ཛྫ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཝཱི་ཏ་རཱ་ག་སྶ མ་ར་ཎ་ཏོ པ་རཾ ནཱ་མ བྷ་ཝ་ནྟ་རུ་པཱ་དཱ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རཾ མ་ར་ཎཱ་ཏི ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ ཨ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀྑ་ནྡྷ་གྒ་ཧ་ཎེ’’ཏི. ཡེ་ན ཏི་ཊྛ་ཏི, ཏ་སྶ ཨུ་པ་ཙྪེ་དེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ཡོ བྷི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱ་ཏི ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་སྶུ་པ་ཙྪེ་དཱ’’ཏི. ཨེ་ཏི ཨེ་ཏ་སྨཱ སུ་ཁ་ནྟི ཨ་ཡོ, པུ་ཉྙཾ. ཨཱ་ཡ་སྶཱཏི ཨཱ་ག་མ་ན་སྶ, ཧེ་ཏུ་སྶ ཝཱ. ཨ་ཡ་ཏི ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དཱི་ཧི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཡོ, ཨ་སྶཱ་དོ. ཨ་སུ་ར་ས་དི་སནྟི པེ་ཏཱ་སུ་ར་ས་དི་སཾ.

ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཉཱ་ཎ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༤. ས་ར་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཊི་ཝེ་དྷེ་ནཱཏི ས་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏོ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནེ་ན. ནི་བྦ་ཏྟི་ཀནྟི ནི་པྥཱ་ད་ནཾ. ཡཾ ཋཱ་ནཾ པ་ཏྭཱཏི ཡཾ ནི་བྦཱ་ནཾ མ་གྒ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་ཊྛེ་ན ཋཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ཨཱ་ག་མྨ. ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟིནྟི ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཧེ་ཏུཾ. ཀི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ནཱཏི ཡེ་སཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁེ་པ་ནེ་ན ཨི་དཾ ཉཱ་ཎཾ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཉཱ་ཎཾ ཛཱ་ཏཾ, ཏེ་སཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན, ཏེ་སཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ས་བྦ་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧ་ཎ་ཏོ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ པ་ཀཱ་ར་ནྟ་ར་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨ་བྦྷ་ཉྙཱ་སི’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ་པི ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཀཱ་ལེ ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཛཱ་ན་ན་སྶ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཏཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ན་ཏོ ཨེ་ཝཾ པ་སྶ་ཏོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཀཱ་ལེ་ན ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ. ཀཱ་མཱ་ས་ཝཱ་དཱི་ནཾ ཝི་མུ་ཙྩ་ནེ་ནེ་ཝ ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ དི་ཊྛཱ་ས་ཝ་སྶཱ་པི ཝི་མུ་ཏྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

‘‘ཁཱི་ཎཱ ཛཱ་ཏཱི’’ཏི ཛཱ་ན་ནཾ ཀི་ལེ་ས་ཀྑ་ཡ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན, ཝུ་སི་ཏཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ནྟི་ཨཱ་དི་ཛཱ་ན་ནཾ མ་གྒ་ཕ་ལ་ནི་བྦཱ་ན་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཁཱི་ཎཱ ཛཱ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཏ་སྶ བྷཱུ་མི’’ནྟི. ཏ་ཏྠ བྷཱུ་མིནྟི ཝི་ས་ཡཾ, ཏཱི་སུ ཀཱ་ལེ་སུ་པི ཛཱ་ཏི་ཀྑ་ཡཾ པ་ཏི ཨུ་ཛུ་ཀ་མེ་ཝ ཝཱ་ཡཱ་མཱ་ས་མྦྷ་ཝེ་པི ཏཾ པ་ཏི ཝཱ་ཡཱ་མ་ཀ་ར་ཎ་སྶ སཱ་ཏྠ་ཀ་ཏཾ, ཏ་སྶ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཕ་ལ་ཏ་ཉྩ ད་སྶེ་ཏུཾ ཡཱ པ་ནཱཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡཱ པ་ན མ་གྒ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཧི མ་གྒེ་ནཱ་ཝི་ཧ་ཏ་ཀི་ལེ་སེ་ཧེ་ཝ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཛཱ་ཏི ཧེ་སྶ་ཏི, ཏེ་ས་ཉྩ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ མ་གྒེ་ན ཝི་ནཱ་སེ ས་ཏི ཁ་ནྡྷཱ ན ཛཱ་ཡི་སྶ་ནྟི, ཀི་ལེ་སཱ་ན་ཉྩ ཏེ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཛཱ་ཏི་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི པ་ཙྩ་ཡེ་ན ཝི་ནཱ་ས་ཡོ་གེ་པི ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནེ ཀི་ལེ་ས་ཝི་རུ་དྡྷ་ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཀྑ་ཎུ་པྤཱ་ད་ན་མེ་ཝ ཏ་བྦི་ནཱ་སོ ཝི་རུ་དྡྷ་པ་ཙྩ་ཡོ་པ་ནི་པཱ་ཏེ་ན ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ བཱི་ཛ་ས་ནྟཱ་ནེ ཨ་གྒི་ཀྑ་ནྡྷོ་པ་ནི་པཱ་ཏེ་ན ཨཱ་ཡ་ཏིཾ བཱི་ཛ་ཏྟཱ་ནུ་པྤ་ཏྟི ཝི་ཡ, ཨི་ཏི མ་གྒ་ཀྑ་ཎུ་པྤ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏ་ཀི་ལེ་སཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀི་ལེ་ས་ཕ་ལཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཡེ་ཝ ཛཱ་ཏི་ཀྑ་ཡོ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝི་བྷཱ་ཝཱི་ཡ་ཏི, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མ་གྒ་སྶ བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་དྷ་མྨ་ཏཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནེ་ན ཁཱི་ཎཱ’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ཀི་ལེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ མ་གྒ་སྶ བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་པྤཱ་དི་ཏ་ཏྟཱ པ་ཙྩ་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཛཱ་ཏི ཏེ་ན ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་དྷ་མྨ་ཏཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནེ་ན ཝོ་ཧཱ་ར་ཏོ ཁཱི་ཎཱ མེ ཛཱ་ཏཱི་ཏི. ན ཧི ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་ནྟ་རེ་ན ཝི་ནཱ་སོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ས་མྦྷ་ཝེ ཙ ཏ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་ནྟ་ར་ཏཱ་དི་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ. ཏ་བྦི་རུ་དྡྷ་ཀྑ་ཎུ་པྤཱ་ད་ན་མེ་ཝ ཏ་བྦི་ནཱ་སུ་པྤཱ་ད་ནཾ. ཏནྟི ཁཱི་ཎ་ཛཱ་ཏིཾ ཨ་བྦྷ་ཉྙཱ་སི་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨི་ཏྠ་ཏྟཱ་ཡཱཏི ཨི་མེ པ་ཀཱ་རཱ ཨི་ཏྠཾ, ཏ་བྦྷཱ་ཝོ ཨི་ཏྠ་ཏྟཾ, ཏ་ད་ཏྠཱ་ཡ. ད་སྶེ་ནྟོཏི ནི་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ་ཏི.

ཝི་ཛྫཱ་ཏྟ་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ན་ཡོ ནི་ཊྛི་ཏོ.

ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ཏྟ་པ་ཊི་ཝེ་ད་ནཱ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༥. ཨ་ཉྙཱ་ཎནྟི དྷི-ས་དྡ་ཡོ་གེ་ན སཱ་མི་ཨ་ཏྠེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ. པཱ་དཱ་ནཱིཏི པཱ་དེ. ཡ་ས་སཱཏི པ་རི་ཝཱ་རེ་ན. ཀོ་ཏཱུ་ཧ་ལ་ཙྪ་རེཏི ཀོ་ཏཱུ་ཧ་ལེ ཨ་ཙྪ་རེ ཙ. ཨ་ཡནྟི ཨ་མི་ཀྐ་ནྟ-ས་དྡོ. ན་ཡི་དཾ ཨཱ་མེ་ཌི་ཏ་ཝ་སེ་ན དྭི་ཀྑ་ཏྟུཾ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཏྠ་དྭ་ཡ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨ་ཐ ཝཱཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཨ་ཏྠ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ནི་པྥ་ནྣོ ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟ་ནྟི བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀ་ནི་དྡེ་སོ, དེ་ས་ནཱ་པ་སཱ་དཱ་དི་ཝི་སེ་སཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ་པི ཏ་ཐེ་ཝ ཏི་ཊྛ་ཏི པུ་བྦེ ནི་པྥ་ནྣ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཾ…པེ… པ་སཱ་དོ’’ཏི. ཨ་དྷོ་མུ་ཁ་ཋ་པི་ཏཾ ཀེ་ན་ཙི. ཧེ་ཊྛཱ་མུ་ཁ་ཛཱ་ཏཾ ས་ཡ་མེ་ཝ. པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ཧཱིཏི པ་ཀཱ་རེ་ཧི, ཨ་ར་ས་རཱུ་པ་ཏྟཱ་དི་པ་ཊི་པཱ་ད་ཀ་ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཝཱ.

ག་མུ་དྷཱ་ཏུ་སྶ དྭི་ཀ་མྨ་ཀ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝཱ གོ་ཏ་མཾ ས་ར་ཎ་ནྟི ཨི་དཾ པ་ད་དྭ་ཡ་མྤི ན ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་པི ཙ ཁོ པུ་རི་མ་མེ་ཝ, པ་ཙྪི་མཾ པ་ན པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘གོ་ཏ་མཾ ས་ར་ཎ་ནྟི ག་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན ཙ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ལུ་ཏྟ་ནི་དྡི་ཊྛོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་གྷ་སྶཱཏི ཨ་གྷ་ཏོ པཱ་པ་ཏོ. ཏཱ་ཏཱཏི ཧི པ་དཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ནི་སྶ་ཀྐ་སྶེ་ཝ ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨ་དྷི་ག་ཏ་མ་གྒེ ས་ཙྪི་ཀ་ཏ་ནི་རོ་དྷེཏི པ་ད་དྭ་ཡེ་ནཱ་པི ཕ་ལ་ཊྛཱ ཨེ་ཝ ད་སྶི་ཏཱ, ན མ་གྒ་ཊྛཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནེ ཙཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཝི་ཏྠཱ་རོཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨཱ ས་ངྑ་ཏཱ ཝཱ ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ ཝཱ, ཝི་རཱ་གོ ཏེ་སཾ ཨ་གྒ་མ་ཀྑཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི (ཨི་ཏི་ཝུ. ༩༠; ཨ. ནི. ༤.༣༤) ཝུ་ཏྟ་པ་དཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་ནེ་ཛནྟི ནི་ཏྟ་ཎྷཾ. ཨ་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལནྟི ཨ་ཝི་རོ་དྷ་ཏྠ་དཱི་པ་ན་ཏོ ཨ་ཝི་རུ་དྡྷ་སུ་ཙིཾ པ་ཎཱི་ཏཾ ཝཱ. ཝཱ་ཙཱ་ཡ པ་གུ་ཎཱི་ཀ་ཏྟ་བྦ་ཏོ, པ་ཀ་ཊྛེ་ཧི ས་དྡ་ཏྠ་གུ་ཎེ་ཧི ཡོ་ག་ཏོ ཝཱ པ་གུ་ཎཾ. སཾ་ཧ་ཏོཏི གྷ་ཊི་ཏོ ས་མེ་ཏོ. ཡ་ཏྠཱཏི ཡེ་སུ པུ་རི་ས་ཡུ་གེ་སཱུ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ཊྛ ཙ པུ་གྒ་ལ་དྷ་མྨ་ད་སཱ ཏེཏི ཏེ ཨ་ཊྛ པུ་གྒ་ལཱ ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ དི་ཊྛ་ཏྟཱ དྷ་མྨ་ད་སཱ.

ས་ར་ཎནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – བྷ་ཡ་ཧིཾ་ས་ནཱ་དི་ཨ་ཏྠེ་ན ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡཾ ས་ར་ཎཾ ནཱ་མ, ཏ་དེ་ཝ མེ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡཾ ཏཱ་ཎཾ ལེ་ཎཾ པ་རཱ་ཡ་ཎ་ནྟི བུ་དྡྷ་སུ་བུ་དྡྷ་ཏཱ་དི་གུ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཏ་པྤ་རཱ་ཡ་ཎ་ཏཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟོ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ ནཱ་མ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན ཨི་མི་ནཱ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪ་ཏི ནཱ་མ. ཨེ་ཏ་སྶ ཙ ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་སྶ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཝ་སེ་ན དུ་ཝི་དྷོ པ་བྷེ་དོ. ཏ་ཏྠ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཾ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཱུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ས་མུ་ཙྪེ་དེ་ན མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ལོ་ཀི་ཡ་ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ ཙ་ཏུ་དྷཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཨ་ཧཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ བུ་དྡྷ་སྶ པ་རི་ཙྩ་ཛཱ་མཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནི་ཡྻཱ་ཏ་ནེ་ན, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཏ་པྤ་རཱ་ཡ་ཎ་ཏཱ་ཡ, སི་སྶ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ནེ་ན, པ་ཎི་པཱ་ཏེ་ན ཙཱ་ཏི. ས་བྦ་ཏྠཱ་པི ཙེ་ཏྠ སེ་ཊྛ་ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ ཧོ་ཏི, ན ཉཱ་ཏི་བྷ་ཡཱ་ཙ་རི་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ ཉཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཏི་ཏྠི་ཡཾ ཝ་ནྡ་ཏོ ས་ར་ཎཾ ན བྷི་ཛྫ་ཏི, ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཉྙཾ ཝ་ནྡ་ཏོ ས་ར་ཎཾ བྷི་ཛྫ་ཏི. ལོ་ཀི་ཡ་སྶ ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་སྶ ནི་བྦཱ་ན་པྤ་ཏྟི་ནི་ཡ་མཾ ས་དི་ས་ཕ་ལཾ ས་ར་ཎ་ག་ཏ་སྶ ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ནི་བྦཱ་ན་པྤ་ཏྟི་ནི་ཡ་མ་ཏོ. ས་བྦ་ལོ་ཀི་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ས་མ་དྷི་ག་མོ པ་ན ཨ་པཱ་ཡ་དུ་ཀྑཱ་དི་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མོ ཙ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ཕ་ལཾ. ཏཱི་སུ ཝ་ཏྠཱུ་སུ ཙ་སྶ སཾ་ས་ཡ་མི་ཙྪཱ་ཉཱ་ཎཱ་དི སཾ་ཀི་ལེ་སོ. བྷེ་དོ་པི་སྶ སཱ་ཝ་ཛྫཱ་ན་ཝ་ཛྫ་ཝ་སེ་ན དུ་ཝི་དྷོ. ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མོ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་པུ་བྦ་ཀེ་ཧི ཏི་ཏྠི་ཡ་པ་ཎི་པཱ་ཏཱ་དཱི་ཧི ཧོ་ཏི, སོ ཙ ཨ་ནི་ཊྛ་ཕ་ལ་ཏྟཱ སཱ་ཝ་ཛྫོ. ཨ་ན་ཝ་ཛྫོ པ་ན ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཧོ་ཏི. ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་སྶ ས་བྦ་ཐཱ སཾ་ཀི་ལེ་སོ ཝཱ བྷེ་དོ ཝཱ ན་ཏྠཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཀོ ཨུ་པཱ་ས་ཀོཏི་ཨཱ་དི ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ཏྟ་ས་རཱུ་པ་ཀཱ་ར་ཎཱ་དི་པུ་ཙྪཱ. ཏ་ཏྠ ཡོ ག་ཧ་ཊྛོ མ་ནུ་སྶོ ཝཱ ཨ་མ་ནུ་སྶོ ཝཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཏི་ས་ར་ཎཾ ག་ཏོ, ཨ་ཡཾ ཨུ་པཱ་ས་ཀོ. ཡོ ཙ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡཾ ཨུ་པཱ་ས་ན་ཏོ ‘‘ཨུ་པཱ་ས་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. པ་ཉྩ ཝེ་ར་མ་ཎི་ཡོ ཙ་སྶ སཱི་ལཾ. པ་ཉྩ་མི་ཙྪཱ་ཝཱ་ཎི་ཛྫཱ་དི་པཱ་པཱ་ཛཱི་ཝཾ པ་ཧཱ་ཡ དྷ་མྨེ་ན ས་མེ་ན ཛཱི་ཝི་ཏ་ཀ་པྤ་ན་མ་སྶ ཨཱ་ཛཱི་ཝོ. ཨ་སྶ་དྡྷི་ཡ་དུ་སྶཱི་ལ་ཏཱ་ད་ཡོ ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ཏྟ་སྶ ཝི་པ་ཏྟི, ཏ་ད་བྷཱ་ཝོ ས་མྤ་ཏྟཱིཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ཝི་ཧཱ་ར་གྒེ་ནཱཏི ཨོ་ཝ་ར་ཀཱ་དི་ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ན་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་ན. ཨ་ཛྫ་བྷཱ་ཝནྟི ཨ་སྨིཾ ཨ་ཧ་ནི པ་ཝ་ཏྟཾ པ་སཱ་དཱ་དིཾ. ཀཱ་ཡ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཀོ ས་རཱི་རཱ་ཝ་ཡ་ཝོ ཀཱ་ཡ་ངྒཾ. ཝ་ཙཱི་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཀཾ ཨོ་ཊྛ་ཛི་ཝ྄ཧཱ་དི ཝཱ་ཙ་ངྒཾ. ཨ་ཙོ་པེ་ཏྭཱཏི ཨ་ཙཱ་ལེ་ཏྭཱ. ཨེ་ཏེ་ན ཙ ཝ་ཙཱི་པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཋཱ་ན་ཀ་ར་ཎཱ་ནཾ ཙ་ལ་ན་པ་ཙྩ་ཡོ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཝི་ཀཱ་རཱ་ཀཱ་རོ ཝི་སུཾ ཀཱ་ཡ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི ན ཧོ་ཏི, ཏེ་ན ཝི་སུཾ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ ཝ་ཙཱི་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡ་མེ་ཝ ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ཏི ཏ་དུ་པ་ཀཱ་ར་ཏྟཱ. ཡ་ཐཱ ཀཱ་ཡེ་ན ཀཱ་ཡ་ཀ་ཎྜུ་ཡ་ནཱ་དཱི་སུ ས་དྡུ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏོ པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝི་ཀཱ་རོ ཝི་སུཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་སྶ ཨ་ཝི་ཉྙཱ་པ་ན་ཏོ ཝ་ཙཱི་ཝི་ཉྙ་ཏྟི ན ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝ་མ་ཡ་མྤཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཝི་ཉྙཱ་པ་ན་ཏོ ཧེ་ཏཱ ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡོ ནཱ་མ ཛཱ་ཏཱ, ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཝཱ་ཡུ་པ་ཐ་ཝཱི་ནཾ ཙ་ལ་ན་ས་དྡུ་པྤ་ཏྟི་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏ་ཝི་ཀཱ་རཱ་ཀཱ་ར་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ. ཨེ་ཝ་ཉྩ བ་ཧི་དྡྷཱ རུ་ཀྑཱ་དཱི་སུ ཙ་ལ་ན་ས་དྡུ་པྤ་ཏྟི་པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱ་ནཾ ཝི་ཀཱ་རཱ་ཀཱ་རཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཏཱ ས་མ་ཏྠི་ཏཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཀེ་ཙི ཝཱ་ཙ་ངྒནྟི ‘‘ཧོ་ཏུ སཱ་དྷཱུ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ནྟི་ཨཱ་དིཾ ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཨ་ཙོ་པེ་ཏྭཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ན ས་མེ་ཏི. ཁ་ནྟིཾ ཙཱ་རེ་ཏྭཱཏི ཨ་ནུ་མ་ཏིཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ. ‘‘ཁ་ནྟིཾ དྷཱ་རེ་ཏྭཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, བ་ཧི ཨ་ནི་ཀྑ་མ་ན་ཝ་སེ་ན ག་ཎྷི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཊི་མུ་ཁོཏི བྷ་ག་ཝ་ཏི པ་ཊི་ནི་ཝ་ཏྟ་མུ་ཁོ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་པ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ’’ཏི.

༡༦. ཡཱ་ཙ་དྷཱ་ཏུ་སྶ དྭི་ཀ་མྨ་ཀ་ཏྟཱ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སཾ ཡཱ་ཙི་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སུ་ས་སྶ་ཀཱ་ལེ་པཱིཏི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀཱ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཏི་ས་མ་གྒྷེ་པཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཨ་པྤ་གྒྷེ་པི ཡ་དཱ ཀི་ཉྩི་དེ་ཝ ད་ཏྭཱ བ་ཧུཾ པུ་བྦ་ཎྞཱ་པ་ར་ཎྞཾ ག་ཎྷ་ནྟི, ཏཱ་དི་སེ ཀཱ་ལེ་པཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྷི་ཀྑ་མཱ་ནཱཏི ཡཱ་ཙ་མཱ་ནཱ. ཝུ་ཏྟ་ས་སྶནྟི ཝ་པི་ཏ་ས་སྶཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ཝེ་ར་ཉྫཱ་ཡཾ, ཨེ་ཏེ་ན ‘‘ཝུ་ཏྟཾ ས་ལཱ་ཀཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ས་ལཱ་ཀཱ་ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི ཝི་སེ་ས་ན་སྶ པ་ར་ནི་པཱ་ཏེ་ན ནི་བྦ་ཙ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ས་བྦཾ ས་སྶཾ ས་ལཱ་ཀཱ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ ནི་བྦ་ཏྟཾ ས་མྤ་ནྣཾ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ས་ལཱ་ཀཱ་ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི་པི ནི་བྦ་ཙ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ལཱ་ཀཱ ཨེ་ཝ ས་མྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ས་ལཱ་ཀཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ཛཱི་ཝི་ཀཱ ཨེ་ཏི་སྶ་ནྟི ས་ལཱ་ཀཱ་ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི་པི ནི་བྦ་ཙ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ས་ལཱ་ཀཱ་ཡ ཝཱཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. དྷ་ཉྙ་ཀ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ནེཏི དྷ་ཉྙ་མི་ན་ན་ཊྛཱ་ནེ. ཝ་ཎྞ་ཛ྄ཛྷ་ཀྑནྟི ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་པ་རི་ཀྑ་ཀཾ.

ཨུ་ཉྪེ་ན པ་གྒ་ཧེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་གྒ་ཧེ་ནཱཏི པ་ཏྟེ་ན, ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་གྒ་ཡ྄ཧ་ཏི ཨེ་ཏེ་ན བྷི་ཀྑཱ་ཏི ཧི པ་གྒ་ཧོ, པ་ཏྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ པ་གྒ་ཧེ་ན ཡོ ཨུ་ཉྪོཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཐ ཝཱ པ་གྒ་ཧེ་ནཱཏི ག་ཧ་ཎེ་ན, ཨུ་ཉྪ་ཏྠཱ་ཡ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ པ་ཏྟོ་ཏི སི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ’’ཏི.

ག་ངྒཱ་ཡ ཨུ་ཏྟ་ར་དི་སཱ་པ་དེ་སོ ཨུ་ཏྟ་རཱ་པ་ཐོ, སོ ནི་ཝཱ་སོ ཨེ་ཏེ་སཾ, ཏ་ཏོ ཝཱ ཨཱ་ག་ཏཱ་ཏི ཨུ་ཏྟ་རཱ་པ་ཐ་ཀཱ, ཏེ་ནཱ་ཧ ཨུ་ཏྟ་རཱ་པ་ཐ་ཝཱ་སི་ཀཱཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ཨུ་ཏྟ་རཱ་ཧ་ཀཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, སོ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན. མ་ནྡི་རནྟི ཨ་སྶ་སཱ་ལཾ. ‘‘མ་ནྡ་ར’’ནྟི་པི ལི་ཁ་ནྟི, ཏཾ ན སུ་ནྡ་རཾ. སཱ ཙ མ་ནྡི་རཱ ཡ་སྨཱ པ་རི་མ་ཎྜ་ལཱ་ཀཱ་རེ་ན བ་ཧུ་ཝི་དྷཱ ཙ ཀ་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་སྶ་མ་ཎྜ་ལི་ཀཱ་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ.

ག་ངྒཱ་ཡ ད་ཀྑི་ཎཱ་ཡ དི་སཱ་ཡ དེ་སོ ད་ཀྑི་ཎཱ་པ་ཐོ, ཏ་ཏྠ ཛཱ་ཏཱ མ་ནུ་སྶཱ ད་ཀྑི་ཎཱ་པ་ཐ་མ་ནུ་སྶཱ. བུ་དྡྷཾ མ་མཱ་ཡ་ནྟི མ་མེ་ཝཱ་ཡ་ནྟི ག་ཎྷ་ན་སཱི་ལཱ བུ་དྡྷ་མཱ་མ་ཀཱ, ཨེ་ཝཾ སེ་སེ་སུ་པི. ཨེ་ཝནྟི པ་ཙྪཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠེ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ. པ་ཊི་ཝཱི་སནྟི ཀོ་ཊྛཱ་སཾ. ཏ་དུ་པི་ཡནྟི ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པཾ ཏ་པྤ་ཧོ་ན་ཀཾ. ལ་དྡྷཱཏི ལ་བྷི་ཏྭཱ ནོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ལ་དྡྷོ’’ཏི ཝཱ པཱ་ཋོ, ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ ནེ་ཝ ལ་བྷི་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཉཱ་ཏི ཙ པ་ས་ཏྠ་ཏ་མ་གུ་ཎ་ཡོ་ག་ཏོ སེ་ཊྛོ ཙཱ་ཏི ཉཱ་ཏི་སེ་ཊྛོ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཨ་ཡ་མེ་ཝ པ་ཏི་རཱུ་པོཏི ཨཱ་མི་ས་སྶ དུ་ལླ་བྷ་ཀཱ་ལེ་སུ པ་རི་ཀ་ཐོ་བྷཱ་སཱ་དིཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ པ་ར་མ་ས་ལླེ་ཁ་ཝུ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་སུ་དྡྷི་ཡཾ ཋ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཱ་ནུ་གུ་ཎཾ ཨཱ་མི་སཾ ཝི་ཙཱ་རེ་ནྟེ་ན ནཱ་མ ཉཱ་ཏི་སི་ནེ་ཧ་ཡུ་ཏྟེ་ན ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ཏུཾ ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

མཱ་རཱ་ཝ་ཊྚ་ནཱ་ཡཱཏི མཱ་རེ་ན ཀ་ཏ་ཙི་ཏྟ་པ་རི་ཝ་ཊྚ་ནེ་ན, ཙི་ཏྟ་ས་མྨོ་ཧ་ནེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་མྤཱིཏི ཨུ་ཏྟ་ར་ཀུ་རུཾ ཝཱ ཏི་ད་ས་པུ་རཾ ཝཱ ཨཱ་ཝ་ཊྚེ་ཡྻ.

‘‘ཕུ་སྶ་སྶཱ་ཧཾ པཱ་ཝ་ཙ་ནེ, སཱ་ཝ་ཀེ པ་རི་བྷཱ་ས་ཡིཾ;

ཡ་ཝཾ ཁཱ་ད་ཐ བྷུ་ཉྫ་ཐ, མཱ ཙ བྷུ་ཉྫ་ཐ སཱ་ལ་ཡོ’’ཏི. (ཨ་པ. ཐེ་ར ༡.༣༩.༨༨) –

ཨ་པ་དཱ་ནེ ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཀུ་ས་ལ་སྶ ཏ་དཱ ཨོ་ཀཱ་ས་ཀ་ཏ་ཏྟཱ. ནི་བ་དྡྷ་དཱ་ན་སྶཱཏི ‘‘ད་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཝཱ་ཙཱ་ཡ ནི་ཡ་མི་ཏ་དཱ་ན་སྶ. ཨ་པྤི་ཏ་ཝ་ཏྟ་སྶཱཏི ཀཱ་ཡེ་ན ཨ་ཏི་ཧ་རི་ཏྭཱ དི་ནྣ་ཝ་ཏྠུ་ནོ་པི. ཝི་ས་ཧ་ཏཱིཏི ས་ཀྐོ་ཏི. ས་ངྑེ་པེ་ནཱཏི ནཱི་ཧཱ་རེ་ན. བྱཱ་མ་པྤ་བྷཱ་ཡཱཏི ས་མ་ནྟ་ཏོ ཧེ་ཊྛཱ ཙ ཨུ་པ་རི ཙ ཨ་སཱི་ཏི་ཧ་ཏྠ་མ་ཏྟེ ཋཱ་ནེ གྷ་ནཱི་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཚ་བྦ་ཎྞཱ་ཡ པ་བྷཱ་ཡ, ཡ་ཏོ ཚ་བྦ་ཎྞ་རཾ་སི་ཡོ ཏ་ལཱ༹་ཀ་ཏོ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡོ ཝི་ཡ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ད་ས་སུ དི་སཱ་སུ དྷཱ་ཝ་ནྟི, སཱ ཡ་སྨཱ བྱཱ་མ་མ་ཏྟཱ ཝི་ཡ ཁཱ་ཡ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘བྱཱ་མ་པྤ་བྷཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡ་སྨཱ ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནི ཙ པ་ཙྩེ་ཀཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་རཱི་རེ པ་བྷཱ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡུ་ཏྟཱ ཨཱ་ཀཱ་སེ ཙ་ནྡ་སཱུ་རི་ཡཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ཝི་བྷཱ་ཏཱ ཝི་རོ་ཙ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏཱ་ནི བྱཱ་མ་པྤ་བྷཱ་ཡ ས་ཧ ཀེ་ན་ཙི ཨ་ན་བྷི་བྷ་ཝ་ནཱི་ཡཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནི.

ཨ་ན་ཏྠ་ས་ཉྷི་ཏེཏི གྷཱ་ཏཱ་པེ་ཀྑཾ སཱ་མི་ཨ་ཏྠེ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏཱ་དི་ས་སྶ ཝ་ཙ་ན་སྶ གྷཱ་ཏོ’’ཏི. ཨ་ཏྠོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཧེ་ཏུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཏྠ, དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་དི་ཀོ ཝཱ ཨ་ཏྠོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི, པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཝ་ཏྠུ.

ཨེ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱཏི དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏེ་སུ དྭཱི་སུ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཀཱ་ར་ཎཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ. ར་ཏྟི་ཙྪེ་དོ ཝཱཏི ས་ཏྟཱ་ཧ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་ཝ་སེ་ན ག་ནྟྭཱ བ་ཧི ཨ་རུ་ཎུ་ཊྛཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ, ན ཝ་སྶ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཏ་སྶ ཝི་སུཾ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་ཏྟཱ. ཨེ་ཏེ་ན ཙ ཝ་སྶ་ཙྪེ་ད་པ་ཙྩ་ཡེ ས་ཏྟཱ་ཧ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ་ན ག་མ་ནཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ན ཀི་སྨི་ཉྩཱིཏི ཀི་སྨི་ཉྩི གུ་ཎེ ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ན མ་ཉྙ་ནྟི. པ་ཙྪཱ སཱི་ལཾ ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧེ་ཡྻཱ་མཱཏི ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཧེ་ཏུ ས་ནྟ་གུ་ཎ་པྤ་ཀཱ་ས་ནེ་ན ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཝི་པ་ཏྟིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏི་མ་ཉྙི་སྶ་ཏཱིཏི ཨ་ཝ་མ་ཉྙི་སྶ་ཏི.

༡༧. ‘‘ཨཱ་ཡ་སྨཱ་ཏི པི་ཡ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏ’’ནྟི ཨུ་ཙྩ་ནཱི་ཙ་ཛ་ན་སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་སེ་ན ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ཨུ་ཙྩ་ཛ་ནཱ་ཝེ་ཎི་ཀ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ག་རུ་གཱ་ར་ཝ་ས་པྤ་ཏི་སྶཱ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ས་ཧ པ་ཏི་སྶ་ཡེ་ན ནི་སྶ་ཡེ་ནཱ་ཏི ས་པྤ་ཏི་སྶོ, ས་ནི་སྶ་ཡོ, ཏ་སྶ ག་རུ་གུ་ཎ་ཡུ་ཏྟེ་སུ གཱ་ར་ཝ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དྷ པ་ན ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. པ་པྤ་ཊ་ཀོ་ཛནྟི ཨཱ་དི་ཀ་པྤེ ཨུ་ད་ཀཱུ་པ་རི པ་ཋ་མཾ པ་ཐ་ཝཱི་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ཉྫཱ་ཏཾ ན་ཝ་ནཱི་ཏ་པི་ཎྜ་ས་དི་སཾ ཨུ་ད་ཀེ་པི ཨུ་པྤི་ལ་ན་ས་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཝི་ལཱི་ཡ་ན་ཀཾ ཨ་ཏི་སི་ནི་དྡྷ་མ་དྷུ་རཾ ཨ་ནེ་ཀ་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཧ་སྶ་བ་ཧ་ལཾ ར་སཱ་ཏ་ལ་ས་ངྑཱ་ཏཾ པ་ཐ་ཝོ་ཛཾ. ཡཾ ཨཱ་དི་ཀ་པྤི་ཀེ་ཧི མ་ནུ་སྶེ་ཧི ར་ས་ཏ་ཎྷཱ་ཡ ག་ཧེ་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫ་མཱ་ནཾ ཏེ་སཾ ཀ་མྨ་བ་ལེ་ན ཨུ་པ་རི་བྷཱ་གེ ཀ་ཀྑ་ལ༹་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཧེ་ཊྛཱ པུ་རི་མཱ་ཀཱ་རེ་ནེ་ཝ ཋི་ཏཾ, ཡ་སྶ ཙ བ་ལེ་ན ཨ་ཡཾ མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝཱི ས་པ་བྦ་ཏ་ས་མུ་དྡ་ཀཱ་ན་ནཱ ཧེ་ཊྛཱ་ཨུ་ད་ཀེ ཨ་ནི་མུ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཨ་ཝི་ཀི་རི་ཡ་མཱ་ནཱ ཀུ་ལླུ་པ་རི ཝི་ཡ ནི་ཙྩ་ལཱ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཏཾ པ་ཐ་ཝཱི་སཱ་ར་མ་ཎྜ་ནྟི ཨ་ཏྠོ, ཏེ་ནཱ་ཧ པ་ཐ་ཝཱི་མ་ཎྜོཏི་ཨཱ་དི. ས་མྤ་ནྣནྟི མ་དྷུ་ར་ར་སེ་ན ཨུ་པེ་ཏཾ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སཱ་དུ་ར་ས’’ནྟི. ཨུ་པ་པ་ནྣ་ཕ་ལོཏི བ་ཧུ་ཕ་ལོ. ‘‘ནི་མྨ་ཀྑི་ཀ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ‘‘ནི་མྨ་ཀྑི་ཀ་ཎྜ’’ནྟི མ་ཀྑི་ཀ་ཎྜཱ་ན་མྤི ཨ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡེ པ་ཐ་ཝཱི་ནི་སྶི་ཏཱ པཱ་ཎཱ, ཏེ ཏ་ཏྠ ས་ངྐཱ་མེ་སྶཱ་མཱིཏི ཨེ་ཏྠ མ་ནུ་སྶཱ་མ་ནུ་སྶ་ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏི་ཏྠཱི་ན་མྤི ཧ་ཏྠ་ས་ངྐཱ་མ་ནེ ཀིཾ ཨ་ནཱ་མཱ་ས་དོ་སོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི? ན ཧོ་ཏི, ཀ་སྨཱ? ‘‘ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་དྡྷི་མ་སྶ ཨི་དྡྷི་ཝི་ས་ཡེ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༡༥༩) ཝ་ཙ་ན་ཏོ, ཏེ་ནེ་ཝ བྷ་ག་ཝཱ་པི ཨ་ནཱ་མཱ་ས་དོ་སཾ ཨ་ད་སྶེ་ཏྭཱ ‘‘ཝི་པ་ལླཱ་ས་མྤི ས་ཏྟཱ པ་ཊི་ལ་བྷེ་ཡྻུ’’ནྟི ཨཱ་ཧ, ཁུ་དྡ་ཀོ གཱ་མོ. མ་ཧ་ནྟོ སཱ་པ་ཎོ ནི་ག་མོ. པ་ད་ཝཱི་ཏི་ཧཱ་རེ་ནཱཏི པ་ད་ནི་ཀྑེ་པེ་ན.

ཝི་ན་ཡ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ་ཙ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༨. ཝི་ན་ཡ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ མཱུ་ལ་ཏོ པ་བྷུ་ཏཱིཏི པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་དི་ག་རུ་ཀཱ་ནཾ, ཏ་ད་ཉྙེ་ས་ཉྩ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་ས་ཀྐ་མེ་ན ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཨ་པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ན ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ཨ་པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ. ཏེ་ནེ་ཝ ཐེ་རོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ‘‘སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙ་པེ་ཡྻ ཨུ་དྡི་སེ་ཡྻ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ’’ནྟི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་སེ་ན ས་ཧ སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟིཾ ཡཱ་ཙི. ཁ་ནྡྷ་ཀེ ཧི ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རཱ་དཱི་ནཾ པ་བྦ་ཛྫ་ཏོ པུ་རེ་ཏ་ར་མེ་ཝ རཱ་ཧུ་ལ་བྷ་དྡ་སྶ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡ ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ན་ནུ་ཉྙཱ་ཏོ མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ཧི པུ་ཏྟོ པ་བྦཱ་ཛེ་ཏ་བྦོ, ཡོ པ་བྦཱ་ཛེ་ཡྻ ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༠༥) པ་ཉྙ་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ དི་སྶ་ཏི. ཨི་དྷེ་ཝ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་མྤི ‘‘སཱ་མ་མྤི པ་ཙ་ནཾ…པེ… ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཙ, ‘‘ར་ཏྟི་ཙྪེ་དོ ཝ་སྶ་ཙྪེ་དོ ཝཱ ན ཀ་ཏོ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པུ་བྦེ་ཝ སཱ་མ་པཱ་ཀཱ་དི་པ་ཊི་ཀྑེ་པོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏི་པ་ཡ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ པ་ཉྙ་ཏྟི་ས་བྦྷཱ་ཝེ་པི ཨ་པ་ཉྙ་ཏྟ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་དི་ཀེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ན ཏཱ་ཝ, སཱ་རི་པུ་ཏྟ, ས་ཏྠཱ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙ་པེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. པུ་ཐུ་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ པ་ཊི་ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ས་མྨ་དེ་ཝ ཨེ་ཀཱ་ར་མྨ་ཎེ ཙི་ཏྟེ་ན ལཱི་ནོ པ་ཊི་ས་ལླཱི་ནོ ནཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝཾ ག་ཏ་སྶཱ’’ཏི, ཙི་ཏྟ་ཝི་ཝེ་ཀཾ ག་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཙི་རནྟི ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་གེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ.

སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡཱཏི མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡེ ཨ་ནུ་པ་ད་སུ་ཏྟ་ནྟ་དེ་ས་ནཱ་ཡཾ ‘‘མ་ཧཱ་པ་ཉྙོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སཱ་རི་པུ་ཏྟོ པུ་ཐུ་པ་ཉྙོ ཧཱ་ས་པ་ཉྙོ ཛ་ཝ་ན་པ་ཉྙོ ཏི་ཀྑ་པ་ཉྙོ ནི་བྦེ་དྷི་ཀ་པ་ཉྙོ’’ཏི ཨཱ་ག་ཏཱ ཚ པ་ཉྙཱ ཙ ན་ཝཱ་ནུ་པུ་བྦ་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མཱ་པ་ཏྟི་པ་ཉྙཱ ཙ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་པ་ཉྙཱ ཙཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷེ་ན ཨཱ་ག་ཏཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ. ཡེ་སཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ སཱ་ཝ་ཀཱ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སེ་སུ ས་ནྡི་སྶ་ནྟི, ཏེ་ཡེ་ཝ ལོ་ཀེ པཱ་ཀ་ཊཱ་ཏི ཝི་པ་སྶཱི་ཨཱ་ད་ཡོ་ཝ ཨི་དྷ ཨུ་དྡྷ་ཊཱ, ན ཨི་ཏ་རེ པུ་བྦ་བུ་དྡྷཱ. ཏེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ཊཱ་ནཱ་ཊི་ཡ་སུ་ཏྟེ (དཱི. ནི. ༣.༢༧༥ ཨཱ་ད་ཡོ) དེ་ཝཱ་པི ཨ་ཏྟ་ནོ པཱ་ཀ་ཊཱ་ནཾ ཏེ་ས་ཉྙེ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ ཨ་ཀཾ་སུ, ནཱ་ཉྙེ་ས་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.