༥. བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཝ་གྒོ
༡. བྲ་ཧྨཱ་ཡུ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༨༣. ‘‘མ་ཧཱ་ས་ཏྟོ མ་ཧི་དྡྷི་ཀོ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༨) ཨུ་ལཱ༹་ར་ཏཱ ཝི་ས་ཡོ, ‘‘མ་ཧཱ་ཛ་ན་ཀཱ་ཡོ ས་ནྣི་པ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ས་མྦ་ཧུ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཝི་ས་ཡོ, ཨི་དྷ པ་ན ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི་སྶ ཨ་ཏྠོ་ཏི ‘‘མ་ཧ་ཏཱ་ཏི གུ་ཎ་མ་ཧ་ཏྟེ་ན་པི མ་ཧ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་དཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ས་ནྟུ་ཊྛི་ས་ལླེ་ཁ་པ་ཝི་ཝེ་ཀ་ཨ་སཾ་ས་གྒ་ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ. དི་ཊྛི་སཱི་ལ་སཱ་མ་ཉྙ་ས་ངྒྷཱ་ཏ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ནི་ཡ་ཏོ ས་མྦོ་དྷི་པ་རཱ་ཡ་ཎོ’’ (སཾ. ནི. ༢.༤༡; ༣.༩༩༨, ༡༠༠༤) – ‘‘ཨ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཏཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ན་ཝ་ཀཱ་སོ, ཡཾ དི་ཊྛི་ས་མྤ་ནྣོ པུ་གྒ་ལོ ས་ཉྩི་ཙྩ པཱ་ཎཾ ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པེ་ཡྻཱ་ཏི ནེ་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཝི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ དི་ཊྛི་སཱི་ལཱ་ནཾ ནི་ཡ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ་པི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ དི་ཊྛི་སཱི་ལ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན སཾ་ཧ་ཏཱ, པ་གེ་ཝ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ཨཱ་ད་ཡོ. ‘‘ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་ཡ དི་ཊྛི་ཡཱ དི་ཊྛི་སཱ་མ་ཉྙ་ག་ཏོ ཝི་ཧ་ར་ཏི (དཱི. ནི. ༣.༣༢༤, ༣༥༦; མ. ནི. ༡.༤༩༢; ༣.༥༤; ཨ. ནི. ༦.༡༡; པ་རི. ༢༧༤) ཏ་ཐཱ་རཱུ་པེ་ཧི སཱི་ལེ་ཧི སཱི་ལ་སཱ་མ་ཉྙ་ག་ཏོ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༣༢༤; མ. ནི. ༡.༤༩༢; ༣.༥༤; ཨ. ནི. ༦.༡༢; པ་རི. ༢༧༤) ཝ་ཙ་ན་ཏོ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ན་མྤི དི་ཊྛི་སཱི་ལ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན སཾ་ཧ་ཏ་བྷཱ་ཝོ ལ་བྦྷ་ཏི་ཡེ་ཝ.
ཨོ་ཊྛ་པ་ཧ་ཏ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠ་ཝི་བྷཱ་ག་ཝ་སེ་ན. ས་ནི་གྷ་ཎྜུ་ཀེ་ཊུ་བྷཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ནི་གྷ་ཎྜཱུཏི ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཝཱ་ཙ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཏྠཾ ས་དྡ་ཉྩ ཁ་ཎྜ་ཏི ཝི་བྷ་ཛྫ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ནི་ཁ་ཎྜུ. སོ ཨེ་ཝ ཨི་དྷ ཁ-ཀཱ་ར་སྶ གྷ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ནི་གྷ་ཎྜཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཀི་ཊ་ཏི ག་མེ་ཏི ཀི་རི་ཡཱ་དི་ཝི་བྷཱ་གཾ, ཏཾ ཝཱ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་ཏོ ག་མེ་ནྟོ པཱུ་རེ་ཏཱི་ཏི ཀེ་ཊུ་བྷཾ. ཝེ་ཝ་ཙ་ན་པྤ་ཀཱ་ས་ཀནྟི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ས་དྡ་དཱི་པ་ཀཾ, ཨེ་ཀེ་ཀ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨ་ནེ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ན་ཝི་བྷཱ་ཝ་ཀ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་ཉྩེ་ཏཾ ཨ་ནེ་ཀེ་ས་མྤི ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ས་དྡ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན་པི ཏ་སྶ ག་ནྠ་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཝ་ཙཱི་བྷེ་དཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཀི་རི་ཡཱ ཀ་པྤཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཀི་རི་ཡཱ་ཀ་པྤོ, སོ པ་ན ཝ་ཎྞ་པ་ད་ས་མྦ་ནྡྷ་པ་ད་ཏྠ་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ བ་ཧུ་ཝི་ཀ་པྤོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀི་རི་ཡཱ་ཀ་པྤ་ཝི་ཀ་པྤོ’’ཏི. ཨི་ད་ཉྩ མཱུ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ཀ་པྤ་ག་ནྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. སོ ཧི ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་པ་རི་མཱ་ཎོ ན་ལ་ཙ་རི་ཡཱ་དི་པ་ཀ་ར་ཎཾ. ཋཱ་ན་ཀ་ར་ཎཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ ནི་བྦ་ཙ་ན་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ ཙ ཨ་ཀྑ་རཱ པ་བྷེ་དཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཀྑ་ར་པྤ་བྷེ་དཱ, སི་ཀྑཱ་ནི་རུ་ཏྟི་ཡོ. ཨེ་ཏེ་སནྟི ཝེ་དཱ་ནཾ. ཏེ ཨེ་ཝ ཝེ་དེ པ་ད་སོ ཀཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི པ་ད་ཀོ. ཏཾ ཏཾ ས་དྡཾ ཏ་ད་ཏྠ་ཉྩ བྱཱ་ཀ་རོ་ཏི བྱཱ་ཙི་ཀྑ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ, ས་དྡ་ས་ཏྠཾ. ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཧི་ཏཾ ཏེ་ན ལོ་ཀོ ན ཡ་ཏ་ཏི ན ཨཱི་ཧ་ཏཱི་ཏི ལོ་ཀཱ་ཡ་ཏཾ. ཏ་ཉྷི ག་ནྠཾ ནི་སྶཱ་ཡ ས་ཏྟཱ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཙི་ཏྟ་མྤི ན ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟི. ཝ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཡོ, ན ཝ་ཡོ ཨ་ཝ་ཡོ, ན ཨ་ཝ་ཡོ ཨ་ན་ཝ་ཡོ, ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ་སུ ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་པ་རི་ཀི་ལ་ནྟོ ཨ་ཝི་ཏྠཱ་ཡ་ནྟོ ཏེ ག་ནྠེ ས་ནྡྷཱ་རེ་ཏི པཱུ་རེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. དྭེ པ་ཊི་སེ་དྷཱ པ་ཀ་ཏིཾ ག་མེ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཝ་ཡོ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཨ་ཝ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཝ་ཡོ…པེ… ན ས་ཀྐོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
༣༨༤. ག་རཱུཏི བྷཱ་རི་ཡཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཏ་ཏོ མོ་ཙེ་ཏྭཱ ག་མ་ནཾ དུ་ཀྐ་རཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ན་ཏྠོ་པི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ནི་ནྡཱ་བྱཱ་རོ་ས་ཨུ་པཱ་ར་མྦྷཱ་དི. ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་བྷི་ས་དྡ་ཡོ་གེ་ན ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏཱ་ཁྱཱ་ན་ཏྠེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ.
ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནཱིཏི ལ་ཀྑ་ཎ་དཱི་པ་ནཱ་ནི མ་ནྟ་པ་དཱ་ནི. ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡ་ནྟཱིཏི ན ཀེ་ཝ་ལཾ ལ་ཀྑ་ཎ་མ་ནྟཱ་ནི་ཡེ་ཝ, ཨ་ཉྙཱ་ནི་པི བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ ཉཱ་ཎ་བ་ལཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ད་ནྟི ‘‘ཨེ་ཀ་ས་ཏཾ ཨ་དྡྷ་རི་ཡཾ དི་པ་ཉྙཱ་ས་མ་ཏྟ་ཏོ སཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ཎི་དྷི་མ་ཧ་ཏོ ས་མཱ་དཱ་ན་མ་ཧ་ཏོ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཙྩེ་ཀཾ མ་ཧ-ས་དྡོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. པ་ཎི་དྷི་མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་དི ཙ་སྶ བུ་དྡྷ་ཝཾ་ས་ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱདི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ནི་ཊྛཱཏི ནི་པྥ་ཏྟི་ཡོ. ཛཱ་ཏི་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོཏི ལ་ཀྑ་ཎ་ཛཱ་ཏི་ཡཱ ལ་ཀྑ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་ཐཱ ཧི བུ་དྡྷཱ་ནཾ ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི སུ་ཝི་སུ་དྡྷཱ་ནི སུ་པ་རི་བྱ་ཏྟཱ་ནི པ་རི་པུ་ཎྞཱ་ནི ཙ ཧོ་ནྟི, ན ཨེ་ཝཾ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཏེ་ཧེ་ཝ བུ་དྡྷོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.
ཨ་བྷི་རཱུ་པ་ཏཱ དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ, ཨ་པྤཱ་ཏ་ངྐ་ཏཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་དཱི་ནཾ པི་ཡ་མ་ནཱ་པ་ཏཱ་ཏི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་དྷ་མྨེ་ཧི. དཱ་ནཾ པི་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཙ་རི་ཡཱ ས་མཱ་ན་ཏྟ་ཏཱ་ཏི ཨི་མེ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི ས་ངྒ་ཧ་ཝ་ཏྠཱུ་ཧི. ར་ཉྫ་ན་ཏོཏི པཱི་ཏི་ཛ་ན་ན་ཏོ. ཙ་ཀྐཾ ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ནཾ ཝ་ཏྟེ་ཏི པ་ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི, ས་མྤ་ཏྟི་ཙ་ཀྐེ་ཧི ས་ཡཾ ཝ་ཏྟེ་ཏི, ཏེ་ཧི ཙ པ་རཾ ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡཾ ཝ་ཏྟེ་ཏི པ་ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི, པ་ར་ཧི་ཏཱ་ཝ་ཧོ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཙ་ཀྐཱ་ནཾ ཝ་ཏྟོ ཝ་ཏྟ་ནཾ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི, ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏཾ ཝཱ ཨཱ་ཎཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཙ་ཀྐཾ ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏཱི, ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏཾ ཝཱ ཨཱ་ཎཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཙ་ཀྐཾ ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི, ཁ་ཏྟི་ཡ་མ་ཎྜ་ལཱ་དི་ས་ཉྙི་ཏཾ ཙ་ཀྐཾ ས་མཱུ་ཧཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་སེ ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི. དྷ་མྨཾ ཙ་ར་ཏཱི་ཏི དྷ་མྨི་ཀོ. དྷ་མྨ་ཏོ ཨ་ན་པེ་ཏ་ཏྟཱ དྷ་མྨོ ར་ཉྫ་ན་ཏྠེ་ན རཱ་ཛཱ་ཏི དྷ་མྨ་རཱ་ཛཱ. ཀོ་པཱ་དཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཀཱ་མ་ལོ་བྷ་མཱ་ན་མ་དཱ་དི་ཀེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཝི་ཛི་ཏཱ་ཝཱིཏི ཝི་ཛི་ཏ་ཝཱ. ཀེ་ན་ཙི ཨ་ཀ་མྤི་ཡ་ཊྛེ་ན ཛ་ན་པ་ད་ཏྠཱ་ཝ་རི་ཡ་པྤ་ཏྟོ. ད་ལ༹ྷ་བྷ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝཱ ཛ་ན་པ་དོ ཐཱ་ཝ་རི་ཡཾ པ་ཏྟོ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཛ་ན་པ་ད་ཏྠཱ་ཝ་རི་ཡ་པྤ་ཏྟོ. ཙི་ཏྟཱི་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝཱ་དི་ནཱ་པི (ཁུ. པཱ. ཨ་ཊྛ. ༦.༣; དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༣༣; སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༥.༢༢༣; སུ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༢༢༦; མ་ཧཱ་ནི. ཨ་ཊྛ. ༥༠) ཙ་ཀྐ་སྶ ར་ཏ་ན་ཊྛོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ར་ཏི་ནི་མི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཙི་ཏྟཱི་ཀ་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝ་སྶ ར་ཏི་ཛ་ན་ན་ཊྛེ་ན ཨེ་ཀ་ས་ངྒ་ཧ་ཏཱ་ཡ ཝི་སུཾ ཨ་གྒ་ཧ་ཎཾ.
ཨི་མེ་ཧི པ་ན ར་ཏ་ནེ་ཧི རཱ་ཛཱ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི ཡཾ ཡ་མ་ཏྠཾ པ་ཙྩ་ནུ་བྷོ་ཏི, ཏཾ ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་མེ་སུ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཛི་ཏཾ ཛི་ནཱ་ཏི མ་ཧེ་ས་ཀྑ་ཏཱ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཡ་ཀ་མྨ་ནི་སྶ་ནྡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཝི་ཛི་ཏེ ཡ་ཐཱ་སུ་ཁཾ ཨ་ནུ་ཝི་ཙ་ར་ཏི ཧ་ཏྠི་ར་ཏ་ནཾ ཨ་སྶ་ར་ཏ་ན་ཉྩ ཨ་བྷི་རུ་ཧི་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནྟོ་པཱ་ཏ་རཱ་སེ་ཡེ་ཝ ས་ཀ་ལཾ པ་ཐ་ཝིཾ ཨ་ནུ་སཾ་ཡཱ་ཡི་ཏྭཱ རཱ་ཛ་དྷཱ་ནི་ཡཾ པ་ཙྩཱ་ག་མ་ན་ཏོ. པ་རི་ཎཱ་ཡ་ཀ་ར་ཏ་ནེ་ན ཝི་ཛི་ཏ་མ་ནུ་ར་ཀྑ་ཏི ཏེ་ན ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀི་ཙྩ་སྶ སཾ་ཝི་དྷཱ་ན་ཏོ. སེ་སེ་ཧཱིཏི མ་ཎི་ར་ཏ་ན་ཨི་ཏྠི་ར་ཏ་ན་ག་ཧ་པ་ཏི་ར་ཏ་ནེ་ཧི. ཏ་ཏྠ མ་ཎི་ར་ཏ་ནེ་ན ཡོ་ཛ་ན་པྤ་མཱ་ཎེ དེ་སེ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རཾ ཝི་དྷ་མི་ཏྭཱ ཨཱ་ལོ་ཀ་ད་སྶ་ནཱ་དི་ནཱ སུ་ཁ་མ་ནུ་བྷ་ཝ་ཏི, ཨི་ཏྠི་ར་ཏ་ནེ་ན ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་མཱ་ནུ་ས་རཱུ་པ་ས་མྤ་ཏྟི་ད་སྶ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན, ག་ཧ་པ་ཏི་ར་ཏ་ནེ་ན ཨི་ཙྪི་ཏི་ཙྪི་ཏ་མ་ཎི་ཀ་ན་ཀ་ར་ཛ་ཏཱ་དི་དྷ་ན་པྤ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཝ་སེ་ན. ཨུ་སྶཱ་ཧ་ས་ཏྟི་ཡོ་གོ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏཱ་ཎཱ་ཙ་ཀྐ་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷི་ཏོ. ཧ་ཏྠི་ཨ་སྶ་ར་ཏ་ནཱ་དཱི་ནཾ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཀོ་ས་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ་པི པ་བྷཱ་ཝ་ས་མྤ་ཏྟི་སི་དྡྷི་ཏོ ‘‘ཧ་ཏྠི…པེ… ཡོ་གོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀོ་སོ ཧི ནཱ་མ ས་ཏི ཨུ་སྶཱ་ཧ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཾ (ཨུ་གྒ་ཏེ་ཛ་སྶ སུ་ཀུ་མཱ་ར་པ་ར་ཀྐ་མ་སྶ པ་ས་ནྣ་མུ་ཁ་སྶ ས་མྨུ་ཁེ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི). པ་ཙྪི་མེ་ནཱཏི པ་རི་ཎཱ་ཡ་ཀ་ར་ཏ་ནེ་ན. ཏ་ཉྷི ས་བྦ་རཱ་ཛ་ཀི་ཙྩེ་སུ ཀུ་ས་ལཾ ཨ་ཝི་ར་ཛ྄ཛྷ་ན་པ་ཡོ་གཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མ་ནྟ་ས་ཏྟི་ཡོ་གོ’’ཏི. ཏི་ཝི་དྷ་ས་ཏྟི་ཡོ་ག་ཕ་ལཾ པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. སེ་སེ་ཧཱིཏི སེ་སེ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི ར་ཏ་ནེ་ཧི. ཨ་དོ་ས་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ་ཛ་ནི་ཏ་ཀ་མྨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཨ་དོ་ས་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལེ་ན ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤཱ་དི་ཏ་ཀ་མྨ་སྶ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྤ་ཛྫ་ནྟི སོ་མྨ་ཏ་ར་ར་ཏ་ན་ཛཱ་ཏི་ཀ་ཏྟཱ. མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ནི མ་ཎི་ཨི་ཏྠི་ག་ཧ་པ་ཏི་ར་ཏ་ནཱ་ནི. ཨ་ལོ་བྷ…པེ… ཀ་མྨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྤ་ཛྫ་ནྟི ཨུ་ལཱ༹་ར་དྷ་ན་སྶ ཨུ་ལཱ༹་ར་དྷ་ན་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཀཱ་ར་ཎ་སྶ ཙ པ་རི་ཙྩཱ་ག་ས་མྤ་དཱ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཏྟཱ. པ་ཙྪི་མནྟི པ་རི་ཎཱ་ཡ་ཀ་ར་ཏ་ནཾ. ཏ་ཉྷི ཨ་མོ་ཧ…པེ… ཀ་མྨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྤ་ཛྫ་ཏི མ་ཧཱ་པ་ཉྙེ་ནེ་ཝ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་རཱ་ཛ་ཀི་ཙྩ་སྶ པ་རི་ཎེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ.
ས་ར་ཎ་ཏོ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝི་དྷ་མ་ན་ཏོ སཱུ་རཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷཱི་རུ་ཀ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ’’ཏི. ཨ་སུ་རེ ཝི་ཛི་ནི་ཏྭཱ ཋི་ཏ་ཏྟཱ ཝཱི་རོ, ས་ཀྐོ དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡོ, ཏ་སྶ ཨ་ངྒཾ དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ སེ་ན་ངྒ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝཱི་ར་ངྒ་རཱུ་པཱ་ཏི དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་ས་དི་ས་ཀཱ་ཡཱ’’ཏི. ས་བྷཱ་ཝོཏི ས་བྷཱ་ཝ་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ཏྠོ. ཝཱི་ར་ཀཱ་ར་ཎནྟི ཝཱི་ར་བྷཱ་ཝ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཝཱི་རི་ཡ་མ་ཡ་ས་རཱི་རཱ ཝི་ཡཱཏི ས་ཝི་གྒ་ཧ་ཝཱི་རི་ཡ་ས་དི་སཱ ས་ཝི་གྒ་ཧ་ཉྩེ ཝཱི་རི་ཡཾ སི་ཡཱ, ཏཾ་ས་དི་སཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན་ནུ ར་ཉྙོ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་སྶ པ་ཊི་སེ་ནཱ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཡ་མ་སྶ པུ་ཏྟཱ པ་མ་དྡེ་ཡྻུཾ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ‘‘པ་ར་སེ་ན་པ་མ་དྡ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏེ་ན པ་ར་སེ་ནཱ ཧོ་ཏུ ཝཱ མཱ ཝཱ, ཏེ པ་ན ཨེ་ཝཾ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. དྷ་མྨེ་ནཱཏི ཀ་ཏཱུ་པ་ཙི་ཏེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་ཉྙ་དྷ་མྨེ་ན. ཏེ་ན ཧི ས་ཉྩོ་དི་ཏཱ པ་ཐ་ཝི་ཡཾ ས་བྦ་རཱ་ཛཱ་ནོ པ་ཙྩུ་གྒ་ནྟྭཱ ‘‘སྭཱ་ག་ཏཾ ཏེ མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ར་ཛྫཾ ར་ཉྙོ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་སྶ ནི་ཡྻཱ་དེ་ནྟི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སོ ཨི་མཾ…པེ… ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝ་ས་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཏ་སྶ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨ་སྶ ཙི་ར་ཏ་རཾ ཝི་པ་ཙྩི་ཏུཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ཝ་ཏྟ་ས་མུ་དཱ་ག་ཏཾ པ་ཡོ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏཾ དྷ་མྨཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པཱ་ཎོ ན ཧ་ནྟ་བྦོ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཉྩ་སཱི་ལ་དྷ་མྨེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ‘‘ཨ་ད་ཎྜེ་ན ཨ་ས་ཏྠེ་ནཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཊྛུ་ཏ་རཾ ས་མ་ཏྠི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཡ་སྨཱ རཱ་གཱ་ད་ཡོ པཱ་པ་དྷ་མྨཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནཾ ཚཱ་དེ་ཏྭཱ པ་རི་ཡོ་ན་ནྡྷི་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ནྟི, ཀུ་ས་ལ་པ་ཝ་ཏྟིཾ ནི་ཝཱ་རེ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏེ ‘‘ཚ་ད་ནཱ, ཚ་དཱ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟཱ.
ཝི་ཝ་ཊྚེ་ཏྭཱ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ. པཱུ་ཛཱ་ར་ཧ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨ་ར་ཧ’’ནྟི. ཏ་སྶཱཏི པཱུ་ཛཱ་ར་ཧ་ཏཱ་ཡ. ཡ་སྨཱ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ, ཏ་སྨཱ ཨ་ར་ཧ་ནྟི. བུ་དྡྷ་ཏྟ་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ ཝི་ཝ་ཊྚ་ཙྪ་ད་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ ས་ཝཱ་ས་ན་ས་བྦ་ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་པུ་བྦ་ཀ་ཏྟཱ བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷི་ཡཱ. ཨ་ར་ཧཾ ཝ་ཊྚཱ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཕ་ལེ་ན ཧེ་ཏུ་ཨ་ནུ་མཱ་ན་ད་སྶ་ནཾ. ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ ཚ་ད་ནཱ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཧེ་ཏུ་ནཱ ཕ་ལཱ་ནུ་མཱ་ན་ད་སྶ་ནཾ. ཧེ་ཏུ་དྭ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝི་ཝ་ཊྚོ ཝི་ཙྪ་དོ ཙཱ’’ཏི. དུ་ཏི་ཡ་ཝེ་སཱ་ར་ཛྫེ་ནཱཏི ‘‘ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ ཏེ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༡༥༠) ཨཱ་ག་ཏེ་ན ཝེ་སཱ་ར་ཛྫེ་ན. པུ་རི་མ་སི་དྡྷཱིཏི པུ་རི་མ་སྶ པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠ་སི་དྡྷི. པ་ཋ་མེ་ནཱཏི ‘‘ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ ཏེ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༡༥༠) ཨཱ་ག་ཏེ་ན ཝེ་སཱ་ར་ཛྫེ་ན. དུ་ཏི་ཡ་སི་དྡྷཱིཏི བུ་དྡྷ་ཏྟ་སི་དྡྷི. ཏ་ཏི་ཡ་ཙ་ཏུ་ཏྠེ་ཧཱིཏི ‘‘ཡེ ཁོ པ་ན ཏེ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༡༥༠), ‘‘ཡ་སྶ ཁོ པ་ན ཏེ ཨ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༡༥༠) ཙ ཨཱ་ག་ཏེ་ཧི ཏ་ཏི་ཡ་ཙ་ཏུ་ཏྠེ་ཧི ཝེ་སཱ་ར་ཛྫེ་ཧི. ཏ་ཏི་ཡ་སི་དྡྷཱིཏི ཝི་ཝ་ཊྚ་ཙྪ་ད་ན་ཏཱ སི་དྡྷི. ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་དྷ་མྨཱ་པ་དེ་སེ་ན ཧི ས་ཏྠུ ཝི་ཝ་ཊྚ་ཙྪ་ད་བྷཱ་ཝོ ལོ་ཀེ པཱ་ཀ་ཊོ ཨ་ཧོ་སི. པུ་རི་མཾ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྑུནྟི པུ་རི་མ་པ་དཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྑུཾ སཱ་དྷེ་ཏི ཀི་ལེ་སཱ་རཱི་ནཾ སཾ་སཱ་ར་ཙ་ཀྐ་སྶ ཙ ཨ་རཱ་ནཾ ཧ་ཏ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏོ. དུ་ཏི་ཡཾ པ་དཾ བུ་དྡྷ་ཙ་ཀྑུཾ སཱ་དྷེ་ཏི ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶེ་ཝ ཏཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཏི་ཡཾ པ་དཾ ས་མ་ནྟ་ཙ་ཀྑུཾ སཱ་དྷེ་ཏི ས་ཝཱ་ས་ན་ས་བྦ་ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་དཱི་པ་ན་ཏོ. ‘‘ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ’’ཏི ཧི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཝི་ཝ་ཊྚ་ཙྪ་དོ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧ་མེ་ཝ ས་བྦ་ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏཱི་ཏི. སཱུ་ར་བྷཱ་ཝནྟི ལ་ཀྑ་ཎ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ་ན ཝི་ས་ད་ཉཱ་ཎ་ཏཾ.
༣༨༥. ག་ཝེ་སཱིཏི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༢༨༧) ཉཱ་ཎེ་ན པ་རི་ཡེ་ས་ནཾ ཨ་ཀཱ་སི. ས་མཱ་ན་ཡཱིཏི ཉཱ་ཎེ་ན ས་ངྐ་ལེ་ནྟོ ས་མཱ་ནཾ ཨཱ་ན་ཡི ས་མཱ་ཧ་རི. ན ས་ཀྐོ་ཏི སཾ་ཀུ་ཙི་ཏེ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཏེ་སཾ དུ་བྦི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏོ. ཀ་ངྑ་ཏཱིཏི པ་ད་སྶ ཨཱ་ཀ་ངྑ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཧོ ཝ་ཏ པ་སྶེ་ཡྻ་ནྟི པ་ཏྠ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏཱི’’ཏི. ཀི་ཙྪ་ཏཱིཏི ཀི་ལ་མ་ཏི. ‘‘ཀ་ངྑ་ཏཱི’’ཏི པ་ད་སྶ པུ་བྦེ ཨཱ་སཱི་ས་ན་ཏྠ་ཏཾ ཝ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏ་སྶ སཾ་ས་ཡ་ཏྠ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝི་ཀ་པྤ་ནྟ་ར་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཀ་ངྑཱ་ཡ ཝཱ དུ་བྦ་ལཱ ཝི་མ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏཱི་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ཏི་པྤ་ཀཱ་རེ་ཧི སཾ་ས་ཡ་དྷ་མྨེ་ཧི. ཀཱ་ལུ་སྶི་ཡ་བྷཱ་ཝོཏི ཨ་པྤ་ས་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏོ ཨཱ་ཝི་ལ་བྷཱ་ཝོ. ཡ་སྨཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀོ་སོ་ཧི་ཏཾ ས་བྦ་བུ་དྡྷཱ་ཝེ་ཎི་ཀཾ ཝ་ཏྠ་གུ་ཡ྄ཧཾ སུ་ཝི་སུ་དྡྷ་ཀ་ཉྩ་ན་མ་ཎྜ་ལ་ས་ནྣི་ཀཱ་སཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ཎྛཱ་ན་ས་ནྣི་ཝེ་ས་སུ་ནྡ་ར་ཏཱ་ཡ ཨཱ་ཛཱ་ནེ་ཡྻ་ག་ནྡྷ་ཧ་ཏྠི་ནོ ཝ་ར་ངྒ་ཙཱ་རུ་བྷཱ་ཝཾ ཝི་ཀ་ས་མཱ་ན་ཏ་པ་ནི་ཡཱ་ར་ཝི་ནྡ་ས་མུ་ཛྫ་ལ་ཀེ་ས་རཱ་ཝ་ཏྟ་ཝི་ལཱ་སཾ ས་ཉྫྷཱ་པ་བྷཱ་ནུ་ར་ཉྫི་ཏ་ཛ་ལ་ཝ་ན་ནྟ་རཱ་བྷི་ལ་ཀྑི་ཏ-ས་མྤུ་ཎྞ་ཙ་ནྡ་མ་ཎྜ་ལ་སོ་བྷ་ཉྩ ཨ་ཏྟ་ནོ སི་རི་ཡཱ ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ ཝི་རཱ་ཛ་ཏི, ཡཾ བཱ་ཧི་ར་བྦྷ་ནྟ་ར་མ་ལེ་ཧི ཨ་ནུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛ་ཏཱ་ཡ ཙི་ར་ཀཱ་ལཾ སུ་པ་རི་ཙི་ཏ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཱ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏཱ་ཡ སུ་ས་ཎྛི་ཏ་ས་ཎྛཱ་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཀོ་པཱི་ན་མྤི ས་ནྟཾ ཨ་ཀོ་པཱི་ན་མེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ཧཱུ་ཏ་བྷཱ་ཝནྟི པུ་ཐུ་ལ་བྷཱ་ཝཾ. ཨེ་ཏྠེ་ཝ ཧི ཏ་སྶ སཾ་ས་ཡོ, ཏ་ནུ་མུ་དུ་སུ་ཀུ་མཱ་ར་ཏཱ་དཱི་སུ པ་ན་སྶ གུ་ཎེ་སུ ཏ་སྶ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ ཨེ་ཝ ནཱ་ཧོ་སི.
ཧི་རི་ཀ་ར་ཎོ་ཀཱ་སནྟི ཧི་རི་ཡི་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ནཾ. ཚཱ་ཡནྟི པ་ཊི་བི་མྦཾ. ཀཱི་དི་ས་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་དྡྷི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཚཱ་ཡཱ་རཱུ་པནྟི བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཊི་བི་མྦ་རཱུ་པཾ. ཏ་ཉྩ ཁོ བུ་དྡྷ་ས་ནྟཱ་ན་ཏོ ཝི་ནི་མུ་ཏྟཾ རཱུ་པ་ཀ་མ་ཏྟཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་རཱི་ར་ཝ་ཎྞ་ས་ཎྛཱ་ནཱ་ཝ་ཡ་ཝཾ ཨི་དྡྷི་མ་ཡཾ བི་མྦ་ཀ་མ་ཏྟཾ, ཏཾ པ་ན ད་སྶེ་ནྟོ བྷ་ག་ཝཱ ཡ་ཐཱ ཨ་ཏྟ་ནོ བུ་དྡྷ་རཱུ་པཾ ན དི་སྶ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏི. ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱཏི ཕ་རི་ཏྭཱ.
ཀ་ཎྞ་སོ་ཏཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཙི་ཏ་ཏ་ནུ་ཏ་མྦ་ལོ་མ་ཏཱ་ཡ དྷོ་ཏ་ར་ཛ་ཏ་པ་ནཱ་ལི༹་ཀཱ་ས་དི་ས་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. མུ་ཁ་པ་རི་ཡ་ནྟེཏི ཀེ་ས་ནྟེ.
ཀི་རི་ཡཱ་ཀ་ར་ཎནྟི ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཀཱ་ཡི་ཀ་སྶ ཝཱ་ཙ་སི་ཀ་སྶ པ་ཊི་པ་ཏྟི. ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ ཀི་ཙྩེ་སུ. དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀཱ་ནཾ ཝ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏུཾ བཱི་ཛ་ནིགྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ. ན ཧི ཨ་ཉྙ་ཐཱ ས་བྦ་སྶ་པི ལོ་ཀ་སྶ ཨ་ལ་ངྐཱ་ར་བྷཱུ་ཏཾ པ་ར་མུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏཾ སི་ཀྑཱ་སཾ་ཡ་མཱ་ནཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ མུ་ཁ་ཙ་ནྡ་མ་ཎྜ་ལཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏ་བྦཾ ཧོ་ཏི.
པ་ཏྠ་རི་ཏ་ཝི་ཏཱ་ན་ཨོ་ལ་མྦི་ཏ་ག་ནྡྷ་དཱ་མ་ཀུ་སུ་མ་དཱ་མ་ཀེ ག་ནྡྷ་མ་ཎྜ་ལ་མཱ་ལེ༹. པུ་བྦ་བྷཱ་གེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱཏི ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཝེ་ལཾ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ན པུ་བྦ་བྷཱ་གེ་ན ཀཱ་ལཾ པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ. པ་ཙྩ་ཡ་དཱ་ཡ་ཀེ་སུ ཨ་ནུ་རོ་དྷ་ཝ་སེ་ན པ་རི་སཾ ཨུ་སྶཱ་དེ་ནྟོ ཝཱ པ་གྒ་ཎྷ་ནྟོ, ཨ་དཱ་ཡ་ཀེ་སུ ཝི་རོ་དྷ་ཝ་སེ་ན པ་རི་སཾ ཨ་པ་སཱ་དེ་ནྟོ ཝཱ.
ཡོ་ག་ཀྑེ་མཾ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡཱ་བྷཱ་ཝཾ. ས་བྷཱ་ཝ་གུ་ཎེ་ནེ་ཝཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་གུ་ཎེ་ནེ་ཝ. བྷོ་ཏོ གོ་ཏ་མ་སྶ གུ་ཎཾ ས་ཝི་གྒ་ཧཾ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹ཾ ཨ་ཏི་ས་མྦཱ་དྷཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན ས་ནྡྷཱ་རེ་ཏུཾ ཨ་པྤ་ཧོ་ནྟ་ཏོ. བྷ་ཝ་གྒཾ ཨ་ཏི་ནཱི་ཙཾ ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ས་ནྡྷཱ་རེ་ཏུཾ ཨ་པྤ་ཧོ་ནྟ་ཏོ.
༣༨༦. ཋཱ་ན་ག་མ་ནཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ཊཱི. ༢.༣༥) བྷཱུ་མི་ཡཾ སུ་ཊྛུ ས་མཾ་པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ པཱ་དཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་པཱ་དོ. ཏཾ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་པཱ་ད་ཏཾ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་མུ་ཁེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་གྒ་ཏ་ལནྟི ཨ་གྒ་པཱ་ད་ཏ་ལཾ. པ་ཎྷཱིཏི པ་ཎྷི་ཏ་ལཾ. པ་སྶནྟི པཱ་ད་ཏ་ལ་སྶ དྭཱི་སུ པ་སྶེ་སུ ཨེ་ཀེ་ཀཾ, ཨུ་བྷ་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ པ་རི་ཡ་ནྟཾ པ་སྶཾ. སུ་ཝ་ཎྞ་པཱ་དུ་ཀ་ཏ་ལཾ ཝི་ཡ ཨུ་ཛུ་ཀཾ ནི་ཀྑི་པི་ཡ་མཱ་ནཾ. ཨེ་ཀ་པྤ་ཧཱ་རེ་ནེ་ཝཱཏི ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ. ས་ཀ་ལཾ པཱ་ད་ཏ་ལཾ བྷཱུ་མིཾ ཕུ་ས་ཏི ནི་ཀྑི་པ་ནེ. ཨེ་ཀ་པྤ་ཧཱ་རེ་ནེ་ཝ ས་ཀ་ལཾ པཱ་ད་ཏ་ལཾ བྷཱུ་མི་ཏོ ཨུ་ཊྛ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཏ་ཏྲཱཏི ཏཱ་ཡ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་པཱ་ད་ཏཱ་ཡ ཨ་ནུ་པུ་བྦ་ནི་ནྣཱ་ཝ ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་བྦྷུ་ཏཾ ཨི་དཾ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཾ ནི་སྶ་ནྡ་ཕ་ལཾ. ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ས་ཏྠུ ཏི་དི་ཝ་ག་མ་ནེ་ན སུ་པཱ་ཀ་ཊཾ ཀཱ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ཝ་ཏྭཱ ‘‘ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏཾ ས་མ་ཏྠེ་ཏི. ཏེ་ན པ་ཋ་མ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ་པི དུ་ཏི་ཡ་ལ་ཀྑ་ཎཾ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ཨ་ནྟ་མ་སོ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ར་ཉྙོ པ་རི་སཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ས་བྦོ་པི ཙ་ཀྐ་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶེ་ཝ པ་རི་ཝཱ་རོ’’ཏི. ཡུ་ག་ནྡྷ་ར་པ་བྦ་ཏ་སྶ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་བྷ་ཝ་ན་སྶ ཙ པ་ཀ་ཏི་པ་ད་ནི་ཀྑེ་པ་ཊྛཱ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནེ ནེ་ཝ བུ་དྡྷཱ་ནཾ, ན དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ, ཨ་ཐ ཁོ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ནི་ད་སྶི་ཏཾ. སཱི་ལ་ཏེ་ཛེ་ན…པེ… ད་ས་ནྣཾ པཱ་ར་མཱི་ནཾ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཨི་ད་མྤི ལ་ཀྑ་ཎ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀ་མྨ་ཝི་སེ་ས་ཀི་ཏྟ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ས་བྦཱ་ཝ་ནྟེ་ཧཱིཏི ས་བྦ་པ་དེ་ས་ཝ་ནྟེ་ཧི.
ནཱ་བྷི་པ་རི་ཙྪི་ནྣཱཏི ནཱ་བྷི་ཡཾ པ་རི་ཙྪི་ནྣཱ པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཋི་ཏཱ. ནཱ་བྷི་མུ་ཁ་པ་རི་ཀྑེ་པ་པ་ཊྚོཏི པ་ཀ་ཏི་ཙ་ཀྐ་སྶ ཨ་ཀྑ་བྦྷཱ་ཧ་ཏ་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་ཏྠཾ ནཱ་བྷི་མུ་ཁེ ཋ་པེ་ཏ་བྦ་པ་རི་ཀྑེ་པ་པ་ཊྚོ. ནེ་མི་མ་ཎི་ཀཱཏི ནེ་མི་ཡཾ ཨཱ་ཝ་ལི༹་བྷཱ་ཝེ་ན ཋི་ཏ་མ་ཎི་ཀཱ་ལེ་ཁཱ.
ས་མྦ་ཧུ་ལ་ཝཱ་རོཏི བ་ཧུ་ཝི་དྷ་ལེ་ཁ་ངྒ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཝཱ་རོ. ས་ཏྟཱིཏི ཨཱ་ཝུ་དྷ་ས་ཏྟི. སི་རི་ཝ་ཙྪོཏི སི་རི་མུ་ཁཾ. ན་ནྡཱིཏི ད་ཀྑི་ཎཱ་ཝ་ཊྚཾ. སོ་ཝ་ཏྟི་ཀོཏི སོ་ཝ་ཏྟི་ཨ་ངྐོ. ཝ་ཊཾ་ས་ཀོཏི ཨཱ་ཝེ་ལ༹ཾ. ཝ་ཌྜྷ་མཱ་ན་ཀནྟི པུ་རི་ས་ཧཱ་རི པུ་རི་ས་ངྒཾ. མོ་ར་ཧ་ཏྠ་ཀོཏི མོ་ར་པི་ཉྪ་ཀ་ལཱ་པོ, མོ་ར་པི་ཉྪ པ་རི་སི་བྦི་ཏོ ཝཱ བཱི་ཛ་ནི་ཝི་སེ་སོ. ཝཱ་ལ་བཱི་ཛ་ནཱིཏི ཙཱ་མ་རི་ཝཱ་ལཾ. སི་དྡྷ་ཏྠཱ་དི པུ་ཎྞ་གྷ་ཊ་པུ་ཎྞ་པཱ་ཏི་ཡོ. ‘‘ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལོ༹’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་སྶ པ་དྷཱ་ནཱ་ཝ་ཡ་ཝེ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཧི་མ་ཝཱ སི་ནེ་རུ…པེ… ས་ཧ་སྶཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨཱ་ཡ་ཏ་པ་ཎྷཱིཏི ཨི་དཾ ཨ་ཉྙེ་སཾ པ་ཎྷི་ཏོ དཱི་གྷ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ན ཨ་ཏི་དཱི་གྷ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་པུ་ཎྞ་པ་ཎྷཱི’’ཏི. ཡ་ཐཱ པ་ན པ་ཎྷི་ལ་ཀྑ་ཎཾ པ་རི་པུ་ཎྞཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏཾ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་མུ་ཁེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་ར་གྒེ་ནཱཏི མ་ཎྜ་ལཱ་ཡ སི་ཁཱ་ཡ. ཝ་ཊྚེ་ཏྭཱཏི ཡ་ཐཱ སུ་ཝ་ཊྚཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཝ་ཊྚེ་ཏྭཱ. ར་ཏྟ་ཀ་མྦ་ལ་གེ་ཎྜུ་ཀ་ས་དི་སཱཏི ར་ཏྟ་ཀ་མྦ་ལ་མ་ཡ་གེ་ཎྜུ་ཀ་ས་དི་སཱ.
མ་ཀྐ་ཊ་སྶེ་ཝཱཏི ཝཱ་ན་ར་སྶ ཝི་ཡ. དཱི་གྷ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ནི་ཡྻཱ་ས་ཏེ་ལེ་ནཱཏི ཚ་དི་ཀ་ནི་ཡྻཱ་སཱ་དི་ནི་ཡྻཱ་ས་ས་མྨི་སྶེ་ན ཏེ་ལེ་ན.
ཏ་ལུ་ནཱཏི སུ་ཀུ་མཱ་རཱ.
ཙ་མྨེ་ནཱཏི ཨ་ངྒུ་ལ་ནྟ་ར་ཝེ་ཋི་ཏ་ཙ་མྨེ་ན. པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཨ་ངྒུ་ལ་ནྟ་རོཏི ཨེ་ཀ་ཏོ ས་མྦ་དྡྷ་ཨ་ངྒུ་ལ་ནྟ་རོ. ཨེ་ཀ་པྤ་མཱ་ཎཱཏི དཱི་གྷ་ཏོ ས་མཱ་ན་པྤ་མཱ་ཎཱ. ཡ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎནྟི ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་ཏོ ཨ་ངྒུ་ལི་པ་བྦེ་ཋི་ཏཾ ཡ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎཾ. པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱཏི ཏཾ་ཏཾ་པ་བྦཱ་ནཾ ས་མཱ་ན་དེ་ས་ཏཱ་ཡ ཨ་ངྒུ་ལཱི་ནཾ པ་སཱ་རི་ཏ་ཀཱ་ལེ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏཱ་ནི ཝི་ཡ ཕུ་སི་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ནྟི.
ས་ངྑཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟི གོ་པྥ་ཀཱ, ཨུ་དྡྷཾ ས་ངྑཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨུ་སྶ་ངྑཱ, པཱ་དཱ. པི་ཊྛི་པཱ་དེཏི པི་ཊྛི་པཱ་ད་ས་མཱི་པེ. སུ་ཁེ་ན པཱ་དཱ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནྟི པཱ་ད་ནཱ་མ་ནཱ་དཱི་སུ, ཏེ་ནེ་ཝ ག་ཙྪ་ནྟཱ་ནཾ ཏེ་སཾ ཧེ་ཊྛཱ པཱ་ད་ཏ་ལཱ་ནི དི་སྶ་ནྟི. ཏེ་ནཱཏི གོ་པྥ་ཀཱ་ནཾ པི་ཊྛི་པཱ་ད་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ. ཙ་ཏུ་ར་ངྒུ་ལ་མ་ཏྟ་ཉྷི ཏཱ་ནི ཨུ་དྡྷཾ ཨཱ་རོ་ཧི་ཏྭཱ པ་ཏི་ཊྛ་ཧ་ནྟི, ནི་གུ་ལ༹ྷཱ་ནི ཙ ཧོ་ནྟི, ན ཨ་ཉྙེ་སཾ ཝི་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ནཱ་ནི. ས་ཏི་པི དེ་ས་ནྟ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ ནི་ཙྩ་ལོ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ནཱ་བྷིགྒ་ཧ་ཎཾ.
ཡ་སྨཱ ཨེ་ཎཱི་མི་ག་སྶ ས་མ་ནྟ་ཏོ ཨེ་ཀ་ས་དི་ས་མཾ་སཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཨུ་དྡྷཾ ཐཱུ་ལཱ ཛ་ངྒྷཱ ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཎཱི་མི་ག་ས་དི་ས་ཛ་ངྒྷཱ’’ཏི. པ་རི་པུ་ཎྞ་ཛ་ངྒྷོཏི ས་མ་ནྟ་ཏོ མཾ་སཱུ་པ་ཙ་ཡེ་ན པ་རི་པུ་ཎྞ་ཛ་ངྒྷོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཨེ་ཀ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཨེ་ཏེ་ནཱཏི ‘‘ཨ་ནོ་ན་མ་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ན, ཛཱ་ཎུ་ཕཱ་སུ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཝ་སེ་ས་ཛ་ནཱཏི ཨི་མི་ནཱ ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ར་ཧི་ཏཱ ཛ་ནཱ. ཁུ་ཛྫཱ ཝཱ ཧོ་ནྟི ཧེ་ཊྛི་མ་ཀཱ་ཡ་ཏོ ཨུ་པ་རི་མ་ཀཱ་ཡ་སྶ ར་སྶ་ཏཱ་ཡ. ཝཱ་མ་ནཱ ཝཱ ཨུ་པ་རི་མ་ཀཱ་ཡ་ཏོ ཧེ་ཊྛི་མ་ཀཱ་ཡ་སྶ ར་སྶ་ཏཱ་ཡ. ཨེ་ཏེ་ན ཋ་པེ་ཏྭཱ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཾ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ན་ཉྩ ཨི་ཏ་རེ ས་ཏྟཱ ཁུ་ཛྫཱ ཝཱ་མ་ནཱ ཙཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ཨོ་ཧི་ཏནྟི ས་མོ་ཧི་ཏཾ ཨ་ནྟོ་ག་དྷཾ. ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ན ཏཾ ཏེ་ན ཚ་ནྣཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ’’ནྟི.
སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞོཏི སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞོ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཛཱ་ཏི་ཧི་ངྒུ་ལ་ཀེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ཨཱ་ཝུ་ཏྟི་ཉཱ་ཡེ་ན ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ས་རཱི་ར་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཨི་དྷ ཝ་ཎྞ་ས་དྡོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན པ་ཋ་མ་ཝི་ཀ་པྤཾ ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་ཡ པ་ན རུ་ལ༹ྷི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ཝ་ཎྞ་དྷཱ་ཏུ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་མེ་ཝ ཝ་ཎྞ་ས་དྡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ དུ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤོ ཝུ་ཏྟོ.
ར་ཛོཏི སུ་ཁུ་མ་ར་ཛོ. ཛ་ལླནྟི མ་ལཱི་ན་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧོ རེ་ཎུ་ས་ཉྩ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མ་ལཾ ཝཱ’’ཏི. ཡ་དི ཝི་ཝ་ཊྚ་ཏི, ཀ་ཐཾ ནྷཱ་ནཱ་དཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཧ་ཏྠ་དྷོ་ཝ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཨཱ་ཝ་ཊྚ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེཏི པ་ད་ཀྑི་ཎཱ་ཝ་ཊྚཱ་ཡ ཨ་ནྟེ.
བྲ་ཧྨུ་ནོ ས་རཱི་རཾ པུ་ར་ཏོ ཝཱ པ་ཙྪ་ཏོ ཝཱ ཨ་ནོ་ན་མི་ཏྭཱ ཨུ་ཛུ་ཀ་མེ་ཝ ཨུ་གྒ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘བྲ་ཧྨཱ ཝི་ཡ ཨུ་ཛུ་ག་ཏྟོ’’ཏི. པ་སྶ་ཝ་ངྐཱཏི ད་ཀྑི་ཎ་པ་སྶེ་ན ཝཱ ཝཱ་མ་པ་སྶེ་ན ཝཱ ཝ་ངྐཱ.
ཧ་ཏྠ་པི་ཊྛི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ཏྟ ཨུ་སྶ་དཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ས་ཏྟུ་སྶ་དོ.
སཱི་ཧ་སྶ པུ་བྦ་དྡྷཾ སཱི་ཧ་པུ་བྦ་དྡྷཾ, པ་རི་པུ་ཎྞཱ་ཝ་ཡ་ཝ་ཏཱ་ཡ སཱི་ཧ་པུ་བྦ་དྡྷཾ ཝི་ཡ ས་ཀ་ལོ ཀཱ་ཡོ ཨ་སྶཱ་ཏི སཱི་ཧ་པུ་བྦ་དྡྷ་ཀཱ་ཡོ. སཱི་ཧ་སྶེ་ཝཱཏི སཱི་ཧ་སྶ ཝི་ཡ. ས་ཎྛ་ནྟཱིཏི ས་ཎྛ་ཧ་ནྟི. ནཱ་ནཱ་ཙི་ཏྟེ་ནཱཏི ཝི་ཝི་དྷ་ཙི་ཏྟེ་ན. པུ་ཉྙ་ཙི་ཏྟེ་ནཱཏི པཱ་ར་མི་ཏཱ་པུ་ཉྙ་ཙི་ཏྟ་རཱུ་པེ་ན. ཙི་ཏྟི་ཏོཏི ས་ཉྫཱ་ཏ་ཙི་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ.
དྭི་ནྣཾ ཀོ་ཊྚཱ་ན་མ་ནྟ་རནྟི དྭི་ནྣཾ པི་ཊྛི་བཱ་ཧཱ་ནཾ ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷཾ, པི་ཊྛི་མ་ཛ྄ཛྷ་སྶ ཨུ་པ་རི་བྷཱ་གོ. ཙི་ཏཾ པ་རི་པུ་ཎྞནྟི ཨ་ནི་ནྣ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙི་ཏཾ, དྭཱི་ཧི ཀོ་ཊྚེ་ཧི ས་མ་ཏ་ལ་ཏཱ་ཡ པ་རི་པུ་ཎྞཾ. ཨུ་གྒ་མྨཱཏི ཨུ་གྒ་ནྟྭཱ.
ནི་གྲོ་དྷ་པ་རི་མ་ཎྜ་ལོ ཝི་ཡ པ་རི་མ་ཎྜ་ལོ ནི་གྲོ་དྷ་པ་རི་མ་ཎྜ་ལོ ཨེ་ཀ་སྶ པ་རི་མ་ཎྜ་ལ་ས་དྡ་སྶ ལོ་པཾ ཀ་ཏྭཱ. ན ཧི ས་བྦོ ནི་གྲོ་དྷོ མ་ཎྜ་ལོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་མ་ཀྑ་ནྡྷ་སཱ་ཁོ ནི་གྲོ་དྷོ’’ཏི. པ་རི་མ་ཎྜ་ལ་ས་དྡ་ས་ནྣི་དྷཱ་ནེ་ན ཝཱ པ་རི་མ་ཎྜ་ལོ་ཝ ནི་གྲོ་དྷོ ག་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི པ་རི་མ་ཎྜ་ལ་ས་དྡ་སྶ ལོ་པེ་ན ཝི་ནཱ་པི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་གྲོ་དྷོ ཝི་ཡ པ་རི་མ་ཎྜ་ལོ’’ཏི. ཡཱ་ཝ་ཏ་ཀྭ་སྶཱཏི ཨོ-ཀཱ་ར་སྶ ཝ-ཀཱ་རཱ་དེ་སཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ.
ས་མ་ཝ་ཊྚི་ཏ་ཀྑ་ནྡྷོཏི ས་མཾ སུ་ཝ་ཊྚི་ཏ་ཀྑ་ནྡྷོ. ཀོ་ཉྩཱ ཝི་ཡ དཱི་གྷ་ག་ལཱ, བ་ཀཱ ཝི་ཡ ཝ་ངྐ་ག་ལཱ, ཝ་རཱ་ཧཱ ཝི་ཡ པུ་ཐུ་ལ་ག་ལཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. སུ་ཝ་ཎྞཱ་ལི་ངྒ་ས་དི་སོཏི སུ་ཝ་ཎྞ་མ་ཡ་ཁུ་དྡ་ཀ་མུ་དི་ངྒ་ས་དི་སོ.
ར་ས་གྒ་ས་གྒཱིཏི མ་དྷུ་རཱ་དི་བྷེ་དཾ ར་སཾ ག་ས་ནྟི ཨ་ནྟོ པ་ཝེ་ས་ནྟཱི་ཏི ར་ས་གྒ་སཱ, ར་ས་གྒ་སཱ་ནཾ ཨ་གྒཱ ར་ས་གྒ་ས་གྒཱ, ཏཱ ཨེ་ཏ་སྶ ས་ནྟཱི་ཏི ར་ས་གྒ་ས་གྒཱི. ཏེ་ནཱཏི ཨོ་ཛཱ་ཡ ཨ་ཕ་ར་ཎེ་ན, ཧཱི་ན་དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཏྟཱ ཏེ བ་ཧྭཱ་བཱ་དྷཱ ཧོ་ནྟི.
‘‘ཧ་ནཱུ’’ཏི ས་ནྣི་སྶ་ཡ་ད་ནྟཱ་དྷཱ་ར་སྶ ས་མ་ཉྙཱ, ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱི་ཧ་ཧ་ནུ་ས་དི་སཾ, ཏ་སྨཱ བྷ་ག་ཝཱ སཱི་ཧ་ཧ་ནུ. ཏ་ཏྠ ཡ་སྨཱ བུ་དྡྷཱ་ནཾ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་སྶ དྷ་མྨ་ཀཱ་ཡ་སྶ ཙ ཨུ་པ་མཱ ནཱ་མ ནི་ཧཱི་ནུ་པ་མཱ་ཝ, ན་ཏྠི ས་མཱ་ནུ་པ་མཱ, ཀུ་ཏོ ཨ་དྷི་ཀཱུ་པ་མཱ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཡ་མྤི ནི་ཧཱི་ནུ་པ་མཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏི་བྷཱ་ག་ཝ་སེ་ན མ་ཎྜ་ལ་ཏཱ་ཡ དྭཱ་ད་སི་ཡཾ པ་ཀྑ་སྶ ཙ་ནྡ་ས་དི་སཱ་ནི.
ད་ནྟཱ་ནཾ ཨུ་ཙྩ་ནཱི་ཙ་ཏཱ ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་བཱ་ཧི་ར་པ་སྶ་ཝ་སེ་ན་པི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ན ཨ་གྒ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡ་པ་ཊྚ་ཚི་ནྣ་ས་ངྑ་པ་ཊ་ལཾ ཝི་ཡཱ’’ཏི. ཨ་ཡ་པ་ཊྚནྟི ཙ ཀ་ཀ་ཙཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཝི་ས་མཱཏི ཝི་ས་མ་ས་ཎྛཱ་ནཱ.
ཝི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཝི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ས་ར་ཏཱ་ཡ ཚི་ནྣ་སྶ་རཱ་པི. ཨ་ནེ་ཀཱ་ཀཱ་ར་ཏཱ་ཡ བྷི་ནྣ་སྶ་རཱ་པི. ཀཱ་ཀ་སྶ ཝི་ཡ ཨ་མ་ནུ་ཉྙ་ས་ར་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ཀ་སྶ་རཱ་པི. ཨ་པ་ལི་བུ་དྡྷ་ཏྟཱཏི ཨ་ནུ་པ་དྡུ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏྟཱ. ཝ་ཏྠུནྟི ཙ ཨ་ཀྑ་རུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་མཱ་ཧ. ཨ་ཊྛ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཊྛ་ངྒཱ་ནི པ་ར་ཏོ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ནྟི. མ་ཉྫུ་གྷོ་སོཏི མ་དྷུ་ར་སྶ་རོ.
ཀ་ར་ཝཱི་ཀ་ས་དྡོ ཡེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ སོ་ཏ་པ་ཐཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏི, ཏེ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ར་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཀ་ཏིཾ ཛ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ ཀ་རོ་ནྟོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་སེ ཝ་ཏྟེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ མ་དྷུ་རོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཏྲི་ད’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏཾ པཱི་ཏིནྟི ཏཾ བུ་དྡྷ་ག་ཏཾ པཱི་ཏིཾ. ཏེ་ནེ་ཝ ནཱི་ཧཱ་རེ་ན པུ་ན་པྤུ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཾ ཨ་ཝི་ཛ་ཧི་ཏྭཱ ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏ་ཀི་ལེ་སཱ ཐེ་རཱ་ནཾ ས་ནྟི་ཀེ ལ་དྡྷ་དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་ས་པྤཱ་ཡཱ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་རི་པ་ཀྐ་ཉཱ་ཎ་ཏཱ་ཡ ‘‘ས་ཏྟ་ཧི…པེ… པ་ཏི་ཊྛཱ་སཱི’’ཏི. ས་ཏྟ་ས་ཏ་མ་ཏྟེ་ན ཨོ་རོ་དྷ་ཛ་ནེ་ན ས་དྡྷིཾ པ་ད་སཱ་ཝ ཐེ་རཱ་ནཾ ས་ནྟི་ཀཾ ཨུ་པ་ག་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ས་ཏྟ་ཧི ཛ་ངྒྷཱ་ས་ཏེ་ཧི ས་དྡྷི’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨ་བྷི་ནཱི་ལ་ནེ་ཏྟོཏི ཨ་དྷི་ཀ་ནཱི་ལ་ནེ་ཏྟོ. ཨ་དྷི་ཀ་ནཱི་ལ་ཏཱ ཙ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ནཱི་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ན ནེ་ཏྟེ ནཱི་ལ་ཝ་ཎྞ་སྶེ་ཝ ཨ་དྷི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ས་ཀ་ལ་ནཱི་ལ་ནེ་ཏྟོ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པཱི་ཏ་ལོ་ཧི་ཏ་ཝ་ཎྞཱ སེ་ཏ་མ་ཎྜ་ལ་ག་ཏ་རཱ་ཛི་ཝ་སེ་ན, ནཱི་ལ་སེ་ཏ་ཀཱ་ལ༹་ཝ་ཎྞཱ པ་ན ཏཾ་ཏཾ་མ་ཎྜ་ལ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཙ་ཀྑུ་བྷ་ཎྜནྟི ཨ་ཀྑི་ད་ལ་ནྟི ཀེ་ཙི, ཨ་ཀྑི་ད་ལ་པ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཉྙེ. ཨ་ཀྑི་ད་ལེ་ཧི པ་ན ས་དྡྷིཾ ཨ་ཀྑི་བི་མྦ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཝི་ནི་གྒ་ཏ་ག་མྦྷཱི་ར་ཛོ་ཏ་ནཱ་པི ཡུ་ཏྟཱ ཧོ་ཏི.
ཨུ་ཎྞཱས་དྡོ ལོ་ཀེ ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏོ ལོ་མ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ, ཨི་དྷ པ་ན ལོ་མ་ཝི་སེ་ས་ཝཱ་ཙ་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ཎྞ་ལོ་མ’’ནྟི. ན་ལཱ་ཊ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཛཱ་ཏཱཏི ན་ལཱ་ཊ་མ་ཛ྄ཛྷ་ག་ཏཱ. ཨོ་དཱ་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨུ་པ་མཱ, ན མུ་དུ་ཏཱ་ཡ. ར་ཛ་ཏ་པུ་བྦུ་ལ༹་ཀཱཏི ར་ཛ་ཏ་མ་ཡ་ཏཱ་ར་ཀཱ.
དྭེ ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ པ་ཊི་ཙྩ ཝུ་ཏྟནྟི ཡ་སྨཱ བུ་དྡྷཱ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ནོ ཙ པ་རི་པུ་ཎྞ་ན་ལཱ་ཊ་ཏཱ་ཡ པ་རི་པུ་ཎྞ་སཱི་ས་བི་མྦ་ཏཱ་ཡ ཙ ‘‘ཨུ་ཎྷཱི་ས་སཱི་སཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏེ དྭེ ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ པ་ཊི་ཙྩ ‘‘ཨུ་ཎྷཱི་ས་སཱི་སོ’’ཏི ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ཨ་ཏྠ་དྭ་ཡཾ བྷ་ག་ཝ་ཏི སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཎྷ་ཏ་མ་ཏཱ་ཡ སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞ་ཏཱ་ཡ ཙ ར་ཉྙོ བ་དྡྷ་ཨུ་ཎྷཱི་ས་པ་ཊྚོ ཝི་ཡ ཝི་རོ་ཙ་ཏི. ཀ་པྤ་སཱི་སཱཏི དྭི་དྷཱ་བྷཱུ་ཏ་སཱི་སཱ. ཕ་ལ་སཱི་སཱཏི ཕ་ལ་ས་དི་ས་སཱི་སཱ. ཨ་ཊྛི་སཱི་སཱཏི མཾ་ས་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏ་ཙོ་པ་རི་ཡོ་ན་དྡྷ་ཨ་ཊྛི་མ་ཏྟ་སཱི་སཱ. ཏུ་མྦ་སཱི་སཱཏི ལཱ་བུ་ས་དི་ས་སཱི་སཱ. པ་བྦྷཱ་ར་སཱི་སཱཏི པི་ཊྛི་བྷཱ་གེ་ན ཨོ་ལ་མྦ་མཱ་ན་སཱི་སཱ. པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནཱཏི པ་རི་པུ་ཎྞ་ན་ལཱ་ཊ་ཏཱ་པ་ཀྑེ་ན. ཨུ་ཎྷཱི་ས་ཝེ་ཋི་ཏ་སཱི་སོ ཝི་ཡཱཏི ཨུ་ཎྷཱི་ས་པ་ཊྚེ་ན ཝེ་ཋི་ཏ་སཱི་ས་པ་དེ་སོ ཝི་ཡ. ཨུ་ཎྷཱི་སཾ ཝི་ཡཱཏི ཚེ་ཀེ་ན སི་པྤི་ནཱ ཝི་ར་ཙི་ཏ་ཨུ་ཎྷཱི་ས་མ་ཎྜ་ལཾ ཝི་ཡ.
ཀ་མྨནྟི ཡེ་ན ཡེ་ན ཀ་མྨེ་ན ཡཾ ཡཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ ནི་བྦ་ཏྟཾ, ཏཾ ཏཾ ཀ་མྨཾ. ཀ་མྨ་ས་རི་ཀྑ་ཀནྟི ཏ་སྶ ཏ་སྶ ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཏཾ་ཀ་མྨཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཏཱ. ལ་ཀྑ་ཎནྟི ཏ་སྶ མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝོ. ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི་སཾ་སནྟི ཏཾ ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཊི་ལཱ་བྷེ་ན ལ་དྡྷ་བྦ་གུ་ཎོ. ཨི་མཱ་ནི ཀ་མྨཱ་དཱི་ནཱིཏི ཨི་མཱ་ནི ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཝུ་ཏྟཱ་ནི ཀ་མྨ་ཀ་མྨ་ས་རི་ཀྑ་ཀཱ་དཱི་ནི ད་སྶེ་ཏྭཱ ཏཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཱ་ནི སཾ་ཝ་ཎྞ་ཀེ་ན.
ར་ཏ་ན་ཝི་ཙི་ཏྟ་སུ་ཝ་ཎྞ་ཏོ་ར་ཎཾ ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ ན་ཏྠཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དེ་ཝ་ན་ག་རེ’’ཏི. ས་བྦ་སོ སུ་པུ་པྥི་ཏ་སཱ་ལ་རུ་ཀྑོ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་སོ་བྷོ མ་ནུ་སྶཱུ་པ་ཙཱ་རེ ན ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སེ་ལ་ནྟ་ར་མྷཱི’’ཏི. ཀི་རི་ཡཱ་ཙཱ་རནྟི ཀཱ་ཡི་ཀ་ཝཱ་ཙ་སི་ཀ་ཀི་རི་ཡཱ་པ་ཝ་ཏྟིཾ.
༣༨༧. ས་ཏ་ཏ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡནྟི ས་ཏ་ཏཾ ཙ་རི་མ་བྷ་ཝེ ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ལ་ཀྑ་ཎ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀ་ཀ་མྨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཧེ་ཏུ་ཀཾ བུ་དྡྷཱ་ཝེ་ཎི་ཀཾ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ. བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨ་ཏི་དཱུ་རེ པཱ་དཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏུ་ཀཱ་མཱ་ན་མྤི ནཱ་ཏི་དཱུ་རེ ཨེ་ཝ ནི་ཀྑི་པ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ན ཨ་ཏི་དཱུ་རེ ཋ་པེ་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨུ་དྡྷ་ར་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཀ་ཏི་ས་ཉྩ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཱ་དི་སེ་ན པཱ་དེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་ཡོ་ཛ་ནེ ཋ་པེ་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨུ་དྡྷ་ར་ཎ་མྤི ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཨ་ཏི་དཱུ་རཾ ཧཱིཏི་ཨཱ་དི པ་མཱ་ཎཱ་ཏི་ཀྐ་མེ དོ་ས་ད་སྶ་ནཾ. ཨེ་ཝཾ ས་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ ད་ཀྑི་ཎ་པཱ་ད་ཝཱ་མ་པཱ་དཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ས་ཏི. པ་ད་ཝི་ཙྪེ་དོཏི པ་ད་ཝཱ་ར་ཝི་ཙྪེ་དོ. ཡཱ་དི་སཾ པ་སཱ་རེ་ནྟོ ཝཱ་མ་པཱ་ད་སྶ ཨུ་དྡྷ་ར་ཎཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་ཉྩ, ད་ཀྑི་ཎ་པཱ་ད་སྶ ཏཱ་དི་ས་མེ་ཝ, ཨི་ཏི ནེ་སཾ ཨུ་དྡྷ་ར་ཎ་པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཱ་ནཾ ས་མཱ་ན་ཏོ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནཱུ་ནཱ་ན་དྷི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ད་ཀྑི་ཎ་པཱ་ད་ཀི་ཙྩཾ ཝཱ་མ་པཱ་དེ་ན ནི་ཡ་མི་ཏཾ, ཝཱ་མ་པཱ་ད་ཀི་ཙྩཾ ད་ཀྑི་ཎ་པཱ་དེ་ན ནི་ཡ་མི་ཏ’’ནྟི.
དི་ཝཱཏི ཨུ་པ་ཀ་ཊྛཱ་ཡ ཝེ་ལཱ་ཡ. ཝི་ཧཱ་ར་བྷ་ཏྟ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཝི་ཧཱ་རེ ཡ་ཐཱ་ཝུ་དྡྷཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་བྷ་ཏྟ་ཏྠཱ་ཡ. པ་ཙྪ་ཏོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟོཏི པ་ཀ་ཏི་ག་མ་ནེ་ན པ་ཙྪ་ཏོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟོ. ཨོ་ཀཱ་སཾ ན ལ་བྷ་ཏཱིཏི པ་ད་ནི་ཀྑེ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ན ལ་བྷ་ཏི. ཨཱུ་རུ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཨི་དྷ ས་ཏྠི-ས་དྡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཨཱུ་རུཾ ཨུ་ནྣཱ་མེ་ཏཱི’’ཏི. ད་ཎྜ་ངྐུ་སཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི དཱི་གྷ་ད་ཎྜོ ཨ་ངྐུ་སོ, ཏེ་ན རུ་ཀྑ་སཱ་ཁཾ ཚི་ནྡ་ཏོ པུ་རི་ས་སྶ ཡ་ཐཱ པ་ཙྪཱ་བྷཱ་གེ་ན པཱ་དཱ་ནཾ ཨོ་ས་ཀྐ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པཱ་དཱ ན ཨོ་ས་ཀྐ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘རུ་ཀྑ་སཱ་ཁཱ་ཚེ་ད་ན…པེ… ཨོ་ས་ཀྐཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི. ཨོ་བ་དྡྷཱ་ནཱ་བ་དྡྷ་ཊྛཱ་ནེ་ཧི པཱ་དཾ ཀོ་ཊྚེ་ནྟོ ཝི་ཡཱཏི ཨཱ་བ་དྡྷ་ཊྛཱ་ནེ་ན ཨ་ནཱ་བ་དྡྷ་ཊྛཱ་ནེ་ན ཙ པཱ་ད་ཁ་ཎྜཾ ཀོ་ཊྚེ་ཏྭཱ ཐ་དྡྷཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཝི་ཡ. ན ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ཙཱ་ལེ་ཏཱིཏི ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ན ཙཱ་ལེ་ཏི. ཨུ་སྶ་ངྑ་པཱ་ད་ཏཱ་ཡ སུ་ཁེ་ནེ་ཝ པཱ་དཱ་ནཾ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ནཱ་བྷི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨུ་པ་རི་མ་ཀཱ་ཡོ ན ཨི་ཉྫ་ཏཱི་ཏི ཧེ་ཊྛི་མ་ཀཱ་ཡོ་ཝ ཨི་ཉྫ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་རི་མ…པེ… ནི་ཙྩ་ལོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ན ཛཱ་ནཱ་ཏི ཨ་ནི་ཉྫ་ན་ཏོ. ཀཱ་ཡ་བ་ལེ་ནཱཏི ག་མ་ན་པ་ཡོ་ག་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཀཱ་ཡ་ག་ཏེ་ན ཝི་སེ་ས་བ་ལེ་ན. ཛ་ཝ་ག་མ་ན་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཝཱ ཀཱ་ཡ་བ་ལེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བཱ་ཧཱ ཁི་པ་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཛ་ཝེ་ན ག་ཙྪ་ནྟོ ཧི བཱ་ཧཱ ཁི་པ་ཏི, ས་རཱི་ར་ཏོ སེ་དཱ མུ་ཙྩ་ནྟི. ནཱ་གཱ་པ་ལོ་ཀི་ཏ་ཝ་སེ་ནཱཏི ནཱ་ག་སྶ ཨ་པ་ལོ་ཀ་ན་མི་ཝ ས་ཀ་ལ་ཀཱ་ཡེ་ནེ་ཝ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཨ་པ་ལོ་ཀ་ན་ཝ་སེ་ན.
ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ་སྶཱཏི ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ་བ་ལེ་ན ད་སྶ་ན་སྶ. ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཝཱ་རོ པ་ན ཀཱ་ཡེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་རཱུ་པ་ད་སྶ་ན་མྤི ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་མེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟོ. ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱཏི ན་ག་ར་དྭཱ་རེ ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ. པ་ཀ་ཏི་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་ནེ་ཝཱཏི ཨོ་ན་མ་ནཱ་དིཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨུ་ཛུ་ཀ་ག་མ་ནཱ་དི་ནཱ ཨེ་ཝ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀོ་ཊྛ་ཀ་དྭཱ་ར་གེ་ཧ་པྤ་ཝེ་སེ ཀ་ཐ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ད་ལི་དྡ་མ་ནུ་སྶཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ནྟེ་ནཱཏི ནི་པ་ཛྫ་ན་ཏྠཾ ཀཱ་ཡཾ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ནྟེ་ན.
ཧ་ཏྠེ་ཧི ག་ཧེ་ཏྭཱཏི ཨུ་བྷོ་ཧི ཧ་ཏྠེ་ཧི ཨུ་བྷོ་སུ ཀ་ཊི་པྤ་དེ་སེ་སུ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ. པ་ཏ་ཏི ནི་སཱི་ད་ན་ཊྛཱ་ནེ ནི་པ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཏ་ཏི. ཨོ་རི་མཾ ཨ་ངྒཾ ནི་སྶཱ་ཡ ནི་སི་ནྣོཏི པ་ལླ་ངྐ་མཱ་བྷུ་ཛི་ཏྭཱ ཨུ་ཀྐུ་ཊི་ཀ་ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ ཨུ་པ་རི་མ་ཀཱ་ཡཾ ཧེ་ཊྛི་མ་ཀཱ་ཡེ པ་ཏི་ཊྛ་པེ་ནྟོ་ཡེ་ཝ བྷཱ་རཱི་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨོ་རི་མ་ངྒཾ ནི་སྶཱ་ཡ ནི་སི་ནྣོ. གྷཾ་ས་ནྟོཏི ཨཱ་ནི་ས་ད་དེ་སེ་ན ཨཱ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ གྷཾ་ས་ནྟོ. པཱ་རི་མ་ངྒནྟི ས་ཏྠི་བྷཱ་ག་ས་མྨ་དྡཾ ཨཱ་ནི་ས་ད་པ་དེ་སཾ. ཏ་ཐེ་ཝཱཏི གྷཾ་ས་ནྟོ ཨེ་ཝ. ཨོ་ལ་མྦ་ཀཾ དྷཱ་རེ་ནྟོ ཝི་ཡཱཏི ཨོ་ལ་མྦ་ཀ་སུ་ཏྟཾ ཨོ་ཏཱ་རེ་ནྟོ ཝི་ཡ. ཏེ་ན ཨུ་ཛུ་ཀ་མེ་ཝ ནི་སཱི་ད་ན་མཱ་ཧ. ས་རཱི་ར་སྶ ག་རུ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཧེ་ཏཱུ་ནཾ དཱུ་ར་ཏོ ས་མུ་པཱ་ཡི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ལླ་ཧུ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏཱུ་ལ་པི་ཙུཾ ཋ་པེ་ནྟོ ཝི་ཡ.
ཨ་པྤེ་ས་ཀྑཱ་ནཾ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་གེ་ཧ་པྤ་ཝེ་སེ སི་ཡཱ ཚ་མྦྷི་ཏ་ཏྟཾ, ཙི་ཏྟ་ཀྑོ་བྷོ, ད་ར་ཐ་ཝ་སེ་ན ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཀ་པྤ་ནཾ, བྷ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཏ་སྶ་ནཾ, ཏཾ ས་བྦཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ན ཚ་མྦྷ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (མ. ནི. ༢.༣༨༧) ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཚ་མྦྷ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཨུ་ད་ཀཾ དཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨུ་ད་ཀ་དཱ་ནཾ, བྷི་ངྐཱ་རཱ་དི ཨུ་ད་ཀ་བྷཱ་ཛ་ནཾ. བ་དྡྷཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཧ་ཏྠ་ག་ཏ་མ་ཏྟི་ཀཾ ཝི་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་སེ ཨ་ཝ་ཏྟ་ནྟཾ ཀ་ཏྭཱ. པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱཏི ཀུ་ཛྫི་ཏྭཱ. ཝི་ཚ་ཌྜ་ཡ་མཱ་ནོ ཨུ་ད་ཀ་སྶ ཝི་ཀྑི་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཚ་ཌྜ་ཡ་མཱ་ནོ.
ཏ་ཐཱ ན ག་ཎྷཱ་ཏི, བྱ་ཉྫ་ན་མ་ཏྟཱ་ཡ ཨེ་ཝ ག་ཎྷ་ནྟོ. བྷ་ཏྟཾ ཝཱ ཨ་མ་ནཱ་པ་ནྟི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛ་ནཱ. བྱ་ཉྫ་ནེ་ན ཨཱ་ལོ་པ་ཨ་ཏི་ནཱ་མ་ནཾ, ཨཱ་ལོ་པེ་ན བྱ་ཉྫ་ན་ཨ་ཏི་ནཱ་མ་ན་ནྟི ཨི་མེ་སུ པ་ན དྭཱི་སུ པ་ཋ་མ་མེ་ཝ ཨ་སཱ་རུ་པྤ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནི་ཊྛཾ ཝ་ཛྫེ་ཏ་བྦ་ནྟི པཱ་ལི༹་ཡཾ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ས་བྦ་ཏྠེ་ཝཱཏི ས་བྦ་སྨིཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ སུ་པ་ཎཱི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ར་སོ པཱ་ཀ་ཊོ ཧོ་ཏི ཉཱ་ཎེ་ན པ་རི་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ. ར་ས་གེ་དྷོ པ་ན ན་ཏྠི སེ་ཏུ་གྷཱ་ཏ་ཏྟཱ.
ཨ་སྶཱཏི ‘‘ནེ་ཝ ད་ཝཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་པ་ད་སྶ. ཝུ་ཏྟ་མེ་ཏནྟི ‘‘ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི ས་བྦཱ་ས་ཝ་སུ་ཏྟེ (མ. ནི. ༡.༢༣) སཾ་ཝ་ཎྞ་ཡ་ནྟེ་ན ཝུ་ཏྟ་མེ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ན ཨེ་ཏྠ ཏཾ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ, ཏ་སྨཱ ཡོ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ ཝི་སེ་ས་ཝཱ་དོ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦོ. སོ པ་ར་མ་ཏྠ་མ་ཉྫཱུ་སཱ་ཡ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པ་ཏྟ་སྶ ག་ཧ་ཎ་ཊྛཱ་ནནྟི ཧ་ཏྠེ་ན པ་ཏྟ་སྶ ག་ཧ་ཎ་པ་དེ་སཾ. ཝི་ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱཏི པ་ཏྟེ ས་བྦཾ ཨཱ་མི་ས་ག་ཏཾ ས་དྡྷིཾ བྷ་ཏྟེ་ན ཝི་ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏི. པ་མཱ་ཎཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟནྟི ཀེ་ལཱ་ཡ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་པ་མཱ་ཎཾ ཨཱ་ར་ཀྑཾ ཋ་པེ་ཏི. ཙཱི་ཝ་ར་བྷོ་ག་ནྟ་རནྟི ཙཱི་ཝ་ར་པ་ཊ་ལ་ནྟ་རཾ. ཨུ་ད་རེ་ན ཨ་ཀྐ་མི་ཏྭཱཏི ཨུ་ད་རེ་ནེ་ཝ ས་ནྣི་རུ་མྦྷི་ཏྭཱ.
ཨ་པྤ་ཏྟ་ཀཱ་ལཾ ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ནཱ་མེ་ཏི ཨུ་པ་ནཱ་མེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏི་ནཱ་མེ་ཏི, པ་ཏྟ་ཀཱ་ལཾ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ནྟོ ནཱ་མེ་ཏི ཨ་པ་ནེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏི་ནཱ་མེ་ཏི. ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ན ཙ ཨ་ནུ་མོ་ད་ན་སྶ ཀཱ་ལ་མ་ཏི་ནཱ་མེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཝེ་ག་ག་མ་ནེ་ན པ་ཊི་སཾ་མུ་ཉྩི་ཏྭཱ དྷཱ་ཝི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏི. ཨ་ཙྩུ་ཀྐ་ཊྛནྟི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཨུ་དྡྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཀ་ཌྜྷི་ཏ་པཱ་རུ་ཏཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡོ ཧི ཡཱ་ཝ ཧ་ནུ་ཀ་ཊྛི་ཏོ…པེ… ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཙྩོ་ཀྐ་ཊྛནྟི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཧེ་ཊྛཱ ཀ་ཏྭཱ ཀ་ཌྜྷི་ཏ་པཱ་རུ་ཏཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡཱ་ཝ གོ་པྥ་ཀཱ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏྭཱ’’ཏི. ཨུ་བྷ་ཏོ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱཏི ད་ཀྑི་ཎ་ཏོ ཝཱ་མ་ཏོ་ཏི ཨུ་བྷོ་སུ པ་སྶེ་སུ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒཾ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ. ཐ་ནནྟི ད་ཀྑི་ཎ་ཐ་ནཾ.
ཝི་སྶ་ཊྛོཏི ཝི་མུ་ཏྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་སྶ་ཊྛ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ ཙེ་ས ཝི་ཉྙེ་ཡྻོ’’ཏི. ཡ་སྨཱ ཨ་མུ་ཏྟ་ཝཱ་དི་ནོ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཝི་སྶ་ཊྛ་ཏཱ་ཡ ན སི་ནི་ཡ྄ཧ་ཏི, ན ཨེ་ཝཾ མུ་ཏྟ་ཝཱ་དི་ནོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སི་ནི་དྡྷོ’’ཏི. ཝི་ཉྙེ་ཡྻོཏི སུ་པ་རི་བྱ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཀྑ་ར་ཏོ ཙ བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ ཙ ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པཱ་ཀ་ཊོ’’ཏི. ཝི་ཉྙཱ་པ་ནི་ཡོཏི ཝི་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོ. བྱ་ཉྫ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཙེ་ཏྠ ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ གྷོ་ས་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. མ་དྷུ་རོཏི པི་ཡོ པེ་མ་ནཱི་ཡོ ཨ་པ་ལི་བུ་དྡྷོ. ས་ཝ་ན་མ་ར་ཧ་ཏི, ས་ཝ་ན་སྶ སོ་ཏ་སྶ ཧི་ཏོ་ཏི ཝཱ ས་ཝ་ནཱི་ཡོ. ས་མྤི་ཎྜི་ཏོཏི ས་ཧི་ཏོ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཧི ས་དྡོ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ཀ་ཏཱ་ས་ཉྩི་ཏ་ཏྟཱ ས་ཧི་ཏཱ་ཀཱ་རེ་ནེ་ཝ ཨཱ་པཱ་ཐ་མཱ་ག་ཙྪ་ཏི, ན ཨ་ཡོ་ས་ལཱ་ཀཱ་ཡ པ་ཧ་ཊ་ཀཾ་ས་ཐཱ་ལཾ ཝི་ཡ ཝི་པྤ་ཀི་ཎྞོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝི་སཱ་རཱི’’ཏི. ག་མྦྷཱི་རོཏི ཡ་ཐཱ ག་མྦྷཱི་ར་ཝ་ཏྠུ་པ་རི་ཙྪི་ནྡ་ནེ་ན ཉཱ་ཎ་སྶ ག་མྦྷཱི་ར་ས་མ་ཉྙཱ, ཨེ་ཝཾ ག་མྦྷཱི་ར་ཊྛཱ་ན་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ས་དྡ་སྶ ག་མྦྷཱི་ར་ས་མ་ཉྙཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ག་མྦྷཱི་རོ་ཏི ག་མྦྷཱི་ར་ས་མུ་ཊྛི་ཏོ’’ཏི. ནི་ནྣཱ་ད་ཝཱཏི ས་ཝི་སེ་སཾ ནི་ནྣཱ་ད་ཝཱ. སྭཱ་ཡཾ ཝི་སེ་སོ ག་མྦྷཱི་ར་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ག་མྦྷཱི་ར་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ ཙེ་ས ནི་ནྣཱ་དཱི’’ཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ངྒཱ་ནི ཙ་ཏུ་ར་ངྒ་ནི་པྥཱ་དཱི་ནི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. ཨ་ཀཱ་ར་ཎཱ མཱ ན་སྶཱིཏི བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ཡ ས་ར་སྶ པ་རི་ས་པ་རི་ཡ་ནྟ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ, དྷ་མྨ་ཏཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ན སཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ ཏ་སྶ མཱུ་ལ་ཀཱ་ར་ཎ་སྶ ཏ་ཐཱ ཨ་ཝ་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ.
པ་ཙྩོ་ས་ཀྐི་ཏྭཱཏི པ་ཊི་ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ. ས་མུ་སྶི་ཏ་ཀ་ཉྩ་ན་པ་བྦ་ཏཾ ཝི་ཡ ཨུ་པ་རི ཨི་ནྡ་ནཱི་ལ་ར་ཏ་ན་ཝི་ཏ་ཏ་སི་ཁཾ ཝི་ཛྫུ་ལླ་ཏཱ་བྷཱུ་སི་ཏཾ. མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝཱི་ཨཱ་ད་ཡོ ས་ཏྠུ་གུ་ཎ་པ་ཊི་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཡ ནི་ད་སྶ་ནཾ, ཀེ་ཝ་ལཾ མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་མ་ཏྟཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ནི་ད་སྶི་ཏཱ.
༣༩༠. ཨ་པྤ་ཊི་སཾ་ཝི་དི་ཏོཏི ཨ་ནཱ་རོ་ཙི་ཏོ. ཨཱ་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏྠ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དི་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཏ་ཨཱ་ག་མ་ནོ’’ཏི. ཨུ་གྒ་ཏ་བྷཱ་ཝནྟི ཀུ་ལ་བྷོ་ག་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་ཧི ཨུ་ལཱ༹་ར་བྷཱ་ཝཾ. ཨ་ནུ་དྡ་ཡ་ས་མྤ་ནྣཱཏི ཀཱ་རུ་ཎི་ཀཱ.
༣༩༡. ས་ཧ་སཱ་ཝ ཨོ་ཀཱ་ས་ཀ་ར་ཎེ་ན ཨུ་ཙྩ་ཀུ་ལཱི་ན་ཏཱ དཱི་པི་ཏཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝེ་གེ་ན ཨུ་ཊྛཱ་ཡ དྭི་དྷཱ བྷི་ཛྫི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ནཱ་རི་ས་མཱ་ན་ནཱ་མནྟི ཨི་ཏྠི་ཨ་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀ་ནཱ་མཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ’’ནྟི. ཨ་ཝ྄ཧཱ་ཏ་བྦཱཏི ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཱ.
༣༩༤. ཨེ་ཀ་ནཱི་ཧཱ་རེ་ནེ་ཝ ཨ་ཊྛ པ་ཉྷེ བྱཱ་ཀ་རོ་ནྟོ. ‘‘པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཾ…པེ… པ་ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་སྶ ཝི་དི་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སོ པཱ་ཀ་ཊོ’’ཏི. དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎཾ ཀ་ཐི་ཏཾ ཏ་སྶ པ་རི་བྷ་ཎྜ་ཉཱ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཡ་ཐཱ་ཀ་མྨཱུ་པ་ག་ཉཱ་ཎ་སྶ. ‘‘ཛཱ་ཏི་ཀྑ་ཡཾ པ་ཏྟོ, ཨ་བྷི་ཉྙཱ ཝོ་སི་ཏོ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ མུ་ནཱི་ཏི ཨ་སེ་ཀྑ་མུ་ནི ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཉཱ་ཎ་མོ་ནེ་ཡྻེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ’’ཏི.
ཀི་ལེ་ས་རཱ་གེ་ཧི ཀི་ལེ་ས་ཝི་ཝ་ཎྞ་ཏཱ་ཧི. ཛཱ་ཏི་ཀྑ་ཡ་པྤ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ཐོ ཛཱ་ཏི་ཀྑ་ཡཾ པ་ཏྟོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨ་བྷི་ཛཱ་ནི་ཏྭཱཏི ཨ་བྷི་ཝི་སི་ཊྛ་ཏཱ་ཡ ཨ་གྒ་མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཉ་ཏྭཱ. ཨི་དཱ་ནི པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན པ་རི་ཉྙཱ་པ་ཧཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ པཱ་ར་ག་མ་ནེ་ན པཱ་ར་གཱུཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པཱ་ར་གཱུ་ཏི ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཛཱ་ན་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པཱ་ར་གཱུ. ཏཱ་དི་སོཏི ཡཱ་དི་སོ ‘‘པཱ་ར་གཱུ ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ན’’ནྟི པ་ད་དྭ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟོ, ཏཱ་དི་སོ. ཚ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧཱིཏི པ་ཛཱ་ན་ནཱ་དཱི་ཧི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ཧི ཚ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི.
ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ དྭེ ཨེ་ཝ པུ་ཙྪཱ་གཱ་ཐཱ དྭེ ཙ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ་གཱ་ཐཱ, པུ་ཙྪཱ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ པ་ན ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ ཙ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏཾ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏུཾ ཀིཾ པ་ནཱཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཝེ་དེ་ཧི ག་ཏ་ཏྟཱཏི ཝེ་དེ་ཧི མ་གྒ་ཉཱ་ཎེ་ཧི པཱ་ར་ངྒ་ཏ་ཏྟཱ. པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་ནྟི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཝི་ཛྫཱ་ནཾ ཨ་ཏྠི་ཏཱ་ཡ བོ་དྷི་ཏ་ཏྟཱ. པཱ་པ་དྷ་མྨཱ་ནནྟི ཚ་ཏྟིཾ་ས་པཱ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ སོ་ཏྠཱ་ནཾ མ་གྒཾ པཱ་པ་ནེ་ན ནི་སྶེ་ས་ཏོ སོ་དྷི་ཏ་ཏྟཱ.
༣༩༥. དྷ་མྨོ ནཱ་མ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒོ ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ་སུ ཨུ་ཀྐཾ་ས་པཱ་ར་མི་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ནི་དྡེ་སེ་ན. ཏ་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནུ་དྷ་མྨོ ནཱ་མ ཧེ་ཊྛི་མ་མ་གྒ་ཕ་ལ་དྷ་མྨཱ. ཡོ ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀེ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ ན པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏི, སོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ དྷ་མྨཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཝི་ཧེ་ཋེ་ཏི ནཱ་མ. ཡོ པ་ན པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟོ ཙ ད་ནྡྷཱ་བྷི་ཉྙ་ཏཱ་ཡ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སོ་དྷ་ན་ཏྠཾ ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨ་ནེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ཀ་ཐཱ་པེ་ཏི, སོ ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ དྷ་མྨཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ ཝི་ཧེ་ཋེ་ཏཱི་ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦོ. ན ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་རི་སྶ་མོ ཨ་ཏྠི, ཨ་ཡ་ཉྩ ཨ་ཏྠོ མ་ཧཱ་སུ་ད་སྶ་ན་སུ་ཏྟཱ་དཱི་ཧི (དཱི. ནི. ༢.༢༤༡ ཨཱ་ད་ཡོ) དཱི་པེ་ཏ་བྦོ, ཏ་སྨཱ – ‘‘ས་ཙྩ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ནུ་དྷ་མྨ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་མུ་ཁེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ན ཙ མཾ དྷ་མྨཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཝི་ཧེ་སེ་སཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡཱིཏི པ་ར་ཀཱ་ལེ ཙེ་ཏྠ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་མྤི ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ཏི, ཏཾ པ་ན ཨི་མ་སྨིཾ ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཀཱུ་ཊཾ ག་ཧི་ཏ’’ནྟི.
བྲ་ཧྨཱ་ཡུ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
༢. སེ་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༩༦. ཀེ་ཎི་ཡོ་ཏི ཏ་སྶ ནཱ་མཾ, པུ་བྦེ ཀེ་ཎི་ཡཱ ཛཱི་ཝི་ཀཱ་ཀ་པྤ་ན་ཏོ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཛ་ཊི་ལོཏི ཛ་ཊཱ་དྷ་རོ. བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཛཱ་ཏི་ཀ་ཏྟཱ ཀོ་ཊི་སཱ་ར་ཏཱ་ཡ ཙ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་མ་ཧཱ་སཱ་ལོ. པ་ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ནི་སྶ་ཡོ ཧུ་ཏྭཱ ཝ་ས་ཏི, ར་ཏྟིཾ ཀཱ་མ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ཡོ་ཛ་ནཱ. སུ་ས་ངྑ་ཏནྟི ས་པྤི་མ་དྷུ་ས་ཀྐ་རཱ་དཱི་ཧི ཙེ་ཝ མ་རི་ཙ་སི་ངྒཱི་ཝེ་རཱ་དཱི་ཧི ཙ སུ་ཊྛུ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཏཾ.
པ་ཊི་ཀྑེ་པ་པ་ས་ནྣ་ཏཱ་ཡཱཏི ཨ་ཧོ་ཝ་ཏཱ་ཡཾ ཨ་པྤི་ཙྪོ, ཡོ ནི་མ་ནྟི་ཡ་མཱ་ནོ་པི ན སཱ་དི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨུ་པ་ནི་མ་ནྟི་ཡ་མཱ་ན་སྶ པ་ཊི་ཀྑེ་པེ ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ པ་ས་ནྣ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི. ཏཾ ཀ་ཐཾ? ཝི་རུ་དྡྷ་མེ་ཏ་ནྟི ‘‘ཨ་ཀཱ་ར་ཎ་མེ་ཏ’’ནྟི པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི.
༣༩༨. ཀ་པྤ་ས་ཧ་སྶེ་ཧི་པི…པེ… ཨ་ཧོ་སཱིཏི ཨི་དཾ ནཱ་ནུ་སྶ་ཝ་སི་དྡྷཾ ཨ་ནུ་མཱ་ན་གྒ་ཧ་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. པ་དེཏི ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན ནི་དྡེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ད་པྤ་མཱ་ཎེ’’ཏི. པ་ཛྫ་ཏི ནི་ཀྑི་པ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཝཱ པ་དཾ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ པཱ་ད་ནི་ཀྑི་པ་ཊྛཱ་ནཾ, ཏ་སྨིཾ པ་དེ. ཀཱི་ལཱ༹་པ་སུ་ཏ་ཏཱ་དི་ནཱ པ་མཱ་དཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. བོ་དྷི་ས་ཏྟ་ཙཱ་རི་ཀནྟི དུ་ཀྐ་ར་ཙ་རི་ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི.
༣༩༩. པ་རི་པུ་ཎྞ་ཏཱ་ཡཱཏི ཨ་ནཱུ་ན་ཏཱ་ཡ. ཨ་ཧཱི་ན་ངྒ་ཏཱ་ཡཱཏི ཨ་ཝེ་ཀ་ལླ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. རོ་ཙ་ཏཱི་ཏི རུ་ཙི, དེ་ཧ་པྤ་བྷཱ, སོ་བྷ་ཎཱ རུ་ཙི ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི སུ་རུ་ཙི. ཨཱ་རོ་ཧ་ས་མྤ་ཏྟི ཀཱ་ཡ་སྶ པ་མཱ་ཎ་ཡུ་ཏྟ་ཨུ་ཙྩ་ཏཱ. པ་རི་ཎཱ་ཧ་ས་མྤ་ཏྟི ཀི་ས་ཐཱུ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཝ་ཛྫི་ཏ་པ་རི་ཎཱ་ཧ་ཏཱ. ས་ཎྛཱ་ན་ས་མྤ་ཏྟི ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱ་ནཾ སུ་ས་ཎྛི་ཏ་ཏཱ. ཙཱ་རུ་ད་སྶ་ནོཏི པི་ཡ་ད་སྶ་ནོ ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སུ་ཙི་ར་མྤཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. སུ་ཝ་ཎྞ་ས་དི་ས་ཝ་ཎྞོཏི ཛཱ་ཏི་ཧི་ངྒུ་ལ་ཀེ་ན མ་དྡི་ཏྭཱ སི་ལཱ་ནི་གྷཾ་སེ་ནེ་ཝ པ་རི་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏ་གྷ་ན་སུ་ཝ་ཎྞ་རཱུ་པ་ཝ་ཎྞོ. མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་བྷཱ་ཝཾ བྱ་ཉྫེ་ནྟི པ་ཀཱ་སེ་ནྟཱི་ཏི བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནི, མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟ་བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནེ་ཝཱ’’ཏི.
པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟནྟི ‘‘སུ་རུ་ཙཱི’’ཏི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘ཨཱ་དི་ཙྩོ་ཝ ཝི་རོ་ཙ་སཱི’’ཏི པུ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཙཱ་རུ་ད་སྶ་ནོ སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞོ་སཱི’’ཏི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘ཀ་ལྱཱ་ཎ་ད་སྶ་ནོ བྷི་ཀྑུ ཀ་ཉྩ་ནཱ་བྷ་ཏྟ་ཙོ’’ཏི པུ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ཏྟ་ར་གཱ་ཐཱ་ཡ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི. སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ཨུ་ཏྟ་མ་ཝ་ཎྞེ ཝ་ཎྞེ་ཏྭཱ ཨུ་ཏྟ་མ་ཝ་ཎྞི་ནོཏི པ་དེ་ན ས་ནྟཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ཏྟ་མ་ཝ་ཎྞ་ས་མྤ་ནྣ་སྶཱ’’ཏི. ཨུ་ཏྟ་མ་སཱ་ར་ཐཱིཏི སེ་ཊྛ་པུ་རི་ས་སཱ་ར་ཐི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཛ་མྦུ་ཝ་ན་ས་ཎྜ་མ་ཎྜི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཛ་མྦུ་དཱི་པོ ‘‘ཛ་མྦུ་ས་ཎྜོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨི་སྶ་རི་ཡནྟི ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་སྶ་རི་ཡཾ.
ཛཱ་ཏི་ཁ་ཏྟི་ཡཱཏི ཛཱ་ཏི་མ་ནྟོ ཁ་ཏྟི་ཡཱ. རཱ་ཛཱ་བྷི་རཱ་ཛཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་བྷི-ས་དྡོ པཱུ་ཛ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘རཱ་ཛཱུ་ནཾ པཱུ་ཛ་ནཱི་ཡོ’’ཏི.
ཨ་པྤ་མཱ་ཎཱཏི ཨ་པ་རི་མཱ་ཎཱ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཡོ. ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ པ་ན ཨཱ་ཀ་ངྑེ་ཡྻཱ’’ཏི (ཨ. ནི. ༣.༨༡) ཧི ཝུ་ཏྟཾ. དྷ་མྨ་རཱ་ཛཱ ཨ་ནུ་ཏྟ་རོཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་བྷཱ་ཝཾ ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཾ ཀ་ཏྭཱ དྷ་མྨ་རཱ་ཛ་བྷཱ་ཝཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘སྭཱ་ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. དྷ་མྨེ་ནཱཏི པ་ཊི་ཝེ་དྷ་དྷ་མྨེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་ཏྟ་རེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི. ཨ་ནུ་ཏྟ་རེ་ནཱཏི ཝི་སི་ཊྛེ་ན ཨུ་ཏྟ་མེ་ན. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ཀྑེ དྷ་མྨེ་ནཱཏི པ་ཊི་པ་ཏྟི་དྷ་མྨེ་ནཱ་ཏི་པི ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ཏི. པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨེ་ནཱཏི དེ་ས་ནཱ་དྷ་མྨེ་ན ཨཱ་ཎཱ་ཙ་ཀྐཾ པ་ཝ་ཏྟེ་མཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཉཱ་ཎ་ཝི་བྷཱ་གཾ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་མེ་ཝ ཝཱ. ཨ་པྤ་ཊི་ཝ་ཏྟི་ཡནྟི པ་ཊི་ཝ་ཏྟི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻཾ.
ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན ཛཱ་ཏོཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན ཧེ་ཏུ་ནཱ ཨ་རི་ཡཱ་ཡ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཛཱ་ཏོ. ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ནུ་ཛཱ་ཏོཏི ཙ ཝུ་ཏྟེ ཨ་ནུ-ས་དྡ་སྶ ཝ་སེ་ན ཏ་ཐཱ་ག་ཏནྟི ཙ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, སོ ཙ ཨ་ནུ-ས་དྡོ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ ཧེ་ཏུཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ཏོ’’ཏི. ཨ་ཝ་ཉྙཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ཛཱ་ཏོ་ཏི ཨ་ཝ་ཛཱ་ཏོ དུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དུ་སྶཱི་ལོ’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ‘‘པུ་རི་ས་ནྟ་ཀ་ལི ཨ་ཝ་ཛཱ་ཏོ’’ཏི. པུ་ཏྟོ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི ཏ་སྶ ཨོ་ཝཱ་དཱ་ནུ་སཱ་ས་ནི་ཡཾ ཨ་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ. ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱཏི ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ཏོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ.
ཝི་ཛྫཱཏི མ་གྒ་ཝི་ཛྫཱ. ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ནི་དྡེ་སེ་ན ཝི་མུ་ཏྟཱིཏི ཕ་ལ་ཝི་མུ་ཏྟི. ན་ནུ ཙ མ་གྒོ བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦེ་ན ག་ཧི་ཏོ་ཏི? ས་ཙྩཾ ག་ཧི་ཏོ, ས་བྦེ ཙ པ་ན ས་ཏྟ དྷ་མྨཱ ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻཱ་ཏི ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ. ཨི་མི་ནཱ ཝཱ ན་ཡེ་ན ས་བྦེ་ས་མྤི ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཕ་ལེ་ན ཝི་ནཱ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་སྶེ་ཝ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཧེ་ཏུ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཕ་ལ་སི་དྡྷི, ནི་རོ་དྷ་སྶ ཙ ས་མྤཱ་པ་ནེ་ན མ་གྒ་སྶ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ. དུ་ཀྑ་སྶ ནི་བྦ་ཏྟ་ནེ་ན ཏ་ཎྷཱ་ཡ ས་མུ་ད་ཡ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ. ཡུ་ཏྟ་ཧེ་ཏུ་ནཱཏི ཡུ་ཏྟི་ཡུ་ཏྟེ་ན ཧེ་ཏུ་ནཱ བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཾ སཱ་དྷེ་ཏི ས་ཙྩ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་ཙྩ་ས་མྦོ་དྷ་ནེ་ནེ་ཝ ཙ ཏ་སྶ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ བུ་དྡྷ་ཏྟཱ. ཨ་ཏྠ་ཝ་ཙ་ན་ཉྩེ་ཏཾ, པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི པ་ན – བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཨ་ཧཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ ས་བྦ་ཐཱ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནོ, ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་ཏྟཱ ས་བྦ་ཏྠ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་མཱ་ཙི་ཀྑ་ཏི ཡ་ཐཱ་ཧཾ ས་བྦ་མ་གྒ་དེ་ས་ཀོ་ཏི. ཀིཾ པ་ན བྷ་ག་ཝཱ ས་ཡ་མེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏཱི་ཏི? མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཨ་ཉྙེ་སཾ མ་ཧཱ་ཝི་ས་ཡ་ཏོ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨེ་ཀོ་མྷི ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ, ས་བྦཱ་བྷི་བྷཱུ ས་བྦ་ཝི་དཱུ་ཧ་མ་སྨཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༡; མ. ནི. ༡.༢༨༥; ༢.༣༤༡; ཀ་ཐཱ. ༤༠༥) སུ་ཏྟ་པ་དཱ་ནི ཨི་ད་མེ་ཝ ཙ སུ་ཏྟ་པ་དཾ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ སཱ་དྷ་ཀཾ.
ས་ལླ་ཀ་ནྟ་ནོཏི ས་ལླཱ་ནཾ ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ. རོ་ག་སྶཱཏི ཀི་ལེ་ས་རོ་ག་སྶ. ཏ་སྨཱཏི ཨ་པུ་ན་པ་ཝ་ཏྟི་པཱ་ད་ནེ་ན ཏི་ཀི་ཙྪ་ན་ཏོ. བྲ་ཧྨཾ ཝཱ སེ་ཊྛཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ པ་ཏྟོ་ཏི བྲ་ཧྨ་བྷཱུ་ཏོ. ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ག་ཏཱ་ཡཱཏི ཨི་མི་ནཱ –
‘‘ཀཱ་མཱ ཏེ པ་ཋ་མཱ སེ་ནཱ, དུ་ཏི་ཡཱ ཨ་ར་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི;
ཏ་ཏི་ཡཱ ཁུ་པྤི་པཱ་སཱ ཏེ, ཙ་ཏུ་ཏྠཱི ཏ་ཎྷཱ པ་ཝུ་ཙྩ་ཏི.
ཐི་ན་མི་དྡྷཾ ཏེ་པ་ཉྩ་མཾ ཐི་ན་མི་དྡྷཾ ཏེ, ཚ་ཊྛཱ བྷཱི་རཱུ པ་ཝུ་ཙྩ་ཏི;
ས་ཏྟ་མཱི ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ ཏེ, མ་ཀྑོ ཐ་མྦྷོ ཏེ ཨ་ཊྛ་མོ.
ལཱ་བྷོ སི་ལོ་ཀོ ས་ཀྐཱ་རོ, མི་ཙྪཱ་ལ་དྡྷོ ཙ ཡོ ཡ་སོ;
ཡོ ཙ་ཏྟཱ་ནཾ ས་མུ་ཀྐཾ་སེ, པ་རེ ཙ ཨ་ཝ་ཛཱ་ན་ཏི;
ཨེ་སཱ ན་མུ་ཙི ཏེ སེ་ནཱ, ཀ་ཎྷ་སྶཱ་བྷི་པྤ་ཧཱ་རི་ནཱི’’ཏི. (སུ. ནི. ༤༣༨-༤༤༡);
ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ ན་ཝ་ཝི་དྷཾ སེ་ནཾ ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ཏི. ཝ་སེ ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱཏི ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ནེ་ན ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ཏཱ་པཱ་ད་ནེ་ན ཝ་སེ ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ. ཀུ་ཏོ་ཙི ཨ་བྷ་ཡོ ནི་བྦྷ་ཡོ.
ས་ཡ་མེ་ཝ ད་ཊྛ་བྦནྟི ཡེ་ན ཡེ་ན ཨ་དྷི་ག་ཏོ, ཏེ་ན ཏེ་ན པ་ར་ས་དྡྷཱ་ཡ ག་ནྟ་བྦཾ ཧི་ཏྭཱ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏོ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཉཱ་ཎེ་ནེ་ཝ སཱ་མཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཙྩ་ཀྑ’’ནྟི. པ་ས་ཊྛཱ དི་ཊྛི ས་ནྡི་ཊྛི. ཡ་ཐཱ ར་ཐེ་ན ཛ་ཡ་ཏཱི་ཏི ར་ཐི་ཀོ, ཨེ་ཝཾ ཨི་དཾ མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ས་ནྡི་ཊྛི་ཡཱ ཛ་ཡ་ཏཱི་ཏི ས་ནྡི་ཊྛི་ཀཾ. ཨ་ཐ ཝཱ དི་ཊྛ་ནྟི ད་སྶ་ནཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, དི་ཊྛ་མེ་ཝ ས་ནྡི་ཊྛཾ, ས་ནྡ་སྶ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ས་ནྡི་ཊྛཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ས་ནྡི་ཊྛི་ཀོ ཡ་ཐཱ ཝ་ཏྠ་ཡུ་གཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཏྠ་ཡུ་གི་ཀོ. ས་ནྡི་ཊྛི་ཀཾ ཕ་ལ་དཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ནཱ་སྶ ཀཱ་ལོ་ཏི ཨ་ཀཱ་ལཾ, ཨ་ཀཱ་ལ་མེ་ཝ ཨ་ཀཱ་ལི་ཀཾ, ན ཀཱ་ལ་ནྟ་རཾ ཁེ་པེ་ཏྭཱ ཕ་ལཾ དེ་ཏི, ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ས་མ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ ཕ་ལཾ དེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལ་པྤ་དཱ་ནེ པ་ཀ་ཊྛོ ཀཱ་ལོ པ་ཏྟོ ཨ་སྶཱ་ཏི ཀཱ་ལི་ཀོ, ལོ་ཀི་ཡོ ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨོ, ཨི་དཾ པ་ན ས་མ་ན་ནྟ་ར་ཕ་ལ་ཏྟཱ ན ཀཱ་ལི་ཀཾ.
༤༠༠. ‘‘མ་ཧཱ་ཡ་ཉྙཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཡཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཀེ་ཝ་ལཾ དཱ་ན་དྷ་མྨཱ་དཱི་སུ ཡ་ཉྙ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ‘‘བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ ཡ་ཉྙཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཧི ‘‘ཨ་གྒི་མུ་ཁཱ དེ་ཝཱ’’ཏི ཨ་གྒི་ཛུ་ཧ་ན་པུ་བྦ་ཀཾ ཡ་ཉྙཾ ཝི་ད་ཧ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་གྒི་ཛུ་ཧ་ན་པྤ་དྷཱ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ‘‘བྷཱུ་རྦྷུ་ཝ? སྭ?’’ ཨི་ཏི སཱ་ཝི་ཏྟཱི པུ་བྦ་ཀ་ཏྟཱ མུ་ཁཾ པུ་བྦ་ངྒ་མཾ. ‘‘མུ་ཁ་མི་ཝ མུ་ཁ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཨི་དྷཱ་པི པ་དྷཱ་ན་པ་རི་ཡཱ་ཡོ མུ་ཁ་ས་དྡོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ སེ་ཊྛ་ཏོ རཱ་ཛཱ ‘མུ་ཁ’ནྟི ཝུ་ཏྟོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨཱ་དྷཱ་ར་ཏོཏི ཨོ་གཱ་ཧ་ནྟཱི་ནཾ ན་དཱི་ནཾ ཨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཊི་ས་ར་ཎ་ཏོ ག་ནྟ་བྦ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ས་ཉྙཱ་ཎ་ཏོཏི ཙ་ནྡ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཨ་ཛྫ ཨ་སུ་ཀ་ན་ཀྑ་ཏྟ་ནྟི པ་ཉྙཱ་ཡ་ན་ཏོ. ཨཱ་ལོ་ཀ་ཀ་ར་ཎ་ཏོཏི ན་ཀྑ་ཏྟཱ་ནི ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཨཱ་ལོ་ཀ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ. སོ་མྨ་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི སཱི་ཏ་ཧི་མ་ཝཱ་སཱི་ཏ་ཝཱ་ཏཱུ་པ་ཀྑ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་པ་ནྟཱ་ནནྟི དཱི་པ་སི་ཁཱ ཨ་གྒི་ཛཱ་ལཱ ཨ་ས་ནི་ཝི་ཙ་ཀྐ་ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཛྫ་ལ་ནྟཱ་ནཾ. ཨཱ་ཡ་མུ་ཁཾ ཨ་གྒ་ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝེ་ན.
དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྑུ པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ བུ་དྡྷ་ཙ་ཀྑུ ས་མ་ནྟ་ཙ་ཀྑཱུ་ཏི ཨི་མེ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི ཙ་ཀྑཱུ་ཧི. ཏེ ས་ར་ཎ་སྶཱཏི ཏེ ས་ར་ཎ་སྶ ཙ, ཏེ ས་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱ ཨི་ཏ་ར་དྭ་ཡ་སྶ ཙ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ ཏེ-པ་དེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྠ་ཏོ པ་ར་སྶ ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ‘‘ཏེ ཏུ་ཡ྄ཧཾ, ཨི་ཏ་ར་སྶ ཙ ས་ར་ཎ་སྶ ཨ་ཧོ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ’’ཏི. ཨཱ་ཝུ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཏེ ས་ར་ཎ་སྶཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦོ – ཏུ་ཡ྄ཧཾ ས་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཙ ཨི་ཏ་ར་ས་ར་ཎ་སྶ ཙ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ་ཏི. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
སེ་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
༣. ཨ་སྶ་ལཱ་ཡ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༠༡. ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཝི་སི་ཊྛ་ཏྟཱ ཝི་ས་དི་སཾ ར་ཛྫཾ ཝི་ར་ཛྫཾ, ཝི་ར་ཛྫ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏཱ, ཏ་ཏྠ ཛཱ་ཏཱ་ཏི ཝཱ ཝེ་ར་ཛྫ་ཀཱ, ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ཏཱ ཁོ པ་ན ཏེ, ཡ་སྨཱ ཝ་ཏྠཱ་བྷ་ར་ཎཱ་དི་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཱ ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ནཱ་ནཱ་ཝེ་ར་ཛྫ་ཀཱ་ན’’ནྟི. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཝེ་ར་ཛྫ་སྶེ་ཝ ཝ་སེ་ན ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཡ་ཉྙུ་པཱ་ས་ནཱ་དི་ནཱཏི ཡ་ཉྙཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་མ་ནྟ་ཛ྄ཛྷེ་ན་ད་ཀྑི་ཎ་པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ་དི་ནཱ. ཙ་ཏུ་ཝ་ཎྞ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎནྟི ཁ་ཏྟི་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཝ་ཎྞཱ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ སཾ་སཱ་ར་སུ་དྡྷི་པཱ་པ་ཏ་སྶ་ནཾ. ནྷཱ་ན་སུ་དྡྷི་ཡཱཏི ཏི་ཏྠ་ས་མུ་དྡ་ཁཱ་ཏེ་སུ མ་ནྟ་ཛ་པྤ་ན་པུ་བྦ་ཀཾ སཱ་ཡཾ་ཏ་ཏི་ཡ་ཨུ་ད་ཀོ་རོ་ཧ་ནཱ་དི་ནྷཱ་ན་སུ་དྡྷི་ཡཱ. བྷཱ་ཝ་ནཱ་སུ་དྡྷི་ཡཱཏི པ་ར་མ་ཛོ་ཏི་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ པུ་རི་ས་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ སུ་དྡྷི་ཡཱ. ཝཱ་པི་ཏ་སི་རོཏི ཨོ་རོ་པི་ཏ་ཀེ་སོ. ཏ་མེ་ཝ ཧི སི་རོ ཝཱ་པི་ཏ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
ས་བྷཱ་ཝ་ཝཱ་དཱིཏི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཝཱ་དཱི. པ་བྦ་ཛ་ནྟཱཏི བྲཱ་ཧྨ་ཎ་པ་བྦ་ཛྫཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟཱ, ཏ་སྨཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཝི་དྷཱ་ནཾ སི་ཀྑ་ནྟེ་ན བྷོ་ཏཱ ‘‘བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ཝ སུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, ནོ ཨ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ’’ཏི ཨ་ཡཾ ཝི་དྷི ས་ཧེ་ཏུ་ཀོ ས་ཨུ་པཱ་དཱ་ནོ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཨུ་གྒ་ཧི་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཏུ་ཡ྄ཧཾ པ་རཱ་ཛ་ཡོ ན་ཏྠི…པེ… ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཾ་སུ.
༤༠༢. ལ་དྡྷི་བྷི་ནྡ་ན་ཏྠནྟི ‘‘བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ཝ བྲ་ཧྨུ་ནོ པུ་ཏྟཱ ཨོ་ར་སཱ མུ་ཁ་ཏོ ཛཱ་ཏཱ བྲ་ཧྨ་ཛཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟ་ལ་དྡྷི་ཡཱ ཝི་ནི་ཝེ་ཋ་ན་ཏྠཾ. པུ་ཏྟ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ‘‘ཨེ་ཝཾ མ་ཡཾ པེ་ཏྟི་ཀཾ ཨི་ཎ་དྷཱ་རཾ སོ་དྷེ་ཡྻཱ་མཱ’’ཏི ལ་དྡྷི་ཡཾ ཋ་ཏྭཱ པུ་ཏྟ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཏྠཱ་ཡ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་དྷ་མྨི་ཀཱ་ནཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ. ནེ་སནྟི བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ. ས་ཙྩ་ཝ་ཙ་ནཾ སི་ཡཱཏི ‘‘བྲ་ཧྨུ་ནོ པུ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ ས་ཙྩཾ ཡ་དི སི་ཡཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱི་ནཾ…པེ… བྷ་ཝེ་ཡྻ, ན ཙེ་ཏཾ ཨ་ཏྠི. མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨུ་ནོ མུ་ཁ་ཏོ ཛཱ་ཏོ་ཏི ཝཱ་ད་ཙྪེ་ད་ཀ་ཝཱ་དོ མུ་ཁ་ཏོ་ཛཱ་ཏ་ཙྪེ་ཀ་ཝཱ་དོ. ཨ་སྶ་ལཱ་ཡ་ནོ་ཝི་ཉྙཱུ ཛཱ་ཏི་ཀོ ‘‘ནི་ར་ཀྑེ་པཾ ས་མ་ཎེ་ན གོ་ཏ་མེ་ན ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཛཱ་ན་ནྟོ་པི ས་ཧ་ག་ཏཱ་ནཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ ཙི་ཏྟཱ་ནུ་ར་ཀྑ་ཎ་ཏྠཾ ‘‘ཀི་ཉྩཱ་པི བྷ་ཝཾ གོ་ཏ་མོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
༤༠༣. ཨི་དཱ་ནི བྲཱ་ཧྨ་ཎོ་ཝ སེ་ཊྛོ ཝ་ཎྞོ་ཏི ཝཱ་དཾ བྷི་ནྡི་ཏུཾ ‘‘སུ་ཏཾ ཏེ ཡོ་ན་ཀ་ཀ་མྦོ་ཛེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཡ་དི བྲཱ་ཧྨ་ཎོ་ཝ སེ་ཊྛོ ཝ་ཎྞོ, ས་བྦ་ཏྠ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ་ཝ སེ་ཊྛོ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཡོ་ན་ཀ་ཀ་མྦོ་ཛཱ་དི་ཛ་ན་པ་དེ་སུ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ སེ་ཊྛ་བྷཱ་ཝོ ན་ཏྠི? ཨེ་ཝ་ཉྷི ཏ་ཏྠ ཝ་ཎྞཱ, ཏ་སྨཱ ‘‘བྲཱ་ཧྨ་ཎོ་ཝ སེ་ཊྛོ’’ཏི ལ་དྡྷི་མ་ཏྟ་མེ་ཏཾ. ཏེ་སུ ཧི ཛ་ན་པ་དེ་སུ ཛ་ནཱ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏྭཱ ས་མྨ་ནྟ་ཡི་ཏྭཱ ཀ་ཏི་ཀཾ ཨ་ཀཾ་སུ, དཱ་སཾ སཱ་མི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཨི་ཏ་རེ ས་བྦེ ཏཾ པཱུ་ཛེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཝ་སེ ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཡོ ཏེ་སཾ ཨ་ཡྻོ ཧོ་ཏི ཨི་ཏ་རེ ས་བྦེ ཏ་སྶ དཱ་སཱ ཧོ་ནྟི, ཏེ ཀ་ཏི་པ་ཡ་སཾ་ཝ་ཙྪ་རཱ་ཏི་ཀྐ་མེ་ན ཏ་སྶ ཀི་ཉྩི དོ་སཾ དི་སྭཱ ཏཾ ཏ་ཏོ ཋཱ་ན་ཏོ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཾ ཋ་པེ་ནྟི, ཨི་ཏི སོ ཨ་ཡྻོ ཧུ་ཏྭཱ དཱ་སོ ཧོ་ཏི, ཨི་ཏ་རོ དཱ་སོ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཡྻོ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝ ཀེ་ཙི ‘‘ཨ་ཡྻོ ཧུ་ཏྭཱ དཱ་སོ ཧོ་ཏི, དཱ་སོ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཡྻོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟི. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན པུ་རི་མ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཏ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ས་བྷ་རི་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཝ་ཡ་པྤ་ཏྟེ པུ་ཏྟེ ཨ་ས་ཏཱི་ཏི ཨི་དཾ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་སྶ དཱ་ར་ཀ་སྶ དཱ་ཡ་ཛྫ་སཱ་མི་ཀ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཏཱ་ཝ ད་སྶ་ནཾ. མཱ་ཏི་ཏོ སུ་དྡྷོཏི ཨེ་ཏྠ ཡོ མཱ་ཏི་ཏོ སུ་དྡྷ་ཏྟཱ ཨ་ཡྻོ, པི་ཏི་ཏོ ཨ་སུ་དྡྷ་ཏྟཱ དཱ་སོ ཧོ་ཏི, སོ ཨེ་ཝ པི་ཏི་ཏོ ཨ་སུ་དྡྷ་ཏྟཱ དཱ་སོ ཧུ་ཏྭཱ མཱ་ཏི་ཏོ ཨ་ཡྻོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཛཱ་ཏིཾ ས་མྦྷེ་དེ་ཏི. སོ་ཝ ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུ་ནྟི ཨ་པ་རེ. ཀོ ཐཱ་མོཏི མ་ཧ་ནྟེ ལོ་ཀ་ས་ནྣི་ཝཱ་སེ ཨ་ན་མ་ཏ་གྒེ ཨ་ཏཱི་ཏེ ཀཱ་ལེ ཨི་ཏྠཱི་ནཾ ཝཱ ཙི་ཏྟེ ཨ་ན་ཝ་ཊྛི་ཏེ དཱ་སཱ དཱ་སཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟི, ཨ་ཡྻཱ ཨ་ཡྻཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨེ་ཏྠ ཀོ ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀོ ས་ཧེ་ཏུ་ཀོ ཨ་ཝ་སྶ་ཡོ, ཏ་སྶ སཱ་དྷ་ཀོ སི་དྡྷ་ནྟོ, ཀིཾ ནི་ད་སྶ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
༤༠༤. སུ་ཀྐ་ཙྪེ་ད་ཀ་ཝཱ་དོ ནཱ་མཱཏི ‘‘བྲཱ་ཧྨ་ཎོ་ཝ སུ་ཀྐོ ཝ་ཎྞོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟོ སུ་ཀྐ་ཙྪེ་ད་ཀ་ཝཱ་རོ ནཱ་མ.
༤༠༨. ས་བྦ་སྨིཾ ཨ་གྒི་ཀི་ཙྩཾ ཀ་རོ་ནྟེཏི ཨེ་ཏེ་ན ཡ་ཐཱ ཡ་ཏོ ཀུ་ཏོ་ཙི ནི་སྶ་ཡ་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣོ ཨ་གྒི་ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ས་མྤ་ནྣོ ཨ་གྒི་ཀི་ཙྩཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཡ་སྨིཾ ཀ་སྨི་ཉྩི དཱ་ས་ཀུ་ལེ ཛཱ་ཏོ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ནྣོ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནོ སཾ་སཱ་ར་ཏོ སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
༤༠༩. པཱ་ད་སི་ཀ་ཝ་ཎྞོཏི ཨ་ནྟ་རཱ་ལ༹་ཝ་ཎྞོ. ཨེ་ཏེ་སནྟི ཁ་ཏྟི་ཡ་ཀུ་མཱ་རེ་ན བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀ་ཉྙཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣ་པུ་ཏྟོ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀུ་མཱ་རེ་ན ཁ་ཏྟི་ཡ་ཀ་ཉྙཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣ་པུ་ཏྟོ་ཏི ཨེ་ཏེ་སཾ དྭི་ནྣཾ མཱ་ཎ་ཝ་ཀཱ་ནཾ. མ་ཏ་ཀ་བྷ་ཏྟེཏི མ་ཏེ ཨུ་དྡི་སྶ ཀ་ཏ་བྷ་ཏྟེ. ཐཱ་ལི་པཱ་ཀེཏི ཀ་ཏ་མ་ངྒ་ལ་བྷ་ཏྟེ.
༤༡༠. ཏུ་མྷེཏི ཛཱ་ཏི་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ མཱ་ཎ་ཝཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ས་ངྒ་ཎྷ་ནྟོ ཨཱ་ཧ. ཀོ ནུ ཁོཏི ཨ་ཝཾ་སི་རོ ཨི་སི་ཝཱ་དོ, ཏེ་སཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱི་སཱི་ནཾ ཨ་སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ད་སྶ་ནེ་ན ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཨ་པྤ་མཱ་ཎ་ཏཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ གཱ་མ་དཱ་ར་ཀ་ཝེ་སེ་ན ཨུ་པ་ག་ཙྪི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘གཱ་མ་ཎྜ་ལ་རཱུ་པོ ཝི་ཡཱ’’ཏི. ཀོ་ཎྜ་ད་མ་ཀོཏི ཨ་ད་ནྟ་ད་མ་ཀོ.
༤༡༡. ཛ་ནེ་ཏཱི་ཏི ཛ་ནི་ཀཱ ཛ་ནེ་ཏྟི. ཛ་ན་ཀོ པི་ཏཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ག་ནྡྷ་བྦ་པ་ཉྷནྟི ག་ནྡྷ་བྦ་སྶ མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ས་ཏྟ་སྶ ཁ་ཏྟི་ཡ་བྷཱ་ཝཱ་དི་པུ་ཙྪཾ. ད་བྦི་ག་ཧ་ཎ་སི་པྤ་མྤི ཨེ་ཀཱ ཝི་ཛྫཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཏྠ ཀི་ར ཀུ་ས་ལོ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨཱ་ཧཱ་རཱུ་པ་ག་པ་ཎྞ་པུ་པྥ་ཕ་ལ་བཱི་ཛཾ ཨ་ནྟ་མ་སོ ཨེ་ལཱ་ལུ་ཀ་མྤི ག་ཧེ་ཏྭཱ བྷེ་ས་ཛྫེ་ཧི ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ པ་ཙ་ནྟོ ས་པྤི་མ་དྷུ་ཕཱ་ཎི་ཏེ་ཧི ས་མཱ་ན་ར་སཾ ཀ་ཏྭཱ ས་མྤཱ་དེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི, པུ་ཎྞོ་པི ཏཱ་དི་སོ, ཏེ་ན ཉཱ་ཏཾ ཏྭཾ ད་བྦི་ག་ཧ་ཎ་སི་པྤ་མ་ཏྟ་མྤི ན ཛཱ་ནཱ་སཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ས་དྡྷོཏི ཀ་མྨ་ཕ་ལ་ས་དྡྷཱ་ཡ ས་དྡྷོ, པོ་ཐུ་ཛྫ་ནི་ཀེ་ནེ་ཝ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པ་སཱ་དེ་ན པ་ས་ནྣོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཨུ་པཱ་ས་ཀཾ མཾ བྷ་ཝཾ…པེ… ས་ར་ཎཾ ག་ཏ’’ནྟི.
ཨ་སྶ་ལཱ་ཡ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
༤. གྷོ་ཊ་མུ་ཁ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༡༢. ཁེ་མི་ཡཱ ནཱ་མ ར་ཉྙོ དེ་ཝི་ཡཱ རོ་པི་ཏ་ཏྟཱ ཏཾ ཨ་མྦ་ཝ་ནཾ ཁེ་མི་ཡ་མྦ་ཝ་ནནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི. དྷ་མྨི་ཀོཏི དྷ་མྨ་ཡུ་ཏྟོ ས་བྦ་སོ་ཝ ཨ་དྷ་མྨཾ པ་ཧཱ་ཡ དྷ་མྨེ ཋི་ཏོ. པ་རི་བྦ་ཛ་ཏི པ་བྦ་ཛ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི པ་རི་བྦ་ཛོ, གྷ་རཱ་ཝཱ་ས་ཏོ ནི་ཀྑ་མ་ན་པུ་བྦ་ཀཾ ལི་ངྒ་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན སཱི་ལ་ས་མཱ་དཱ་ནཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ པ་རི་བྦ་ཛེ. ས་བྷཱ་ཝོཏི ཏཾ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ནི་ཡཾ, ཏེ་ཧི ཏེ་ཧི པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀེ་ཧི ཨ་ནུ་ཊྛཱ་ཏ་བྦོ པ་ཊི་པ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ས་ངྑཱ་ཏོ ས་བྷཱ་ཝོ. དྷ་མྨོ་ཝ པ་མཱ་ཎནྟི ཨེ་ཏེ་ན མ་ཡཾ ཨ་ཧི་རི་མ་ནཱ ཙི་ཏྟ་སྶ ཡ་ཐཱ་ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཾ ཀ་ཐེ་མ, ཏ་སྨཱ ཏཾ ཨ་པྤ་མཱ་ཎཾ, ཡོ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཝི་ཏ་ཐོ དྷ་མྨོ, ཏ་དེ་ཝ པ་མཱ་ཎཾ. ཨ་དྷི་ག་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏོ ས་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏྠི, ཏ་སྶ ཏུ་མྷེ་ཧི ཏུ་མྷེ་ཧི བ་ཧུ་ནཱ ནཱ་ནཱ་ས་ནྡ་སྶ་ནཱ་དི ཀ་མྨེ་ན ཨི་དྷ བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, བ་ཧུ་དེ་ཝེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
༤༡༤. སཱ་ར་ཏྟ་ར་ཏྟཱཏི སཱ་ར་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ར་ཏྟཱ, བ་ཧུ་ལ་རཱ་ག་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་ར་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཏྟ་ནཱ ཉཱ་པེ་ཏ་བྦ་མ་ཏྠཾ ཨ་ནུ་གྒ་ཧཱ་པེ་ཏི བོ་དྷེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནུ་གྒ་ཧོ, ཉཱ་པི་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཾ, ས་ཧ ཨ་ནུ་གྒ་ཧེ་ནཱ་ཏི སཱ་ནུ་གྒ་ཧཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཀཱ་ར་ཎཱ’’ཏི. ཀིཾ པ་ན ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ? ཨི་མ་སྶཱ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ‘‘ན་ཏྠི དྷ་མྨི་ཀོ པ་རི་བྦ་ཛོ’’ཏི མ་ཡཱ ཝུ་ཏྟོ, ཨ་དྡྷཱ པ་ནཱ་ཡ་སྨཱ ཨུ་དེ་ནོ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ དྷ་མྨི་ཀཾ པ་རི་བྦ་ཛཾ མེ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ཏཱི་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི.
༤༢༡. ས་བྦ་མི་དཾ ཐཱ་ཝ་ར་ཛ་ངྒ་མཾ པུ་རི་ས་ཀ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟཱ པོ་སེ་ཏ་བྦོ ར་ཀྑི་ཏ་བྦོ་ཏི ལོ་ཀཱ་ཡ་ཏ་ནི་སྶི་ཏོ ནཱི་ཏི་མ་གྒོ གྷོ་ཊ་མུ་ཁ་ཀ་ནྟོ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏ་སྶ ཀི་ར ཛཱ་ན་ན་སི་པྤེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་གྒེ ནི་བྦ་ཏྟོ ནཱ་མ ན་ཏྠི ཨ་ཀ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ཀ་ར་ཎ་ཏོ. དེ་ཝ་ལོ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་དྷ་ནཾ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཀ་པྤ་པུ་ཉྙཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པུ་བྦེ ཨ་ཏྟ་ནཱ ནི་ཧི་ཏ་དྷ་ནཾ ‘‘ཨ་སུ་ཀེ ཙཱ’’ཏི ཨཱ་ཙི་ཀྑི་ཏྭཱ ག་ཏོ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
གྷོ་ཊ་མུ་ཁ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
༥. ཙ་ངྐཱི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༢༢. ཏ་སྨིནྟི སཱ་ལ་ཝ་ནེ. ཨུ་ཏྟ་རེ་ན ཨོ་པཱ་སཱ་དནྟི ཨོ་པཱ་སཱ་ད་གཱ་མ་སྶ ཨུ་ཏྟ་ར་དི་སཱ་ཡཾ. ཨུ་ཏྟ་རེ་ནཱཏི ཨེ་ན-ས་དྡ་ཡོ་གེ་ན ཧི ཨོ་པཱ་སཱ་དནྟི ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝ་ས་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་དྷི-ཨཱ-ས་དྡཱ་ནཾ ཨ་ན་ཏྠ་ནྟ་ར་ཏཾ ཧ་ད་ཡེ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཝ་ས་ཏཱི’’ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝི་ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཝཱ ཨཱ་ཝ་ས་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨོ་པཱ་སཱ་ད་པ་དེ. ས་ཏྟུ་སྶ་དནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་ན ཀ་ཐ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཏ་སྶ ཨ་ནུ་པྤ་ཡོ་ག་ཏྟཱ་ཝ སེ་ས་པ་དེ་སཱུ’’ཏི. ཨུ་པ-ཨ་ནུ-ཨ་དྷི-ཨི་ཏི-ཨེ་ཝཾ-པུ་བྦ་ཀེ ཝ་ས་ན་ཀི་རི་ཡ་ཡཱ་ཊྛཱ་ནེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི་ཏི ས་དྡ་ཝི་དཱུ ཨི་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ལ་ཀྑ་ཎཾ ས་དྡ་ས་ཏྠ་ཏོ པ་རི་ཡེ་སི་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་པ་ས་གྒ་ཝ་སེ་ན པ་ནེ་ཏྠ བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཨུ་སྶ་ད་ཏཱ ནཱ་མེ་ཏྠ བ་ཧུ་ལ་ཏཱ་ཏི ཏཾ བ་ཧུ་ལ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘བ་ཧུ་ཛ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་ཝ་ཛྫི་ཏྭཱཏི པ་རི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ.
ར་ཉྙཱ ཝི་ཡ བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ་ནྟི ཝཱ རཱ་ཛ་བྷོ་གྒཾ. ར་ཉྙོ དཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏནྟི ཀུ་ལ་པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ བྷོ་གྒ་བྷཱ་ཝེ་ན ར་ཉྙཱ ལ་དྡྷ་དཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དཱ་ཡ་ཛྫ་ནྟི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. རཱ་ཛ་ནཱི་ཧཱ་རེ་ན པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ པ་རི་བྷོ་ག་ལཱ་བྷ་སྶ སེ་ཊྛ་དེ་ཡྻ་ཏཱ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཚ་ཏྟཾ ཨུ་སྶཱ་པེ་ཏྭཱ རཱ་ཛ་ས་ངྑེ་པེ་ན པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཏི་ཏྠ་པ་བྦ་ཏཱ་དཱི་སཱུཏི ན་དཱི་ཏི་ཏྠ་པ་བྦ་ཏ་པཱ་ད་གཱ་མ་དྭཱ་ར་ཨ་ཊ་ཝཱི་མུ་ཁཱ་དཱི་སུ. ནི་སྶ་ཊྛ་པ་རི་ཙྩ་ཏྟནྟི མུ་ཏྟ་ཙཱ་ག་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཙྩ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨེ་ཏེ་སཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ག་ཧ་པ་ཏི་ཀཱ་ནཾ.
༤༢༣. ཏི ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏཱ. ཡོ ཀོ་ཙི ཝི་ཉྙཱུ་ནཾ ཨི་ཙྪི་ཏོ པ་ཉྷོ, ཏ་སྶ པུ་ཙྪི་ཏ་སྶ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཀ་ཐ་ན་ས་མ་ཏྠོ པུ་ཙྪི་ཏ་པ་ཉྷ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་ས་མ་ཏྠོ.ཀུ་ལཱ་པ་དེ་སཱ་དི་ནཱ མ་ཧ་ཏཱི མ་ཏྟཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི མ་ཧཱ་མ་ཏྟོ.
༤༢༤. ཏེཏི ‘‘ནཱ་ནཱ་ཝེ་ར་ཛྫ་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ. ‘‘ཨུ་བྷ་ཏོ སུ་ཛཱ་ཏོ’’ཏི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༣༠༣; ཨ. ནི. ཊཱི. ༣.༥.༡༣༤) ཨེ་ཏྟ་ཀེ ཝུ་ཏྟེ ཡེ་ཧི ཀེ་ཧི་ཙི དྭཱི་ཧི བྷཱ་གེ་ཧི སུ་ཛཱ་ཏ་ཏཱ ཝི་ཉྙཱ་ཡེ་ཡྻ, སུ་ཛཱ་ཏ་ས་དྡོ ཙ ‘‘སུ་ཛཱ་ཏོ ཙཱ་རུ་ད་སྶ་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༢.༣༩༩; སུ. ནི. ༥༥༣; ཐེ་ར་གཱ. ༨༡༨) ཨཱ་རོ་ཧ་པ་རི་ཎཱ་ཧ་ས་མྤ་ཏྟི་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ཛཱ་ཏི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ སུ་ཛཱ་ཏ་ཏཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘མཱ་ཏི་ཏོ ཙ པི་ཏི་ཏོ ཙཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནོ་ར་ས་པུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན་པི ལོ་ཀེ མཱ་ཏུ་པི་ཏུ་ས་མ་ཉྙཱ དི་སྶ་ཏི, ཨི་དྷ པ་ན་སྶ ཨོ་ར་ས་པུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨི་ཙྪཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སཾ་སུ་དྡྷ་ག་ཧ་ཎཱི་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པི་ཏཱ ཙ མཱ་ཏཱ ཙ པི་ཏ་རོ, པི་ཏཱུ་ནཾ པི་ཏ་རོ པི་ཏཱ་མ་ཧཱ, ཏེ་སཾ ཡུ་གོ པི་ཏཱ་མ་ཧ་ཡུ་གོ, ཏ་སྨཱ ཡཱ་ཝ ས་ཏྟ་མཱ པི་ཏཱ་མ་ཧ་ཡུ་གཱཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཡུ་ག་ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ཨེ་ཀ་སེ་ས་ན་ཡེ་ན ད་ཊྛ་བྦོ ‘‘ཡུ་གོ ཙ ཡུ་གོ ཙ ཡུ་གཱ’’ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ དྭི་ནྣཾ ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཏ་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ས་བྦེ་པི པུ་བྦ་པུ་རི་སཱ པི་ཏཱ་མ་ཧ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ’’ཏི. པུ་རི་སགྒ་ཧ་ཎ་ཉྩེ་ཏྠ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ཀ་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ‘‘མཱ་ཏི་ཏོ’’ཏི པཱ་ལི༹་ཝ་ཙ་ནཾ ས་མ་ཏྠི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཀྑི་ཏྟོཏི ཨ་པྤ་ཏྟ་ཁེ་པོ. ཨ་ན་ཝ་ཀྑི་ཏྟོཏི ས་དྡྷ་ཐཱ་ལི་པཱ་ཀཱ་དཱི་སུ ན ཨ་ཝ་ཀྑི་ཏྟོ. ཛཱ་ཏི་ཝཱ་དེ་ནཱཏི ཧེ་ཏུ་མྷི ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨུ་བྷ་ཏོ…པེ… པི་ཏཱ་མ་ཧ་ཡུ་གཱཏི ཨེ་ཏེ་ན བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཡོ་ནི་དོ་སཱ་བྷཱ་ཝོ ད་སྶི་ཏོ སཾ་སུ་དྡྷ་ག་ཧ་ཎི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཀི་ཏྟ་ན་ཏོ. ཨ་ཀྑི་ཏྟོཏི ཨི་མི་ནཱ ཀི་རི་ཡཱ་པ་རཱ་དྷཱ་བྷཱ་ཝོ. ཀི་རི་ཡཱ་པ་རཱ་དྷེ་ན ཧི ས་ཏྟཱ ཁེ་པཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟི. ཨ་ནུ་པ་ཀུ་ཊྛོཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཡུ་ཏྟ་སཾ་ས་གྒཱ་བྷཱ་ཝོ. ཨ་ཡུ་ཏྟ་སཾ་ས་གྒ་མྤི ཧི པ་ཊི་ཙྩ ས་ཏྟཱ ཨ་ཀྐོ་སཾ ལ་བྷ་ནྟི.
ཨི་སྶ་རོཏི ཨ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཡ་ཀ་མྨ་ཕ་ལེ་ན ཨཱི་ས་ན་སཱི་ལོ. སཱ པ་ན་སྶ ཨི་སྶ་ར་ཏཱ ཝི་བྷ་ཝ་ས་མྤ་ཏྟི་པ་ཙྩ་ཡཱ པཱ་ཀ་ཊཱ ཛཱ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཌྜྷ་ཏཱ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་ད་ནྟོ ‘‘ཨ་ཌྜྷོ་ཏི ཨི་སྶ་རོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. མ་ཧ་ནྟཾ དྷ་ན་མ་སྶ བྷཱུ་མི་ག་ཏ་ཉྩེ་ཝ ཝེ་ཧཱ་ས་ཊྛ་ཉྩཱ་ཏི མ་ཧ་དྡྷ་ནོ. ཏ་སྶཱཏི ཏ་སྶ ཏ་སྶ. ཝ་ད་ནྟི ‘‘ཨ་ནྭ་ཡ་ཏོ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ ཙ ཨ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ ཀི་ཏྟེ་མཱ’’ཏི.
ཨ་དྷི་ཀ་རཱུ་པོཏི ཝི་སི་ཊྛ་རཱུ་པོ ཨུ་ཏྟ་མ་ས་རཱི་རོ. ད་སྶ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ད་སྶ་ནཱི་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ད་སྶ་ན་ཡོ་གྒོ’’ཏི. པ་སཱ་དཾ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏཱི་ཏི པཱ་སཱ་དི་ཀོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙི་ཏྟ་པ་སཱ་ད་ཛ་ན་ན་ཏོ’’ཏི. ཝ་ཎྞ་སྶཱཏི ཝ་ཎྞ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ. ས་རཱི་རནྟི ས་ནྣི་ཝེ་ས་ཝི་སི་ཊྛོ ཀ་ར་ཙ་ར་ཎ་གཱི་ཝཱ་སཱི་སཱ་དི ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ས་མུ་དཱ་ཡོ, སོ ཙ ས་ཎྛཱ་ན་མུ་ཁེ་ན ག་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི ‘‘པ་ར་མཱ་ཡ ཝ་ཎྞ་པོ་ཀྑ་ར་ཏཱ་ཡཱ་ཏི པ་ར་མཱ་ཡ…པེ… ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་བྦ་ཝ་ཎྞེ་སུ སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞོ་ཝ ཨུ་ཏྟ་མོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སེ་ཊྛེ་ན སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི བུ་དྡྷཱ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ནོ ཙ སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞཱ་ཝ ཧོ་ནྟི. བྲ་ཧྨ་ཝ་ཙྪ་སཱིཏི ཨུ་ཏྟ་མ་ས་རཱི་རཱ་བྷོ སུ་ཝ་ཎྞཱ་བྷོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་མ་མེ་ཝ ཧི ཨ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨུ་ནོ ས་རཱི་ར་ས་དི་སེ་ན ས་རཱི་རེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ’’ཏི. ན བྲ་ཧྨུ་ཛུ་ག་ཏྟ་ཏཾ. ཨ་ཁུ་དྡཱ་ཝ་ཀཱ་སོ ད་སྶ་ནཱ་ཡཱཏི ཨཱ་རོ་ཧ་པ་རི་ཎཱ་ཧ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ ཙ ད་སྶ་ནཱ་ཡ ཨོ་ཀཱ་སོ ན ཁུ་དྡ་ཀོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་བྦཱ་ནེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཡ་མ་ནི་ཡ་མ་ལ་ཀྑ་ཎཾ སཱི་ལ་མ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི སཱི་ལ་ཝཱ, ཏཾ པ་ན་སྶ ར་ཏྟ་ཉྙུ་ཏཱ་ཡ ཝུ་དྡྷཾ ཝ་ཌྜྷི་ཏཾ སཱི་ལཾ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཝུ་དྡྷ་སཱི་ལཱི, ཏེ་ན ཙ ས་བྦ་དཱ ས་མཱ་ཡོ་ག་ཏོ ཝུ་ཌྜྷ་སཱི་ལེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. པ་ཉྩ་སཱི་ལ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ནྟི ཏ་ཏོ པ་རཾ སཱི་ལ་སྶ ཏ་ཏྠ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏེ་ས་ཉྩ ཨ་ཛཱ་ན་ན་ཏོ.
ཋཱ་ན་ཀ་ར་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ སི་ཀྑཱ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཀ་ཏྠ་ཙི་པི ཨ་ནཱུ་ན་ཏཱ་ཡ པ་རི་མ་ཎྜ་ལ་པ་དཱ་ནི བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནི ཨ་ཀྑ་རཱ་ནི ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི པ་རི་མ་ཎྜ་ལ་པ་ད་བྱ་ཉྫ་ནཱ. ཨ་ཐ ཝཱ པ་ཛྫ་ཏི ཨ་ཏྠོ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི པ་དཾ, ནཱ་མཱ་དི, ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་མ་ཏྠཾ བྱ་ཉྫེ་ཏཱི་ཏི བྱ་ཉྫ་ནཾ ཝཱ་ཀྱཾ, ཏེ་སཾ པ་རི་པུ་ཎྞ་ཏཱ་ཡ པ་རི་མ་ཎྜ་ལ་པ་ད་བྱ་ཉྫ་ནཱ. ཨ་ཏྠ་ཉཱ་པ་ན་སཱ་དྷ་ན་ཏཱ་ཡ ཝཱ་ཙཱ་ཝ ཀ་ར་ཎ་ནྟི ཝཱ་ཀྐ་ར་ཎཾ, ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་གྷོ་སོ. གུ་ཎ་པ་རི་པུ་ཎྞ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ, ཏེ་ན ཝཱ བྷཱ་སི་ཏ་བྦ་ཨ་ཏྠ་སྶ. པཱུ་རེ པུ་ཎྞ་བྷཱ་ཝེ. པཱུ་རེཏི ཙ པུ་རི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཨཱ་དྷཱ་རེ བྷུ་མྨཾ, དུ་ཏི་ཡ་སྨིཾ ཝི་ས་ཡེ. སུ་ཁུ་མཱ་ལ་ཏྟ་ནེ་ནཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཏ་སྶཱ ཝཱ་ཙཱ་ཡ མུ་དུ་ས་ཎྷ་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ. ཨ་པ་ལི་བུ་དྡྷཱ་ཡ པི་ཏྟ་སེ་མྷཱ་དཱི་ཧི. ས་ནྡི་ཊྛཾ ས་བྦཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཝི་ཡ ཨེ་ཀ་དེ་ས་ཀ་ཐ་ནཾ. ཝི་ལ་མྦི་ཏཾ ས་ཎི་ཀཾ ཙི་རཱ་ཡི་ཏྭཱ ཀ་ཐ་ནཾ. ‘‘ས་ནྡི་དྡྷ་ཝི་ལ་མྦི་ཏཱ་དཱི’’ཏི ཝཱ པཱ་ཋོ. ཏ་ཏྠ ས་ནྡི་དྡྷཾ ས་ནྡེ་ཧ་ཛ་ན་ཀཾ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཁ་ལི་ཏཱ་ནུ་ཀ་ཌྜྷི་ཏཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཙ་སྶ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་པཱ་རི་པཱུ་རིཾ ཝ་ད་ནྟི.
༤༢༥. ས་དི་སཱཏི ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན ས་དི་སཱ. ན ཧི བུ་དྡྷཱ་ནཾ གུ་ཎེ་ཧི ས་བྦ་ཐཱ ས་དི་སཱ ཀེ་ཙི་པི གུ་ཎཱ ཨ་ཉྙེ་སུ ལ་བྦྷ་ནྟི. ཨི་ཏ་རེཏི ཨ་ཏྟ་ནོ གུ་ཎེ་ཧི ཨ་ས་དི་ས་གུ་ཎེ. ཨི་དནྟི ཨི་དཾ ཨ་ཏྠ་ཛཱ་ཏཾ. གོ་པ་ད་ཀནྟི གཱ་ཝི་ཡཱ པ་དེ ཋི་ཏ་ཨུ་ད་ཀཾ. ཀུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱཏི ཀུ་ལཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན.
ཏ་ཏྠཱཏི མ་ཉྩ་ཀེ. སཱི་ཧ་སེ་ཡྻཾ ཀ་པྤེ་སཱིཏི ཡ་ཐཱ རཱ་ཧུ ཨ་སུ་རི་ནྡོ ཨཱ་ཡཱ་མ་ཏོ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཨུ་བྦེ་དྷ་ཏོ ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏོ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་སྶ པ་རི་ཙྪེ་དཾ ག་ཧེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཾ ཨི་དྡྷཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཾ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རོ་ནྟོ སཱི་ཧ་སེ་ཡྻཾ ཀ་པྤེ་སི.
པ་རི་སུ་དྡྷ་ཊྛེ་ན ཨ་རི་ཡ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་རི་ཡཾ ཨུ་ཏྟ་མཾ པ་རི་སུ་དྡྷ’’ནྟི. ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཊྛེ་ན ཀུ་ས་ལཾ, ན སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་ཊྛེ་ན. ཀ་ཏྠ་ཙི ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི པཱ་ཎ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་པ་རི་མཱ་ཎཱ་པི དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ ཡ་སྨཱ ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ ཋཱ་ནེ་སུ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ ཨ་པ་རི་མེ་ཡྻཱ མ་གྒ་ཕ་ལཱ་མ་ཏཾ པི་ཝ་ནྟི. ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་དི་པ་རི་མཱ་ཎེ་ན་པི བ་ཧཱུ ཨེ་ཝ. ཏ་སྨཱ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཱ་ཙཱ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ བྷ་ག་ཝཱ བ་ཧཱུ་ནཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ. ཏེཏི ཀཱ་མ་རཱ་ག་ཏོ ཨ་ཉྙེ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པ་ཧཱི་ན་ཀི་ལེ་སེ.
ཨ་པཱ་པ་པུ་རེ་ཀྑཱ་རོཏི ཨ་པཱ་པེ་ཧི པུ་ར་ཀྑ་རཱི་ཡ་ཏི, ན ཝཱ པཱ་པཾ པུ་ར་ཏོ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི་པི ཨ་པཱ་པ་པུ་རེ་ཀྑཱ་རོ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པཱ་པེ ན་ཝ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་པཱ་པེཏི པཱ་པ་པ་པ་ཊི་པ་ཀྑེ པཱ་པ་ར་ཧི་ཏེ ཙ. བྲ་ཧྨ་ནི བྷ་ཝཱ, བྲ་ཧྨུ་ནོ ཝཱ ཧི་ཏཱ ག་རུ་ཀ་ར་ཎཱ་དི་ནཱ, བྲ་ཧྨཱ་ནཾ ཝཱ མ་གྒཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི བྲ་ཧྨ་ཉྙཱ, ཏ་སྶཱ བྲ་ཧྨ་ཉྙཱ་ཡ པ་ཛཱ་ཡ.
ཏི་རོ་ར་ཊྛཱ ཏི་རོ་ཛ་ན་པ་དཱཏི ཨེ་ཏྠ ར་ཛྫཾ ར་ཊྛཾ རཱ་ཛ་ནྟི རཱ་ཛཱ་ནོ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཏ་དེ་ཀ་དེ་ས་བྷཱུ་ཏཱ པ་དེ་སཱ པ་ན ཛ་ན་པ་དོ ཛ་ནཱ པ་ཛྫ་ནྟི ཨེ་ཏྠ སུ་ཁ་ཛཱི་ཝི་ཀཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ. པུ་ཙྪཱ་ཡ དོ་སཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. བྷ་ག་ཝཱ ཝི་སྶ་ཛྫེཏི ཏེ་སཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ན་ཝ་ཀཱཏི ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་བྷི་ན་ཝཱ.
༤༢༦. ཨོ་པཱ་ཏེ་ཏི ནི་པྤཱ་ཏེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ ཙ ཏ་ཏྠ པེ་སི་ཏཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཝེ་སེ་ཏཱི’’ཏི. སཾ་པུ་ར་ཀྑ་རོ་ནྟཱིཏི ས་ཀྐ་ཙྩཾ པུ་བྦ་ངྒ་མཾ ཀ་རོ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པུ་ར་ཏོ ཀ་ཏྭཱ ཝི་ཙ་ར་ནྟཱི’’ཏི.
༤༢༧. སུ་དྡེ བ་ཧི ཀ་ཏྭཱ ར་ཧོ སཱ་སི་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན མ་ནྟཱ ཨེ་ཝ ཏཾ་ཏཾ་ཨ་ཏྠ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ པ་ད་ནྟི མ་ནྟ་པ་དཾ ཝེ་དཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝེ་དོ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཀི་རཱ་ཏི པ་ར་མྤ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་བྷ་ཏནྟི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ ཨཱ་བྷ་ཏཾ. པཱ་ཝ་ཙ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱཏི པ་མུ་ཁ་ཝ་ཙ་ན་མྷི ཨུ་ད་ཏྟཱ་དི་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ. སཱ་ཝི་ཏྟི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཚ་ནྡ་བ་ནྡྷེ་ཧི ཝ་གྒ་བ་ནྡྷེ་ཧི ཙཱཏི གཱ་ཡ་ཏྟཱི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ་ནུ་ཝཱ་ཀཱ་དཱི་ཧི ཚ་ནྡ་བ་ནྡྷེ་ཧི ཙ ཝ་གྒ་བ་ནྡྷེ་ཧི ཙ. ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱཏི པ་ད་ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ. པ་ཝ་ཏྟཱ་རོཏི ཝཱ པཱ་ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ཝ་ཏྟཱ་རོ. ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏནྟི གཱ་ཡ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏཾ, ཏཾ པ་ན པ་དེ་ནེ་ཝ ཨི་ཙྪི་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ད་ས་མྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི. ཨ་ཉྙེ་སཾ ཝུ་ཏྟནྟི པཱ་ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཉྙེ་སཾ ཝུ་ཏྟཾ. རཱ་སི་ཀ་ཏནྟི ཨི་རུ་ཝེ་ད་ཡ་ཛུ་ཝེ་ད་སཱ་མ་ཝེ་དཱ་དི་ཝ་སེ་ན, ཏ་ཏྠཱ་པི པ་ཙྩེ་ཀཾ མ་ནྟ་བྲ་ཧྨཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ་ནུ་ཝཱ་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན རཱ་སི་ཀ་ཏཾ. དི་བྦེ་ན ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱཏི དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་པ་རི་བྷ་ཎྜེ་ན ཡ་ཐཱ་ཀ་མྨཱུ་པ་ག་ཉཱ་ཎེ་ན ས་ཏྟཱ་ནཾ ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཾ, པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ད་སྶ་ན་ཊྛེ་ན དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ས་དི་སེ་ན པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་ཏཱི་ཏ་ཀ་པྤེ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ མ་ནྟ་ཛ྄ཛྷེ་ན་ཝི་དྷི་ཉྩ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ. པཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ས་ཧ སཾ་ས་ནྡེ་ཏྭཱཏི ཀ་སྶ་པ་ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ ཡཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཝ་ཊྚ་ས་ནྣི་སྶི་ཏཾ, ཏེ་ན ས་ཧ ཨ་ཝི་རུ་དྡྷཾ ཀ་ཏྭཱ. ན ཧི ཏེ་སཾ ཝི་ཝ་ཊྚ་ས་ནྣི་སྶི་ཏོ ཨ་ཏྠོ པ་ཙྩ་ཀྑོ ཧོ་ཏི. ཨ་པ་རཱ་པ་རེཏི ཨ་ཊྛ་ཀཱ་དཱི་ཧི ཨ་པ་རཱ་པ་རེ, པ་ཙྪི་མཱ ཨོ་ཀྐཱ་ཀ་རཱ་ཛ་ཀཱ་ལཱ་དཱི་སུ ཨུ་པྤ་ནྣཱ. པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱཏི ཨ་ཊྛ་ཀཱ་དཱི་ཧི ག་ནྠི་ཏ་མ་ནྟ་པ་དེ་སུ ཀི་ལེ་ས་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་པ་དཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པ་དེ པ་ཀྑི་པ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ. ཝི་རུ་དྡྷེ ཨ་ཀཾ་སཱུཏི བྲཱ་ཧྨ་ཎ་དྷ་མྨི་ཀ་སུ་ཏྟཱདཱི་སུ (ཁུ. ནི. བྲཱ་ཧྨ་ཎ་དྷ་མྨི་ཀ་སུ་ཏྟཾ) ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ སཾ་ཀི་ལེ་སི་ཀ་ཏྠ་དཱི་པ་ན་ཏོ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་བྷཱུ་ཏེ ཨ་ཀཾ་སུ.
༤༢༨. པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ གྷ་ཊི་ཏཱཏི པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ས་མྦ་དྡྷཱ. པ་ར་མྤ་ར་སཾ་ས་ཏྟཱཏི ཨཱ་དཱ་ནི་ཡཱ་ཡ ཡ་ཊྛི་ཡཱ སཾ་ས་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཊྛི་གྒཱ་ཧ་ཀེ་ན ཙ་ཀྑུ་མ་ཏཱ’’ཏི. པུ་རི་མ་སྶཱཏི མ་ཎྜ་ལཱ་ཀཱ་རེ་ན ཋི་ཏཱ་ཡ ཨ་ནྡྷ་ཝེ་ཎི་ཡཱ ས་བྦ་པུ་རི་མ་སྶ ཧ་ཏྠེ་ན ས་བྦ་པ་ཙྪི་མ་སྶ ཀ་ཙྪཾ ག་ཎྷཱ་པེ་ཏྭཱ. དི་ཝ་ས་མྤཱིཏི ཨ་ནེ་ཀ་དི་ཝ་ས་མྤི. ཙ་ཀྑུ་སྶ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་བྷ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ཨ་ཀྐ་ནྟ་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ ཨ་ནུ་པ་ཏི་ཏྭཱ ཨ་ཀྐ་མ་ནཾ་ཝ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ‘‘ཀ་ཧཾ ཙ་ཀྑུ་མཱ ཀ་ཧཾ མ་གྒོ’’ཏི པ་རི་ཝེ་དི་ཏྭཱ.
པཱ་ལི༹་ཨཱ་ག་ཏེ་སུ དྭཱི་སཱུཏི ས་དྡྷཱ ཨ་ནུ་སྶ་ཝོ་ཏི ཨི་མེ་སུ དྭཱི་སུ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པེཏི ཡ་ཐཱ ས་དྡྷཱ་ནུ་སྶ་ཝཱ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ ཨེ་ཝ པ་ཙྩ་ཀྑ་གཱ་ཧི་ནོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཡོཏི རུ་ཙི་ཨཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་དི་ཊྛི་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀྑ་ནྟི་ཡོ. བྷཱུ་ཏ་ཝི་པཱ་ཀཱཏི བྷཱུ་ཏ་ཏྠ་ནི་ཊྛཱ་ཡ་ཀཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ཀཱ, ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨ་བྷཱུ་ཏ་ཏྠ་ཝི་པཱ་ཀཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏེ་སུ ས་དྡྷཱ་ཡི་ཏཱ་དི་ཝ་ཏྠཱུ་སུ. ཨེ་ཀཾ་སེ་ནེ་ཝ ནི་ཊྛཾ ག་ནྟུཾ ནཱ་ལཾ ཨ་ནེ་ཀ་ནྟི་ཀ་ཏྟཱ ས་དྡྷཱ་དི་གྒཱ་ཧ་སྶ. ཨུ་པ་རི པུ་ཙྪཱ་ཡ མ་གྒཾ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ ཋ་པེ་སི ས་ཙྩཱ་ནུ་ར་ཀྑཱ་ཡ ཉཱ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཨུ་པྤཱ་དི་ཏ་ཏྟཱ. པ་སྶ་ཏི ཧི བྷ་ག་ཝཱ – མ་ཡཱ ‘‘ས་ཙྩ་མ་ནུ་ར་ཀྑ་ཏཱ…པེ… ནི་ཊྛཾ ག་ནྟུ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ས་ཙྩཱ་ནུ་ར་ཀྑ་ཎཾ ཉཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ མཱ་ཎ་ཝོ ‘‘ཀི་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པུ་ཙྪི་སྶ་ཏི, ཏ་སྶ ཏཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ ས་ཙྩཱ་ནུ་བོ་དྷེ པུ་ཙྪཱ་ཡ ཨ་ཝ་ས་རཾ ད་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡེ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་དྷ་མྨེ ཀ་ཐེ་སྶཱ་མཱི་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨུ་པ་རི པུ་ཙྪཱ་ཡ མ་གྒཾ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ ཋ་པེ་སཱི’’ཏི.
༤༣༠. ཨ་ཏྟཱ་ན་ཉྙེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི, ཡ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ – ‘‘ཡཾ ཁོ པ་ནཱ་ཡ་མཱ་ཡ་སྨཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི, ག་མྦྷཱི་རོ སོ དྷ་མྨོ དུ་དྡ་སོ དུ་ར་ནུ་བོ་དྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ལུ་བྦྷ་ནྟཱི་ཏི ལོ་བྷ་ནཱི་ཡཱ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་པཱ་ཡ་ག་མ་ནཱི་ཡཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ལོ་བྷ་ནཱི་ཡེ་སུ དྷ་མྨེ་སཱུ་ཏི ལོ་བྷ་དྷ་མྨེ་སཱུ’’ཏི. ཡ་ཐཱ ཝཱ རཱུ་པཱ་དི་དྷ་མྨཱ ལོ་བྷ་ནཱི་ཡཱ, ཨེ་ཝཾ ལོ་བྷོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ལོ་བྷ་ནཱི་ཡེ་སུ དྷ་མྨེ་སཱུ་ཏི ལོ་བྷ་དྷ་མྨེ་སཱུ’’ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཡཾ ལོ་ཀེ པི་ཡ་རཱུ་པཾ སཱ་ཏ་རཱུ་པཾ, ཨེ་ཏྠེ་སཱ ཏ་ཎྷཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཏྠ ནི་ཝི་ས་མཱ་ནཱ ནི་ཝི་ས་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༤༠༠; མ. ནི. ༡.༡༣༣; ཝི་བྷ. ༢༠༣). ཨེ་སེ ན་ཡོ སེ་ས་པ་ད་དྭ་ཡེ་པི.
༤༣༢. ནི་ཝེ་སེ་ཏཱིཏི ཋ་པེ་ཏི པ་ཊྛ་པེ་ཏི. པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ཏཱིཏི ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ནི་སཱི་ད་ཏི. སུ་ཡྻ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི སོ་ཏནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་སཱ་ད་སོ་ཏ’’ནྟི. ཏ་ཉྷི ས་ཝ་ནཱ་ཡ ཨོ་ད་ཧི་ཏ་བྦ་ནྟི. དྷཱ་རེ་ཏི ས་ནྡྷཱ་རེ་ཏི ཏ་ཏྠེ་ཝ མ་ནཾ ཋ་པེ་ཏི. ཨ་ཏྠ་ཏོཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཏོ. ཀཱ་ར་ཎ་ཏོཏི ཡུ་ཏྟི་ཏོ ཧེ་ཏུ་དཱ་ཧ་ར་ཎེ་ཧི ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཏོ. ཨོ་ལོ་ཀ་ནནྟི ཨེ་ཝ་མེ་ཏ་ནྟི ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ད་ཊྛ་བྦ་ཏཾ ཁ་མ་ནྟི, ཏ་ཉྩ མ་ཧ་ནྟ་སྶ མ་ཎི་ནོ པ་ཛྫ་ལ་ནྟ་སྶ ཝི་ཡ ཨཱ་ཝི་ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠ་སྶ ཙི་ཏྟེ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་དྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀ་ཏྟུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཚ་ནྡོཏི ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཀུ་ས་ལ་ཙྪ་ནྡོ. ཝཱ་ཡ་མ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དི་ཏོ ཙ་ཏུ་ནྣ་མྤི ཝཱི་རི་ཡཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝཱ་ཡཱ་མཾ པ་ར་ཀྐ་མཾ ཀ་རོ་ཏི. མ་གྒ་པ་དྷཱ་ནཾ པ་ད་ཧ་ཏཱིཏི མ་གྒཱ་ཝ་ཧཾ མ་གྒ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཉྩ ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ནཾ པ་ད་ཧ་ཏི, པ་ད་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན ཏཾ པ་རི་པཱུ་རེ་ཏི. པ་ར་མ་ས་ཙྩནྟི ཨ་མོ་གྷ་དྷ་མྨ་ཏྟཱ པ་ར་མ་ཏྠ་ས་ཙྩཾ. ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ནཱ་མ་ཀཱ་ཡེ་ནཱཏི མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ནཱ་མ་ཀཱ་ཡེ་ན. ཏ་དེ་ཝཱཏི ཏ་དེ་ཝ པ་ར་མ་ས་ཙྩཾ ནི་བྦཱ་ནཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་བྷི་ས་མ་ཡེ་ན ཝི་བྷཱུ་ཏཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་རོ་ནྟོ པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི.
༤༣༣-༤. མ་གྒཱ་ནུ་བོ་དྷོཏི མ་གྒ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ བོ་དྷོ བུ་ཛ྄ཛྷ་ནཾ, ཡེ་སཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ན་ཝ་སེ་ན མ་གྒ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷོ, ཏེ་སཾ པ་ཊི་པ་སྶ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཾ, མ་གྒེ་ན པ་ཊི་ཝི་དྡྷཱ་ནི ས་ཙྩཱ་ནི, པ་ར་མ་ཏྠ་ས་ཙྩ་མེ་ཝ ཝཱ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ས་ཙྩཱ་ནུ་པྤ་ཏྟཱི་ཏི ཕ་ལ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་ཏི ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟཱ ས་དྡྷཱ་པ་ཊི་ལཱ་བྷཱ་ད་ཡོ དྭཱ་ད་ས དྷ་མྨཱ ས་ཙྩཱ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པ་ཀཱ་རཱ ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ དྭཱ་ད་ས་ནྣ’’ནྟི. ནཱ་ཡཾ ‘‘ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠོ. ས་ཏི་པི ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ནཱ་ན་ཏྟེ ཝ་ཏྠཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་མི་ཀི་ཙྩཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ན ས་དི་སཱ་ཏི ཨུ་པཱ་ཡ་ཏོ་ཝ མ་གྒ་དྷ་མྨཱ ཨཱ་སེ་ཝི་ཏཱ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ཏཱ ཕ་ལ་བྷཱུ་ཏཱ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ཏཾ་ས་དི་སེ ཏ་བྦོ་ཧཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཏེ་སཾ མ་གྒ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཨཱ་སེ་ཝ་ནཱ་ག་ཧ་ཎཾ ས་མ་ཏྠི་ཏཾ, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ. ན ཧི ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎི་ཀཱ་ནཾ མ་གྒ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨཱ་སེ་ཝ་ནཱ, བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་མྨཾ ཝཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི. ཏུ་ལ་ནཱཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ. སཱ ཧི ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནི་བྷཱུ་ཏཱ མ་གྒ་པྤ་དྷཱ་ན་སྶ བ་ཧུ་ཀཱ་རཱ ཏ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ མ་གྒ་པྤ་དྷཱ་ན་སྶེ་ཝ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨེ་ཝཾ ཨུ་སྶཱ་ཧོ ཏུ་ལ་ནཱ་ཡ ཚ་ནྡོ ཨུ་སྶཱ་ཧ་སྶ བ་ཧུ་ཀཱ་རོ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཧེ་ཊྛི་མ་སྶ ཨུ་པ་རི་མཱུ་པ་ཀཱ་ར་ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ས་བྦ་པ་དེ་སུ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ཙ་ངྐཱི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
༦. ཨེ་སུ་ཀཱ་རཱི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༣༧. ཀོ་ཊྛཱ་སནྟི མཾ་ས་བྷཱ་གཾ. ལ་གྒཱ་པེ་ཡྻུནྟི ནྷཱ་རུ་ནཱ ཝཱ ཝཱ་ཀེ་ན ཝཱ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ པུ་རི་ས་སྶ ཧ་ཏྠེ ཝཱ ཝ་ས་ན་གེ་ཧེ ཝཱ ཨོ་ལ་མྦ་ན་ཝ་སེ་ན བ་ནྡྷེ་ཡྻུཾ. ས་ཏྠ་དྷ་མྨནྟི ས་ཏྠི་ཀེ་སུ ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧེ་ན པ་ཎེ་ཏ་བྦཾ ཨཱ་ཎཱ་དྷ་མྨཾ. ཏ་སྶ ནི་ཀྑ་མ་ན་ཏྠནྟི ཏཾ མཱུ་ལཾ ས་ཏྠི་ཀེ་ཧི ནི་ཏྠ་ར་ཎ་ཏྠཾ. པཱ་པཾ ཨ་སྶཱཏི པ་རི་ཙ་ར་ནྟ་སྶ པཱ་རི་ཙ་རི་ཡཱ་ཡ ཨ་ཧི་ཏཾ་ཝ ཨ་སྶ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན སེ་ཡྻོ’’ཏི. ཨུ་ཙྩ་ཀུ་ལཱི་ནཱད་ཡོ དུ་ཏི་ཡ་ཝཱ་རཱ་དཱི་ཧི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཨི་དྷ ཨུ་པ་དྷི་ཝི་པ་ཏྟི་ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ པཱ་པི་ཡཱ་དི་པ་དེ་ཧི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘པཱ་པི་ཡོ་ཏི པཱ་པ་ཀོ ལཱ་མ་ཀོ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཨ་སྶཱ’’ཏི. སེ་ཡྻཾ་སོཏི ཧི་ཏ་ཀོ་ཊྛཱ་སོ, ཧི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་ཙྩ་ཀུ་ལཱི་ན་ཏཱཏི ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ཙྩཱ་ཀུ་ལཱི་ན་ཏྟེ་ནཱ’’ཏི. ‘‘ཝ་ཎྞོ ན ཁཱི་ཡེ་ཐ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༣༠༥; ༣.༡༤༡; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༤༢༥; ཨུ་དཱ. ༥༣; ཨ་པ. ཨ་ཊྛ. ༢.༧.༢༠; བུ. ཝཾ. ཨ་ཊྛ. ༤.༤; ཙ་རི་ཡཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ; ༢.པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ཀ་ཐཱ; དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ; སཾ. ནི. ཊཱི. ༡.༢.༡; ཨ. ནི. ཊཱི. ༡.༡.༡; ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ; སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༡.ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ; ནེ་ཏྟི. ཊཱི. ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ; མ. ནི. ཊཱི. ༡.༡) ཝི་ཡ ཝ་ཎྞས་དྡོ ཨི་དྷ པ་སཾ་སཱ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝེ་སྶོ་པི ཧི ཨུ་ལཱ༹་ར་ཝ་ཎྞོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.
༤༤༠. ‘‘ནི་ར་ཝོ པ་ད་ས་དྡོ སོ་ལཱ༹་ར་གོ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཀི་ཎྞ་མ་ཏྟི་ཀཱ་པ་ཏྟོ ཏི་ཊྛེ་ཡྻ ཨ་ས་ངྒ་ཙཱ་རཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ བྷི་ཀྑཱ ཙ་རི་ཏ་བྦཱ་ཝ, ཨ་ཡཾ ཏེ་སཾ ཀུ་ལ་དྷ་མྨོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཧ་རི་ཏྭཱཏི ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ. ས་ཏྟ་ཛཱི་ཝོ ས་ཏྟ་ཝཱ་ཎི་ཛ་ཀོ. གོ་པེ་ཏི ར་ཀྑ་ཏཱི་ཏི གོ་པོ, ཨཱ་ར་ཀྑཱ་དྷི་ཀཱ་རེ ནི་ཡུ་ཏྟོ. ཨ་ས་ནྟི ལཱུ་ན་ནྟི ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་སི་ཏཾ, ལ་ཝི་ཏྟཾ. ཝི་ཝི་དྷཾ བྷཱ་རཾ ཨཱ་བྷ་ཉྫ་ནྟི ཨོ་ལ་མྦ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི བྱཱ་བྷ་ངྒཱི, ཀཱ་ཛཾ.
༤༤༡. ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཏོཏི ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ཧེ་ཏུ ཀུ་ལ་ཝཾ་སཱ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ཀྑ་ཎེ ཁ་ཏྟི་ཡོ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ངྑྱཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པོ་རཱ་ཎེ…པེ… ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཡ་མཱ་ནེ’’ཏི. ཨུ་ཙྩ་ནཱི་ཙ་ཏྟ་ཛཱ་ན་ན་ཏྠ་ཉྩ ཀུ་ལ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཁ་ཏྟི་ཡཱ་དི་ཀུ་ལ་ཀ་མྨུ་ནཱ ཏེ་སཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཝ་ཎྞཱ་ནཾ ས་ནྡྷ་ནཾ ཛཱི་ཝི་ཀཾ པ་ཉྙ་པེ་ནྟི བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ པ་ན ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨ་མེ་ཝ པུ་རི་ས་སྶ ས་ནྡྷ་ནཾ པ་ཉྙ་པེ་ཏི ཏེ་ན ས་ཏྟ་སྶ ལོ་ཀ་གྒ་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷི་ཏོ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ཨེ་སུ་ཀཱ་རཱི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
༧. དྷ་ན་ཉྫཱ་ནི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༤༥. རཱ་ཛ་ག་ཧཾ པ་རི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཋི་ཏ་པ་བྦ་ཏ་སྶཱཏི པ་ཎྜ་ཝ་པ་བྦ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. རཱ་ཛ་ག་ཧ་ན་ག་ར་སྶ ད་ཀྑི་ཎ་དི་སཱ་བྷཱ་གེ པ་བྦ་ཏ་སྶ ས་མཱི་པེ ཋི་ཏོ ཛ་ན་པ་དོ ད་ཀྑི་ཎཱ་གི་རི. ཏ་ཎྜུ་ལ་པུ་ཊ་ཀཱ་ནཾ པཱ་ལི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཏ་ཎྜུ་ལ་པཱ་ལི. ཏ་སྶ ཀི་ར དྭཱ་ར་ས་མཱི་པེ ཏ་ཎྜུ་ལ་ཝཱ་ཎི་ཛཱ ཏ་ཎྜུ་ལ་པ་སི་བྦ་ཀེ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཋ་པེ་ཏྭཱ ནི་སཱི་ད་ནྟི, ཏེ་ན་སྶ ‘‘ཏ་ཎྜུ་ལ་པཱ་ལི་དྭཱ་ར’’ནྟི ས་མ་ཉྙཱ ཨ་ཧོ་སི. ས་བྦ་མེ་ཝ ས་སྶཾ ག་ཎྷཱ་ཏཱིཏི ད་ལི་དྡ་ཀ་སྶ་ཀཱ་ནཾ དི་ཝ་ས་པ་རི་བྦ་ཡ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ ས་བྦ་མེ་ཝ ཨཱ་ཡ་ཏོ ནི་པྥ་ནྣཾ དྷ་ཉྙཾ ག་ཎྷཱ་ཏི. མ་ནྡ་ས་སྶཱ་ནཱིཏི མ་ནྡ་ནི་པྥ་ཏྟི་ཀཱ་ནི ས་སྶཱ་ནི.
༤༤༦. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ནཱཏི དཱ་ས་ཀ་མྨ་ཀ་ར་སྶ ནི་ཝཱ་ས་ན་བྷ་ཏྟ་ཝེ་ཏྟ་ནཱ་ནུ་པྤ་དཱ་ནེ་ན མ་ངྒ་ལ་དི་ཝ་སེ་སུ དྷ་ན་ཝ་ཏྠཱ་ལ་ངྐཱ་རཱ་ནུ་པྤ་དཱ་ནཱ་དི་ནཱ ཙ པོ་སེ་ཏ་བྦོ. མི་ཏྟཱ་མ་ཙྩཱ་ནཾ པི་ཡ་ཝ་ཙ་ན་ཨ་ཏྠ་ཙ་རི་ཡཱ་ས་མཱ་ན་ཏྟ་ཏཱ་དི མི་ཏྟཱ་མ་ཙྩ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཾ ཀ་ཏྟ་བྦཾ, ཏ་ཐཱ ཉཱ་ཏི་སཱ་ལོ་ཧི་ཏཱ་ནཾ. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ཝཱ་ཧ་ཝི་ཝཱ་ཧ་ས་མྦ་དྡྷེ་ན ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨི་མེ’’ཏི ཉཱ་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཉཱ་ཏཱི, མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱ་དི་ས་མྦ་དྡྷ་ཏཱ་ཡ ས་མཱ་ན་ལོ་ཧི་ཏཱ་ཏི སཱ་ལོ་ཧི་ཏཱ. ས་མྨཱ ད་ད་ནྟེ་སུ་པི ཨ་ས་ཛྫ་ན་ཏོ ན་ཏྠི ཨེ་ཏེ་སཾ ཏི་ཐཱི་ཏི ཨ་ཏི་ཐི, ཏེ་སཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་མཱ་ན་པ་རི་བྷོ་ག་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏི་ཐི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཏི་ཐི་བ་ལཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཉཱ་ཏ་ཀ་བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦཱ པེ་ཏྟི་ཝི་ས་ཡཾ ཨུ་པ་ག་ཏཱ པུ་བྦ་པེ་ཏཱ, ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻེ་སུ ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ དཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ཨུ་དྡི་ས་ནཾ པུ་བྦ་པེ་ཏ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཾ, པེ་ཏ་བ་ལཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ག་ནྡྷ་པུ་པྥ་ཝི་ལེ་པ་ན་ཛཱ་ལཱ་བྷ་ཏྟེ་ཧི ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ པཱུ་ཛཱ དེ་ཝ་ཏཱ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཾ, དེ་ཝ་ཏཱ་བ་ལཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, རཱ་ཛ་ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ རཱ་ཛ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཾ. ཨ་ཡ་མྤི ཀཱ་ཡོཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཀཱ་ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི.
༤༤༧. པ་ཉྩ དུ་སྶཱི་ལྱ་ཀ་མྨཱ་ནཱིཏི ནི་ཙྩ་སཱི་ལ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་དྷ་མྨཱ. ད་ས ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐ་དྷ་མྨཱ ད་ས དུ་སྶཱི་ལྱ་ཀ་མྨཱ་ནི. ཨ་དྷ་མྨ་ཙཱ་རཱི ཨེ་ཝ ཝི་ས་མ་ཙཱ་རཱི ཀཱ་ཡ་ཝི་ས་མཱ་དི་ཙ་ར་ཎ་ཏོ་ཏི ཝི་ས་མ་ཙཱ་རཱི་པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠོ ཝི་སུཾ ན ཝུ་ཏྟོ.
༤༤༨-༤༥༣. ཨོ་ས་ར་ནྟི ཨ་པ་ས་ཀྐ་ནྟི, ཁཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་རི་ཧཱ་ཡ་ནྟཱི’’ཏི. ཨ་བྷི་ས་ར་ནྟཱིཏི ཨ་བྷི་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝ་ཌྜྷ་ནྟཱི’’ཏི. ཏ་ཏྲཱཏི བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ. ཨ་སྶཱཏི བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶ དྷ་ན་ཉྫཱ་ནི་སྶ. ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱཏི ཡ་དཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ‘‘ཨེ་སོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སཱ་རི་པུ་ཏྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ. ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟནྟི ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ་ཧི ས་ཙྩེ་ཧི ཝི་མུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ཏ་ཏོ པུ་བྦེ་པི ས་ཙྩ་ཝི་མུ་ཏྟཾ ཀ་ཐཾ ན ཀ་ཐེ་སིཡེ་ཝ ས་ཙྩ་ཝི་མུ་ཏྟ་སྶ ནི་ཡྻཱ་ན་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
དྷ་ན་ཉྫཱ་ནི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
༨. ཝཱ་སེ་ཊྛ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༥༤. ཛཱ་ཏིཾ སོ་དྷེ་ཏུ་ཀཱ་མཱ ཧོ་ནྟཱིཏི ས་ཧ་ཝཱ་སཱི་ནཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ ཀི་རི་ཡཱ པ་རཱ་དྷེ་ན ཝཱ ཨ་སཱ་རུ་པྤ་ཏྟེ་ན ཝཱ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སཾ ཨཱ་ས་ངྐཱ་ཡ ཏཾ སོ་དྷེ་ཏུ་ཀཱ་མཱ ཧོ་ནྟི. མ་ནྟེ སོ་དྷེ་ཏུ་ཀཱ་མཱ ཧོ་ནྟཱིཏི མ་ནྟ་ཝ་ཙ་ནེ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་མ་ཏི་ཙོ་ད་ནཱ་ཡ ཨ་ཉྙེ་ན ཝཱ་ཀྱེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཀཱ་ར་ཎེ་ན སཾ་ས་ཡེ ཨུ་པྤ་ནྣེ ཏཾ སོ་དྷེ་ཏུ་ཀཱ་མཱ ཧོ་ནྟི. ཨ་ནྟ་རཱཏི ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷེ, ཨ་ཉྙ་ཏྠེ་ཝཱ ཨ་ནྟ་རཱ་ས་དྡོ་ཏི ཏ་སྶ ཨ་ཉྙཱ ཀ་ཐཱཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཝ་ག་ནྟ་བྦཾ. ཁ་ནྟཱི་མེ་ཏྟཱ་ནུ་དྡ་ཡཱ་དི་གུ་ཎ་ས་མྤ་ནྣོ ཨེ་ཝ ‘‘སཱི་ལ་ཝཱ་ཏི གུ་ཎ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་ཧ. ཏེ་ཧི སཱི་ལ་སྶ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཀཱ་ལེ་པི ‘‘སཱི་ལ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ས་མྤ་ནྣ་སཱི་ལ་ཏྟཱ ཝཱ ཏེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱི་ལ་ཝཱ་ཏི གུ་ཎ་ཝཱ’’ཏི. ཨཱ་ཙཱ་ར་ས་མྤ་ནྣོཏི སཱ་དྷུ ཨཱ་ཙཱ་ར་ཝ་ཏྟོ.
༤༥༥. སི་ཀྑི་ཏཱཏི ཏེ་ཝི་ཛྫཱ་ནཾ སི་ཀྑི་ཏཱ ཏུ་མྷེ, ན དཱ་ནི ཏུ་མྷེ་ཧི ཀི་ཉྩི ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏཱཏི པ་ཊི་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ.
ཝེ་ད་ཏྟ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཏེ་ཝི་ཛྫཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏི་ཝེ་དཱ་ན’’ནྟི. ཏ་ཡོ ཝེ་དེ ཨ་ཎ་ནྟི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཡ་ནྟཱི་ཏི བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ, ཏེ་སཾ. ཡཾ ཨེ་ཀཾ པ་ད་མྤི ཨ་ཀྑཱ་ཏཾ, ཏཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ ཙ ཀེ་ཝ་ལི་ནོ ཨ་དྷི་ཡི་ནོ ཨ་པྤ་པ་ཡོ་གེ་ན. ནི་ཊྛཱ་ག་ཏ་མྷཱཏི ནི་པྥ་ཏྟིཾ ག་ཏཱ ཨ་མྷཱ ཏེ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ས་ཀ་ས་མ་ཡ་སྶ ཀ་ཐ་ནེ.
མ་ནོ་ཀ་མྨ་ཏོ ཧི ཝ་ཏྟ་ས་མྤ་དཱ་ཏི་ཀཱ་ར་ཎཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ནཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཏེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཧི ཨཱ་ཙཱ་ར་ས་མྤ་ནྣོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.
ཁ་ཡཱ་ཏཱི་ཏནྟི ཝ་ཌྜྷི་པ་ཀྑེ ཋི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སུ་ཀྐ་པ་ཀྑ་པཱ་ཊི་པ་ད་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཧི ཙ་ནྡོ ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ན ཁཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི. ཝ་ནྡ་མཱ་ནཱ ཛ་ནཱ ན་མ་ཀྐཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟི.
ཨ་ཏྠ་ད་སྶ་ནེ་ནཱཏི ཝི་ཝ་ར་ཎེ་ན ད་སྶ་ན་པ་རི་ཎཱ་ཡ་ཀ་ཊྛེ་ན ལོ་ཀ་སྶ ཙ་ཀྑུ ཧུ་ཏྭཱ ས་མུ་པྤ་ནྣཾ.
༤༥༦. ཏི་ཊྛ་ཏུ ཏཱ་ཝ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཙི་ནྟཱཏི – ‘‘ཀིཾ ཛཱ་ཏི་ཡཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཧོ་ཏི ཨུ་དཱ་ཧུ བྷ་ཝ་ཏི ཀ་མྨུ་ནཱ’’ཏི ཨ་ཡཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཝི་ཙཱ་རོ ཏཱ་ཝ ཏི་ཊྛ་ཏུ. ཛཱ་ཏི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཏི་ཎ་རུ་ཀྑ་ཀཱི་ཊ་པ་ཊ་ངྒ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ལོ་ཀེ ཛཱ་ཏི་ཝི་བྷ་ངྒཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཀ་ཐེ་སྶཱ་མཱི་ཏི ཏེ་སཾ ཙི་ཏྟ་ས་མྤ་ཧཾ་ས་ན་ཏྠཾ དེ་སེ་ཏ་བྦ་མ་ཏྠཾ པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཱ ཧི ཛཱ་ཏི་ཡོཏི ཨི་དཾ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཡ་སྨཱ ཨི་མཱ ཛཱ་ཏི་ཡོ ནཱ་མ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཝི་སི་ཊྛཱ, ཏ་སྨཱ ཛཱ་ཏི་ཝི་བྷ་ངྒཾ བྱཱ་ཀ་རི་སྶཱ་མཱི་ཏི.
ཡ་སྨཱ ཨི་དྷ ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀ་ཛཱ་ཏི བྱཱ་ཀཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་ག་ཏཱ, ཏ་སྶཱ པ་ན ནི་ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཨི་ཏ་རཱ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཛཱ་ཏི་ཝི་བྷ་ངྒཾ པཱ་ཎཱ་ན’’ནྟི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ པཱ་ཎཱ་ནཾ ཛཱ་ཏི་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝནྟི ནི་ད་སྶ་ནཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ནི་ད་སྶི་ཏ་བྦེ ཀ་ཐི་ཡ་མཱ་ནེ. ཏ་སྶཱཏི ཝཱ་སེ་ཊྛ་སྶ. ཀཱ་མཾ ‘‘ཏེ་སཾ ཝོ་ཧཾ བྱ་ཀྑི་སྶ’’ནྟི ཨུ་བྷོ་པི མཱ་ཎ་ཝེ ནི་སྶཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ ཨཱ་ག་ཏཱ, ཏ་ཐཱ་པི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ‘‘ཨེ་ཝཾ, ཝཱ་སེ་ཊྛ, ཛཱ་ནཱ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝཱ་སེ་ཊྛ་མེ་ཝ ཨཱ་ལ་པ་ནྟོ བྷ་ག་ཝཱ ཏ་མེ་ཝ ཨི་མི་ནཱ ནི་ཡཱ་མེ་ན པ་མུ་ཁཾ ཨ་ཀཱ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་སྶཱ་ཏི ཝཱ་སེ་ཊྛ་སྶཱ’’ཏི. ཛཱ་ཏི་བྷེ་དོ ཛཱ་ཏི་ཝི་སེ་སོ, ཛཱ་ཏི་ཡཱ བྷེ་དོ པཱ་ཀ་ཊོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི ནི་ད་སྶ་ནེ་ན ཝི་བྷཱུ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་པཱ་དི་ཏེ་ན པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཝི་བྷཱུ་ཏ་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི་ཏོ. ཨཱ་མ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཀ་མྨ་ནཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ནཱ་ན་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་ཀྑེ་པ་པ་ད་མེ་ཏཾ, ན བཱི་ཛ་ནཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཨ་ནུ་པཱ་དི་ནྣ་ནཱ་ན་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་ཀྑེ་པ་པ་ད་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀ་མྨཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཏཾ་ཏཾ་ཡོ་ནི་ཁི་པ་ན་མ་ཏྟཾ ཀ་མྨ་སྶ སཱ་མ་ཏྠི་ཡཾ, ཏཾ་ཏཾ་ཡོ་ནི་ནི་ཡ་ཏཱ པ་ན ཡེ ཝ་ཎྞ་ཝི་སེ་སཱ, ཏེ ཏཾ་ཏཾ་ཡོ་ནི་སི་དྡྷི་ཡཱ་ཝ སི་དྡྷཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཏཾ པ་ན ཡོ་ནི་ཁི་པ་ན་ཀ་མྨཾ ཏཾ་ཏཾ་ཡོ་ནི་ཝི་སི་ཊྛ-ཝི་སེ་སཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ པ་ཡོ་ག་ནི་པྥ་ཏྟི་ཡཱ, ཨ་སཾ་མུ་ཙྪི་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཝཱ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ བྷ་ཝ་པ་ཏྠ་ནཱ་ཡ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦ་པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝི་ནཱ ཕ་ལ་ཝི་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཏཾ ས་མཱི་ཧི་ཏ་ཀ་མྨཾ པ་ཏྠ་ནཱ་དཱི་ཧི ཙ བྷི་ནྣ་ས་ཏྟི་ཏཾ ཝི་སི་ཊྛ་སཱ་མ་ཏྠི་ཡཾ ཝཱ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཱ་དི་ཝི་སི་ཊྛ་ཕ་ལ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀཾ ཛཱ་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཡོ་ནི་ཁི་པ་ན་ཏཾ་ཡོ་ནི་ནི་ཡ་ཏ་ཝི་སེ་སཱ་ཝ་ཧ་ཏཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཐེ་རེ་ན ཧི བཱི་ཛ་ནཱ་ན་ཏཱ ཝི་ཡ ཀ་མྨ་ནཱ་ན་ཏཱ་པི ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀ་ནཱ་ན་ཏཱ་ཡ སི་ཡཱ ནུ ཁོ པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་སེ་ས་ཝི་སི་ཊྛཱ ཀ་མྨ་ནཱ་ན་ཏཱ པ་ན པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ནི་ཙྪི་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ནཱ་ནཱ་ཝ་ཎྞཱཏི ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཝ་ཎྞཱ. ཏཱ་ལ་ནཱ་ལི༹་ཀེ་རཱ་དཱི་ནཾ ལོ་ཀེ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཏ་ཏི་ཎ་ཛཱ་ཏི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་སེ་སེ་ན ག་ཡ྄ཧ་ཏི ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཏ་སོ་ཏ་ན་ཡེ་ན. ཛཱ་ཏི་ཡཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎོཝཱ་ཏི ཨ་ཊྛཱ་ན་པ་ཡུ་ཏྟོ ཨེ་ཝ-ས་དྡོ, ཛཱ་ཏི་ཡཱ་ཝ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ན ཙ ག་ཡ྄ཧ་ཏཱིཏི ཏི་ཎ་རུ་ཀྑཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་སུ ཛཱ་ཏི་ནི་ཡ་ཏ་སྶ ལི་ངྒ་སྶ ཨ་ནུ་པ་ལ་བྦྷ་ན་ཏོ, པི་ཝ་ན་བྷུ་ཉྫ་ན་ཀ་ཐ་ན་ཧ་ས་ནཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀ་ལི་ངྒ་ནི་ཡ་ཏཱ་ཡ མ་ནྟ་ཛ྄ཛྷེ་ནཱ་དིཾ ཝི་ནཱ ཨ་ནུ་པ་ལ་བྦྷ་ན་ཏོ ཙ. ཝ་ཙཱི་བྷེ་དེ་ནེ་ཝཱཏི ཨཱ་ཧ་ཙྩ་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ.