ན་མོ ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ

ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་པི་ཊ་ཀེ

དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཎཱི-མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ

ཝཱི་ས་ཏི་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡. དྷ་མྨ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ས་ཏྠ་རི པ་ཎཱ་མ་ཀ་ར་ཎཾ དྷ་མྨ་སྶ སྭཱ་ཀྑཱ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ཏྠ་རི པ་སཱ་ད་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ, ས་ཏྠུ ཙ ཨ་ཝི་ཏ་ཐ་དེ་ས་ན་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཀཱ་ས་ནེ་ན དྷ་མྨེ པ་སཱ་ད་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་པྤ་སཱ་དཱ ཧི དྷ་མྨ་ས་མྤ་ཊི་པ་ཏྟི མ་ཧ་ཏོ ཙ ཨ་ཏྠ་སྶ སི་དྡྷི ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པ་ཎཱ་མ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པ་སཱ་ད་སྶ ཝི་ཉྙཱ་པ་ན་ཏྠཾ, ཏཾ པ་ན ཝི་ཉྙཱུ་ནཾ ཙི་ཏྟཱ་རཱ་དྷ་ན་ཏྠཾ, ཏཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ གཱ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ, ཏཾ ས་བྦ་ས་མྤ་ཏྟི་ནི་པྥཱ་ད་ན་ཏྠ་ནྟི. ཨི་དཾ པ་ན ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡ་ཝི་སོ་ས་ནཾ. ཝ་ཀྑ་ཏི ཧི ‘‘ནི་པ་ཙྩ་ཀཱ་ར་སྶེ་ཏ་སྶ…པེ… ཨ་སེ་ས་ཏོ’’ཏི. ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པ་ཎཱ་མ་ཀ་ར་ཎ་ཉྷི ཨ་ནྟ་རཱ་ཡ་ཀ་རཱ་པུ་ཉྙ་ཝི་གྷཱ་ཏ་ཀ་ར་པུ་ཉྙ་ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ མ་ངྒ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ བྷ་ཡཱ་དི་ཨུ་པ་དྡ་ཝ་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏོ ཙ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡ་ཝི་སོ་ས་ནེ ས་མ་ཏྠཾ ཧོ་ཏི. ཀ་ཐཾ པ་ནེ་ཏ་སྶཱ་པུ་ཉྙ་ཝི་གྷཱ་ཏ་ཀ་རཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོ་ཏི? ‘‘ཡ་སྨིཾ མ་ཧཱ་ནཱ་མ ས་མ་ཡེ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཏི, ནེ་ཝ་སྶ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ རཱ་ག་པ་རི་ཡུ་ཊྛི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ (ཨ. ནི. ༦.༡༠; ༡༡.༡༡), ‘‘པཱུ་ཛཱ ཙ པཱུ་ཛ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ, ཨེ་ཏཾ མ་ངྒ་ལ་མུ་ཏྟ་མ’’ནྟི (ཁུ. པཱ. ༥.༣; སུ. ནི. ༢༦༢) ཙ, ‘‘ཨེ་ཝཾ བུ་དྡྷཾ ས་ར་ནྟཱ་ནཾ, དྷ་མྨཾ ས་ངྒྷ་ཉྩ བྷི་ཀྑ་ཝོ. བྷ་ཡཾ ཝཱ ཚ་མྦྷི་ཏ་ཏྟཾ ཝཱ, ལོ་མ་ཧཾ་སོ ན ཧེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༡.༢༤༩) ཙ ཝ་ཙ་ན་ཏོ་ཏི.

ཏ་ཏྠ ཡ་སྶ ས་ཏྠུ་ནོ པ་ཎཱ་མཾ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ, ཏ་སྶ གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཀ་རུ་ཎཱ ཝི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཝཱ ཧི པ་ཎཱ་མཱ་ར་ཧོ ཧོ་ཏི, པ་ཎཱ་མཱ་ར་ཧེ ཙ ཀ་ཏོ པ་ཎཱ་མོ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་སི་དྡྷི་ཀ་རོ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙ དེ་ས་ནཱ ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀེ ཀ་རུ་ཎཱ་པྤ་དྷཱ་ནཱ, སུ་ཏྟ་ནྟ་པི་ཊ་ཀེ པ་ཉྙཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་པྤ་དྷཱ་ནཱ. ཏེ་ནེ་ཝ ཙ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ་སྶ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟེ་ན ཀ་རུ་ཎཱ་པྤ་དྷཱ་ནཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཐོ་མ་ནཱ ཀ་ཏཱ, ཨཱ་ག་མ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ན་ཉྩ ཀ་རོ་ནྟེ་ན ཨུ་བྷ་ཡ་པྤ་དྷཱ་ནཱ, ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ པ་ན པ་ཉྙཱ་པྤ་དྷཱ་ནཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ པ་ཉྙཱ་པྤ་དྷཱ་ན་མེ་ཝ ཐོ་མ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟོ ‘‘ཀ་རུ་ཎཱ ཝི་ཡ ས་ཏྟེ་སཱུ’’ཏི ཀ་རུ་ཎཾ ཨུ་པ་མཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཉྙཱ་ཡ ཐོ་མེ་ཏི.

ཏ་ཏྠ ཀ་རུ་ཎཱ ཝི་ཡཱཏི ནི་ད་སྶ་ན་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ, ཡ་སྶ ཡ་ཐཱ ཀ་རུ་ཎཱ ས་བྦེ་སུ ས་ཏྟེ་སུ པ་ཝ་ཏྟི་ཏྠ, ཨེ་ཝཾ ས་བྦེ་སུ ཉེ་ཡྻ་དྷ་མྨེ་སུ པ་ཉྙཱ་པི པ་ཝ་ཏྟི་ཏྠཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཏྟེ་སཱུཏི ཝི་ས་ཡ་ནི་ད་སྶ་ན་མེ་ཏཾ. པ་ཉྙཱཏི ནི་ད་སྶེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་ནི་ད་སྶ་ནཾ. ཡ་སྶཱཏི ཏ་ད་དྷི་ཊྛཱ་ན་པུ་གྒ་ལ་ནི་ད་སྶ་ནཾ. མ་ཧེ་སི་ནོཏི ཏ་བྦི་སེ་ས་ནཾ. ཉེ་ཡྻ་དྷ་མྨེ་སཱུཏི པ་ཉྙཱ་ཝི་ས་ཡ་ནི་ད་སྶ་ནཾ. ས་བྦེ་སཱུཏི ཏ་བྦི་སེ་ས་ནཾ. པ་ཝ་ཏྟི་ཏྠཱཏི ཀི་རི་ཡཱ་ནི་ད་སྶ་ནཾ. ཡ་ཐཱ་རུ་ཙཱིཏི ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ་ནི་ད་སྶ་ནཾ.

ཏ་ཏྠ ཀི་ར་ཏཱི་ཏི ཀ་རུ་ཎཱ, པ་ར་དུ་ཀྑཾ ཝི་ཀྑི་པ་ཏི ཨ་པ་ནེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ས་ཏྟཱ ཝི་ས་ཏྟཱ་ཏི ས་ཏྟཱ. ཏ་སྶཱ པ་ན པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཁ་ནྡྷ་ས་ནྟཱ་ནེ ནི་རུ་ལ༹ྷ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་ཙྪ་ནྡ་རཱ་གཱ་པི ‘‘ས་ཏྟཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི པ་ཉྙཱ, ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝཾ པ་ཀཱ་རེ་ཧི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་སྶཱཏི ཨ་ནི་ཡ་མ་ནཾ. ‘‘ཏ་སྶ པཱ་དེ ན་མ་སྶི་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ནི་ཡ་མ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. མ་ཧེ་སཱིཏི མ་ཧ་ནྟེ སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ད་ཡོ ཨེ་སི ག་ཝེ་སཱི་ཏི མ་ཧེ་སི. ཉཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཉེ་ཡྻཱ, ས་བྷཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྠེ་ན དྷ་མྨཱ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཉེ་ཡྻཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཉེ་ཡྻ་ཏྟཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ‘‘དྷ་མྨཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན ཉེ་ཡྻཱ་ནཾ ས་ཏྟ་ཛཱི་ཝཱ་དི་བྷཱ་ཝཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ཉེ་ཡྻཱ ཙ ཏེ དྷ་མྨཱ ཙཱ་ཏི ཉེ་ཡྻ་དྷ་མྨཱ. ས་བྦེ་སཱུཏི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནཾ. ཏེ་ན ཨ་ཉྙཱ་ཏཱ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. པ་ཝ་ཏྟི་ཏྠཱཏི ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠ. ཡ་ཐཱ་རུ་ཙཱིཏི ཡཱ ཡཱ རུ་ཙི ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི, རུ་ཙཱི་ཏི ཙ ཨི་ཙྪཱ, ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མ་ཏཱ སཱ. ཡཱ ཡཱ པ་ཝ་ཏྟཱ ཏ་པྤ་བྷེ་དཱ, ཡ་ཐཱ ཝཱ རུ་ཙི ཏ་ཐཱ, རུ་ཙི་ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ པ་ཝ་ཏྟཱ ‘‘ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི པ་ཝ་ཏྟི་ཏྠཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཡ་ཐཱ ཝཱ རུ་ཙི པ་ཝ་ཏྟཱ, ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟཱ པ་ཉྙཱ ‘‘ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི པ་ཝ་ཏྟི་ཏྠཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.

ཏ་ཏྠ བྷ་ག་ཝ་ཏི པ་ཝ་ཏྟཱ་ཝ ཀ་རུ་ཎཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཉྙཱ་ཡ ནི་ད་སྶ་ན་ནྟི ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ. སཱ ཧི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ, ན ཨ་ཉྙཱ. ཡ་སྶཱཏི ཙ ཀ་རུ་ཎཱ་པ་ཉྙཱ་ནཾ ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི ཨཱ་དྷཱ་ར་པུ་གྒ་ལ་ནི་ད་སྶ་ནཾ. ན ཧི ནི་རཱ་དྷཱ་རཱ ཀ་རུ་ཎཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ‘‘ཀ་རུ་ཎཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཏ་དཱ་དྷཱ་ར་བྷཱུ་ཏོ པུ་གྒ་ལོ ནི་ད་སྶེ་ཏ་བྦོ ཧོ་ཏི, སོ ཙ ཨི་དྷ ཨ་ཉྙོ ཝུ་ཏྟོ ན་ཏྠི, ན ཙ ཨཱ་ས་ནྣཾ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ དཱུ་ར་སྶ ག་ཧ་ཎེ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ‘‘ཡ་སྶཱ’’ཏི ནི་ད་སྶི་ཏ་པུ་གྒ་ལོ་ཝ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཨཱ་དྷཱ་རོ. ཏེ་ན ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི ‘‘ཡ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་རུ་ཎཱ ཝི་ཡ པ་ཉྙཱ་པི པ་ཝ་ཏྟི་ཏྠཱ’’ཏི. ཀ་ཐཾ པ་ན ཀ་རུ་ཎཱ ས་ཏྟེ་སུ པ་ཝ་ཏྟི་ཏྠ ཡ་ཐཱ པ་ཉྙཱ་པི དྷ་མྨེ་སུ པ་ཝ་ཏྟི་ཏྠཱ་ཏི? ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི ཙ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཧི ཀ་རུ་ཎཱ ཀ་ཉྩི ས་ཏྟཾ ཨ་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ས་བྦེ་སུ ས་ཏྟེ་སུ ནི་ར་ཝ་སེ་སེ་སུ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ ཙ རུ་ཙི་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨ་ནེ་ཀེ་སུ ཙ ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ན ཧི ཨ་ཉྙེ་སཾ ‘‘མ་ཧོ་གྷ་པ་ཀྑ་ནྡཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ན་ཏྠ་ཉྙོ ཀོ་ཙི ཨོ་གྷཱ ཨུ་དྡྷ་ཏཱ ཨ་ཉྙ་ཏྲ མ་ཡཱ’’ཏི པ་སྶ་ནྟཱ་ནཾ ཀ་རུ་ཎོ་ཀྐ་མ་ནཾ ཧོ་ཏི ཡ་ཐཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ་ཏི. པ་ཉྙཱ་པི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་བྦེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ནི་ར་ཝ་སེ་སེ་སུ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ ཙ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨ་ནེ་ཀེ་སུ ཙ དྷ་མྨེ་སུ ས་བྷཱ་ཝ་ཀི་ཙྩཱ་དི་ཛཱ་ན་ནེ་ན ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎཱ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི, ཡ་ཐཱ ཙ པ་སྶ་ནྟ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀ་རུ་ཎཱ ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏཾ ས་བྦཾ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་མ་གྒེ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ཉཱ་ཎ་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝ་སེ་ན ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ, པ་ཉྙཱ་ཡ ཙ ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི པ་ཝ་ཏྟི སེ་སཱ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ་ཝི་བྷ་ངྒཱ་དི་ཝ་སེ་ན. པ་ཉྙཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ཙ ཏཱི་སུ ཀཱ་ལེ་སུ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཉཱ་ཎཾ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཉཱ་ཎཾ ཙ་ཏུ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཉཱ་ཎཾ, ཀ་རུ་ཎཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཉཱ་ཎ་སྶ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཏཾ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཱ་ནི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎཱ་ནི ཙ་ཏུ་ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་ཉཱ་ཎཾ ད་ས་བ་ལཱ་ནི ཚ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ཙ་ཏུ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས ཉཱ་ཎ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི ས་ཏྟ་ས་ཏྟ་ཏི ཉཱ་ཎ་ཝ་ཏྠཱུ་ནཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་ད་ཡོ ཨ་ནེ་ཀེ པ་ཉྙཱ་པྤ་བྷེ་དཱ ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶཱ ཏ་སྶཱ པ་ཉྙཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི པ་ཝ་ཏྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀ་རུ་ཎཱ ཝི་ཡ…པེ… ཡ་ཐཱ་རུ་ཙཱི’’ཏི.

ཏ་ཏྠ ཀ་རུ་ཎཱག་ཧ་ཎེ་ན མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ཡཱ མཱུ་ལཾ ད་སྶེ་ཏི. མ་ཧཱ་དུ་ཀྑ་ས་མྦཱ་དྷ་པྤ་ཊི་པ་ནྣ་ཉྷི ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡཾ དི་སྭཱ ‘‘ཏ་སྶ ན་ཏྠ་ཉྙོ ཀོ་ཙི ས་ར་ཎཾ, ཨ་ཧ་མེ་ཏཾ མུ་ཏྟོ མོ་ཙེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ས་ཉྩོ་དི་ཏ་མཱ་ན་སོ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཾ དཱི་པ་ངྐ་ར་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པཱ་ད་མཱུ་ལེ ཀ་ཏྭཱ བོ་དྷི་ས་མྦྷཱ་རེ ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ས་མྦོ་དྷིཾ པ་ཏྟོ་ཏི ཀ་རུ་ཎཱ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ཡཱ མཱུ་ལ་ནྟི. ས་ཏྟེ་སཱུཏི ཨེ་ཏེ་ན མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ཡཱ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ས་ཏྟཱ ཧི མ་ཧཱ་བོ་དྷིཾ པ་ཡོ་ཛེ་ནྟི. ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ར་ཎ་ཏྠ་ཉྷི ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཱ ཨ་བྷི་པ་ཏྠི་ཏཱ. ཡ་ཐཱ་ཧ –

‘‘ཀིཾ མེ ཨེ་ཀེ་ན ཏི་ཎྞེ་ན, པུ་རི་སེ་ན ཐཱ་མ་ད་སྶི་ནཱ;

ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཾ པཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ, ས་ནྟཱ་རེ་སྶཾ ས་དེ་ཝ་ཀ’’ནྟི. (བུ. ཝཾ. ༢. ༥༦);

པ་ཉྙཱག་ཧ་ཎེ་ན མ་ཧཱ་བོ་དྷིཾ ད་སྶེ་ཏི. ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཱ་ཡ ཧི པ་ད་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ, མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཉྩ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ ‘‘མ་ཧཱ་བོ་དྷཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི. ཉེ་ཡྻ་དྷ་མྨེ་སུ ས་བྦེ་སཱུཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་ནྟཱ་རེ་ཏ་བྦཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻ་པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦ་ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦེ ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷཱ་ཏུ་ས་ཙྩི་ནྡྲི་ཡ་པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་དི་བྷེ་དེ ཀུ་ས་ལཱ་དི་བྷེ་དེ ཙ ས་བྦ་དྷ་མྨེ ད་སྶེ་ཏི. པ་ཝ་ཏྟི་ཏྠ ཡ་ཐཱ་རུ་ཙཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན པ་ཊི་ཝེ་དྷ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་པུ་བྦ་ངྒ་མ་དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎ་པྤ་ཝ་ཏྟི་དཱི་པ་ནེ་ན པ་ཡོ་ཛ་ན་ས་མྤ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏི. ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ན་ཉྷི པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཉཱ་ཎཾ བོ་དྷི་པ་ལླ་ངྐེ ཨ་ཧོ་སི. མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་མེ་ཝ ཧི ཏ་ནྟི. པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎ་ཉྩ ཝི་སེ་སེ་ན ར་ཏ་ན་གྷ་ར་ས་ཏྟཱ་ཧེ ཨ་ཧོ་སི. ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ནཱ་དཱི་སུ དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎཾ ཨ་ཧོ་སི, ཝི་སེ་སེ་ན ཙ པ་ཎྜུ་ཀ་མྦ་ལ་སི་ལཱ་ཡཾ ས་ཏྟ་པྤ་ཀ་ར་ཎ་དེ་ས་ནཱ་ཡ་ནྟི. དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎེ་ན ཙ དེ་སེ་ནྟོ བྷ་ག་ཝཱ ས་ཏྟེ་སུ ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཏེ་ན ས་བྦེ་ན ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ པ་ར་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཉྩ ད་སྶེ་ཏི. མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ད་སྶ་ནེ་ན ཧི ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི, ཨི་ཏ་རེ་ཧི་པི པ་ར་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི ད་སྶི་ཏཱ་ཏི. ཏེ་ན ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ནྣཱ་དཱི་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ པུ་གྒ་ལེ་སུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙ་ཏུ་ཏྠ་པུ་གྒ་ལ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི, ཏེ་ན ཙ ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝཾ ནི་ར་ཏི་ས་ཡ་པ་ཎཱ་མཱ་ར་ཧ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཁེ་ཏྟ་ངྒ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི.

ཨེ་ཏྠ ཙ ཀ་རུ་ཎཱག་ཧ་ཎེ་ན ལོ་ཀི་ཡེ་སུ མ་ཧ་གྒ་ཏ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟཱ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་གུ་ཎ་དཱི་པ་ན་ཏོ ས་བྦ་ལོ་ཀི་ཡ་གུ་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ཏི, པ་ཉྙཱག་ཧ་ཎེ་ན་པི ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་པ་ད་ཊྛཱ་ན་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་དཱི་པ་ན་ཏོ ས་བྦ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་གུ་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི. ཀ་རུ་ཎཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཙ ཨུ་པ་ག་མ་ནཾ ནི་རུ་པ་ཀྐི་ལེ་སཾ, པ་ཉྙཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་པ་ག་མ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨུ་པ་ག་མ་ནཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཙ ལོ་ཀེ ས་ཉྫཱ་ཏ་སཾ་ཝ་ཌྜྷ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི, ཨ་པ་ག་མ་ནཾ ད་སྶེ་ནྟོ ལོ་ཀེ་ན ཨ་ནུ་པ་ལི་ཏྟ་ཏཾ. ‘‘ཀ་རུ་ཎཱ ཝི་ཡ ས་ཏྟེ་སཱུ’’ཏི ཙ ལོ་ཀ་ས་མ་ཉྙཱ་ནུ་རཱུ་པཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཝ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏི, ‘‘ཉེ་ཡྻ་དྷ་མྨེ་སུ ས་བྦེ་སུ ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི པ་ཉྙཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏྠཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་མ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ན་ཏི་དྷཱ་ཝ་ནཾ. ས་བྦ་དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ན་ཝ་བོ་དྷེ ཧི ས་ཏི ས་མ་ཉྙཾ ཨ་ཏི་དྷཱ་ཝི་ཏྭཱ ‘‘ས་ཏྟོ ཛཱི་ཝོ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི པ་རཱ་མ་ས་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ས་བྦེ་ས་ཉྩ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ་ནཾ ཀ་རུ་ཎཱ ཨཱ་དི ཏ་ནྣི་དཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ, པ་ཉྙཱ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ཏ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨཱ་དི་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ད་སྶ་ནེ་ན ཙ ས་བྦེ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ ད་སྶི་ཏཱ་ཝ ཧོ་ནྟི. ཀ་རུ་ཎཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ཙ སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷ་པུ་བྦ་ངྒ་མོ ས་མཱ་དྷི་ཀྑ་ནྡྷོ ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏི. ཀ་རུ་ཎཱ་ནི་དཱ་ན་ཉྷི སཱི་ལཾ ཏ་ཏོ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་ཝི་ར་ཏི་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ཏ་སྶཱ ཙ ཛྷཱ་ན་ཏྟ་ཡ་ས་མྤ་ཡོ་ག་ཏོ. པ་ཉྙཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན པ་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷོ. སཱི་ལ་ཉྩ ས་བྦ་བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ་ནཾ ཨཱ་དི, ས་མཱ་དྷི མ་ཛ྄ཛྷཾ, པ་ཉྙཱ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ནྟི ཨེ་ཝ་མྤི ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎཱ ས་བྦེ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ནྟི.

༢. ཨེ་ཝཾ ས་ངྑེ་པེ་ན ས་བྦ་བུ་དྡྷ་གུ་ཎེ་ཧི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཐོ་མེ་ཏྭཱ ཡ་སྶཱ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ, ཏཱ་ཡ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ཡ ཐོ་མེ་ཏུཾ ‘‘ད་ཡཱ་ཡ ཏཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་སྶཱ པ་ན དེ་ས་ནཱ་ཡ ནི་དཱ་ན་ཉྩ ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཉྩ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ད་ཡཱ་ཡ ཏཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ནི་དཱ་ན་ཉྩ དུ་ཝི་དྷཾ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རཾ བཱ་ཧི་ར་ཉྩཱ་ཏི. ཨ་བྦྷ་ནྟ་རཾ ཀ་རུ་ཎཱ, བཱ་ཧི་རཾ དེ་ས་ཀཱ་ལཱ་དི. ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ དེ་ས་ནཱ་པ་ཉྙཱ. ཏ་ཏྠ ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་ནི་དཱ་ནཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ད་ཡཱ་ཡ ཏཱ་ཡ ས་ཏྟེ་སུ, ས་མུ་སྶཱ་ཧི་ཏ་མཱ་ན་སོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ད་ཡཱཏི ཀ་རུ་ཎཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ཏཱ་ཡ ཧི ས་མུ་སྶཱ་ཧི་ཏོ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ་མ་གྒཾ ས་མྤ་ཝ་ཏྟ་ཡཱི་ཏི. ཏཱ་ཡཱཏི ཨ་ཡཾ ཏ-ས་དྡོ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་སྶ པ་ཊི་ནི་དྡེ་སོ ཧོ་ཏི.

པུ་རི་མ་གཱ་ཐཱ་ཡ ཙ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཉྙཱ ནི་དྡི་ཊྛཱ, ཏ་བྦི་སེ་ས་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཀ་རུ་ཎཱ. སཱ ཧི ཏ་སྶཱ ནི་ད་སྶ་ན་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་པྤ་དྷཱ་ནཱ ཏཾ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཝི་ནི་ཝ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཏཱ་ཡཱ’’ཏི པ་ཊི་ནི་དྡེ་སཾ ནཱ་ར་ཧ་ཏི. ཡཱ ཙ པ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ པ་ཉྙཱ, སཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ, ན ས་མུ་སྶཱ་ཧི་ནཱི་ཏི ཏ་སྶཱ ཙ པ་ཊི་ནི་དྡེ་སོ ན ཡུ་ཏྟོ་ཏི? པ་ཉྙཱ་ཡ ཏཱ་ཝ པ་ཊི་ནི་དྡེ་སོ ན ཡུ་ཏྟོ་ཏི སུ་ཝུ་ཏྟ་མེ་ཏཾ, ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ པ་ན པ་ཊི་ནི་དྡེ་སོ ནོ ན ཡུ་ཏྟོ ‘‘ད་ཡཱ་ཡ ཏཱ་ཡཱ’’ཏི དྭི་ནྣཾ པ་དཱ་ནཾ ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཱ་ན་ཉྷི དྭི་ནྣཾ པ་དཱ་ནཾ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝོ ཧོ་ཏི. རཱུ་པ-ས་དྡོ ཧི ཨ་ཉྙ་ཀྑ་ནྡྷ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ཝི་སེ་ས་ནཾ ཧོ་ཏི, ཁ་ནྡྷ-ས་དྡོ ཙ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ག་ཧེ་ཏ་བྦ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦོ, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི ‘‘ད་ཡཱ་ཡ ཏཱ་ཡཱ’’ཏི དྭི་ནྣཾ པ་དཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝོ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ད་ཡཱ ས་མུ་སྶཱ་ཧི་ནཱི་ཏི པ་དྷཱ་ནཱ, ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ག་ཧེ་ཏ་བྦ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན་ཉྩི་དཾ. ཏ་སྨཱ ‘‘ད་ཡཱ་ཡཱ’’ཏི ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ, ཏ་སྶ ཙ ཡ་ཐཱ ཝི་སེ་ས་ནཾ ཧོ་ཏི ‘‘ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་ཐཱ ཏ་སྶ པ་ཊི་ནི་དྡེ་ས་བྷཱ་ཝོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ན ཧི པ་ཉྙཱ་པ་ཊི་ནི་དྡེ་ས་བྷཱ་ཝེ ད་ཡཱ་ཝི་སེ་ས་ནཾ ཏ-ས་དྡོ ཧོ་ཏི, ཀ་རུ་ཎཱ་པ་ཊི་ནི་དྡེ་ས་བྷཱ་ཝེ ཙ ཧོ་ཏཱི་ཏི. པ་དྷཱ་ན་ཉྩ པ་ཉྙཾ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ‘‘ད་ཡཱ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་མྦ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནོ ‘‘ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཨ་ཡཾ ཏ-ས་དྡོ ཨ་པྤ་དྷཱ་ནཱ་ཡ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ པ་ཊི་ནི་དྡེ་སོ བྷ་ཝི་ཏུ་མ་ར་ཧ་ཏི. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ – ཡཱ་ཡ ད་ཡཱ་ཡ ས་མུ་སྶཱ་ཧི་ཏོ, ན སཱ ཡཱ ཀཱ་ཙི, ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་སྶ པ་ན ནི་ད་སྶ་ན་བྷཱུ་ཏཱ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ, ཏཱ་ཡ ས་མུ་སྶཱ་ཧི་ཏོ་ཏི.

ཀ་ཐཾ པ་ན ཀ་རུ་ཎཱ ‘‘ད་ཡཱ’’ཏི ཉཱ་ཏ་བྦཱ, ན་ནུ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ད་ཡཱ་པ་ནྣོ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༨) ‘‘མེ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཏཾ ཨཱ་པ་ནྣོ’’ཏི, ཏ་སྨཱ ད་ཡཱ མེ་ཏྟཱ་ཏི ཡུ་ཛྫེ་ཡྻ, ན ཀ་རུ་ཎཱ་ཏི? ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨ་ད་ཡཱ་པ་ནྣོ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ནི་ཀྐ་རུ་ཎ་ཏཾ ཨཱ་པ་ནྣོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཡཱ མེ་ཏྟཱ་ཏི ཙ ན ཡུ་ཛྫེ་ཡྻ, ཏ་སྨཱ ད་ཡཱ-ས་དྡོ ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ད་ཡཱ-ས་དྡོ ཧི ཨ་ནུ་ར་ཀྑ་ཎ་ཏྠཾ ཨ་ནྟོ་ནཱི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ མེ་ཏྟཱ་ཡ ཙ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཙ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ནོ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ནཾ ཨ་ཝི་རོ་དྷོ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཀ་རུ་ཎཱ ཙ དེ་ས་ནཱ་ཡ ནི་དཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ, ན མེ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝ ཧི ཏཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ཝི་ཧཱ་རེ་ན ཝི་ཧཱ་སཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡ མཱུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ; སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༡; ཨ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༡) ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ, ཏ་སྨཱ ཨི་དྷ ཀ་རུ་ཎཱ་ཝ ད་ཡཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. སཱ ཧི ས་མུ་སྶཱ་ཧི་ནཱི, ན མེ་ཏྟཱ, མེ་ཏྟཱ པ་ན པ་ཉྙཱ་ག་ཏི་ཀ་པ་ཝ་ཏྟི་ནཱི ཧོ་ཏཱི་ཏི.

‘‘ས་ཏྟེ་སཱུ’’ཏི ཀ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ, ན་ནུ ‘‘ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན ས་ཏྟ་ཝི་ས་ཡཱ ཀ་རུ་ཎཱ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི? ནོ ན ག་ཧི་ཏཱ, པུ་རི་མ་གཱ་ཐཱ་ཡ པ་ན ‘‘ས་ཏྟེ་སུ ཀ་རུ་ཎཱ ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི པ་ཝ་ཏྟི་ཏྠཱ’’ཏི ས་པྤ་དེ་ས་ས་ཏྟ་ཝི་ས་ཡཱ ནི་པྤ་དེ་ས་ས་ཏྟ་ཝི་ས་ཡཱ ཙ ས་བྦཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཨི་དྷ པ་ན ནི་པྤ་དེ་ས་ས་ཏྟ་ཝི་ས་ཡ་ཏཾ ག་ཧེ་ཏུཾ ‘‘ས་ཏྟེ་སཱུ’’ཏི ནི་པྤ་དེ་ས་ས་ཏྟ་ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ ད་སྶི་ཏཱ. ཏེ་ན ས་བྦ་ས་ཏྟ་ཝི་ས་ཡཱ་ཡ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ས་མུ་སྶཱ་ཧི་ཏོ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ་མ་གྒཾ དེ་ཝཱ་ནཾ ས་མྤ་ཝ་ཏྟ་ཡི, ན དེ་ཝ་ཝི་ས་ཡཱ་ཡ ཨེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ས་བྦ་ས་ཏྟ་ཧི་ཏ་ཏྠཾ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ་མ་གྒཾ དེ་ཝཱ་ནཾ ས་མྤ་ཝ་ཏྟ་ཡི, ན དེ་ཝཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ད་སྶི་ཏོ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ས་ཏྟེ་སཱུ’’ཏི ཨི་དཾ ན ད་ཡཱ་ཡ ཨཱ་ལ་མྦ་ན་ནི་ད་སྶ་ནཾ, ས་མུ་སྶཱ་ཧ་ན་ཝི་ས་ཡོ པ་ན ཨེ་ཏེ་ན ད་སྶི་ཏོ. ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ་མ་གྒ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠ་ཉྷི བྷ་ག་ཝཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ན དེ་ཝེ་སུ་ཡེ་ཝ ས་མུ་སྶཱ་ཧི་ཏོ, ས་བྦ་བོ་དྷ་ནེ་ཡྻེ་སུ པ་ན ས་ཏྟེ་སུ ས་མུ་སྶཱ་ཧི་ཏོ ས་བྦེ་སཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ས་ཏྟེ་སུ ས་མུ་སྶཱ་ཧི་ཏ་མཱ་ན་སོཏི ས་ཏྟེ་སུ ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏེ་སུ ནི་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏེ་སུ ཝཱ ས་མུ་སྶཱ་ཧི་ཏ་མཱ་ན་སོ ཨུ་ཡྻོ་ཛི་ཏ་ཙི་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.

ཨེ་ཝཾ ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་ནི་དཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ བཱ་ཧི་ར་ནི་དཱ་ནཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པཱ་ཊི་ཧཱི་རཱ་ཝ་སཱ་ན་མྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཡ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ་མ་གྒོ པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པཱ་ཊི་ཧཱི་རཱ་ཝ་སཱ་ན་མྷི ཝ་ས་ནྟོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ཝ་སཱ་ན་མྷི ཝ་ས་ནྟོ ཏི་ད་སཱ་ལ་ཡེ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཡ་སྶཱ་ཝ་སཱ་ན་མྷི ཏི་ད་སཱ་ལ་ཡེ ཝ་སི, ཏཾ ཀ་ཎྜ་མྦ་མཱུ་ལེ ཀ་ཏཾ ཡ་མ་ཀ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ ཨི་དྷ ‘‘པཱ་ཊི་ཧཱི་ར’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ན བོ་དྷི་མཱུ་ལཱ་དཱི་སུ ཀ་ཏཾ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ, ནཱ་པི ཨཱ་དེ་ས་ནཱ་ནུ་སཱ་ས་ནི་ཡོ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, པཱ་ཀ་ཊ་ཏྟཱ ཙ ཨཱ་ས་ནྣ་ཏྟཱ ཙ ཏ་དེ་ཝ ག་ཧི་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་པ་ད་སྶ ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ (ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༡; ཨི་ཏི་ཝུ. ཨ་ཊྛ. ནི་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ‘‘པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཧ་ར་ཎ་ཏོ རཱ་གཱ་དི་ཀི་ལེ་སཱ་པ་ན་ཡ་ན་ཏོ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི, བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ན པ་ཊི་པ་ཀྑཱ རཱ་གཱ་ད་ཡོ ན ས་ནྟི ཡེ ཧ་རི་ཏ་བྦཱ. པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ན་མྤི ཧི ཝི་ག་ཏུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ ཨ་ཊྛ་ངྒ་གུ་ཎ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ ཙི་ཏྟེ ཧ་ཏ་པ་ཊི་པ་ཀྑེ ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ པ་ཝ་ཏྟ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཙ ན ས་ཀྐཱ ཨི་དྷ ‘‘པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ’’ནྟི ཝ་ཏྟུཾ. ས་ཙེ པ་ན མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ག་ཏཱ ཙ ཀི་ལེ་སཱ པ་ཊི་པ་ཀྑཱ, ཏེ་སཾ ཧ་ར་ཎ་ཏོ ‘‘པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཡུ་ཏྟ་མེ་ཏཾ. ཨ་ཐ ཝཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙ སཱ་ས་ན་སྶ ཙ པ་ཊི་པ་ཀྑཱ ཏི་ཏྠི་ཡཱ, ཏེ་སཾ ཧ་ར་ཎ་ཏོ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ. ཏེ ཧི དི་ཊྛི་ཧ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན དི་ཊྛི་པྤ་ཀཱ་ས་ནེ ཨ་ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ ཨི་དྡྷི་ཨཱ་དེ་ས་ནཱ་ནུ་སཱ་ས་ནཱི་ཧི ཧ་རི་ཏཱ ཨ་པ་ནཱི་ཏཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ པ་ཊཱིཏི ཨ་ཡཾ ས་དྡོ ‘‘པ་ཙྪཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཾ བོ་དྷེ་ཏི ‘‘ཏ་སྨིཾ པ་ཊི་པ་ཝི་ཊྛ་མྷི, ཨ་ཉྙོ ཨཱ་ག་ཉྪི བྲཱ་ཧྨ་ཎོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སུ. ནི. ༩༨༥; ཙཱུ་ལ༹་ནི. པཱ་རཱ་ཡ་ན་ཝ་གྒ, ཝ་ཏྠུ་གཱ་ཐཱ ༤) ཝི་ཡ, ཏ་སྨཱ ས་མཱ་ཧི་ཏེ ཙི་ཏྟེ ཝི་ག་ཏུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ ཙ ཀ་ཏ་ཀི་ཙྩེ་ན པ་ཙྪཱ ཧ་རི་ཏ་བྦཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ནྟི པ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ་སུ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མ་གྒེ་ཧི ཧ་རི་ཏེ་སུ པ་ཙྪཱ ཧ་ར་ཎཾ པ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ, ཨི་དྡྷི་ཨཱ་དེ་ས་ནཱ་ནུ་སཱ་ས་ནི་ཡོ ཙ ཝི་ག་ཏུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ་ན ཀ་ཏ་ཀི་ཙྩེ་ན ཙ ས་ཏྟ་ཧི་ཏ་ཏྠཾ པུ་ན པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦཱ, ཧ་རི་ཏེ་སུ ཙ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ་སུ པ་ར་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཧ་ར་ཎཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི པ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཱ་ནི བྷ་ཝ་ནྟི, པ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་མེ་ཝ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ. པ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡེ ཝཱ ཨི་དྡྷི་ཨཱ་དེ་ས་ནཱ་ནུ་སཱ་ས་ནི་ས་མུ་དཱ་ཡེ བྷ་ཝཾ ཨེ་ཀེ་ཀཾ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. པ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ ཝཱ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ མ་གྒོ ཙ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཧ་ར་ཎ་ཏོ, ཏ་ཏྠ ཛཱ་ཏཾ, ཏ་སྨིཾ ཝཱ ནི་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏེ, ཏ་ཏོ ཝཱ ཨཱ་ག་ཏ་ནྟི པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ. པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་མེ་ཝ ཨི་དྷ ‘‘པཱ་ཊི་ཧཱི་ར’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཝ་སཱ་ན་མྷི ཝ་ས་ནྟོཏི ཨེ་ཏེ་ཧི ཀཱ་ལཾ ནི་ད་སྶེ་ཏི. པཱ་ཊི་ཧཱི་ར་ཀ་ར་ཎཱ་ཝ་སཱ་ནེ་ན ཧི ཏི་ད་སཱ་ལ་ཡ་ཝཱ་སེ་ན ཙ པ་རི་ཙྪི་ནྣོ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ་མ་གྒ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་སྶ ཀཱ་ལོ་ཏི. ཏི་ད་སཱ་ལ་ཡེཏི དེ་སཾ ནི་ད་སྶེ་ཏི. སོ ཧི ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ་མ་གྒ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་སྶ དེ་སོ ཏ་ཏྠ ཝ་ས་ནྟེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི.

༣. ཏ་ཏྠཱ་པི དེ་ས་ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘པཱ་རི་ཙྪ་ཏྟ་ཀ་མཱུ་ལ་མྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡུ་ག་ནྡྷ་རེཏི སཱི་ཏ་པ་བྦ་ཏེ་སྭེ་ཀོ དྭེ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཧ་སྶུ་བྦེ་དྷོ, ཨཱ་དི་ཙྩོ ཙ ཏ་དུ་བྦེ་དྷ་མ་གྒ་ཙཱ་རཱི, སོ ས་ཏི ས་མྦྷ་ཝེ ཡ་ཐཱ ཡུ་ག་ནྡྷ་རེ སོ་བྷེ་ཡྻ, ཨེ་ཝཾ སོ་བྷ་མཱ་ནོ ནི་སི་ནྣོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

༤-༥. ཨི་དཱ་ནི པུ་གྒ་ལེ དྷ་མྨ་པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀེ ཨ་པ་དི་ས་ནྟོ ‘‘ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་ས་ཧ་སྶེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ས་བྦ་སོཏི ས་མ་ནྟ་ཏོ ཨཱ་ག་མྨ ས་བྦེ་ཧི དི་སཱ་བྷཱ་གེ་ཧི, ས་ནྣི་ཝེ་ས་ཝ་སེ་ན ཝཱ ས་མ་ནྟ་ཏོ ས་ནྣི་ཝི་ཊྛེ་ཧི ད་ས་ཧི ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་ས་ཧ་སྶེ་ཧཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ, ན ས་བྦ་སོ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་ས་ཧ་སྶེ་ཧི ད་ས་ཧི ད་ས་ཧཱི་ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་ས་ཧ་སྶེ་ཧི ཨ་དྷི་ཀེ་ཧི ཝཱ ཨཱ་ག་མ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ སི་ཡཱ, ན ཙེ་ཏཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི. ས་མ་ནྟ་ཏོ ས་ནྣི་སི་ནྣེ་ནཱ་ཏི ཝཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ས་མཾ, ས་མྨཱ ཝཱ ནི་སི་ནྣེ་ན ས་ནྣི་སི་ནྣེ་ན, ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨ་བྱཱ་བཱ་དྷེ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏི གཱ་ར་ཝཾ ཀ་ཏྭཱ སོ་ཏཾ ཨོ་ད་ཧི་ཏྭཱ ནི་ས་ཛྫ་དོ་སེ ཝ་ཛྫི་ཏ་བྦེ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མཱ་ཏ་རཾ པ་མུ་ཁཾ ཀ་ཏྭཱ ས་ནྣི་སི་ནྣེ་ན དེ་ཝཱ་ནཾ ག་ཎེ་ན པ་རི་ཝཱ་རི་ཏོ་ཏི ཝཱ, མཱ་ཏ་རཾ པ་མུ་ཁཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ་མ་གྒཾ ས་མྤ་ཝ་ཏྟ་ཡཱི་ཏི ཝཱ ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ.

ཨི་དཱ་ནི དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་སྶཱ པ་ཉྙཱ་ཡ ཏེ་ཛ་སཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཡཱ སཱ ཨཱ་དི་མྷི ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཨུ་པ་མི་ཏཱ ས་བྦ་ཉེ་ཡྻ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཛཱ་ན་ན་ས་མ་ཏྠཱ, ཏེ་སཾ དེ་སེ་ཏ་བྦ་པྤ་ཀཱ་ར་ཛཱ་ན་ན་ས་མ་ཏྠཱ, བོ་དྷེ་ཏ་བྦ་པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ཡཱ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཡཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ས་མ་ཏྠཱ ཙ པ་ཉྙཱ, ཏ་སྶཱ ཙ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་བ་ལ་ཡོ་ག་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ན ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་མེ་ཝ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ་ཡ ས་མུ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝེ ས་མ་ཏྠཾ, ནཱ་ཉྙ་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ དཱི་པེ་ནྟོ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. མ་གྒོཏི ཨུ་པཱ་ཡོ. ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཀུ་ས་ལཱ་དཱི་ན་ཉྩ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཝ་བོ་དྷ་སྶ, ས་ཙྩ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷ་སྶེ་ཝ ཝཱ ཨུ་པཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ་མ་གྒོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. པ་བ་ནྡྷོ ཝཱ ‘‘མ་གྒོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. སོ ཧི དཱི་གྷ་ཏྟཱ མ་གྒོ ཝི་ཡཱ་ཏི མ་གྒོ, ཏ་སྨཱ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ་པ་བ་ནྡྷོ ‘‘ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ་མ་གྒོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. དེ་ཝཱ་ནཾ ག་ཎེ་ན པ་རི་ཝཱ་རི་ཏོཏི ཝ་ཏྭཱ པུ་ན དེ་ཝཱ་ནནྟི ཝ་ཙ་ནཾ ཏེ་སཾ ག་ཧ་ཎ་ས་མ་ཏྠ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི. ན ཧི ཨ་ས་མ་ཏྠཱ་ནཾ བྷ་ག་ཝཱ དེ་སེ་ཏཱི་ཏི.

༦. ཨེ་ཝཾ ཀ་རུ་ཎཱ་པ་ཉྙཱ་མུ་ཁེ་ཧི གུ་ཎེ་ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ་མ་གྒ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ནེ་ན ཙ ཧི་ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ པ་ར་མ་པ་ཎཱ་མཱ་ར་ཧ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ པ་ཎཱ་མཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶ པཱ་དེ ན་མ་སྶི་ཏྭཱ’’ཏི. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཐོ་མ་ནེ་ནེ་ཝ ཙ དྷ་མྨ་སྶ སྭཱ་ཀྑཱ་ཏ་ཏཱ ས་ངྒྷ་སྶ ཙ སུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣ་ཏཱ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ཏི ཏ་པྤ་བྷ་ཝ་སྶ ཨ་ན་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་སྨཱ པ་ཎཱ་མཱ་ར་ཧཾ ཏ་ཉྩ ར་ཏ་ན་དྭ་ཡཾ པ་ཎ་མ་ནྟོ ‘‘ས་དྡྷ་མྨ་ཉྩ་སྶ…པེ… ཙ་ཉྫ་ལི’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཡ་སྨཱ བུ་དྡྷོ ‘‘ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཝ་ནྡ་ནཱི་ཡོ’’ཏི, ས་ངྒྷོ ཙ ‘‘སུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣོ…པེ… ཨ་ཉྫ་ལི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༦.༡༠) ཝུ་ཏྟོ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཏ་སྶ པཱ་དེ ན་མ་སྶི་ཏྭཱ, ཀ་ཏྭཱ ས་ངྒྷ་སྶ ཙ་ཉྫ་ལི’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. དྷ་མྨོ པ་ན སྭཱ་ཀྑཱ་ཏ་ཏཱ་དི་གུ་ཎ་ཡུ་ཏྟོ ཏ་ཐཱ་ནུ་སྶ་ར་ཎེ་ན པཱུ་ཛེ་ཏ་བྦོ ཧོ་ཏི ‘‘ཏ་མེ་ཝ དྷ་མྨཾ ས་ཀྐ་ཏྭཱ ག་རུཾ་ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༡.༡༧༣; ཨ. ནི. ༤.༢༡) ཝ་ཙ་ན་ཏོ, ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཙི་ཏྟེ་ཧི ས་བྦ་ཐཱ པཱུ་ཛེ་ཏ་བྦོ, ཏ་སྨཱ ‘‘ས་དྡྷ་མྨ་ཉྩ་སྶ པཱུ་ཛེ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སི་རཱི་མ་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ སི་རཱིཏི པ་ཉྙཱ་པུ་ཉྙཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ པུ་ཉྙ་ནི་བྦ་ཏྟཱ ས་རཱི་ར་སོ་བྷ་གྒཱ་དི་ས་མྤ་ཏྟི ཀ་ཏ་པུ་ཉྙེ ནི་སྶ་ཡ་ཏི, ཀ་ཏ་པུ་ཉྙེ་ཧི ཝཱ ནི་སྶཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ‘‘སི་རཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, སཱ ཙ ཨ་ཏི་ས་ཡ་ཝ་ཏཱི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི སི་རཱི་མཱ, བྷ་ག་ཝཱ, ཏ་སྶ སི་རཱི་མ་ཏོ.

༧. ནི་པ་ཙྩ་ཀཱ་ར་སྶཱཏི པ་ཎཱ་མ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ. ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི བ་ལེ་ན. སོ་སེ་ཏྭཱཏི སུ་ཀྑཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་ས་ཡི་སྶཱ་མཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ནྟ་རཱ་ཡེཏི ཨ་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་སྶ ཨུ་པ་གྷཱ་ཏ་ཀེ. ཨ་སེ་ས་ཏོཏི ནི་སྶེ་སེ ས་ཀ་ལེ.

༨. ཨི་དཱ་ནི ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་སྶ ག་མྦྷཱི་ར་ཏྠ་ཏྟཱ ཨ་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་སྶ དུ་ཀྐ་ར་བྷཱ་ཝཾ དཱི་པེ་ཏུཾ ‘‘ཝི་སུ་དྡྷཱ་ཙཱ་ར་སཱི་ལེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་བྷི་ཡཱ་ཙ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཱ་དི་ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ ཝི་སུ་དྡྷཱ་ཙཱ་རོ, པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས་ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ ཝི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལོ. ཙཱ་རི་ཏྟ་ཝཱ་རི་ཏྟ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ ཝཱ ཝི་སུ་དྡྷཱ་ཙཱ་ར་སཱི་ལོ, ཏེ་ན. ས་ཀྐ་ཙྩནྟི ཙི་ཏྟིཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨ་བྷི་ཡཱ་ཙི་ཏོཏི ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ཡཱ་ཙི་ཏོ. ཏེ་ན ཨ་ནཱ་ད་རི་ཡཾ ཨ་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནེ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻཾ ད་སྶེ་ཏི.

༩. ཨི་དཱ་ནི ཡ་སྶ ཨ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏུ་ཀཱ་མོ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡཾ དེ་ཝ་དེ་ཝོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཡནྟི ཨ་བྷི་དྷ་མྨཾ. དེ་ཝ་དེ་ཝོཏི ཝི་སུ་དྡྷི་ས་མྨུ་ཏི་ཨུ་པ་པ་ཏྟི་དེ་ཝཱ་ནཾ དེ་ཝོ. ལོ་ཀེ ཧི ཡེ ‘‘ས་ར་ཎཾ པ་རཱ་ཡ་ཎ’’ནྟི ག་ནྟ་བྦཱ ག་ཏི་བྷཱུ་ཏཱ, ཏེ ‘‘དེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, བྷ་ག་ཝཱ ཙ ས་བྦ་དེ་ཝཱ་ནཾ ག་ཏི་བྷཱུ་ཏོ་ཏི. ན་ཡ་ཏོཏི ས་ངྑེ་པ་ཏོ. ས་མཱ་ཙི་ཀྑཱིཏི ས་མྨཱ ཨཱ་ཙི་ཀྑི ཡ་ཐཱ ཐེ་རོ བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཝེ་ནེ་ཡྻ་ས་ཏྟེ ཝི་ནེ་ཏཱི་ཏི ཝི་ནཱ་ཡ་ཀོ, ནཱ་ཡ་ཀ་ཝི་ར་ཧི་ཏོ ཝཱ, ས་ཡ་མྦྷཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

༡༠-༡༢. ཡ་ཉྩཱཏི ཡ་ཉྩ ཨ་བྷི་དྷ་མྨཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པ་ཡི་རུ་དཱ་ཧཱ་སཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. པ་ཡི་རུ་དཱ་ཧཱ་སཱིཏི ཀ་ཐེ་སི. ཨི་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན. ‘‘ཡོ དྷཱ་རི་ཏོ’’ཏི ཡནྟི ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ ཡཾ-ས་དྡོ དྷཱ་རི་ཏོཏི པ་ཙྩ་ཏྟེ་ན ས་མྦ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནོ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཎ་མ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཡོ དྷཱ་རི་ཏོ, ཡོ ཙ ས་ངྒཱི་ཏོ, ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་ས་ཡི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ. ཝེ་དེ་ན པ་ཉྙཱ་ཡ ཨཱི་ཧ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དེ་ཧོ, ཏེ་ན མུ་ནི་ནཱ. ཨ་བྷི་ཎྷ་སོཏི བ་ཧུ་སོ. ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་སྶཱཏི ཨེ་ཏཾ ‘‘ཨ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་ས་ཡི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨི་དཱ་ནི ཡོ ཨ་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་སྶ ནི་སྶ་ཡོ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨཱ་དི་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨཱ་དི་ཏོཏི ཨཱ་དི་མྷི པ་ཋ་མ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཡཾ.

༡༣. ཡཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ ས་ངྒཱི་ཏཱ, ཀ་སྶ པ་ན སཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཏི? ཨ་ཉྙ་སྶ ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ ‘‘ཡ་སྶ ཨ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་ས་ཡི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་དྷི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ‘‘ཏ་སྶ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་སྶཱ’’ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ས་ངྒཱི་ཏཱཏི ཨ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏུཾ ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ ‘‘ཨ་ཡཾ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠོ, ཨ་ཡཾ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠོ’’ཏི ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཱ, པ་ཙྪཱ་པི ཙ དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡ་ས་ངྒཱི་ཏཱི་སུ ཨ་ནུ་ས་ངྒཱི་ཏཱ.

༡༤-༡༦. ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཏཱཏི ར་ཙི་ཏཱ. ཏ་ཏོཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཏོ. ཏ་ནྟི་ན་ཡཱ་ནུ་གནྟི ཏ་ནྟི་ག་ཏིཾ ཨ་ནུ་ག་ཏཾ. བྷཱ་སནྟི མཱ་ག་དྷ་བྷཱ་སཾ. ནི་ཀཱ་ཡ་ནྟ་ར་ལ་དྡྷཱི་ཧཱིཏི ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ཨ་ནུ་པྤ་ཝེ་སི་ཏཱ་ཧི. ཨ་ས་མྨི་སྶནྟི ཨ་ཝོ་ཀི་ཎྞཾ. ཨ་ནཱ་ཀུ་ལནྟི ས་ནི་ཀཱ་ཡེ་པི ཨ་ནཱ་ཝི་ལཾ པ་རི་ཙྪི་ནྣཾ. ཨ་ས་མྨི་སྶོ ཨ་ནཱ་ཀུ་ལོ ཙ ཡོ མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་སཱི་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ, ཏཾ དཱི་པ་ཡ་ནྟོ ཨ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་ས་ཡི་སྶཱ་མཱི་ཏི. ཨེ་ཏེ་ན ཏི་པི་ཊ་ཀ་ཙཱུ་ལ༹་ནཱ་ག་ཏྠེ་རཱདཱི་ཧི ཝུ་ཏྟོ ཐེ་ར་ཝཱ་དོ་པི ས་ངྒ་ཧི་ཏོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཏ་མྦ་པ་ཎྞི་བྷཱ་སཾ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ མཱ་ག་དྷ་བྷཱ་ས་ཉྩ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ པ་ཀཱ་སི་ཡ་མཱ་ནོ ཡོ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཨ་ས་མྨི་སྶོ ཨ་ནཱ་ཀུ་ལོ་ཡེ་ཝ ཙ ཧོ་ཏི མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་སཱི་ན་ཉྩ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་བྷཱུ་ཏོ, ཏཾ ཨ་ཏྠཾ ‘‘ཨེ་སོ མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་སཱི་ནཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ’’ཏི དཱི་པ་ཡ་ནྟོ པ་ཀཱ་ས་ཡི་སྶཱ་མི. ཏ་པྤ་ཀཱ་ས་ནེ་ནེ་ཝ ཧི སོ ཏ་ཐཱ དཱི་པི་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི.

༡༧. ཏོ་ས་ཡ་ནྟོ ཝི་ཙ་ཀྑ་ཎེཏི ཝི་ཙ་ཀྑ་ཎེ ཏོ་ས་ཡ་ནྟོ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ‘‘ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ ག་ཧི་ཏཾ སུ་ཊྛུ ཀ་ཏ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཏོ་ས་ཡ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཏོ་ས་ནཾ ཀ་ཏཾ, ན ཨ་ཉྙེ་ན ཨ་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནེ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཏཾ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻ. ཏོ་ས་ཡ་ནྟོ ཨ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་ས་ཡི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡ ས་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཨ་ཉྙ་ཉྩ ས་བྦཾ ཨ་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་བྦེ་ན ཏེ་ན ཏོ་ས་ནཾ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏོ་ས་ཡ་ནྟོ ཨ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་ས་ཡི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཡུ་ཏྟ་རཱུ་པཱ.

༡༨-༢༠. ཨི་དཱ་ནི ཡཾ ཨ་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཾ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ, ཏ་སྶ མ་ཧ་ཏྟཾ པ་རི་ཧ་རི་ཏུཾ ‘‘ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཝ་ཎྞ་ནཱ ནཱ་མ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱ ཝ་ཙ་ནཾ. ཨི་ཏཱིཏི ‘‘ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ བྷཱ་ས’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ད་སྶི་ཏ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན. ཨི་ཏི སོ་ཏཱུ་ནཾ ཨུ་སྶཱ་ཧུ་པྤཱ་ད་ན་སྶ ཧེ་ཏུཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཀ་ཐནྟི ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཊྛ་ཀ་ཐཾ. ནི་སཱ་མེ་ཐཱཏི སུ་ཎཱ་ཐ. ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཝ་སྶཾ ཨ་ཡཾ སོ་ཏ་བྦཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་ལ༹ྷཾ ཨུ་སྶཱ་ཧེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘དུ་ལླ་བྷཱ ཧི ཨ་ཡཾ ཀ་ཐཱ’’ཏི.

ཝཱི་ས་ཏི་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཨ་ཊྛ་སཱ་ལི་ནིཾ ཏཱ་ཝ ཝ་ཎྞེ་ནྟེ་ཧི ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ཧི ཏ་སྶཱ ས་ནྣི་ཝེ་སོ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦོ. ཏ་སྨཱ ཨི་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི –

‘‘ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ པ་རི་ཙྪེ་དོ, ས་ནྣི་ཝེ་སོ ཙ པཱ་ལི༹་ཡཱ;

སཱ་ག་རེ་ཧི ཏ་ཐཱ ཙི་ནྟཱ, དེ་ས་ནཱ་ཧི ག་མྦྷཱི་ར་ཏཱ.

‘‘དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་རཱི་ར་སྶ, པ་ཝ་ཏྟི་གྒ་ཧ་ཎཾ ཏ་ཐཱ;

ཐེ་ར་སྶ ཝཱ་ཙ་ནཱ་མ་གྒ-ཏ་པྤ་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏཱ་པི ཙ.

‘‘པ་ཊི་ཝེ་དྷཱ ཏ་ཐཱ བུ་དྡྷ-ཝ་ཙ་ནཱ་དཱི་ཧི ཨཱ་དི་ཏོ;

ཨཱ་བྷི་དྷ་མྨི་ཀ་བྷཱ་ཝ་སྶ, སཱ་དྷ་ནཾ ས་བྦ་ད་སྶི་ནོ.

‘‘ཝི་ན་ཡེ་ནཱ་ཐ གོ་སི་ངྒ-སུ་ཏྟེ་ན ཙ མ་ཧེ་སི་ནཱ;

བྷཱ་སི་ཏ་ཏྟ་སྶ སཾ་སི་དྡྷི, ནི་དཱ་ནེ་ན ཙ དཱི་པི་ཏཱ.

‘‘པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ ཨི་མཾ ས་བྦཾ, པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ཐཱ ཀ་ཏཱ;

ཨ་ཊྛ་སཱ་ལི་ནི་ཡཱ ཨེ་ཏཾ, ས་ནྣི་ཝེ་སཾ ཝི་བྷཱ་ཝ་ཡེ’’ཏི.

ཝ་ཙ་ན་ཏྠ་ཝི་ཛཱ་ན་ནེ་ན ཝི་དི་ཏཱ་བྷི་དྷ་མྨ་སཱ་མ་ཉྙ་ཏྠ་སྶ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ སོ་བྷེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་པ་རི་ཛཱ་ན་ན་མེ་ཝ ཨཱ་དི་མྷི ཡུ་ཏྟ་རཱུ་པ་ནྟི ཏ་ད་ཏྠཾ པུ་ཙྪ་ཏི ‘‘ཏ་ཏྠ ཀེ་ན་ཊྛེ་ན ཨ་བྷི་དྷ་མྨོ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི ‘‘ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་ས་ཡི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཡ་དི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨིཾ. ‘‘ཡ་སྶ ཨ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་ས་ཡི་སྶཱ་མཱི’’ཏི པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏཾ, སོ ཨ་བྷི་དྷ་མྨོ ཀེ་ན་ཊྛེ་ན ཨ་བྷི་དྷ་མྨོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠཱཏི ཝཱ ‘‘ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཀ་ཐ’’ནྟི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཝ་ཙ་ནེ ཡོ ཨ་བྷི་དྷ་མྨོ ཝུ་ཏྟོ, སོ ཀེ་ན་ཊྛེ་ན ཨ་བྷི་དྷ་མྨོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དྷ་མྨཱ་ཏི་རེ་ཀ་དྷ་མྨ་ཝི་སེ་ས་ཊྛེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ དྷ་མྨོ ཨ་ཏི་རེ་ཀོ དྷ་མྨཱ་ཏི་རེ་ཀོ, སུ་ཏྟ་ནྟཱ་དྷི་ཀཱ པཱ་ལཱི༹་ཏི ཨ་ཏྠོ. དྷ་མྨོ ཝི་སེ་སོ དྷ་མྨ་ཝི་སེ་སོ དྷ་མྨཱ་ཏི་ས་ཡོ, ཝི་ཙི་ཏྟཱ པཱ་ལཱི༹་ཏི ཨ་ཏྠོ, དྷ་མྨཱ་ཏི་རེ་ཀ་དྷ་མྨ་ཝི་སེ་སཱ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྠོ དྷ་མྨཱ་ཏི་རེ་ཀ་དྷ་མྨ་ཝི་སེ་ས་ཊྛོ. དྭི་ནྣ་མྤི ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ་ན སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ནྟི, ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟ་ཝ་ཎྞཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཝི་སེ་ས་ཊྛ་དཱི་པ་ཀོ ཨ་བྷི་ས་དྡོ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཡ་མྤི དྷ་མྨོ དྷ་མྨཱ་ཏི་རེ་ཀ་དྷ་མྨ་ཝི་སེ་ས་ཊྛེ་ན ‘‘ཨ་བྷི་དྷ་མྨོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.

ཏ་ཏྠ སི་ཡཱ – ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ནྟི, ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟ་ཝ་ཎྞཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ དྷཱ་ཏུ་ས་དྡ་སྶ པུ་ར་ཏོ པ་ཡུ་ཛྫ་མཱ་ནོ ཨ་བྷི་ས་དྡོ ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ཀོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡུ་ཏྟཾ ཨུ་པ་ས་གྒ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, དྷ་མྨ་ས་དྡོ པ་ན ན དྷཱ་ཏུ་ས་དྡོ་ཏི ཨེ་ཏ་སྨཱ པུ་ར་ཏོ ཨ་བྷི་ས་དྡོ པ་ཡོ་ག་མེ་ཝ ནཱ་ར་ཧ་ཏི. ཨ་ཐཱ་པི པ་ཡུ་ཛྫེ་ཡྻ, ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་སེ་ས་ཀཱ ཨུ་པ་ས་གྒཱ, ན ཙ དྷ་མྨོ ཀི་རི་ཡཱ་ཏི དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནཾ ན ཡུ་ཏྟ་ནྟི? ནོ ན ཡུ་ཏྟཾ. ཨ་ཉྙ་སྶ་པི ཧི ཨུ་པ་ས་གྒ་སྶ ཨ་དྷཱ་ཏུ་ས་དྡཱ པུ་ར་ཏོ པ་ཡུ་ཛྫ་མཱ་ན་སྶ ཨ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ་པི ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ཀ་སྶ ད་སྶ་ན་ཏོ་ཏི ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ཨ་ཏི་ཚ་ཏྟཱ་དི་ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཝ་མེ་ཝཱཏི ཡ་ཐཱ ཚ་ཏྟཱ་ཏི་རེ་ཀ་ཚ་ཏྟ་ཝི་སེ་སཱ་དི་ཨ་ཏྠེ་ན ཨ་ཏི་ཚ་ཏྟཱ་ད་ཡོ ཧོ་ནྟི ཨ་ཏི་ས་དྡ་སྶ ཨུ་པ་ས་གྒ་སྶ ཨ་དྷཱ་ཏུ་ས་དྡ་སྶ་པི པུ་ར་ཏོ པ་ཡུ་ཛྫ་མཱ་ན་སྶ ཨ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཙ ཏ་བྦྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ཀ་ཏྟཱ, ཨེ་ཝ་མ་ཡ་མྤི དྷ་མྨོ དྷ་མྨཱ་ཏི་རེ་ཀ་དྷ་མྨ་ཝི་སེ་ས་ཊྛེ་ན ‘‘ཨ་བྷི་དྷ་མྨོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨ་བྷི-ས་དྡ་སྶ ཨུ་པ་ས་གྒ་སྶ ཨ་དྷཱ་ཏུ་ས་དྡ་སྶ་པི པུ་ར་ཏོ པ་ཡུ་ཛྫ་མཱ་ན་སྶ ཨ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཙ ཏ་བྦྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ཀ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ནེ་ཝ ཝི་བྷ་ཏྟཱཏི ‘‘ཀ་ཏ་མེ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ? རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ…པེ… ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷོ. ཀ་ཏ་མོ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ? ཡཾ ཀི་ཉྩི རཱུ་པཾ ཨ་ཏཱི་ཏཱ…པེ… ས་ནྟི་ཀེ ཝཱ, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ’’ཏི་ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ (སཾ. ནི. ༣.༤༨; ཝི་བྷ. ༢) ཨུ་དྡེ་ས་ནི་དྡེ་ས་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཝི་བྷ་ཏྟཱ, ‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མཾ རཱུ་པཾ ཨ་ཏཱི་ཏ’’ནྟི་ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ (ཝི་བྷ. ༣) པ་ཊི་ནི་དྡེ་ས་སྶ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་སྶ པ་ཉྷ་པུ་ཙྪ་ཀ་སྶ ཙ ཨ་བྷཱ་ཝཱ ན ནི་པྤ་དེ་སེ་ན. ཨ་བྷི་དྷ་མྨཾ པ་ཏྭཱ པ་ན…པེ… ནི་པྤ་དེ་ས་ཏོ་ཝ ཝི་བྷ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཡ་མྤི དྷ་མྨོ དྷ་མྨཱ་ཏི་རེ་ཀ་དྷ་མྨ་ཝི་སེ་ས་ཊྛེ་ན ‘‘ཨ་བྷི་དྷ་མྨོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི ནི་པྤ་དེ་སཱ་ནཾ ཏི་ཎྞ་མྤི ན་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་པཱ་ལི༹་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་སེ་ས་པཱ་ལི༹་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. སུ་ཏྟ་ནྟེ བཱ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཝི་བྷ་ངྒེ སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡཾ ན་ཏྠི. ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ངྑཱ་རཱ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དེ ཏ་སྶ ཏ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཨུ་དྡི་ཊྛོ, ཨུ་དྡི་ཊྛ་དྷ་མྨཱ་ན་ཉྩ ཀུ་ས་ལཱ་དི་བྷཱ་ཝོ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏ་བྦོ, ན ཙེ་ཏྠ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་ངྑཱ་རཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟོ ཨུ་དྡེ་སོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི པ་ཉྷ་པུ་ཙྪ་ཀཾ ན་ཏྠི. སུ་ཏྟ་ནྟེ པ་ཉྩ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི ཨུ་དྡི་ཊྛཱ་ནི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ ཝེ་ར་མ་ཎཱི་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི. སཱ པ་ན ཝེ་ར་མ་ཎཱི ཡ་དི ས་བྷཱ་ཝ་ཀི་ཙྩཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཛཱི་ཡེ་ཡྻ, ‘‘ཨཱ་ར་ཏི ཝི་ར་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨ་ཐཱ་པི ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཛཱི་ཡེ་ཡྻ, ཏ་ཐཱ་པི ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨ་ཉྙོ པ་ན ཝེ་ར་མ་ཎཱི་ནཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏ་བྦ་པྤ་ཀཱ་རོ ན་ཏྠི, ཡེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ. ཏ་སྨཱ སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝི་བྷ་ངྒེ སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡཾ ན་ཏྠི.

ཝ་ཙ་ན་ཏྠ་ཏོ ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ཉཱ་ཏེ པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏོ ཉཱ་པེ་ཏུཾ ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཀ་ར་ཎ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀ་ཏི་པ་ཡཱ་ཝ པ་ཉྷ་ཝཱ་རཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱཏི དྷ་མྨ་ཧ་ད་ཡ་ཝི་བྷ་ངྒེ ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་དྷ་མྨ་ཧ་ད་ཡེ ཨཱ་ག་ཏཱ དྷ་མྨ་ཧ་ད་ཡ་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཀ་ཏི་པ་ཡཱ་ཝ པ་ཉྷ་ཝཱ་རཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྠེ་ཝ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ཏི ‘‘ཨ་པུ་བྦཾ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་པྤ་མ་ཏྟི་ཀཱ་ཝ ཏ་ནྟི ཨ་ཝ་སེ་སཱཏི དྷ་མྨ་ཧ་ད་ཡ་ཝི་བྷ་ངྒེ ཨ་ནཱ་ག་ནྟྭཱ མ་ཧཱ་དྷ་མྨ་ཧ་ད་ཡེ ཨཱ་ག་ཏ་ཏ་ནྟི་ཏོ ཡ་དི པ་ཐ་ཝཱི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཀ་ཐཱ མ་ཧཱ་དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ རཱུ་པ་ཀ་ཎྜ་དྷཱ་ཏུ་ཝི་བྷ་ངྒཱ་དཱི་སུ, ཨ་ཐ དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཀ་ཐཱ དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཨ་ནཱ་ག་ནྟྭཱ མ་ཧཱ་དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏ་ཏ་ནྟི ཨ་པྤ་མ་ཏྟི་ཀཱ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

ཡཾ པ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སཱ་ཝ་ཀ་བྷཱ་སི་ཏ་ཏྟཱ ཚ་ཌྜེ་ཐ ན’’ནྟི, ཏཾ བུ་དྡྷ་བྷཱ་སི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཊི་སེ་དྷེ་ཏུཾ ‘‘ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཙ་ཏཱུ་སུ པ་ཉྷེ་སཱུཏི ‘‘ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི ནུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏཱི’’ཏི པ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ ག་ཧི་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ག་ཧ་ཎ་ཏྠཾ ‘‘ཡོ ས་ཙྩི་ཀ་ཊྛོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ས་ཙྩི་ཀ་ཊྛཾ ནི་སྶ་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟཱ དྭེ་པི པ་ཉྩ་ཀཱ ཨེ་ཀོ པ་ཉྷོ, ‘‘ས་བྦ་ཏྠཱ’’ཏི ས་རཱི་རཾ ས་བྦཾ ཝཱ དེ་སཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟཱ ཨེ་ཀོ, ‘‘ས་བྦ་དཱ’’ཏི ཀཱ་ལ་མུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨེ་ཀོ, ‘‘ས་བྦེ་སཱུ’’ཏི ཡ་དི ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ད་ཡོ ག་ཧི་ཏཱ, ཏེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟཱ, ཨ་ཐ པ་ན ‘‘ཡོ ས་ཙྩི་ཀ་ཊྛོ ས་བྦ་ཏྠ ས་བྦ་དཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ཧི ན ཀོ་ཙི ས་ཙྩི་ཀ་ཊྛོ དེ་སོ ཀཱ་ལོ ཝཱ ཨ་གྒ་ཧི་ཏོ ཨ་ཏྠི, ཏེ པ་ན སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཡོ་གོ ཀ་ཏོ, ན བྷེ་ད་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི བྷེ་ད་ཝ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫི་ཏུཾ ‘‘ས་བྦེ་སཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ ས་ཙྩི་ཀ་ཊྛ་དེ་ས་ཀཱ་ལ་པྤ་དེ་སེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཙ པ་ཝ་ཏྟཱ ཨེ་ཀོ་ཏི ཨེ་ཏེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ. དྭི་ནྣཾ པ་ཉྩ་ཀཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ‘‘པུ་གྒ་ལོ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི…པེ… མི་ཙྪཱ’’ཏི ཨེ་ཀཾ, ‘‘པུ་གྒ་ལོ ནུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི…པེ… མི་ཙྪཱ’’ཏི (ཀ་ཐཱ. ༡༨) ཨེ་ཀཾ, ‘‘ཏྭཾ ཙེ པ་ན མ་ཉྙ་སི…པེ… ཨི་དཾ ཏེ མི་ཙྪཱ’’ཏི (ཀ་ཐཱ. ༣) ཨེ་ཀཾ, ‘‘ཨེ་སེ ཙེ དུ་ནྣི་གྒ་ཧི་ཏེ…པེ… ཨི་དཾ ཏེ མི་ཙྪཱ’’ཏི ཨེ་ཀཾ, ‘‘ན ཧེ་ཝཾ ནི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦེ, ཏེ་ན ཧི ཡཾ ནི་གྒ་ཎྷཱ་སི…པེ… སུ་ཀ་ཏཱ པ་ཊི་པཱ་ད་ནཱ’’ཏི (ཀ་ཐཱ. ༡༠) ཨེ་ཀ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ནི་གྒ་ཧ་ཀ་ར་ཎཾ, པ་ཊི་ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎཾ, ནི་གྒ་ཧ་སྶ སུ་ནི་གྒ་ཧ་བྷཱ་ཝཾ ཨི་ཙྪ་ཏོ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཋ་པ་ནེ་ན པ་ཊི་ཀ་མྨ་ཝེ་ཋ་ནཾ, པ་ཊི་ཀ་མྨ་སྶ དུ་པྤ་ཊི་ཀ་མྨ་བྷཱ་ཝཾ ཨི་ཙྪ་ཏོ ཏཾ་ནི་ད་སྶ་ནེ་ན ནི་གྒ་ཧ་སྶ དུ་ནྣི་གྒ་ཧ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ན ནི་གྒ་ཧ་ནི་བྦེ་ཋ་ནཾ, ཨ་ནི་གྒ་ཧ་བྷཱ་ཝཱ་རོ་པ་ནཱ་དི་ནཱ ཚེ་དོ་ཏི ཨ་ཡཾ ཨེ་ཀོ པ་ཉྩ་ཀོ, ཡོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཉྩ་ཀ་པ་ཊི་ཀ་མྨ་ཙ་ཏུ་ཀྐ་ནི་གྒ་ཧ་ཙ་ཏུ་ཀྐ་ཨུ་པ་ན་ཡ་ན་ཙ་ཏུ་ཀྐ་ནི་ག་མ་ན་ཙ་ཏུ་ཀྐ ནཱ་མེ་ཧི ས་ཀ་ཝཱ་དི་པུ་བྦ་པ་ཀྑེ ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་པ་ཉྩ་ཀོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ, པ་ར་ཝཱ་དི་པུ་བྦ་པ་ཀྑེ ཙ ཨེ་ཝ་མེ་ཝ པ་ཙྩ་ནཱི་ཡཱ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཉྩ་ཀོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཨེ་ཝཾ དྭེ པ་ཉྩ་ཀཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཝཾ སེ་ས་པ་ཉྷེ་སུ་པཱི་ཏི ཨ་ཊྛ པ་ཉྩ་ཀཱ ཨ་ཊྛ་མུ་ཁཱ ཝཱ་ད་ཡུ་ཏྟཱིཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཡུ་ཏྟཱིཏི ཨུ་པཱ་ཡོ, ཝཱ་ད་སྶ ཡུ་ཏྟི ཝཱ་ད་ཡུ་ཏྟི, ཝཱ་ད་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་སྶ ཨུ་པཱ་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་པ་ཉྩ་ཀེ ཨཱ་དི་ནི་གྒ་ཧཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ནཱི་ཡཱ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཉྩ་ཀེ ཙ ཨཱ་དི་ནི་གྒ་ཧ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏྭཱ མཱ་ཏི་ཀཾ དཱི་པེ་ཏུཾ ‘‘སཱ པ་ནེ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པུ་གྒ་ལོཏི ཨ་ཏྟཱ ས་ཏྟོ ཛཱི་ཝོ. ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏཱིཏི པ་ཉྙཱ་ཡ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ལ་བྦྷ་ཏི. ས་ཙྩི་ཀ་ཊྛ་པ་ར་མ་ཊྛེ་ནཱཏི མཱ་ཡཱ་མ་རཱི་ཙི་ཨཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ནཱ་བྷཱུ་ཏཱ་ཀཱ་རེ་ན, ཨ་ནུ་སྶ་ཝཱ་དཱི་ཧི ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ ཝི་ཡ ན ཨ་ནུ་ཏྟ་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ་ན, ཨ་ཐ ཁོ བྷཱུ་ཏེ་ན ཨུ་ཏྟ་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི པུ་ཙྪ་ཏི. ཨི་ཏ་རོ ཏཱ་དི་སཾ ཨི་ཙྪ་ནྟོ པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏི. པུ་ན ཡོ ས་ཙྩི་ཀ་ཊྛ་པ་ར་མ་ཊྛེ་ན ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི, སོ ས་ཙྩི་ཀ་ཊྛ་པ་ར་མ་ཊྛ་ཏོ ཨ་ཉྙོ ཏ་དཱ་དྷཱ་རོ, ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཝཱ ཏེ་ཧི, ཏེ་སཾ ཝཱ ཨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱུ་ཏོ, ཨ་ན་ཉྙོ ཝཱ ཏ་ཏོ རུ་པྤ་ནཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་པྤ་ཙྩ་ཡཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝཱ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་མཱ་ནོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ཏི ‘‘ཡོ ས་ཙྩི་ཀ་ཊྛོ…པེ… པ་ར་མ་ཊྛེ་ནཱ’’ཏི. ཨི་ཏ་རོ པུ་གྒ་ལ་སྶ རཱུ་པཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཉྙ་ཏྟཾ ཨ་ན་ཉྙ་ཏྟ་ཉྩ ཨ་ནི་ཙྪ་ནྟོ ‘‘ན ཧེ་ཝ’’ནྟི པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. པུ་ན ས་ཀ་ཝཱ་དཱི པ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ཏྟཱ་པ་ནྣཾ ཨ་པྤ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ནི་གྒ་ཧཾ ཨཱ་རོ་པེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཛཱ་ནཱ་ཧི ནི་གྒ་ཧ’’ནྟི. ‘‘པུ་གྒ་ལོ ནུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏཱི’’ཏི པུ་ཊྛོ ས་ཀ་ཝཱ་དཱི པུ་གྒ་ལ་དི་ཊྛིཾ པ་ཊི་སེ་དྷེ་ནྟོ ‘‘ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏི. པུ་ན ཨི་ཏ་རོ ཡོ ས་ཙྩི་ཀ་ཊྛེ་ན ནུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི པུ་གྒ་ལོ, སོ ས་ཙྩི་ཀ་ཊྛ་པ་ར་མ་ཊྛ་ཏོ ཨ་ཉྙོ ཝཱ ཨ་ན་ཉྙོ ཝཱ ནུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི ཨ་ཉྙ་སྶ པ་ཀཱ་ར་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ་ཏི ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ཏི ‘‘ཡོ ས་ཙྩི་ཀ་ཊྛོ…པེ… པ་ར་མ་ཊྛེ་ནཱ’’ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན པུ་གྒ་ལོ ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ནུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ ཨ་ཉྙ་ཏྟཱ་ན་ཉྙ་ཏྟཱ་ནུ་ཡོ་གོ ཨ་ན་ནུ་ཡོ་གོ པུ་གྒ་ལ་ལ་དྡྷིཾ པ་ཊི་སེ་དྷེ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཛྫ་ན་ཏོ་ཏི ‘‘ན ཧེ་ཝ’’ནྟི པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ཨི་ཏ་རོ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཛྫ་ན་ལེ་ས་མེ་ཝ པ་སྶ་ནྟོ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཾ ཨ་ཏྠཾ ཨ་ས་མྦུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟོ་ཡེ་ཝ ནི་གྒ་ཧཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏི ‘‘ཨཱ་ཛཱ་ནཱ་ཧི ནི་གྒ་ཧ’’ནྟི.

ཨི་ཏཱིཏི ཡཾ དི་སྭཱ མཱ་ཏི་ཀཱ ཋ་པི་ཏཱ, ཨེ་ཝཾ དེ་སི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཡ་ཐཱ ཀིནྟི ཡེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན བུ་དྡྷ་བྷཱ་སི་ཏཾ ནཱ་མ ཛཱ་ཏཾ, ཏཾ ནི་ད་སྶ་ནཾ ཀི་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཏོ་ནི་དཱ་ནནྟི ཡཾ་ཀཱ་ར་ཎཱ ཚ་ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བཱ་ཧི་རཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་ནི་དཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པ་པ་ཉྩ་ས་ཉྙཱ་ས་ངྑཱཏི ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ན་དི་ཊྛི་པ་པ་ཉྩ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ས་ཉྙཱ་ཀོ་ཊྛཱ་སཱ. ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ནྟཱིཏི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙ་ར་ནྟི. ཨེ་ཏྠ ཙེཏི ཨེ་ཏེ་སུ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་སུ ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ན་དི་ཊྛཱི་ཧི ཨ་བྷི་ན་ནྡི་ཏ་བྦཾ ཨ་བྷི་ཝ་དི་ཏ་བྦཾ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་སི་ཏ་བྦ་ཉྩ ན་ཏྠི ཙེ. ན་ནུ ན་ཏྠི་ཡེ་ཝ, ཀ་སྨཱ ‘‘ན་ཏྠི ཙེ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི? ས་ཙྩཾ ན་ཏྠི, ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ་བྷི་ན་ནྡ་ནཱ་བྷི་ཝ་ད་ན་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ནཱ་ནཾ པ་ན པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡི་ཏ་བྦཱ་དི་པྤ་ཀཱ་རཱ་ནི ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཏེ་སཾ ན ས་ཀྐཱ ‘‘ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝ་ཏྟུཾ, པ་ཧཱི་ནཱ་བྷི་ན་ནྡ་ནཱ་དཱི་ནཾ པ་ན ས་བྦ་ཐཱ ན་ཏྠཱི་ཏི ‘‘ན་ཏྠི ཙེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་སེ་ཝ་ནྟོཏི ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ནཱ་དཱི་ནཾ ན་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་ཀ་རོ མ་གྒོ ཏ་པྤ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་བྷཱུ་ཏཾ ཕ་ལཾ ཝཱ རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནྟོ ཨ་ཝ་སཱ་ནཾ, ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཛཱ་ནཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི. ན ཧི པ་དེ་ས་ཉཱ་ཎ་ཝཱ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ ས་བྦཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི. པ་སྶཾ པ་སྶ་ཏཱིཏི དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ་དྷ་མྨ་ཙ་ཀྑུ་བུ་དྡྷ་ཙ་ཀྑུ་ས་མ་ནྟ་ཙ་ཀྑུ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི ཙ་ཀྑཱུ་ཧི པ་སྶི་ཏ་བྦཾ པ་སྶ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཛཱ་ནཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ཡ་ཐཱ ཨ་ཉྙེ ས་ཝི་པ་ལླཱ་སཱ ཀཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཉྙཱ་ཝཱ་དི་ནོ ཛཱ་ན་ནྟཱ་པི ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཛཱ་ན་ནྟི, ན ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝཱ, བྷ་ག་ཝཱ པ་ན པ་ཧཱི་ན་ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཏྟཱ ཛཱ་ན་ནྟོ ཛཱ་ནཱ་ཏི་ཡེ་ཝ, དི་ཊྛི་ད་སྶ་ན་སྶ ཙ ཨ་བྷཱ་ཝཱ པ་སྶ་ནྟོ པ་སྶ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཙ་ཀྑུ་བྷཱུ་ཏོཏི པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ་མ་ཡ་ཏྟཱ ས་ཏྟེ་སུ ཙ ཏ་དུ་པྤཱ་ད་ན་ཏོ ལོ་ཀ་སྶ ཙ་ཀྑུ་བྷཱུ་ཏོ. ཉཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏོཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཙ ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. དྷ་མྨཱ བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡཱ. བྲ་ཧྨཱ མ་གྒོ, ཏེ་ཧི ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ ལོ་ཀ་སྶ ཙ ཏ་དུ་པྤཱ་ད་ན་ཏོ ཏ་བྦྷཱུ་ཏོ. ཝ་ཏྟཱཏི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨེ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཝ་ཏྟཱ. པ་ཝ་ཏྟཱཏི ཙི་རཾ ས་ཙྩ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི པ་ཝ་ཏྟཱ. ཨ་ཏྠ་སྶ ནི་ནྣེ་ཏཱཏི ཨ་ཏྠཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏཱ, པ་ར་མ་ཏྠཾ ཝཱ ནི་བྦཱ་ནཾ པཱ་པ་ཡི་ཏཱ. ཨ་མ་ཏ་སྶ དཱ་ཏཱཏི ཨ་མ་ཏ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཾ ས་ཏྟེ་སུ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟོ ཨ་མ་ཏཾ ད་དཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་མ་ཏ་སྶ དཱ་ཏཱ. བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཏ་དཱ་ཡ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་སྶཱ་མཱི. སུ་ཝ་ཎྞཱ་ལི་ངྒནྟི སུ་ཝ་ཎྞ་མ་ཡཾ ཨཱ་ལི་ངྒཾ ཁུ་དྡ་ཀ་མུ་དི་ངྒཾ. སུ་པུ་པྥི་ཏ་ས་ཏ་པ་ཏྟ་པ་དུ་མ་མི་ཝ ས་སྶི་རི་ཀཾ ས་སོ་བྷཾ སུ་པུ་པྥི་ཏ་ས་ཏ་པ་ཏྟ་ས་སྶི་རི་ཀཾ.

ཨ་ནུ་མོ་དི་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ…པེ… བུ་དྡྷ་བྷཱ་སི་ཏཾ ནཱ་མ ཛཱ་ཏནྟི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཱ བུ་དྡྷ་བྷཱ་སི་ཏ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་ཏི ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠུ་སྶ བུ་དྡྷ་བྷཱ་སི་ཏ་བྷཱ་ཝོ ན སི་ཡཱ ཨ་ན་ནུ་མོ་དི་ཏ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ – ‘‘མ་ཧཱ་ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ནོ ཨེ་ཝཾ ཝི་བྷ་ཛི་སྶ་ཏཱི’’ཏི དི་སྭཱ བྷ་ག་ཝཱ མཱ་ཏི་ཀཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཝི་ཊྛོ, ཏ་ཐེ་ཝ ཙ ཐེ་རོ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དི་ནྣ་ན་ཡེ་ན ཋ་པི་ཏ་མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཝི་བྷ་ཛཱི་ཏི བུ་དྡྷ་བྷཱ་སི་ཏཾ ནཱ་མ ཛཱ་ཏཾ, ཏཾ པ་ན ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཱ་ཡ པཱ་ཀ་ཊཾ ཛཱ་ཏ་ནྟི ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨེ་ཝཾ ས་ཏྠཱ་རཱ…པེ… ནཱ་མ ཛཱ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི.

ཨི་དཱ་ནི པཱ་ལི༹་ཡཱ ས་ནྣི་ཝེ་སཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཎཱི་པ་ཀ་ར་ཎེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀུ་ས་ལ་ཏོ ཨ་ཊྛཱཏི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀུ་ས་ལེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཁ་ནྡྷེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཨ་ཊྛ ཙི་ཏྟཱ་ནི ཨུ་དྡྷ་ར་ཏི. པ་ཋ་མཱ ཝི་བྷ་ཏྟཱི་ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. ཨེ་ཀཱུ་ན་ན་ཝུ་ཏི ཙི་ཏྟཱ་ནཱིཏི ཡ་ཏྠ ཨེ་ཏཱ་ནི ཙི་ཏྟཱ་ནི ཝི་བྷ་ཏྟཱ་ནི, ཏེ པཱ་ལི༹་པྤ་དེ་སཱ ‘‘ཨེ་ཀཱུ་ན་ན་ཝུ་ཏི ཙི་ཏྟཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཏེ་ས་ཉྩ ས་མུ་དཱ་ཡོ ཙི་ཏྟ་ཝི་བྷ་ཏྟི, ཏ་སྨཱ ཨུ་པ་པ་ནྣ་མེ་ཏཾ ‘‘ཨེ་ཀཱུ་ན་ན་ཝུ་ཏི ཙི་ཏྟཱ་ནི ཙི་ཏྟ་ཝི་བྷ་ཏྟཱི’’ཏི. མཱ་ཏི་ཀ་ཉྩ ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀེ་ཀཾ པ་དཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཡ་སྨཱ ཙི་ཏྟཱ་ནི ཝི་བྷ་ཏྟཱ་ནི, ཏ་སྨཱ མཱ་ཏི་ཀཱ་པི ཙི་ཏྟ་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཨ་ནྟོ་ག་དྷཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ཀ་ཎྜཾ མཱ་ཏི་ཀཱ་པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་སེ་ན དུ་ཝི་དྷ་ནྟི ཨི་ད་མྤི ཝ་ཙ་ནཾ ཡུ་ཛྫ་ཏི.

མཱུ་ལ་ཏོཏི ‘‘ཏཱི་ཎི ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༩༨༥) ཀུ་ས་ལཱ་དཱི་ནཾ མཱུ་ལ་ཝ་སེ་ན ས་ངྑི་པི་ཏྭཱ ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཁ་ནྡྷ་ཏོ. ‘‘ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ དྭཱ་ར་ཏོ. ‘‘སུ་ཁ་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༩༨༨) བྷཱུ་མི་ཏོ. ཨ་ཏྠོཏི ཧེ་ཏུ་ཕ་ལཾ. དྷ་མྨོཏི ཧེ་ཏུ. ‘‘ཏཱི་ཎི ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ་ནི ཏཱི་ཎི ཨ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༩༨༥-༩༨༦) ཧེ་ཏུ་ཝ་སེ་ན ས་ངྒ་ཧོ དྷ་མྨ་ཏོ ནི་ཀྑེ་པོ. ‘‘ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟོ, ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ ཏ་དེ་ཀ་ཊྛཱ ཙ ཀི་ལེ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༩༨༥-༩༨༦) ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་ཝ་སེ་ན ས་ངྒ་ཧོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ནི་ཀྑེ་པོ. ཨ་ཐ ཝཱ དྷ་མྨོཏི བྷཱ་སི་ཏོ. ཨ་ཏྠོཏི བྷཱ་སི་ཏ་ཏྠོ. ‘‘ཏ་ཡོ ཀུ་ས་ལ་ཧེ་ཏཱུ’’ཏི (དྷ. ས. ༡༠༥༩) དྷ་མྨོ. ‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མེ ཏ་ཡོ ཀུ་ས་ལ་ཧེ་ཏཱུ ཨ་ལོ་བྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི (དྷ. ས. ༡༠༦༠) ཨ་ཏྠོ, སོ ཙ དྷ་མྨོ. ‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མོ ཨ་ལོ་བྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི (དྷ. ས. ༡༠༦༡) ཨ་ཏྠོཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྠ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན ནི་ཀྑེ་པོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ནཱ་མ་ཏོཏི ‘‘ཏཱི་ཎི ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ལོ་བྷོ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ་མ་ཝ་སེ་ན. ལི་ངྒ་ཏོཏི ཨུ་དྡི་ཊྛ་སྶ ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝ དྷ་མྨ་སྶ ‘‘ཨ་ལོ་བྷོ ཨ་ལུ་བྦྷ་ནཱ ཨ་ལུ་བྦྷི་ཏ་ཏྟ’’ནྟི (དྷ. ས. ༡༠༦༡) པུ་རི་སཱ་དི་ལི་ངྒ་ཝ་སེ་ན ནི་ཀྑེ་པོ.

ག་ཎ་ན་ཙཱ་རནྟི ག་ཎ་ན་པྤ་ཝ་ཏྟིཾ. ས་མཱ་ནེ་ནྟཱིཏི ས་མཱ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟི པཱུ་རེ་ནྟི, ཏ་ཐཱ ས་མཱ་ནེ་ཏ་བྦནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི. ‘‘ཝི་ཛྫཱ་བྷཱ་གི་ནོ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་བྷཱ་གི་ནོ’’ཏི (དྷ. ས. དུ་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ ༡༠༡) ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཏྠ ཝི་ཉྙཱ་ཏེ་སུ ཨཱ་བྷི་དྷ་མྨི་ཀ་ཏྠེ་རཱ སུ་ཏྟ་ནྟཾ སུ་ཎ་ནྟཱ ཙི་ནྟེ་ནྟཱ ཙ སུ་ཏྟ་ནྟེ་སུ ‘‘ཝི་ཛྫཱ་བྷཱ་གི་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ག་ཏེ་སུ ཨ་ཏྠ་སྶ ཝི་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ ན ཀི་ལ་མ་ནྟཱི་ཏི ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨཱ་བྷི་དྷ་མྨི་ཀ་ཏྠེ་རཱ་ནཾ…པེ… ཨ་ཀི་ལ་མ་ཏྠཾ ཋ་པི་ཏཱ’’ཏི.

ཨ་ན་མ་ཏ་གྒོཏི ཨ་ཉྙཱ་ཏ་གྒོ. ཁ་ནྡྷ་ནྟ་རནྟི ཁ་ནྡྷ་ནཱ་ན་ཏྟཾ, ཁ་ནྡྷ་མེ་ཝ ཝཱ. ག་ཧེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏྟཱ ས་ཎྷཾ, སུ་ཁུ་མཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏོ སུ་ཁུ་མ་ཉྩ དྷ་མྨཾ ས་ཎྷ་སུ་ཁུ་མ་དྷ་མྨཾ. བ་ལ་ཝ་ཏཱ ཉཱ་ཎ་ཝེ་གེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ བ་ལ་ཝ་ཏོ ཉཱ་ཎ་ཝེ་ག་སྶ ནི་མི་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ བ་ལ་ཝཾ. ག་མྦྷཱི་ར་མེ་ཝ ག་མྦྷཱི་ར་ག་ཏཾ, ག་མྦྷཱི་རཱ་ནི ཝཱ ག་ཏཱ་ནི ག་མ་ནཱ་ནི ཨེ་ཏ་སྶ ས་ནྟཱི་ཏི ག་མྦྷཱི་ར་ག་ཏཾ. ཡ་ཐཱ་ནུ་པུ་བྦནྟི ཡ་ཐཱ་ནུ་པུ་བྦེ་ན. ནི་ཁི་ལེ་ནཱཏི ནི་ར་ཝ་སེ་སེ་ན དེ་སི་ཏཾ, པ་ཉྩ་ཁི་ལ་ར་ཧི་ཏེ་ན ཝཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དེ་སི་ཏཾ. རཱུ་པ་ག་ཏཾ་ཝཱཏི ཧ་ཏྠ་ག་ཏཾ རཱུ་པཾ ཝི་ཡ ཙ་ཀྑུ་ནཱ. ‘‘པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཉཱ་ཎེ་ན ས་མ་ནྟ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཡོ པ་སྶ་ཏི, སོ ཨ་ཏྠེ་ཝ, ནོ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཐེ་རོ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི.

ཁུ་དྡ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་ཝི་བྷ་ངྒེ ཨཱ་ག་ཏེ་སུ ཨེ་ཀཱ་དྷི་ཀེ་སུ ཨ་ཊྛ་སུ ཀི་ལེ་ས་ས་ཏེ་སུ ཨ་ཊྛ་ས་ཏ་ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཙ་རི་ཏཱ་ནི ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ སེ་སཱ དྭཱ་ས་ཊྛི དི་ཊྛི་ཡོ ཙ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནུ་པྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝེ་ན དི་གུ་ཎི་ཏཱ་ནི དི་ཡ་ཌྜྷ་ཀི་ལེ་ས་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ད་སཱ་དྷི་ཀཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ཨ་པྤ་ཀཾ པ་ན ཨཱུ་ན་མ་དྷི་ཀཾ ཝཱ ན ག་ཎ་ནཱུ་པ་གཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘དི་ཡ་ཌྜྷ་ཀི་ལེ་ས་ས་ཧ་སྶ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝཱ་མ་ས་ནཱ ཨ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཁེ་པ་ནེ ད་ཊྛ་བྦཾ.

མེ་ཙ་ཀ་པ་ཊཱཏི ནཱི་ལ་ནི་བྷཱ པ་ཊཱ. ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ ཝ་ཎྞ་དྷཱ་ཏཱུཏི ཙི་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཡ་ཨུ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ ཝ་ཎྞ་དྷཱ་ཏཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཀ་སྨཱ? ན ཧི ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ རཱུ་པཾ བ་ཧི ནི་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི, ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་རཱུ་པ་པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ པ་ན ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ ཝ་ཎྞ་དྷཱ་ཏཱུཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཙྩ་ཡ་ཨུ་ཏུ་ས་དྡཱ་ནཾ ལོ་པཾ ཀ་ཏྭཱ སོ་ཡེ་ཝ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟོ ཨ་ཏྠོ སུ་ཝ་ཎྞ་ཏཱ སུ་སྶ་ར་ཏཱ ཝི་ཡ. ཨེ་ཏྠ ཧི ‘‘སུ་སྶ་ར་ཏཱ’’ཏི ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀཱ་དྷི་ཀཱ་རེ ཨཱ་ག་ཏཾ, ན ཙ ས་དྡོ ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀོ ཨ་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀ་རཱུ་པ་ཨོ་ཊྛ་ཏཱ་ལུ་ཨཱ་དི་ནི་སྶ་ཡ་ཏྟཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི, ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠཱ་པི ཙི་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཡ་ཨུ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ ཝ་ཎྞ་དྷཱ་ཏཱུ’’ཏི ཝ་ད་ཏི.

ཀཱ་ཡ་ས་ཀྑིནྟི པ་ཙྩ་ཀྑཾ. ད་ནྟཱ་ཝ་ར་ཎནྟི ཨོ་ཊྛ་དྭ་ཡཾ. མུ་ཁཱ་དཱ་ནནྟི མུ་ཁ་ཝི་ཝ་རཾ. སི་ལི་ཊྛནྟི སཾ་ག་ཏཾ སུ་ས་ཎྛི་ཏཾ. ས་རེ ནི་མི་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱཏི ‘‘དྷ་མྨོ ཨེ་སོ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི དྷ་མྨ་སྶ་ར་ཝ་སེ་ན ནི་མི་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ, ན ཀི་ལེ་སཱ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་ཝ་སེ་ན. ཨེ་ཀ་པྤ་ཧཱ་རེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཧཱ་རོཏི དི་ཝ་ས་སྶ ཏ་ཏི་ཡོ བྷཱ་གོ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེཏི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་མ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཝཱ་ཙ་ནཱ་མ་གྒ་སྶ ཐེ་ར་པྤ་བྷ་ཝ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏེ་ན པུ་རི་མ་ཝ་ཙ་ན་ཉྩ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ནྟོ ཙོ་དེ་ཏི.

ཏེ་ནེ་ཏ་མེ་ཏ་སྶཱཏི ཝི་ན་ཡ་སྶ. ཨ་ཏྟ་ཏྠ་པ་ར་ཏྠཱ་དི་བྷེ་དེཏི ཡོ ཏཾ སུ་ཏྟཾ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏི སུ་ཎཱ་ཏི ཝཱ་ཙེ་ཏི ཙི་ནྟེ་ཏི དེ་སེ་ཏི, སུ་ཏྟེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏོ སཱི་ལཱ་དི་ཨ་ཏྠོ ཏ་སྶ་པི ཧོ་ཏི, ཏེ་ན པ་ར་སྶ སཱ་དྷེ་ཏ་བྦ་ཏོ པ་ར་སྶ་པི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཏཾ སུ་ཏྟཾ སཱུ་ཙེ་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ཏ་ཐཱ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་ཏྠེ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཏྠེ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་བྷེ་དེ ཨ་ཏྠེ ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་ཏྠས་དྡོ ཙཱ་ཡཾ ཧི་ཏ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ, ན བྷཱ་སི་ཏ་ཏྠ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཡ་དི སི་ཡཱ, སུ་ཏྟཾ ཨ་ཏྟ་ནོ་པི བྷཱ་སི་ཏ་ཏྠཾ སཱུ་ཙེ་ཏི པ་ར་སུ་ཏྟ་སྶ་པཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ སི་ཡཱ, སུ་ཏྟེ་ན ཙ ཡོ ཨ་ཏྠོ པ་ཀཱ་སི་ཏོ, སོ ཏ་སྶེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ན ཏེ་ན པ་ར་ཏྠོ སཱུ་ཙི་ཏོ ཧོ་ཏི, ཏེ་ན ཙ སཱུ་ཙེ་ཏ་བྦ་སྶ པ་ར་ཏྠ་སྶ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ ཨ་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎཾ ན ཀ་ཏྟ་བྦཾ, ཨ་ཏྟ་ཏྠ་པ་ར་ཏྠ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ བྷཱ་སི་ཏ་ཏྠ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ ཨཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩ ན ཀ་ཏྟ་བྦཾ, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ སུ་ཏྟེ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ སུ་ཏྟཱ་དྷཱ་ར་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྟ་ཏྠ་པ་ར་ཏྠཱ ཝུ་ཏྟཱ.

ཨ་ཐ ཝཱ སུ་ཏྟཾ ཨ་ན་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཡེ ཨ་ཏྟ་ཏྠཱ་ད་ཡོ་པི ཨ་ཏྠ་པྤ་བྷེ་དཱ ཝུ་ཏྟཱ ནི་དྡེ་སེ (མ་ཧཱ་ནི. ༦༩; ཙཱུ་ལ༹་ནི. མོ་གྷ་རཱ་ཛ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༨༥) ‘‘ཨ་ཏྟ་ཏྠོ པ་ར་ཏྠོ ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠོ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀོ ཨ་ཏྠོ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀོ ཨ་ཏྠོ ཨུ་ཏྟཱ་ནོ ཨ་ཏྠོ ག་མྦྷཱི་རོ ཨ་ཏྠོ གུ་ལ༹ྷོ ཨ་ཏྠོ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣོ ཨ་ཏྠོ ནེ་ཡྻོ ཨ་ཏྠོ ནཱི་ཏོ ཨ་ཏྠོ ཨ་ན་ཝ་ཛྫོ ཨ་ཏྠོ ནི་ཀྐི་ལེ་སོ ཨ་ཏྠོ ཝོ་དཱ་ནོ ཨ་ཏྠོ པ་ར་མ་ཏྠོ ཨ་ཏྠོ’’ཏི, ཏེ སུ་ཏྟཾ སཱུ་ཙེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནཱ ཙ ཨ་པྤི་ཙྪོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཏྟ་ཏྠཾ, ‘‘ཨ་པྤི་ཙྪ་ཀ་ཐ་ཉྩ པ་རེ་སཾ ཀ་ཏྟཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི པ་ར་ཏྠཾ སཱུ་ཙེ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནཱ ཙ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་སུ་ཏྟཱ་ནི (ཨ. ནི. ༤.༩༩) ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ་ནི. ཝི་ན་ཡཱ་བྷི་དྷ་མྨེ་ཧི ཙ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ སུ་ཏྟ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཝ་ཏྟ་བྦོ, ཏ་སྨཱ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་ས་པྤ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་པ་ར་ཧི་ཏཱ་དཱི་ནི སཱ་ཏི་ས་ཡཾ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ན ཨཱ་ཎཱ་དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝ་ཝ་ས་པྤ་ཝ་ཏྟཱ་ཡཱ་ཏི ཨི་ད་མེ་ཝ ‘‘ཨ་ཏྠཱ་ནཾ སཱུ་ཙ་ན་ཏོ སུ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.

སུ་ཏྟེ ཙ ཨཱ་ཎཱ་དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ན ཝི་ན་ཡཱ་བྷི་དྷ་མྨེ་སུ ཝི་ཡ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ཨཱ་ཎཱ་དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝེ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཧི་ཏ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀཱ སུ་ཏྟ་ནྟ་དེ་ས་ནཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘སུ་ཝུ་ཏྟཱ ཙེ་ཏྠ ཨ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ས་ཝ་ཏཱིཏི ཕ་ལ་ཏི. ‘‘སུ་ཏྟཱ་ཎཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏུཾ ‘‘སུ་ཊྛུ ཙ ནེ ཏཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏྟ་ཏྠ་པ་ར་ཏྠཱ་དི་ཝི་དྷཱ་ནེ་སུ ཙ སུ་ཏྟ་སྶ པ་མཱ་ཎ་བྷཱ་ཝོ ཏེ་ས་ཉྩ ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྟཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ, ཏ་ད་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནེ པ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ སུ་ཏྟ་སྶ ཨི་ཏ་རེ་ཧི ཝི་སེ་ས་ན་ཉྩ. ཨེ་ཏནྟི ‘‘ཨ་ཏྠཱ་ནཾ སཱུ་ཙ་ན་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨེ་ཏ་སྶཱཏི སུ་ཏྟ་སྶ.

ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་བྷི-ས་དྡོ ཀ་མ་ན་སྶ ཝུ་དྡྷི་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཏྟཾ དཱི་པེ་ཏི. ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟེ་ནཱཏི ཙ ཨེ་ཏྠ ཀ་ནྟི་ཡཱ ཨ་དྷི་ཀ་ཏྟཾ ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝ་ནྟི ཡུ་ཏྟཾ ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་སེ་ས་ཀ་ཏྟཱ ཨུ་པ་ས་གྒ་སྶ. ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཏཱ, ཨ་བྷི་རཱ་ཛཱ, ཨ་བྷི་ཝི་ན་ཡེཏི ཨེ་ཏྠ ལ་ཀྑ་ཎ་པཱུ་ཛི་ཏ་པ་རི་ཙྪི་ནྣེ་སུ ར་ཏྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་བྷི-ས་དྡོ ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཐ་མེ་ཏཾ ཡུ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི? ལ་ཀྑ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ་པཱུ་ཛ་ན་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཀི་རི་ཡཱ་དཱི་པ་ན་ཏོ ཏཱ་ཧི ཙ ཀི་རི་ཡཱ་ཧི ར་ཏྟི་རཱ་ཛ་ཝི་ན་ཡཱ་ནཾ ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ. བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཕ་ར་ཎ་ཝུ་དྡྷཱི་ཧི ཝུ་དྡྷི་མ་ནྟོ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཀ་མྨ་དྭཱ་ར་པ་ཊི་པ་དཱ་དཱི་ཧི. ཨ་ཝི་སི་ཊྛནྟི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཝི་སི་ཊྛེ་སུ ཝི་ན་ཡ་སུ་ཏྟ་ནྟཱ་བྷི་དྷ་མྨེ་སུ ཨ་ཝི་སི་ཊྛཾ ས་མཱ་ནཾ པི་ཊ་ཀ་ས་དྡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ནེ་ཝཱཏི ‘‘ཨེ་ཝཾ དུ་ཝི་དྷ་ཏྠེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན.

ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ནཾ དེ་ས་ཀཱ་ཡ་ཏྟེ་ན ཨཱ་ཎཱ་དི་ཝི་དྷི་ནཱ ཨ་ཏི་ས་ཛྫ་ནཾ པ་བོ་དྷ་ནཾ དེ་ས་ནཱ. སཱ་སི་ཏ་བྦ་པུ་གྒ་ལ་ག་ཏེ་ན ཡ་ཐཱ་པ་རཱ་དྷཱ་དི་ནཱ སཱ་སི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནཾ ཝི་ན་ཡ་ནཾ སཱ་ས་ནཾ. ཀ་ཐེ་ཏ་བྦ་སྶ སཾ་ཝ་རཱ་སཾ་ཝ་རཱ་དི་ནོ ཨ་ཏྠ་སྶ ཀ་ཐ་ནཾ ཝ་ཙ་ན་པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཀ་ར་ཎཾ ཀ་ཐཱ. བྷེ་ད-ས་དྡོ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ ‘‘དེ་ས་ནཱ་བྷེ་དཾ སཱ་ས་ན་བྷེ་དཾ ཀ་ཐཱ་བྷེ་ད་ཉྩ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ པ་རི་དཱི་པ་ཡེ’’ཏི. བྷེ་དནྟི ནཱ་ན་ཏྟཾ, ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སི་ཀྑཱ ཙ པ་ཧཱ་ནཱ་ནི ཙ ག་མྦྷཱི་ར་བྷཱ་ཝོ ཙ སི་ཀྑཱ་པ་ཧཱ་ན་ག་མྦྷཱི་ར་བྷཱ་ཝཾ, ཏ་ཉྩ པ་རི་དཱི་པ་ཡེ. ཡནྟི པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཨཱ་དིཾ. ཡ་ཐཱཏི ཨུ་པཱ་ར་མྦྷཱ་དི་ཧེ་ཏུ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎ་ནཱ་དི་པྤ་ཀཱ་རེ་ཧི.

ཏཱི་སུ་པི ཙེ་ཏེ་སུ ཨེ་ཏེ དྷ་མྨ་ཏྠ་དེ་ས་ནཱ་པ་ཊི་ཝེ་དྷཱཏི ཨེ་ཏྠ ཏ་ནྟི་ཨ་ཏྠོ ཏ་ནྟི་དེ་ས་ནཱ ཏ་ནྟི་ཨ་ཏྠ་པ་ཊི་ཝེ་དྷོ ཙ ཏ་ནྟི་ཝི་ས་ཡཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཏྠ་དེ་ས་ནཱ་པ་ཊི་ཝེ་དྷཱ་དྷཱ་ར་བྷཱ་ཝོ ཡུ་ཏྟོ, པི་ཊ་ཀཱ་ནི པ་ན ཏ་ནྟི་ཡོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི དྷ་མྨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱ་ཝོ ཀ་ཐཾ ཡུ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི? ཏ་ནྟི་ས་མུ་དཱ་ཡ་སྶ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཏ་ནྟི་ཡཱ ཨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ, དྷ་མྨཱ་དཱི་ན་ཉྩ དུ་ཀྑོ་གཱ་ཧ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏེ་ཧི ཝི་ན་ཡཱ་ད་ཡོ ག་མྦྷཱི་རཱ་ཏི ཝི་ན་ཡཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ ག་མྦྷཱི་ར་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ, ཏ་སྨཱ ‘‘དྷ་མྨཱ་ད་ཡོ ཨེ་ཝ དུ་ཀྑོ་གཱ་ཧ་ཏྟཱ ག་མྦྷཱི་རཱ, ན ཝི་ན་ཡཱ་ད་ཡོ’’ཏི ན ཙོ་དེ་ཏ་བྦ་མེ་ཏཾ. ཏ་ཏྠ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སྶ དུ་ཀྐ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་ཏྠཱ་ནཾ, དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎ་སྶ དུ་ཀྐ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཙ དུ་ཀྑོ་གཱ་ཧ་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སྶ པ་ན ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏྟཱ ཏ་བྦི་ས་ཡ་ཉཱ་ཎུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ དུ་ཀྐ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ དུ་ཀྑོ་གཱ་ཧ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ཧེ་ཏུ་མྷི ཉཱ་ཎཾ དྷ་མྨ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ཝ་ཙ་ན་ཏྠེ་ན དྷ་མྨ་སྶ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ ཀ་ཐཾ ཉཱ་ཏ་བྦོ་ཏི? ‘‘དྷ་མྨ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ས་མཱ་ས་པ་ད་སྶ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་པ་ད་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟེ་ན ‘‘ཧེ་ཏུ་མྷི ཉཱ་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ‘‘དྷ་མྨེ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཧི ‘‘དྷ་མྨེ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟེ་ན ‘‘ཧེ་ཏུ་མྷཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཙ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟེ་ན ‘‘ཉཱ་ཎ’’ནྟི, ཏ་སྨཱ ཧེ་ཏུ་དྷ་མྨ་ས་དྡཱ ཨེ་ཀ་ཏྠཱ ཉཱ་ཎ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ས་དྡཱ ཙཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟེ་ན སཱ་དྷི་ཏོ དྷ་མྨ་སྶ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ. ཨ་ཏྠ་སྶ ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་བྷཱ་ཝོ ཙ ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ད་ཊྛ་བྦོ. ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨནྟི ཨེ་ཏྠ དྷ་མྨ-ས་དྡོ ཧེ་ཏུཾ ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་ཉྩ ས་བྦཾ ག་ཎྷཱ་ཏི. ས་བྷཱ་ཝ་ཝཱ་ཙ་ཀོ ཧེ་ས, ན པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཝཱ་ཙ་ཀོ, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨནྟི ཡོ ཡོ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་ངྑཱ་རཱ་དི་དྷ་མྨོ, ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨི་ནྟི ཨ་ཏྠོ. དྷ་མྨཱ་བྷི་ལཱ་པོཏི ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་ཀོ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཱ་བྷི་ལཱ་པོ. ཨེ་ཏེ་ན ‘‘ཏ་ཏྲ དྷ་མྨ་ནི་རུ་ཏྟཱ་བྷི་ལཱ་པེ ཉཱ་ཎཾ ནི་རུ་ཏྟི་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ’’ཏི (ཝི་བྷ. ༧༡༨-༧༢༠) ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨ་ནི་རུ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ནུ་ལོ་མཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཀ་ཐ་ནནྟི ཨེ་ཏེ་ན ཏ་སྶཱ དྷ་མྨ་ནི་རུ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷི་ལཱ་པཾ ཀ་ཐ་ནཾ ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ན་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོཏི ཨེ་ཏེ་ན ‘‘དེ་ས་ནཱ་ཏི པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི ཨེ་ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ དྷ་མྨ་ནི་རུ་ཏྟཱ་བྷི་ལཱ་པཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཏ་བྦི་ནི་མུ་ཏྟཾ པ་ཉྙ་ཏྟིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

སོ ཙ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རོཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡཾ ཡེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་བྷི་ས་མེ་ཏི, ཡ་ཉྩ ཨ་བྷི་ས་མེ་ཏི, ཡོ ཙ ཏ་སྶ ས་བྷཱ་ཝོ, ཏེ་ཧི པཱ་ཀ་ཊཾ ཀཱ་ཏུཾ ‘‘ཝི་ས་ཡ་ཏོ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏོ ཙ ཨ་ཏྠཱ་དི་ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ དྷ་མྨཱ་དཱི་སུ ཨ་ཝ་བོ་དྷོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཧི ཝི་ས་ཡ་ཏོ ཨ་ཏྠཱ་དི་ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ དྷ་མྨཱ་དཱི་སུ ཨ་ཝ་བོ་དྷོ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་དྷ་མྨ་ས་ངྑཱ་རཱ་དི་ཨ་ཏྠ་ཏ་དུ་བྷ་ཡ་པ་ཉྙཱ་པ་ནཱ་ར་མྨ་ཎོ ལོ་ཀི་ཡོ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡོ. ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏོ ཨ་ཏྠཱ་དི་ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ དྷ་མྨཱ་དཱི་སུ ཨ་ཝ་བོ་དྷོ ནི་བྦཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎོ མ་གྒ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨ་ཏྠ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི་སུ ས་མྨོ་ཧ་ཝི་དྡྷཾ་ས་ནོ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རོ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡོ་ཏི. ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཏོ ཨ་ཉྙ་མྤི པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘‘པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ནཾ པ་ཊི་ཝེ་དྷོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཧི ཝ་ཙ་ན་ཏྠེ་ན ཨ་བྷི་ས་མ་ཡོ, པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི པ་ཊི་ཝེ་དྷོ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཏཾ་ཏཾ་རཱུ་པཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝོ ཙ པ་ཊི་ཝེ་དྷོ་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏི.

ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ཧི དྷ་མྨཱ་དཱི་ཧི པི་ཊ་ཀཱ་ནཾ ག་མྦྷཱི་ར་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་དཱ་ནི ཡ་སྨཱ ཨེ་ཏེ་སུ པི་ཊ་ཀེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཡོ ཙེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏེ་སུ ཏཾ་ཏཾ་པི་ཊ་ཀ་ག་ཏེ་སུ དྷ་མྨཱ་དཱི་སུ ཡོ པ་ཊི་ཝེ་དྷོ ཨེ་ཏེ་སུ ཙ པི་ཊ་ཀེ་སུ ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཡོ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. དུ་ཀྑོ་གཱ་ཧ་ཏཱ ཙ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝི་སེ་སོ ‘‘ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏོ པ་ཊི་ཝེ་དྷོ དུ་བྦི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ དུ་ཀྑོ་གཱ་ཧོ’’ཏི.

ཡནྟི པ་རི་ཡ་ཏྟི་དུ་གྒ་ཧ་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏྠནྟི བྷཱ་སི་ཏ་ཏྠཾ པ་ཡོ་ཛ་ན་ཏྠ་ཉྩ. ན ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑ་ནྟཱིཏི ན ཝི་ཙཱ་རེ་ནྟི. ན ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཁ་མ་ནྟཱིཏི ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་པ་ཉྙཾ ན ཁ་མ་ནྟི, ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏྭཱ པ་ཉྙཱ་ཡ དི་སྭཱ རོ་ཙེ་ཏྭཱ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨི་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཏཱ་ཡ པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ་ད་པྤ་མོ་ཀྑཱ་ནི་སཾ་སཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་རི པ་རེ་ཧི ཨཱ་རོ་པི་ཏ་ཝཱ་ད་སྶ ནི་གྒ་ཧ་སྶ པ་མོ་ཀྑ་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཧུ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎ་ནྟི. ཝཱ་ད་པྤ་མོ་ཀྑོཏི ཝཱ ནི་ནྡཱ་པ་མོ་ཀྑོ. ཡ་སྶ ཙ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཡ་སྶ ཙ སཱི་ལཱ་དི་པ་རི་པཱུ་ར་ཎ་སྶ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ཝི་མོ་ཀྑ་སྶ ཝཱ ཨ་ཏྠཱ་ཡ. དྷ་མྨཾ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎ་ནྟཱིཏི ཉཱ་ཡེ་ན པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎ་ནྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་སྶཱཏི ཨ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ. ནཱ་ནུ་བྷོ་ནྟཱིཏི ན ཝི་ནྡ་ནྟི. ཏེ་སཾ ཏེ དྷ་མྨཱ དུ་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་པཱ་ར་མྦྷ་མཱ་ན་ད་པྤ་མ་ཀྑ་པ་ལཱ་སཱ་དི་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཨ་ཧི་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི. བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རེ ནི་ཡུ་ཏྟོ བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀོ, བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀོ ཝི་ཡཱ་ཏི བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀོ, དྷ་མྨ་ར་ཏ་ནཱ་ནུ་པཱ་ལ་ཀོ. ཨ་ཉྙཾ ཨ་ཏྠཾ ཨ་ན་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀ་སྶེ་ཝ ས་ཏོ པ་རི་ཡ་ཏྟི བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀ་པ་རི་ཡ་ཏྟི.

ཏཱ་སཾ་ཡེ་ཝཱཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ པཱ་པུ་ཎི་ཏ་བྦཱ་ནཾ ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙཱ་ཙ་ཏུ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ནཾ ཝི་ན་ཡེ པ་བྷེ་ད་ཝ་ཙ་ནཱ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཝེ་ར་ཉྫ་ཀ་ཎྜེ ཧི ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ་ཝ ཝི་བྷ་ཏྟཱ་ཏི. དུ་ཏི་ཡེ ཏཱ་སཾ་ཡེ་ཝཱཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཙ་ཏ་སྶོ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཀ་ཏཾ, ན ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ. ཏཱ ཧི ཚ་སུ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་སུ ཨ་ནྟོ་ག་དྷཱ་ཏི སུ་ཏྟེ ཝི་བྷ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི. ཉ་ཏྭཱ ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་མཱ་ན་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏེ་སནྟི ཏེ་སཾ པི་ཊ་ཀཱ་ནཾ. ས་བྦ་མྤཱིཏི ས་བྦ་མྤི བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ.

ཨ་ཏྠཱ་ནུ་ལོ་མ་ནཱ་མ་ཏོ ཨ་ནུ་ལོ་མི་ཀོ. ཨ་ནུ་ལོ་མི་ཀ་ཏྟཾ་ཡེ་ཝ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཀ་སྨཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཀ་ནི་ཀཱ་ཡ་མྤཱིཏི ཨེ་ཀ་ས་མཱུ་ཧ་མྤི. པོ་ཎི་ཀཱ ཙ ཙི་ཀྑ་ལླི་ཀཱ ཙ ཁ་ཏྟི་ཡཱ, ཏེ་སཾ ནི་ཝཱ་སོ པོ་ཎི་ཀ་ནི་ཀཱ་ཡོ ཙི་ཀྑ་ལླི་ཀ་ནི་ཀཱ་ཡོ ཙ. ཨེ་ཝཾ དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷ་ཏོ ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཱི་ཏི བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ན་པི་ཊ་ཀཱ་དཱི་ནི ནི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ནེ་ཀ་ཙྪ་རི་ཡ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏཱ་ཡ ས་ངྒཱི་ཏི་ཡཱ པ་ཋ་མ་བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཱ་དི་ཀོ ས་བྦོ ཝུ་ཏྟ་པྤ་བྷེ་དོ ཨ་ཉྙོ་པི ཨུ་དྡཱ་ན་ས་ངྒ་ཧཱ་དི་བྷེ་དོ ས་ངྒཱི་ཏི་ཡཱ ཉཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ ས་བྦ་མྤཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཨ་ཡཾ ཨ་བྷི་དྷ་མྨོ པི་ཊ་ཀ་ཏོ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་པི་ཊ་ཀནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པི་ཊ་ཀཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ནེ་ཝ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ན་བྷཱ་ཝོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཙ ཨཱ་དི་ཏོ ཨཱ་བྷི་དྷ་མྨི་ཀ་བྷཱ་ཝོ ད་སྶི་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཨེ་ཏྠ སི་ཡཱ ‘‘ཡ་དི ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་བྷཱ་སི་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་སྶ སི་དྡྷོ སི་ཡཱ, མ་ཛ྄ཛྷི་མ་བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ན་བྷཱ་ཝོ ཙ སི་དྡྷོ བྷ་ཝེ་ཡྻ, སོ ཨེ་ཝ ཙ ན སི་དྡྷོ’’ཏི ཏ་སྶ ཝི་ན་ཡཱ་དཱི་ཧི བུ་དྡྷ་བྷཱ་སི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ སཱ་དྷེ་ཏུཾ ཝ་ཏྠུཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏཾ དྷཱ་ར་ཡ་ནྟེ་སུ བྷི་ཀྑཱུ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ས་བྦ་སཱ་མ་ཡི་ཀ་པ་རི་སཱ་ཡཱཏི ས་བྦ་ནི་ཀཱ་ཡི་ཀ་པ་རི་སཱ་ཡ པ་ཉྩ་པི ནི་ཀཱ་ཡེ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎ་ནྟི་ཡཱ. ན ཨུ་གྒ་ཧི་ཏནྟི ས་ཀ་ལ་སྶ ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ་སྶ ཨ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨཱ་ཧ. ཝི་ན་ཡ་མ་ཏྟཾ ཨུ་གྒ་ཧི་ཏནྟི ཝི་བྷ་ངྒ་དྭ་ཡ་སྶ ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨཱ་ཧ. ཝི་ན་ཡཾ ཨ་ཝི་ཝ་ཎྞེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ‘‘ཨ་བྷི་དྷ་མྨཾ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎ་སྶཱུ’’ཏི བྷ་ཎ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟིཾ, ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ཨ་ནོ་ཀཱ་ས་ཀ་ཏཾ བྷི་ཀྑུཾ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪ་ནྟི་ཡཱ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ཉྩ ཝ་ད་ནྟེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་སྶ བུ་དྡྷ་བྷཱ་སི་ཏ་བྷཱ་ཝོ དཱི་པི་ཏོ བུ་དྡྷ་བྷཱ་སི་ཏེ་ཧི སུ་ཏྟཱ་དཱི་ཧི་ས་ཧ ཝ་ཙ་ན་ཏོ, བཱ་ཧི་ར་ཀ་བྷཱ་སི་ཏེ་སུ ཙ ཨཱི་དི་ས་སྶ ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ.

ཨི་ཏོ་པི བ་ལ་ཝ་ཏ་རཾ ཨཱ་བྷི་དྷ་མྨི་ཀ་སྶ སཱ་དྷུ་ཀཱ་ར་དཱ་ནེ་ན ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཝི་ཙྪེ་ད་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ. ཀ་མྨ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཀ་མྨཾ ཀ་མྨ་ནྟ་རཾ, ཏཾ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ་དིཾ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན, ཀ་ཎྷ་ཝི་པཱ་ཀཱ་དིཾ སུ་ཀྐ་ཝི་པཱ་ཀཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ཀ་ཐེ་ནྟོ ཨཱ་ལོ་ལེ༹་ཏི.

ཛི་ན་ཙ་ཀྐེཏི ཛི་ན་སཱ་ས་ནེ. ཝི་སཾ་ཝཱ་དེ་ཏཱིཏི ཝི་པྤ་ལ་མྦྷེ་ཏི. བྷེ་ད་ཀ་ར་ཝ་ཏྠཱུ་སུ ཨེ་ཀ་སྨིནྟི ‘‘བྷཱ་སི་ཏཾ ལ་པི་ཏཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན ཨ་བྷཱ་སི་ཏཾ ཨ་ལ་པི་ཏཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ནཱ་ཏི དཱི་པེ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཀ་སྨིཾ ས་ནྡི་སྶ་ཏི. ཨུ་ཏྟ་རི་པི ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྟ་བྦོ…པེ… ན ཨ་ཉྙེ་སཾ ཝི་ས་ཡོ…པེ… ནི་དཱ་ན་ཀི་ཙྩཾ ནཱ་མ ན་ཏྠཱིཏི ཨ་པཱ་ཀ་ཊཱ་ནཾ ཀཱ་ལ་དེ་ས་དེ་ས་ཀ་པ་རི་སཱ་ནཾ པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཏ་དུ་པ་དེ་ས་ས་ཧི་ཏེ་ན ནི་དཱ་ནེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཉྙེ་སཾ ཨ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ དེ་ས་ཀོ པཱ་ཀ་ཊོ, ཨོ་ཀྐ་ནྟི་ཀཱ་ལཱ་དཱི་ནཾ པཱ་ཀ་ཊ་ཏྟཱ ཀཱ་ལོ ཙ, དེ་ཝ་ལོ་ཀེ དེ་སི་ཏ་བྷཱ་ཝ་སྶ པཱ་ཀ་ཊ་ཏྟཱ དེ་ས་པ་རི་སཱ ཙ པཱ་ཀ་ཊཱ་ཏི ཀིཾ ནི་དཱ་ན་ཀི་ཙྩཾ སི་ཡཱ་ཏི.

ཡ་ཏྠ ཁ་ནྡྷཱ་ད་ཡོ ནི་པྤ་དེ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཏྟཱ, སོ ཨ་བྷི་དྷ་མྨོ ནཱ་མ, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ ནི་དཱ་ནེ་ན ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་ནཾ ནི་པྤ་དེ་ས་ཏོ་པི པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ཊྛཱ་ནེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཐེ་རོ ‘‘མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ནི་དཱ་ནོ ཨ་བྷི་དྷ་མྨོ’’ཏི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘སོ ཨེ་ཝཾ པ་ཛཱ་ནཱ་མི ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་པ་ཙྩ་ཡཱ་པི ཝེ་ད་ཡི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (སཾ. ནི. ༥.༡༢) ན་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡཱ་དཱི་ཧི ཝེ་ད་ནཾ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑ་ནྟོ ཁ་ནྡྷཱ་དི་པ་དེ་སཱ་ནཾ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝི་ཧཱ་སི. དྷ་མྨེཏི ཀུ་ས་ལཱ་དི་ཨ་ར་ཎ་ནྟེ.

དྷ་མྨཾ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ནྟོཏི སཱ་ཊྛ་ཀ་ཐཾ པཱ་ལི༹ཾ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ ཨེ་ཏཾ པ་ར་ཝཱ་དཱི་ཙོ་ད་ནཾ པ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ པ་ར་ཝཱ་དཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་མྷཱ་དི་སེ་སུ ནི་དཱ་ནཾ ཛཱ་ན་ནྟེ་སུ པ་ཊི་ས་ར་ཎེ་སུ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་སུ ཨ་པྤ་ཊི་ས་ར་ཎོ ཨ་ར་ཉྙེ ཀ་ནྡ་ནྟོ ཝི་ཡ ནི་དཱ་ན་ས་བྦྷཱ་ཝེ ས་ཀྑི་བྷཱུ་ཏེ་སུ་པི ཨ་མྷེ་སུ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་སུ ཨ་ས་ཀྑི་ཀཾ ཨ་ཌྜཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི, ནི་དཱ་ན་སྶ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་མྤི ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, ན་ནུ ཨེ་ཏཾ ནི་དཱ་ན་ནྟི ཀ་ཐེ་ནྟོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. ཨེ་ཀ་མེ་ཝཱཏི དེ་ས་ནཱ་ནི་དཱ་ན་མེ་ཝ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པེ་ན དེ་སི་ཏ་ཏྟཱ. དྭེ ནི་དཱ་ནཱ་ནཱིཏི ཨ་དྷི་ག་ནྟ་བྦ་དེ་སེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནུ་རཱུ་པེ་ན དེ་སི་ཏ་ཏྟཱ. ཨ་བྷི་དྷ་མྨཱ་དྷི་ག་མ་སྶ མཱུ་ལཾ ཨ་དྷི་ག་མཾ ནི་དེ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་ག་མ་ནི་དཱ་ནཾ. བོ་དྷི་ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ས་དྡྷཱ་ཡཱཏི ཡཱ་ཡ ས་དྡྷཱ་ཡ དཱི་པ་ངྐ་ར་ད་ས་བ་ལ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ བོ་དྷི་ཡཱ ཙི་ཏྟཾ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧ་རི པ་ཎི་དྷཱ་ནཾ ཨ་ཀཱ་སི.

སུ་མེ་དྷ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཙ་ཏུ་རོ ཙ ཨ་ས་ངྑི་ཡེཏི (བུ. ཝཾ. ཨ་ཊྛ. ༢.༡-༢) ཨུ་དྡྷཾ ཨཱ་རོ་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཨ་མ་རཾ ནཱ་མ ན་ག་རཾ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི ཝ་ཙ་ན་སེ་ས་ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ. ད་ས་ཧཱིཏི ཧ་ཏྠི་ཨ་སྶ་ར་ཐ་བྷེ་རཱི་ས་ངྑ་མུ་དི་ངྒ་ཝཱི་ཎཱ་གཱི་ཏ་ས་མྨ་ཏཱ་ལེ༹་ཧི ‘‘ཨ་སྣཱ་ཐ པི་ཝ་ཐ ཁཱ་ད་ཐཱ’’ཏི ད་ས་མེ་ན ས་དྡེ་ན. ཏེ པ་ན ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཧ་ཏྠི་ས་དྡ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཧ་ཏྠི་ས་དྡནྟི ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ ཨུ་པ་ཡོ་གོ ད་ཊྛ་བྦོ. བྷེ་རཱི་ས་ངྑ་ར་ཐཱ་ན་ཉྩ ས་དྡེ་ཧི ཨ་ཝི་ཝི་ཏྟ་ནྟི ཝཱ གྷོ་སི་ཏ་ནྟི ཝཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཧ་ཏྠི་ས་དྡནྟི ཝཱ ཧ་ཏྠི་ས་དྡ་ཝ་ནྟཾ ན་ག་རཾ. ཁཱ་ད་ཐ པི་ཝ་ཐ ཙེ་ཝཱཏི ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཉཱ་ཏ་ཏྠ་ཏྟཱ ཨ་པྤ་ཡུ་ཏྟོ ད་ཊྛ་བྦོ.

ས་བྦ་ངྒ་ས་མྤ་ནྣཾ ཨུ་ཡྻཱ་ན་པོ་ཀྑ་ར་ཎཱི་ཨཱ་དི་ས་མྤ་ནྣ་ཏྟཱ. ལ་ཀྑ་ཎེཏི ཨི་ཏྠི་ལ་ཀྑ་ཎེ པུ་རི་ས་ལ་ཀྑ་ཎེ ཙ. ཨི་ཏི་ཧཱ་སེཏི པོ་རཱ་ཎེ. ས་དྷ་མྨེཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཏེ་ཝི་ཛྫ་དྷ་མྨེ ཙ ཡ་ཉྙ་ཝི་དྷི་ཨཱ་དི་ཀེ ཙ. པཱ་ར་མིནྟི པཱ་ར་ཉཱ་ཎཾ པཱ་རཱ་དྷི་ག་མཾ ག་ཏོ. ཙི་ནྟེ་ས་ཧནྟི ཙི་ནྟེ་སིཾ ཨ་ཧཾ སུ་མེ་དྷ་བྷཱུ་ཏོ་ཏི ས་ཏྠཱ ཝ་ད་ཏི. ཨ་ཏྠི ཧེ་ཧི་ཏཱིཏི སོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ན ཧེ་ཏུ་ཡེཏི ཨ་བྷ་ཝི་ཏུཾ. ཨེ་ཝ་མེ་ཝཱཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ. ན ག་ཝེ་ས་ཏཱིཏི ན ག་ནྟུཾ ཨེ་ས་ཏི ན ཨི་ཙྪ་ཏི ནཱ་ནུ་ག་ཙྪ་ཏི ཝཱ. དྷོ་ཝེཏི དྷོ་ཝ་ནྟེ. སེ་རཱིཏི སཱ་ཡ་ཏྟི་ཀོ. ས་ཡཾ་ཝ་སཱིཏི ས་ཝ་སོ. མ་ཧཱ་ཙོ་ར་ས་མོ ཝི་ཡཱཏི ཀཱ་ཡ་སཱ་རཱ་ག་ཝ་སེ་ན དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་ནེ་ས་ནེ་ཧི ཀུ་ས་ལ་བྷ་ཎྜ་ཙྪེ་ད་ནཱ. ནཱ་ཐཱཏི ནཱ་ཐ་ཝ་ནྟོ. པ་ཉྩ་དོ་ས་ཝི་ཝ་ཛྫི་ཏནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཀེ་སུ་ཙི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ ལི་ཁི་ཏོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ན ཝ་ཀྑཱ་མ.

སཱ་ས་ནེཏི ཨེ་ཏྠ ཏཱ་པ་ས་སཱ་ས་ནཾ ཛྷཱ་ནཱ་བྷི་ཉྙཱ ཙ. ཝ་སཱི་བྷཱུ་ཏ་སྶ ས་ཏོ. མ་ཡི ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏེ དཱི་པ་ངྐ་རོ ཛི་ནོ ཨུ་པྤ་ཛྫི. སོ་དྷེ་ཏི ཛ་ནོ. ཨ་ཉྫ་སཾ ཝ་ཊུ་མཱ་ཡ་ནནྟི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནེ་ཧི མ་གྒ་མེ་ཝ ཝ་ད་ཏི. མཱ ནཾ ཨ་ཀྐ་མི་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏྠ ནནྟི པ་ད་པཱུ་ར་ཎ་མ་ཏྟེ ནི་པཱ་ཏོ. གྷཱ་ཏི་ཡཱ་མ་ཧནྟི ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ-ཨི་ཏི ཙ ཧཾ-ཨི་ཏི ཙ ནི་པཱ་ཏཱ, ཨ་ཧཾ-ཨི་ཏི ཝཱ ཨེ་ཀོ ནི་པཱ་ཏོ སཱ་ནུ་ནཱ་སི་ཀོ ཀ་ཏོ. ཨཱ་ཧུ་ཏཱི་ནནྟི ད་ཀྑི་ཎཱ་ཧུ་ཏཱི་ནཾ. མནྟི མ་མ, མཾ ཝཱ ཨ་བྲྭི.

ཀ་པྤེ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟེ་པི བོ་དྷི་མྷི མཱ་ཏཱ་དི་སཾ་ཀི་ཏྟ་ནེ ས་ངྒ་ཎྷི་ཏུཾ ‘‘བོ་དྷི ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. སུ་ཁེ་ནཱཏི ཨུ་ཏྟ་མེ་ན སུ་ཁེ་ན. ཨ་ས་མོཏི ཏཱ་པ་སེ་ཧི ཨ་ས་མོ. ཨ་བྷི་ཉྙཱ་སུ་ཁ་ཏོ་པི ཝི་སི་ཊྛཾ ཨཱི་དི་སཾ བུ་དྡྷ་ཏྟ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་ཛཾ སུ་ཁཾ ཨ་ལ་བྷིཾ. ཡཱཏི ཡཱ་ནི ནི་མི་ཏྟཱ་ནི. ཨཱ་བྷུ་ཛ་ཏཱིཏི ཨཱ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཨ་བྷི་ར་ཝ་ནྟཱིཏི ས་དྡཾ ཀ་རོ་ནྟི. ཚུ་དྡྷཱཏི ནི་ཀྑ་ནྟཱ. ནུ་དྡྷཾ་ས་ཏཱིཏི ན ཨུ་དྡྷཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཨུ་བྷ་ཡནྟི ཨུ་བྷ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ. དྷུ་ཝ་ས་སྶ་ཏནྟི ཨེ་ཀ་ནྟ་ས་སྶ་ཏཾ, ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་པ་ནྣ་ས་ཏྟཱ་ནནྟི ག་བྦྷི་ནཱི་ནཾ. ཡཱ་ཝ་ཏཱད་ས དི་སཱ, ཏ་ཏྠ. དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱཏི དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏུ་ཡཾ, ས་བྦེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཝི་ཙི་ནཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཡ་སྶ ས་མྤུ་ཎྞོ, ཏཾ ཝ་མ་ཏེ་ཝ ཨུ་ད་ཀཾ ནི་སྶེ་སཾ. ཨེ་ཏེཏི ཨེ་ཀི་སྶཱ་པི དཱ་ན་པཱ་ར་མི་ཏཱ་ཡ ཨ་ནེ་ཀ་པྤ་ཀཱ་ར་ཏཱ་ཡ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ. པ་ཊི་ལ་གྒི་ཏཾ ར་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཙ་ན་སེ་སོ, བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཝཱ ཨུ་པ་ཡོ་གོ. ཙ་ཏཱུ་སུ བྷཱུ་མཱི་སཱུཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཱ་དཱི་སུ སཾ་ཝ་ར་བྷཱུ་མཱི་སུ. ཨ་དྭེ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ན་སོཏི ཀ་དཱ་ཙི ཁ་མ་ནཾ ཀ་དཱ་ཙི ཨ་ཀྑ་མ་ནཾ, ཀ་སྶ་ཙི ཁ་མ་ནཾ ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ཀྑ་མ་ན་ནྟི ཨེ་ཝཾ དྭེ་དྷཱ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ནཱ་པ་ནྣ་མཱ་ན་སོ ཧུ་ཏྭཱ. ས་ཙྩ་སྶ ཝཱི་ཐི ནཱ་མ དི་ཊྛཱ་དི ཙ ཨ་དི་ཊྛཱ་དི ཙ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ་ཝ ཝ་ཏྠུ. ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནནྟི ཀུ་ས་ལ་ས་མཱ་དཱ་ནཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ, ས་མཱ་དི་ནྣེ་སུ ཀུ་ས་ལེ་སུ ཨ་ཙ་ལ་ཏཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ. པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ཨུ་པེ་ཀྑ་ནཾ ནཱ་མ ཝི་ཀཱ་རཱ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཨ་ཉྙ་ཏྲཱཏི ཨ་ཉྙཾ. ས་བྷཱ་ཝ་ར་ས་ལ་ཀྑ་ཎེཏི ཨེ་ཏྠ བྷཱ་ཝོཏི ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཏཱ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཱ, ས་ཧ བྷཱ་ཝེ་ན ས་བྷཱ་ཝོ, ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏོ ཨ་ཏྟ་ནོ བོ་དྷི་པ་རི་པཱ་ཙ་ན་ཀི་ཙྩ་ས་ངྑཱ་ཏོ ར་སོ, ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཝ་ཏྠུ་པ་རི་ཙྩཱ་གཱ་དི་ས་ངྑཱ་ཏཾ ལ་ཀྑ་ཎ་ཉྩ ས་བྷཱ་ཝ་ར་ས་ལ་ཀྑ་ཎཾ, ཏ་ཏོ ས་མྨ་ས་ཏོ. དྷ་མྨ་ཏེ་ཛེ་ནཱཏི ཉཱ་ཎ་ཏེ་ཛེ་ན. ཙ་ལ་ཏཱཏི ཙ་ལ་ཏཱ་ཡ ཀ་མྤ་ན་ཏཱ་ཡ. སེ་སཱིཏི ས་ཡི. མཱ བྷཱ་ཐཱཏི མཱ བྷཱ་ཡི་ཏྠ. ས་བྦཱི་ཏི་ཡོཏི ས་བྦཱ ཨཱི་ཏི་ཡོ ཨུ་པ་དྡ་ཝཱ ཏཾ ཝི་ཝ་ཛྫ་ནྟུ.

སུ་མེ་དྷ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

པ་ཝ་ཙྪ་ཏཱིཏི དེ་ཏི. ཡོ་གེ་ནཱཏི ཨུ་པཱ་ཡེ་ན. ས་མིཾ་སཱུཏི ས་ནྣི་པ་ཏིཾ་སུ. ཨ་པྤ་ཏྟ་མཱ་ན་སཱཏི ཨ་པྤ་ཏྟ་ཨ་ར་ཧ་ཏྟཱ བྷི་ཀྑཱུ ག་ར་ཧི་ཏཱ བྷ་ཝ་ནྟི. རི་ཏྟཱཏི སུ་ཉྙཱ ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏཱ. སཱ་ལ་ཀ་ལྱཱ་ཎཱི ནཱ་མ ཨེ་ཀོ རུ་ཀྑོ. བུ་དྡྷ་ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ཀཱ་ལེ་ཡེ་ཝ ཀི་ར ཨེ་ཀཱ་ཧེ་ནེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི.

ལི་ངྒ་ས་མྤ་ཏྟཱིཏི པུ་རི་ས་ལི་ངྒ་ཏཱ. ཧེ་ཏཱུཏི ཏི་ཧེ་ཏུ་ཀ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཏཱ. གུ་ཎ་ས་མྤ་ཏྟཱིཏི ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ལཱ་བྷི་ཏཱ. ཨ་དྷི་ཀཱ་རོཏི བུ་དྡྷཱ་ནཾ ས་ཀྐཱ་ར་ཀ་ར་ཎཾ. ཚ་ནྡ་ཏཱཏི བུ་དྡྷ་ཏྟ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ ཚ་ནྡ་ས་མཱ་ཡོ་གོ. ས་བྦ་ངྒ་ས་མྤ་ནྣཱཏི ཨ་ཊྛ་ངྒཱ་ནི ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཏྭཱ ཀ་ཏ་པ་ཎི་དྷཱ་ནཱ. པ་ཀྑི་ཀཱཏི པཱི་ཋ་ས་པྤི་ཀཱ. པ་ཎྜ་ཀཱཏི ཨུ་བྷ་ཡ་ལི་ངྒ་ར་ཧི་ཏཱ. བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ ཙ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀཱུ་པ་པ་ཏྟི་པ་ཋ་མ་ཀ་པྤི་ཀེ་སུ ཀཱ་ལེ་སུ ཨུ་བྷ་ཡ་ལི་ངྒ་ར་ཧི་ཏཱ ཧོ་ནྟི, ན པ་ན པ་ཎྜ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ཏི ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ན བྷ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་སུ ཝཱ དོ་སེ་སུ ས་བྦེ་སུ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ན བྷ་ཝ་ནྟི, བོ་དྷི་ས་ཏྟེ་སུ ཝཱ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ཏ་ད་ནྟོ་ག་དྷཱ, པ་རི་ཙྪི་ནྣ་སཾ་སཱ་ར་ཏྟཱ ཝཱ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ ཨུ་བྷ་ཏོ་བྱ་ཉྫ་ན་པ་ཎྜ་ཀཱ ན བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་བྦ་ཏྠ སུ་དྡྷ་གོ་ཙ་རཱ ཡ་སྨཱ, ཏ་སྨཱ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛིཾ ན སེ་ཝ་ནྟི. མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛིནྟི ན་ཏྠི་ཀཱ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་ཀི་རི་ཡ་དི་ཊྛིཾ. བྷ་ཝཱ་བྷ་ཝེཏི ཁུ་དྡ་ཀེ ཙེ་ཝ མ་ཧ་ནྟེ ཙ བྷ་ཝེ. བྷོ་ཛ་པུ་ཏྟེཏི ལུ་དྡ་ཀེ. ལ་ག་ནནྟི ས་ངྒོ. ཨ་ཉྙ་ཐཱཏི ལཱི་ན་ཏཱ. གཱ་མ་ཎྜ་ལཱཏི གཱ་མ་དཱ་ར་ཀཱ. རཱུ་པནྟི ཝི་པྤ་ཀཱ་རཾ. ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝ ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ ཡཱ་ཡ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་སྶ བུ་དྡྷ་བྷཱ་སི་ཏ་ཏཱ་སི་དྡྷཱི་ཏི ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ.

ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༡. ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ཀ་ཎྜཾ

ཏི་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཨི་དཱ་ནི པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ཐཾ ཀཱ་ཏུཾ ‘‘ཨི་དཱ་ནི ཨི་ཏི མེ…པེ… ཀ་ཐ་ནོ་ཀཱ་སོ ས་མྤ་ཏྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱཏི ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨ་པ་ད་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ.

༡. ས་བྦ་པ་དེ་ཧི ལ་དྡྷ་ནཱ་མོཏི ཏཱི་སུ་པི པ་དེ་སུ ཝེ་ད་ནཱ་ས་དྡ་སྶ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཏེ་ན ལ་དྡྷ་ནཱ་མོ ས་བྦ་པ་དེ་ཧི ལ་དྡྷ་ནཱ་མོ ཧོ་ཏི. ན་ནུ སུ་ཁཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ དྷ་མྨཱ་ཏི ཙ་ཏྟཱ་རི པ་དཱ་ནི, ཨེ་ཝཾ སེ་སེ་སུ་པཱི་ཏི དྭཱ་ད་སེ་ཏཱ་ནི པ་དཱ་ནི, ན ཏཱི་ཎཱི་ཏི ཝེ་ད་ནཱ་ས་དྡ་སྶ པ་ད་ཏྟ་ཡཱ་ཝ་ཡ་ཝ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ས་བྦ་པ་དེ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩེ་ཡྻ, ན ཡུ་ཏྟཾ. ‘‘ཝེ་ད་ནཱ་ཡཱ’’ཏི ཧི ཝི་སུཾ པ་དཾ ན ཀ་སྶ་ཙི པ་ད་སྶ ཨ་ཝ་ཡ་ཝོ ཧོ་ཏི, ནཱ་པི སུ་ཁཱ་དི་པ་ད་བྷཱ་ཝཾ བྷ་ཛ་ཏཱི་ཏི ཏེ་ན ལ་དྡྷ་ནཱ་མོ ཀ་ཐཾ ས་བྦ་པ་དེ་ཧི ལ་དྡྷ་ནཱ་མོ སི་ཡཱ་ཏི? ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་པྤ་ཀཱ་ར་ཏྠ་ག་མ་ཀ་སྶ པ་ད་ས་མུ་དཱ་ཡ་སྶ པ་ད་ཏྟཱ. པ་ཛྫ་ཏི ཨ་ཝ་བུ་ཛ྄ཛྷཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཧི པ་དཾ, ‘‘སུ་ཁཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཙ པ་ད་ས་མུ་དཱ་ཡེ་ན ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ ཨ་ཏྠོ ས་མ་ཏྟོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཏ་སྨཱ སོ པ་ད་ས་མུ་དཱ་ཡོ ‘‘པ་ད’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨི་ཏ་རེ་པི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏ་སྨཱ ཏེ་སཾ ཏི་ཎྞཾ ས་མུ་དཱ་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ་ན ལ་དྡྷ་ནཱ་མོ ས་བྦ་པ་དེ་ཧི ལ་དྡྷ་ནཱ་མོ་ཏི ཡུ་ཏྟོ.

ག་ནྠ་ཏོ ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཙཱཏི ཨེ་ཏྠ ཧེ་ཏུ་པ་ད་ས་ཧེ་ཏུ་ཀ་པ་དཱ་དཱི་ཧི ས་མྦ་ནྡྷ་ཏྟཱ ག་ནྠ་ཏོ ཙ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠ་ས་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཏྠཱ་དཱི་ཧི ས་མྦ་ནྡྷ་ཏྟཱ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཙ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ས་མྦ་ནྡྷོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ས་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཧེ་ཏུ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དུ་ཀཱ ཧི ཧེ་ཏུ་དུ་ཀེ ཧེ་ཏཱུ་ཧི ས་མྦ་ནྡྷ་ཏྟཱ ཧེ་ཏུ་དུ་ཀ་ས་མྦ་ནྡྷཱ, ཧེ་ཏུ་ས་ཧེ་ཏུ་ཀ་དུ་ཀོ ཧེ་ཏུ་དུ་ཀ་ས་ཧེ་ཏུ་ཀ་དུ་ཀ་ས་མྦ་ནྡྷོ ཨུ་བྷ་ཡེ་ཀ་པ་ད་ཝ་སེ་ན. ཏ་ཐཱ ཧེ་ཏུ་ཧེ་ཏུ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དུ་ཀོ ཧེ་ཏུ་དུ་ཀ་ཧེ་ཏུ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དུ་ཀ་ས་མྦ་ནྡྷོ, ན་ཧེ་ཏུ་ས་ཧེ་ཏུ་ཀ་དུ་ཀོ ཨེ་ཀ་དྭི་པ་ད་ཝ་སེ་ན ཧེ་ཏུ་དུ་ཀ་ས་ཧེ་ཏུ་ཀ་དུ་ཀ་ས་མྦ་ནྡྷོ་ཏི. ཀ་ཎྞི་ཀཱ ཝི་ཡཱཏི པུ་པྥ་མ་ཡ་ཀ་ཎྞི་ཀཱ ཝི་ཡ. གྷ་ཊཱ ཝི་ཡཱཏི པུ་པྥ་ཧ་ཏྠ་ཀཱ་དཱི་སུ པུ་པྥཱ་དཱི་ནཾ ས་མཱུ་ཧོ ཝི་ཡ. ཀ་ཎྞི་ཀཱ་གྷ་ཊཱ་དཱི་སུ ཧི པུ་པྥཱ་དཱི་ནི ཝ་ཎྚཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ས་མྦ་ནྡྷཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཏ་ཐཱ་ས་མྦ་ནྡྷ་ཏཱ ཨེ་ཏེ་སཾ དུ་ཀཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟཱ. དུ་ཀ་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོཏི ཨ་ཉྙེ་ཧི ཧེ་ཏུ་དུ་ཀཱ་དཱི་ཧི དུ་ཀ་ཝ་སེ་ན ས་མཱ་ན་བྷཱ་ཝཱ. ཨ་ཉྙེ་ཧཱིཏི སཱ་ར་མྨ་ཎ་དུ་ཀཱ་དཱི་ཧི. ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏོ པ་དེ་སོ ཡེ་སཾ ཨ་ཏྠི, ཏེ ས་པྤ་དེ་སཱ. ཡེ་སཾ པ་ན ན་ཏྠི, ཏེ ནི་པྤ་དེ་སཱ.

‘‘ཀ་ཙྩི ནུ བྷོ་ཏོ ཀུ་ས་ལ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ པུ་ཙྪི་ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་ཏྭཱ པུ་ཙྪི་ཏུཾ ‘‘ཀ་ཙྩི བྷོ་ཏོ ཨ་ནཱ་མ་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཀུ་ས་ལ་ས་དྡོ ཨ་ནཱ་མ་ཡ་ཏྠོ ཧོ་ཏི. བཱ་ཧི་ཏི་ཀ་སུ་ཏྟེ (མ. ནི. ༢.༣༦༡) བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ཡ་ས་མཱ་ཙཱ་རཱ་ད་ཡོ ཝ་ཎྞེ་ནྟེ་ན དྷ་མྨ་བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀེ་ན ‘‘ཡོ ཁོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཀཱ་ཡ་ས་མཱ་ཙཱ་རོ ཨ་ན་ཝ་ཛྫོ’’ཏི ཀུ་ས་ལོ ཀཱ་ཡ་ས་མཱ་ཙཱ་རོ ཝུ་ཏྟོ. ན ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀཾ ཀ་མྨཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ས་བྦ་སཱ་ཝ་ཛྫ་ར་ཧི་ཏཱ ཀཱ་ཡ་ས་མཱ་ཙཱ་རཱ་ད་ཡོ ཀུ་ས་ལཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སཱུཏི ཙ བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨཱ ‘‘ཀུ་ས་ལཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཏེ ཙ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་མ་གྒ་ཕ་ལ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ན ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཏྠོ ཀུ་ས་ལ་ས་དྡོ. ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒཱ་ནནྟི ཀུ་ས་ལ་ས་དྡ་ཡོ་གེ་ན བྷུ་མྨ་ཏྠེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒཱ་ནཾ ཝཱ ནཱ་མ་ཀི་རི་ཡཱ་པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་དཱི་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན་ཙྩ་གཱི་ཏ་སྶཱཏི ཙ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ བྷུ་མྨ་ཏྠེ, ན་ཙྩ་གཱི་ཏ་སྶ ཝི་སེ་སེ་སཱུ་ཏི ཝཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མཱ་དཱ་ན་ཧེ་ཏུ ཨེ་ཝ་མི་དཾ པུ་ཉྙཾ པ་ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི་ཏི པུ་ཉྙ་ཝི་པཱ་ཀ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀ་ཀ་མྨཾ ‘‘ཀུ་ས་ལ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. དྷ་མྨཱ ཧོ་ནྟཱིཏི སུ་ཉྙ་དྷ་མྨ་ཏྟཱ ས་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ དྷ་མྨེ་སུ དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི སུ་ཉྙ་ཏ་ཏྠོ དྷ་མྨ་ས་དྡོ ད་ཊྛ་བྦོ.

ས་ལ་ཡ་ནྟི…པེ… ཝི་དྡྷཾ་སེ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ པུ་རི་མ་སྶ པུ་རི་མ་སྶ པ་ཙྪི་མཾ པ་ཙྪི་མཾ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ས་ལ་ན་སྶ ཨ་ཏྠ་དཱི་པ་ནཱ་ནི ཙ་ལ་ནཱ་དཱི་ནི ཏཱི་ཎི ཏ་ད་ངྒ་པྤ་ཧཱ་ནཱ་དཱི་ཧི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ་ནི. ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ནྟཱ་ནེ ས་ཡ་མཱ་ནཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ རཱ་གཱ་དི་ཨ་སུ་ཙི་ས་མྤ་ཡོ་ག་ཏོ ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷ་དུ་ཀྑ་ཧེ་ཏུ་ཏོ ཙ ཀུ་ཙྪི་ཏེ་ན ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ས་ཡ་ནྟི. ཉཱ་ཎ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ན་མྤི ཉཱ་ཎཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་བྦེ་པི ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཀུ་སེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཀུ་ས་ལཱ. ཨུ་པྤ་ནྣཾ་སཱ་ནུ་པྤ་ནྣཾ་ས་བྷཱ་གེ་སུ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་བྷ་ཡ་བྷཱ་ག་ག་ཏཾ སཾ་ཀི་ལེ་ས་པ་ཀྑཾ པ་ཧཱ་ནཱ་ནུ་པྤཱ་ད་ནེ་ཧི ལུ་ན་ནྟི ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་དྭ་ཡཾ ཝི་ཡ.

ས་ཏྟཱ་དི་གཱ་ཧ་ཀཱ་ནཾ ཙི་ཏྟཱ་ནཾ གོ་ཙ་རཱ ས་ཏྟཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཡ་མཱ་ནཱ ན ནི་སྶ་བྷཱ་ཝཱ, ཀི་ནྟུ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྷཱ་ཝཾ དྷཱ་རེ་ནྟཱི་ཏི དྷ་མྨཱ. ན ཙ དྷཱ་རི་ཡ་མཱ་ན་ས་བྷཱ་ཝཱ ཨ་ཉྙོ དྷ་མྨོ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི. ན ཧི རུ་པྤ་ནཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཉྙེ རཱུ་པཱ་ད་ཡོ, ཀ་ཀྑ་ལཱ༹་དཱི་ཧི ཙ ཨ་ཉྙེ པ་ཐ་ཝཱི་ཨཱ་ད་ཡོ དྷ་མྨཱ ཝི་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི. ཨ་ཉྙ་ཐཱ པ་ན ཨ་ཝ་བོ་དྷེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ་ཏི ནཱ་མ་ཝ་སེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཏཱ་ཝི་ཉྙཱ་ཏེ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨེ ཨ་ཉྙེ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྷཱ་ཝཾ དྷཱ་རེ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་པྤ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨེ་སུ ཝི་སེ་སཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘དྷཱ་རཱི་ཡ་ནྟི ཝཱ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. དྷཱ་རཱི་ཡ་ནྟཱིཏི ཨུ་པ་དྷཱ་རཱི་ཡ་ནྟི, ལ་ཀྑཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨ་ཀུ་ས་ལཱཏི ཀུ་ས་ལ་པ་ཊི་སེ་དྷ་ན་མ་ཏྟཾ ཀུ་ས་ལཱ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ ཏ་ད་ཉྙ་མ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝཱ ཨེ་ཏཾ ན ཧོ་ཏི, ཀི་ནྟུ ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘མི་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཀྑཱ ཨ་མི་ཏྟཱ ཝི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝ་ཙ་ན་ཏཱ ཙ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ཏ་ཏི་ཡ་རཱ་སི་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཡ་དི ཧི ཀུ་ས་ལཱ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ས་དྡོ, ཏེ་ན ན ཀོ་ཙི དྷ་མྨོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ ཙ ཏ་ཏི་ཡོ རཱ་སི ཝུ་ཏྟོ ན སི་ཡཱ, ཀུ་ས་ལཱ ཙེ་ཝ དྷ་མྨཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ ཙཱ་ཏི དུ་ཀོ་ཝཱ་ཡཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ན ཏི་ཀོ, ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་ཏི ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ན ཀོ་ཙི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ སི་ཡཱ, ‘‘ཨ་ན་བྱཱ་ཀ་ཏཱ’’ཏི ཙ ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ་ན་ཉྩ ཨ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟ་ས་མྦྷ་ཝཱ, ཏ་སྨཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནེ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟཾ ཝི་ཡ ཀུ་ས་ལཱ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ ན ཀོ་ཙི རཱ་སཱི་ཏི ‘‘ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ’’ཏི ཏ་ཏི་ཡོ རཱ་སི ན སི་ཡཱ. ཏ་ཏི་ཡ་རཱ་སི་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཀུ་ས་ལོ ཙ ཨེ་ཀོ རཱ་སཱི་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཏ་སྨཱ ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཝ་ཙ་ན་ཏཱ, ས་བྷཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཱ་དི་ཨ་ཏྠེ་ན དྷ་མྨ་ས་དྡེ་ན ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ས་དྡ་སྶ ཀུ་ས་ལཱ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ཏཱ ན ཧོ་ཏི, ནཱ་པི ཏ་ད་ཉྙ་མ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ཏཱ ཏ་ཏི་ཡ་རཱ་སི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨེ་ཝ. ཡ་དི ཧི ཀུ་ས་ལེ་ཧི ཨ་ཉྙེ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ ཙེ་ཏ་སི་ཀེ་ཧི ཨ་ཉྙེ ཨ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ ཝི་ཡ, ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ཝ་ཙ་ནེ་ཧི ས་བྦེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་སྶ ཏ་ཏི་ཡ་རཱ་སི་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ ཙེ་ཏ་སི་ཀ་དུ་ཀོ ཝི་ཡ ཨ་ཡ་ཉྩ དུ་ཀོ ཝ་ཏྟ་བྦོ སི་ཡཱ ‘‘ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི, ན ‘‘ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ’’ཏི ཏ་ཏི་ཡོ རཱ་སི ཝ་ཏྟ་བྦོ, ཝུ་ཏྟོ ཙ སོ, ཏ་སྨཱ ན ཏ་ད་ཉྙ་མ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ས་དྡོ, པཱ་རི་སེ་སེ་ན ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑེ་སུ ཨ-ཀཱ་ར་སྶ པ་ཡོ་ག་ད་སྶ་ན་ཏོ ལོ་ཀེ ‘‘ཨ་མི་ཏྟཱ’’ཏི སཱ་ས་ནེ ‘‘ཨ་ལོ་བྷོ’’ཏི ཨི་དྷཱ་པི ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝ་ཙ་ན་ཏཱ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ས་དྡ་སྶ སི་དྡྷཱ, ཏ་ཏྠ ནི་རུ་ལ༹ྷ་ཏྟཱ ཙ ན ཨི་ཏ་ར་ཝ་ཙ་ན་ཏཱ, ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱ་ཝོ ཙ ཝི་རུ་དྡྷ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཏ་པྤ་ཧེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ན ཀུ་ས་ལ་ཝི་ནཱ་ས་ན་ཏོ. ན ཧི ཀུ་ས་ལཱ ཨ་ཀུ་ས་ལེ་ཧི པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ, མ་ཧཱ་བ་ལ་ཝ་ཏཱ་ཡ པ་ན ཀུ་ས་ལཱ་ཡེ་ཝ པ་ཡོ་ག་ནི་པྥཱ་དི་ཏཱ ས་དཱ་ནུ་ས་ཡི་ཏེ ཨ་ཀུ་ས་ལེ ཏ་ད་ངྒ་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན པ་ཛ་ཧ་ནྟཱི་ཏི.

ན བྱཱ་ཀ་ཏཱཏི ཨ་ཀ་ཐི་ཏཱ. ཀ་ཐཾ པ་ནེ་ཏེ ཨ་ཀ་ཐི་ཏཱ ཧོ་ནྟི, ན་ནུ ‘‘སུ་ཁཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཏི་ཀ་དུ་ཀ་པ་དེ་ཧི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ཧི ཕ་སྶཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ཧི ཙ ཀ་ཐི་ཏཱ་ཏི? ནོ ན ཀ་ཐི་ཏཱ, ཏཱ་ནི པ་ན ཝ་ཙ་ནཱ་ནི ཨི་དྷ ཨ་ན་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ནི ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ན་ནུ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ན ཧི ‘‘སུ་ཁཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ན ཏཱ་ནི ཨི་དྷ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ཏ་བྦ་ཙ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཀ་ཐི་ཏ་ཏཱ ན ཧོ་ཏི, ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི པ་ན ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ཏ་བྦ་ཙ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཀ་ཐི་ཏ་ཏཱ ཉཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཀ་ཐི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ན བྱཱ་ཀ་ཏཱཏི ཝཱ ཨ་ཝི་པཱ་ཀཱ, ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ ཙ ཨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཏྠཱ ཉཱ་ཡ་ནྟི. ན ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ནཾ ཉཱ་པ་ཀ་སཱ་དྷ་ནཱི་ཡཾ, ཨཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ཡ་ཙ་རི་ཡཱ་དི་ཀུ་ས་ལེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཡེ་སཾ ཨ་ཝ་བོ་དྷ་ན་ཏྠཾ དྷ་མྨཱ ཝུ་ཏྟཱ ཏེ་སཾ ཝ་ཙ་ནཱ་ན་ནྟ་རཾ ཏ་ད་ཏྠ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཏོ, པ་ཙྪི་མེ་ཧི པ་ན ཡ་ཐཱ ཏེ་སཾ ཨ་ཝ་བོ་དྷ་ན་ཏྠཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཏཾ ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཡ་ཐཱ ཙ ཏེ་ཧི ཏ་ད་ཏྠོ པ་ཊི་ཝི་དྡྷོ, ཏཾ ས་བྦཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ པ་ཡི་རུ་པཱ་སི་ཏྭཱ སུ་ཏྭཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཀ་ཐི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཡོ ཙ ཝ་དེ་ཡྻ ‘‘ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཀ་ཐི་ཏ་ཏྟཱ, ཀུ་ས་ལཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟི, ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཀ་ཐི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་པཱི’’ཏི, སོ་པི ‘‘ཨ་ཉྙཱ་པ་ཀ་སཱ་དྷ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཙ་ནོ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ནི་ཝཱ་རེ་ཏ་བྦོ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཝ་ཙ་ན་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཀ་ཐི་ཏ་སྶ ཙ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ན ཧི ཨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ ཀུ་ས་ལ་ཝ་ཙ་ན་ཉྩ ཨ་ཝུ་ཏྟཾ, ཡ་ཏོ ཨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་དྷི་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཀུ་ས་ལ་སྶ ཙ ཏ་བྦ་ཙ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཀ་ཐི་ཏ་བྷཱ་ཝོ སི་ཡཱ, ཏ་སྨཱ ན ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ཏཱ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ན་ཉྩ ཨ་ན་བྱཱ་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝེ ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ.

ཨ་ཐ ཝཱ ཝི-ས་དྡོ ཝི་རོ་དྷ་ཝ་ཙ་ནོ, ཨཱ-ས་དྡོ ཨ་བྷི་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཀཱ་ས་ནོ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཝི་རོ་དྷཱ་བྷི་མུ་ཁཱ ཀ་ཏཱ, ལ་ཀྑ་ཎ་ཝི་རོ་དྷ་ཏོ ཝི་ནཱ་ས་ཀ་ཝི་ནཱ་སི་ཏ་བྦ་ཏོ ཙཱ་ཏི བྱཱ་ཀ་ཏཱ, ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ. ན བྱཱ་ཀ་ཏཱ་ཏི ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ. ཏེ ཧི ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ ཝི་ཡ ཝི་རུ་དྡྷཱ ན ཧོ་ནྟི. ན ཧི ཨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཏཱ དུ་ཀྑ་ཝི་པཱ་ཀ་ཏཱ ཝི་ཡ སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་ཏཱ་ཡ སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་ཏཱ ཝི་ཡ ཙ དུ་ཀྑ་ཝི་པཱ་ཀ་ཏཱ་ཡ སུ་ཁ་དུ་ཀྑ་ཝི་པཱ་ཀ་ཏཱ་ཧི ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ནཱ་པི ཏེ ཀི་ཉྩི པ་ཛ་ཧ་ནྟི, ན ཙ ཏེ ཀེ་ན་ཙི པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྟ་ནོ་མ་ཏི.

ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎཱཏི ཨེ་ཏྠ ན་ཏྠི ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཝ་ཛྫ་ནྟི ཨ་ན་ཝ་ཛྫཱ, ག་ར་ཧི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ར་ཧི་ཏཱ ནི་དྡོ་སཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ན ནེ་སཾ ཨ་ག་ར་ཧི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི, ན གཱ་ར་ཡ྄ཧ་ཝི་ར་ཧ་མ་ཏྟཾ. ཨ་ཉྙེ་པི ཨ་ཏྠི ནི་དྡོ་སཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ་ཏི ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟེ་ན ཏེ་ས་མྤི ཀུ་ས་ལ་ཏཱ་པ་ཏྟི་དོ་སཾ དི་སྭཱ ཏཾ པ་རི་ཧ་རི་ཏུཾ སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨཱ་ཧ. ཨ་ཝ་ཛྫ་པ་ཊི་པ་ཀྑཱ ཝཱ ཨི་དྷ ཨ་ན་ཝ་ཛྫཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ, ན བཱ་ཧི་ཏི་ཀ་སུ་ཏྟེ (མ. ནི. ༢.༣༦༡) ཝི་ཡ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷཱ་ཝ་ཛྫཱ ཝི་ར་ཧི་ཏཱ་ཝ་ཛྫ་མ་ཏྟཱ ཝཱ, ཏ་སྨཱ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་ཝ་ཛྫ་ཝི་ནཱ་ས་ན་བྷཱ་ཝོ ད་སྶི་ཏོ. ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏེ་ཧི པ་ན ཝི་སི་ཊྛཾ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ས་ཝི་པཱ་ཀ་ཏཱ་ལ་ཀྑ་ཎ་ནྟི ཏ་སྨིཾ ལ་ཀྑ་ཎེ ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ན་ཏྟཾ སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཝོ་ཙ. སི་དྡྷོ ཧི པུ་རི་མེ་ནེ་ཝ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏེ་ཧི ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཝི་སེ་སོ་ཏི. སུ་ཁོ ཝི་པཱ་ཀོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀཱ. ཏེ་ན ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ སཱ་མ་ཉྙེ ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཝེ སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་ཝི་པ་ཙྩ་ན་ས་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི, ན ཏེ་སཾ སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་ས་བྦྷཱ་ཝ་མེ་ཝ. ཨ་ན་ཝ་ཛྫཱ ཙ ཏེ སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀཱ ཙཱ་ཏི ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀཱ. ཀུ་ས་ལཱ ལ་ཀྑཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ལ་ཀྑ་ཎཾ, ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎཱ. ན་ནུ ཏེ ཨེ་ཝ ཀུ་ས་ལཱ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀཱ, ཀ་ཐཾ ཏེ ས་ཡ་མེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཧོ་ནྟཱི་ཏི? ཝི་ཉྙཱ་ཏཱ་ཝི་ཉྙཱ་ཏ་ས་དྡ་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ་ན ལ་ཀྑ་ཎ་ལ་ཀྑི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཡུ་ཏྟི་ཏོ. ཀུ་ས་ལ་ས་དྡ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཧི ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཏཱ ཀུ་ས་ལཱ ལ་ཀྑི་ཏ་བྦཱ ཧོ་ནྟི, ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་ས་དྡ་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཏཱ ལ་ཀྑ་ཎ་ནྟི ཡུ་ཏྟ་མེ་ཏཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ལ་ཀྑ་ཎཾ, ས་བྷཱ་ཝོ. ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀཱ ཙ ཏེ ལ་ཀྑ་ཎ་ཉྩཱ་ཏི ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎཱ, ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀཱ ཧུ་ཏྭཱ ལ་ཀྑི་ཡ་མཱ་ནཱ ས་བྷཱ་ཝཱ ཀུ་ས་ལཱ ནཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཏྟཾ ཨཱ་ཧ, སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ་ན སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཉྩ སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀོ ཙ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀཾ, ཏཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨེ་ཏེ་སཾ ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ ཙ ཀ་མྨ་ཏྠེ ཙ ལ་ཀྑ་ཎ་ས་དྡེ ས་བྷཱ་ཝ་བྷཱུ་ཏ་ནྟི ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎཱ, ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ལ་ཀྑི་ཡ་མཱ་ནཱ ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝ་ཝ་ནྟོ ཙ ཀུ་ས་ལཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཝ་ཙ་ནེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་སུ་ཁ་ཏཾ ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི, སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝི་པཱ་ཀ་སུ་ཁ་ཏཾ. པུ་རི་མ་ཉྷི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཝ་ཏྟི་ས་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ན ལ་ཀྑ་ཎ་ཏཱ་ཝ་ཙ་ནཾ, པ་ཙྪི་མཾ ཀཱ་ལ་ནྟ་རེ ཝི་པཱ་ཀུ་པྤཱ་ད་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི. ཏ་ཐཱ པུ་རི་མེ་ན ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་སུ་དྡྷིཾ ད་སྶེ་ཏི, པ་ཙྪི་མེ་ན ཝི་སུ་དྡྷ་ཝི་པཱ་ཀ་ཏཾ. པུ་རི་མེ་ན ཙ ཀུ་ས་ལཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི, པ་ཙྪི་མེ་ན ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་ཝི་པཱ་ཀ་ཏྟ་དཱི་པ་ཀ་ཏྟཱ པ་ཙྪི་མ་སྶ. པུ་རི་མེ་ན ཝཱ ཝ་ཛྫ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏོ ཀི་ཙྩ་ཊྛེ་ན ར་སེ་ན ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་ར་ས་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི, པ་ཙྪི་མེ་ན ས་མྤ་ཏྟི་ཨ་ཏྠེ་ན ཨི་ཊྛ་ཝི་པཱ་ཀ་ར་ས་ཏཾ. པུ་རི་མེ་ན ཙ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ཀཱ་ར་ཊྛེ་ན པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནེ་ན ཝོ་དཱ་ན་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི, པ་ཙྪི་མེ་ན ཕ་ལ་ཏྠེ་ན སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཏཾ. པུ་རི་མེ་ན ཙ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. ཏ་ཏོ ཧི ཏེ ཨ་ན་ཝ་ཛྫཱ ཛཱ་ཏཱ་ཏི. པ་ཙྪི་མེ་ན ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཨ་ཉྙེ་སཾ པ་ད་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏེ ཧི སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ཧོ་ནྟཱི་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་ས་དྡེ སུ་ཁ་ས་དྡོ ཨི་ཊྛ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ད་ཊྛ་བྦོ. ཨི་ཊྛ་ཙ་ཏུ་ཀྑ་ནྡྷ་ཝི་པཱ་ཀཱ ཧི ཀུ་ས་ལཱ, ན སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ་ཝི་པཱ་ཀཱ་ཝ. ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑོ་པ་ས་མ་སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཙ ས་མྦྷ་ཝོ ཨེ་ཝ ན་ཏྠི. ན ཧི ཏཾ་ཝི་པཱ་ཀོ་ཏི. ཡ་དི པ་ན ཝི་པཱ་ཀ་ས་དྡོ ཕ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ, ནི་སྶ་ནྡ་ཝི་པཱ་ཀེ་ན ཨི་ཊྛ་རཱུ་པེ་ནཱ་པི སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་ཏཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ.

སཱ་ཝ་ཛྫ་དུ་ཀྑ་ཝི་པཱ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎཱཏི ཨེ་ཏྠ ཙ ཝུ་ཏྟ་ཝི་དྷི་ཨ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཨ་ཏྠོ ཙ ཡོ་ཛ་ནཱ ཙ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཝི་པཱ་ཀཱ་ར་ཧ་ཏཱ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ལ་ཀྑ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་བྦྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཀ་ཐི་ཏཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ ཨ་ཝི་པཱ་ཀཱ་ར་ཧ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝི་པཱ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ’’ཏི. ཡ་ཐེ་ཝ ཧི སུ་ཁ་དུ་ཀྑ་ཝི་པཱ་ཀཱ་ར་ཧཱ སུ་ཁ་དུ་ཀྑ་ཝི་པཱ་ཀཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏཱ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟཱ, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི ཨ་ཝི་པཱ་ཀཱ་ར་ཧཱ ཨ་ཝི་པཱ་ཀཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་ཧོ་སི ཀ་མྨཾ ནཱ་ཧོ་སི ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀོ ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏི ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀོ ན་ཏྠི ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀོ, ཨ་ཏྠི ཀ་མྨཾ ན་ཏྠི ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀོ ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏི ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀོ, བྷ་ཝི་སྶ་ཏི ཀ་མྨཾ ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏི ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀོ’’ཏི (པ་ཊི. མ. ༡.༢༣༤) ཨེ་ཝཾ་པ་ཀཱ་རཱ་ནཾ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝཱ་ནཱ་པ་ཏྟི ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི ཝཱ ན ཧོ་ཏི. ན ཧི ཏེ སུ་ཁ་དུ་ཀྑ་ཝི་པཱ་ཀཱ་ར་ཧཱ ན ཧོ་ནྟི ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨ་ཏྟཱ, ཨ་ཝི་པཱ་ཀཱ་ར་ཧཱ ཝཱ ན ཧོ་ནྟི ཨ་ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝཱ་ཏི.

ཀུ་ས་ལཱ་ཏི ཝཱ དྷ་མྨཱ་ཏི ཝཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཱིཏི ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨ་པ་དཱ་ནི དྭེ, ཨ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨ་པ་དཱ་ནི དྭེ, ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་དྷ་མྨ་པ་དཱ་ནི དྭེ་ཏི. ཨེ་ཀ་ཏྠ་ནཱ་ན་ཏྠཱ་ནཱིཏི ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ དྭི་ནྣཾ དྭི་ནྣཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཱ་པེ་ཀྑཾ ཨེ་ཀ་ཏྠ་ནཱ་ན་ཏྠ་ཏཾ ཙོ་དེ་ཏི, ན ཚ་ནྣཾ. དོ་ས་མེ་ཏྠ ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ ཙོ་ད་ཀོ པུ་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཉ་ཏྭཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཀི་ཉྩེ་ཏྠཱ’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཀ་ཏྠ་ནཱ་ན་ཏྠ་ཏཱ་ཡཾ ཀི་ཉྩི ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཨ་ས་མ་ཏྟཱ ཏེ ཙོ་ད་ནཱ, ཨ་ཝ་སི་ཊྛཾ ཏཱ་ཝ བྲཱུ་ཧཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཡ་དི ཨེ་ཀ་ཏྠཱ་ནི ཨི་ནྡ་ས་ཀྐ་ས་དྡཱ་ནཾ ཝི་ཡ ས་དྡ་མ་ཏྟེ ཨེ་ཝ བྷེ་དོ, ཨེ་ཝཾ ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨ་ས་དྡཱ་ནཾ, ན ཨ་ཏྠེ་ཏི. ཡ་ཐཱ ‘‘ཨི་ནྡོ ས་ཀྐོ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཨི་ནྡོ ཨི་ནྡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ས་དི་སཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ‘‘ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘ཀུ་ས་ལཱ ཀུ་ས་ལཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ས་དི་སཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨི་ཏ་རེ་སུ་པི ‘‘ཨ་ཀུ་ས་ལཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ས་དི་ས་ཏཱ ‘‘ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ས་དི་ས་ཏཱ ཙ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཐ ནཱ་ན་ཏྠཱ་ནི, ཨི་ནྡ་ཀུ་ཝེ་ར་ས་དྡཱ་ནཾ ཝི་ཡ ས་དྡ་ཏོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཙ ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨ་ས་དྡཱ་ནཾ བྷེ་དོ, ཏ་ཐཱ ཨ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨ་ས་དྡཱ་དཱི་ན་ནྟི ཚ་ཧི པ་དེ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི པ་དེ་ཧི ཙ ཚ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཙ ཨ་ཏྠཱ བྷི་ནྣཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཀུ་ས་ལ་ཚ་ཀྐཱ་དི་བྷཱ་ཝོ, ཧེ་ཏུ་དུ་ཀཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཧེ་ཏུ་ཙ་ཏུ་ཀྐཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི.

ན་ནུ ཏི་ཎྞཾ དྷ་མྨ་ས་དྡཱ་ནཾ ཏི་ཎྞཾ ཨི་ནྡ་ས་དྡཱ་ནཾ ཝི་ཡ རཱུ་པཱ་བྷེ་དཱ ཨ་ཏྠཱ་བྷེ་དོ་ཏི ཚ་ཀྐ་བྷཱ་ཝོ ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ་མི་དཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ ‘‘ཏི་ཀ་དུ་ཀཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་ཀྐ་ཏི་ཀ་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི, ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏི་ཎྞཾ དྷ་མྨ་ས་དྡཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཏྠཱ་ནཾ ཏི་ཎྞཾ ཨི་ནྡ་ས་དྡཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཝ་ཙ་ནེ པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་བྷཱ་ཝཱ ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཏེ་སཾ མཱ་ས་ས་དྡཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་བྷི་ནྣ་རཱུ་པཱ་ན་ཉྩ ཨ་ཏྠ་བྷེ་དོ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི, ཨེ་ཝ་མ་པི ཡ་ཐཱ ཨེ་ཀོ མཱ་ས་ས་དྡོ ཨ་བྷི་ནྣ་རཱུ་པོ ཀཱ་ལཾ ཨ་པ་ར་ཎྞ་ཝི་སེ་སཾ སུ་ཝ་ཎྞ་མཱ་ས་ཉྩ ཝ་ད་ཏི, ཨེ་ཝཾ དྷ་མྨ་ས་དྡོ་པི ཨེ་ཀོ བྷི་ནྣེ ཨ་ཏྠེ ཝ་ཏྟུ་མ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ཀཱ་ལཱ་དཱི་ནཾ མཱ་ས་པ་ད་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ཝི་ཡ ཏ་བྦ་ཙ་ནཱི་ཡ་བྷི་ནྣ་ཏྠཱ་ནཾ དྷ་མྨ་པ་ད་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ཨ་བྷེ་དོ་ཏི ཙ་ཏུ་ཀྐ་ཏི་ཀ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི, ནཱ་པ་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཀ་སྶ ས་དྡ་སྶ ཛཱ་ཏི་གུ་ཎ་ཀི་རི་ཡཱ་བྷི་ནྣཱ་ནཾ ཨ་ན་བྷི་དྷཱ་ན་ཏོ. ན ཧི མཱ་ས-ས་དྡོ ཨེ་ཀོ ཛཱ་ཏི་བྷི་ནྣཱ་ནཾ ཀཱ་ལཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནྟ་རེ་ན ས་རཱུ་པེ་ཀ་སེ་སཾ ཝཱ་ཙ་ཀོ ཧོ་ཏི. ཨི་དྷ ཙ ཡ་དི ས་རཱུ་པེ་ཀ་སེ་སོ ཀ་ཏོ སི་ཡཱ, དུ་ཏི་ཡོ ཏ་ཏི་ཡོ ཙ དྷ་མྨ-ས་དྡོ ན ཝ་ཏྟ་བྦོ སི་ཡཱ, ཝུ་ཏྟོ ཙ སོ, ཏ་སྨཱ ཀུ་ས་ལཱ་དི-ས་དྡཱ ཝི་ཡ ཨ་བྷི་ནྣ་ཀུ་ས་ལཱ་དི་ཛཱ་ཏཱི་སུ རཱུ་པ་སཱ་མ་ཉྙེ་པི མཱ་ས-ས་དྡཱ ཝི་ཡ ཏ་ཡོ ཝི་ནི་ཝ་ཏྟ་ཨ་ཉྙ་ཛཱ་ཏཱི་སུ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ ཏ་ཡོ དྭེ ཙ དྷ་མྨ-ས་དྡཱ ཨཱ་པ་ནྣཱ་ཏི ཏི་ཀ་དུ་ཀཱ་ནཾ ཚ་ཀྐ་ཙ་ཏུ་ཀྐ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི.

པ་དཱ་ན་ཉྩ ཨ་ས་མྦ་ནྡྷོཏི ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨ་པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཏ་ཐཱ ཨ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨ་པ་དཱ་ནཾ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་དྷ་མྨ་པ་དཱ་ན་ཉྩ ཨ་ས་མྦ་ནྡྷོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. དྭི་ནྣཾ དྭི་ནྣ་ཉྷི ཨི་ཙྪི་ཏོ ས་མྦ་ནྡྷོ, ན ས་བྦེ་སཾ ཚ་ནྣཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཝཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ནྟི. ཨི་དཾ པ་ན ཀ་སྨཱ ཙོ་དེ་ཏི, ན་ནུ ནཱ་ན་ཏྠ་ཏྟེ ས་ཏི ཨ་ཏྠ་ནྟ་ར་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ་སུ དྷ་མྨ-ས་དྡེ་སུ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏ-ས་དྡཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་ས་མྦ་ནྡྷོ ཝུ་ཏྟོ ཡུ་ཏྟོ ཨེ་ཝཱ་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, ཨ་ས་མྦ་ནྡྷཾ པ་ན སི་དྡྷཾ ཀ་ཏྭཱ པུ་རི་མ་ཙོ་ད་ནཱ ཀ་ཏཱ ‘‘ཏི་ཀ་དུ་ཀཱ་ནཾ ཚ་ཀྐ་ཙ་ཏུ་ཀྐ་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི, ཨི་དྷ པ་ན ཏཾ ཨ་ས་མྦ་ནྡྷཾ སཱ་དྷེ་ཏུཾ ཨི་དཾ ཙོ་དི་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ – ཡ་དི པ་ན ཚ་ཀྐ་ཙ་ཏུ་ཀྐ་བྷཱ་ཝཾ ན ཨི་ཙྪ་སི, པ་དཱ་ནཾ ས་མྦ་ནྡྷེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན, སོ ཙ ས་མཱ་ན་ཝི་བྷ་ཏྟཱི་ནཾ དྭི་ནྣཾ དྭི་ནྣཾ ས་མྦ་ནྡྷོ ཨེ་ཀ་ཏྠ་ཏྟེ ས་ཏི ཡུ་ཛྫེ་ཡྻ, ཏྭཾ པ་ན ནཱ་ན་ཏྠ་ཏཾ ཝ་ད་སཱི་ཏི པ་དཱ་ན་ཉྩ ཏེ ཨ་ས་མྦ་ནྡྷོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ནེ་ཝ ནཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི. ནི་ཡ་མ་ན་ཏྠོ ཙ-ས་དྡོ. པུ་བྦཱ་པ་ར…པེ… ནི་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི ནཱ་མ ཧོ་ནྟཱིཏི ཚ་ཀྐ་ཙ་ཏུ་ཀྐ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ནི་ཙྪ་ནྟ་སྶ, ནཱ་ན་ཏྠ་ཏཾ པ་ན ཨི་ཙྪ་ནྟ་སྶཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཝ་སྶ་ཉྩ ས་མྦ་ནྡྷོ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦོ པུ་བྦཱ་པ་ར་ཝི་རོ་དྷཱ་པ་ཏྟི་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡཱ་པི ཙེ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པུ་ཙྪཱ ཧི པ་ད་ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཀ་ར་ཎེ་ན དྷ་མྨཱ ཨེ་ཝ ཀུ་ས་ལཱ་ཏི ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨ-ས་དྡཱ་ནཾ ཨི་དྷ ཨུ་དྡི་ཊྛཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཏྠ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི, ཏ་ཝ ཙ ནཱ་ན་ཏྠ་ཏཾ ཝ་ད་ནྟ་སྶ ནེ་ཝ ཧི དྷ་མྨཱ ཀུ་ས་ལཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཏཱ་ཡ་པི པུ་ཙྪཱ་ཡ ཝི་རོ་དྷོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཝུ་ཙྩ་ཏི ཙ ཏ་ཐཱ སཱ པུ་ཙྪཱ་ཏི ན ནཱ་ན་ཏྠ་ཏཱ ཡུ་ཛྫ་ཏི.

ཨ་པ་རོ ན་ཡོཏི ‘‘ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ དྭི་ནྣཾ དྭི་ནྣཾ ཨེ་ཀ་ཏྠ་ཏྟ་མེ་ཝ ཏི་ཎྞཾ དྷ་མྨ་ས་དྡཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཏྠ་ནཱ་ན་ཏྠ་ཏྟེ་ཧི ཙོ་དེ་ཏི. ཏི་ཎྞཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཏྟཱཏི་ཨཱ་དི་མྷི ཡ་ཐཱ ཏཱི་ཧི ཨི་ནྡ-ས་དྡེ་ཧི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཨི་ནྡ་ཏྠཱ་ནཾ ཨི་ནྡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀ་ཏྟཱ ཏ་ཏོ ཨ་ན་ཉྙེ་སཾ ས་ཀྐ་པུ་རི་ནྡ་ད་ས་ཧ་སྶ་ཀྑ་ས་དྡ་ཏྠཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ཏི་ཎྞཾ དྷ་མྨ-ས་དྡ་ཏྠཱ་ནཾ དྷ་མྨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀ་ཏྟཱ ཏ་ཏོ ཨ་ན་ཉྙེ་སཾ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏ-ས་དྡ་ཏྠཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཏྟཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. དྷ་མྨོ ནཱ་མ བྷཱ་ཝོཏི ས་བྷཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྠེ་ན དྷ་མྨོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ, སོ ཙ ས་བྷཱ་ཝ་སྶེ་ཝ ཧོ་ཏི, ནཱ་ས་བྷཱ་ཝ་སྶཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཝ་ད་ཏི. ཧོ་ཏུ བྷཱ་ཝོ, ཏ་ཏོ ཀི་ནྟི? ཡ་དི ཏི་ཎྞཾ དྷ་མྨ་ས་དྡཱ་ནཾ ནཱ་ན་ཏྠ་ཏཱ, ཏཱི་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཡོ ཀོ་ཙི ཨེ་ཀོ དྷ་མྨོ བྷཱ་ཝོ, ཏ་ཏོ ཨ་ན་ཉྙཾ ཀུ་ས་ལཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཾ ཝཱ ཨེ་ཀེ་ཀ་མེ་ཝ བྷཱ་ཝོ. བྷཱ་ཝ་བྷཱུ་ཏཱ པ་ན དྷ་མྨཱ ཨ་ཉྙེ དྭེ ཨ་བྷཱ་ཝཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཏེ་ཧི ཨ་ན་ཉྙེ ཀུ་ས་ལཱ་དཱི་སུ དྭེ ཡེ ཀེ་ཙི ཨ་བྷཱ་ཝཱ. ཡོ་པི ཙ སོ ཨེ་ཀོ དྷ་མྨོ བྷཱ་ཝོ་ཏི ག་ཧི་ཏོ, སོ་པི ས་མཱ་ན་རཱུ་པེ་སུ ཏཱི་སུ དྷ་མྨ་ས་དྡེ་སུ ཨ་ཡ་མེ་ཝ བྷཱ་ཝ་ཏྠོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ནི་ཡ་མ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ ཨ་ཉྙ་སྶ བྷཱ་ཝ་ཏྠ་ཏྟེ ས་ཏི ཨ་བྷཱ་ཝོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཏོ ཨ་ན་ཉྙ་སྶ་པི ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏྟཾ ཨཱ་པ་ནྣ་ནྟི ཀུ་ས་ལཱ་དཱི་ནཾ ས་བྦེ་ས་མྤི ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ་པ་ཏྟི ཧོ་ཏི. ན ཧི ཨི་ནྡ་སྶ ཨ་མ་ནུ་སྶ་ཏྟེ ཏ་ཏོ ཨ་ན་ཉྙེ་སཾ ས་ཀྐཱ་དཱི་ནཾ མ་ནུ་སྶ་ཏྟཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི.

ན་ནུ ཨེ་ཝ་མ་པི ཨེ་ཀ་སྶ བྷཱ་ཝ་ཏྟཾ ཝི་ནཱ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏྟཾ ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ, ཏ་ཏྠ ཙ ཨེ་ཀེ་ནེ་ཝ བྷཱ་ཝེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ནི་ཡ་མཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏི་ཎྞ་མྤི བྷཱ་ཝ་ཏྟེ སི་དྡྷེ ཏེ་ཧི ཨ་ན་ཉྙེ་སཾ ཀུ་ས་ལཱ་དཱི་ན་མྤི བྷཱ་ཝ་ཏྟཾ སི་དྡྷཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི? ན ཧོ་ཏི ཏི་ཎྞཾ དྷ་མྨ-ས་དྡཱ་ནཾ ནཱ་ན་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ. ན ཧི ཏི་ཎྞཾ བྷཱ་ཝ་ཏྟེ ནཱ་ན་ཏྠ་ཏཱ ཨ་ཏྠི, ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ ཙ སཱ ཏ་ཡཱ་ཏི. ན་ནུ ཏི་ཎྞཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏྟེ་པི ནཱ་ན་ཏྠ་ཏཱ ན སི་ཡཱ་ཏི? མཱ ཧོ་ཏུ ནཱ་ན་ཏྠ་ཏཱ, ཏ་ཝ པ་ན ནཱ་ན་ཏྠ་ཏཾ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ ‘‘ཨེ་སོ དོ་སོ’’ཏི ཝ་དཱ་མི, ན པ་ན མ་ཡཱ ནཱ་ན་ཏྠ་ཏཱ ཨེ་ཀ་ཏྠ་ཏཱ ཝཱ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ་ཏི ཀུ་ཏོ མེ ཝི་རོ་དྷོ སི་ཡཱ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏྟཾ ཨཱ་པ་ནྣེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ཨ་ན་ཉྙེ ཀུ་ས་ལཱ་ད་ཡོ་པི ཨ་བྷཱ་ཝཱ ཨེ་ཝ སི་ཡུནྟི ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ནི་ཡ་མེ་ན ཡེ ཀེ་ཙི དྭེ དྷ་མྨཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏྟཾ ཨཱ་པ་ནྣཱ, ཏེ་ཧི ཨ་ན་ཉྙེ་སཾ ཀུ་ས་ལཱ་དཱི་སུ ཡེ་སཾ ཀེ་ས་ཉྩི དྭི་ནྣཾ ཀུ་ས་ལཱ་དཱི་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ་པ་ཏྟིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ཨེ་ཀ་སྶ བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ. ཡ་མྤི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏེ་ཧི ཙ ཨ་ཉྙོ ཀུ་ས་ལ་པ་རོ་པི ཨ་བྷཱ་ཝོ སི་ཡཱ’’ཏི, ཏཾ ཨ་ནི་ཡ་མ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ, ན ས་བྦེ་སཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ན་ཏྠཾ. ཨ་ཡ་ཉྷི ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་པ་ར་སྶ ཝཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་པ་ར་སྶ ཝཱ དྷ་མྨ་སྶ བྷཱ་ཝ་ཏྟེ ས་ཏི ཏེ་ཧི ཨ་ཉྙོ ཀུ་ས་ལ་པ་རོ་པི ཨ་བྷཱ་ཝོ སི་ཡཱ་ཏི.

ས་བྦ་མེ་ཏཾ ཨ་ཀཱ་ར་ཎནྟི ཨེ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཾ ནཱ་མ ཡུ་ཏྟི. ཀུ་ས་ལ་ཀུ་ས་ལ་ས་དྡཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཨེ་ཀ་ཏྠ་ཏཾ, ཀུ་ས་ལ་རཱུ་པ་ཙ་ཀྑུ་མ-ས་དྡཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཨེ་ཀ་ནྟ་ནཱ་ན་ཏྠ་ཏ་ཉྩ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ཡཱ་ཡཾ པུ་ན་རུ་ཏྟི ཚ་ཀྐ་ཙ་ཏུ་ཀྐཱ་པ་ཏྟི ཨ་ས་མྦ་ནྡྷ་ཝི་རོ་དྷཱ་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི དོ་སཱ་རོ་པ་ན་ཡུ་ཏྟི ཝུ་ཏྟཱ, ས་བྦཱ སཱ ཨ་ཡུ་ཏྟི, ཏ་ཐཱ ཨེ་ཀ་ཏྠ་ནཱ་ན་ཏྠ་ཏཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཡཱ ཡཱ ཨ་ནུ་མ་ཏི ཡ་ཐཱ་ནུ་མ་ཏི ཨ་ནུ་མ་ཏི་ཡཱ ཨ་ནུ་མ་ཏི་ཡཱ ཝོ་ཧཱ་ར་སི་དྡྷི་ཏོ. ཨ་ནུ་མ་ཏི་ཡཱ ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ ཝཱ ཡ་ཐཱ་ནུ་མ་ཏི, ཡ་ཐཱ ཨ་ནུ་མ་ཏི པ་ཝ་ཏྟཱ, ཏ་ཐཱ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པཾ ཝོ་ཧཱ་ར་སི་དྡྷི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནུ་མ་ཏི ཧི ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཙྩ་ནྟ་མ་བྷི་ནྣེ་སུ ཀ་ཏྠ་ཙི ཀི་རི་ཡཱ་གུ་ཎཱ་དི་པ་རི་གྒ་ཧ་ཝི་སེ་སེ་ན ཨ་ཝི་ཝ་ཊ་ས་དྡ་ཏྠ་ཝི་ཝ་ར་ཎ་ཏྠཾ པ་ཝ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ ‘‘ས་ཀྐོ ཨི་ནྡོ པུ་རི་ནྡ་དོ’’ཏི. ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་ཙྩ་ནྟཾ བྷི་ནྣེ་སུ ཡ་ཐཱ ‘‘དྷ་ཝོ ཁ་དི་རོ པ་ལཱ་སོ ཙ ཨཱ་ནཱི་ཡ་ནྟཱུ’’ཏི. ཀ་ཏྠ་ཙི ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཏོ བྷེ་དཱ་བྷེ་ད་ཝ་ནྟེ་སུ སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ‘‘ནཱི་ལུ་པྤ་ལཾ པ་ཎྜི་ཏ་པུ་རི་སོ’’ཏི, ཏཱ་ཡ ཏཱ་ཡ ཨ་ནུ་མ་ཏི་ཡཱ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པ་ཉྩ ཏེ ཏེ ཝོ་ཧཱ་རཱ སི་དྡྷཱ. ཏ་སྨཱ ཨི་ཧཱ་པི ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨ-ས་དྡཱ་ནཾ ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་སེ་ས་ཏྠ་སཱ་མ་ཉྙ་ཏྠ་པ་རི་གྒ་ཧེ་ན ས་མཱ་ནེ ཨ་ཏྠེ བྷེ་དཱ་བྷེ་ད་ཡུ་ཏྟེ པ་ཝ་ཏྟི ཨ་ནུ་མ་ཏཱ་ཏི ཏཱ་ཡ ཏཱ་ཡ ཨ་ནུ་མ་ཏི་ཡཱ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པ་ཉྩ སི་དྡྷོ ཨེ་སོ ཝོ་ཧཱ་རོ. ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་བྦ་མེ་ཏཾ ཨ་ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི.

ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་སཾ ཏ་སྶ དཱི་པེ་ནྟཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཾ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀཱ་དི་ཀུ་ས་ལཱ་དི་བྷཱ་ཝཾ དྷ་མྨ-ས་དྡ་སྶ དཱི་པེ་ནྟི ཏ་ད་ཏྠ་སྶ ཏ་བྦྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ན ཧི དྷ་མྨ-ས་དྡོ ཀུ་ས་ལཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨི་མི་ནཱ་ཝཱཏི ‘‘དྷ་མྨ-ས་དྡོ པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཨཱ་དཱི་སུ དི་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྷཱ་ཝཾ དྷཱ་རེ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙ ན་ཡེ་ན. སོ ཧི ས་བྦ་ཏྠ ས་མཱ་ནོ, ན ཀུ་ས་ལ-ས་དྡོ ཨཱ་རོ་གྱཱ་དཱི་སུ དི་སྶ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཀུ་ཙྪི་ཏེ ས་ལ་ཡ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀོ, སོ ཙ ཝི་སེ་ས་ན་ཡོ ‘‘ཨི་ཏོ པ་རཾ ཝི་སེ་ས་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝ་ཀྑཱ་མཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་པ་ནཱི་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. ན ཧི ཀུ་ས་ལཱ་དི་ཝི་སེ་སཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟཱ སུ་ཁཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ཏི་ཨཱ་ད་ཡོ ཝི་སེ་སཱ་ཏི.

༢. སུ་ཁ་སྶ ཙ པ་ཧཱ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ སུ་ཁི་ནྡྲི་ཡཾ ‘‘སུ་ཁ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཉྩ སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡཾ དི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ན ‘‘ཏི་སྶོ ཨི་མཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝེ་ད་ནཱ སུ་ཁཱ ཝེ་ད་ནཱ’’ཏི་ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༤.༢༤༩ ཨཱ་ད་ཡོ) སུ་ཁ-ས་དྡོ ཝི་ཡ སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ་ས་དྡེ་ན ས་མཱ་ན་ཏྠ་ཏྟཱ. ཨ་ཡ་ཉྷི སུ་ཁི་ནྡྲི་ཡ་ཏྠོ སུ་ཁ-ས་དྡོ ཀཱ་ཡ་སུ་ཁ་ནཾ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་གྒ་ཧཾ སཱ་ཏ་ཝི་སེ་སཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟོ, ན པ་ན སུ་ཁཱ ཝེ་ད་ནཱ ‘‘ཡཾ ཀི་ཉྩི ཝེ་ད་ནཾ ཝེ་དེ་ཏི སུ་ཁཾ ཝཱ (མ. ནི. ༡.༤༠༩), ཡོ སུ་ཁཾ དུ་ཀྑ་ཏོ’’ཏི་ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༤.༢༥༣) སུ་ཁ-ས་དྡོ ཝི་ཡ སཱ་ཏ་སཱ་མ་ཉྙཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟོ་ཏི. ཡ་སྨིཾ ས་ཏི སུ་ཁ་ཧེ་ཏཱུ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི, ཏཾ སུ་ཁ་མཱུ་ལཾ. བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ ཙ ཀཱ་མ་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མཱ་དི་ཀེ ཝི་རཱ་གེ ཙ ས་ཏི སུ་ཁ་ཧེ་ཏཱུ་ནཾ པུ་ཉྙ་པ་སྶ་དྡྷི་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏཾ ‘‘སུ་ཁ་མཱུ་ལཾ སུ་ཁ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. སུ་ཁ་སྶ ཙ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྟཱ ‘‘རཱུ་པཾ སུ་ཁ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. པུ་ཉྙཱ་ནཱིཏི ཡ་དི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ, ཏཾ སུ་ཁ་སྶ ཙ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ ཨི་ཊྛ་ཝི་པཱ་ཀ་སྶ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ ཏ་ད་ཏྠ་སྶ ཨི་ཊྛ་ཝི་པཱ་ཀ་ཝི་པ་ཙྩ་ན་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སུ་ཁ་པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ རཱུ་པཱ་དཱི་ནཾ ཨི་ཊྛཱ་ནཾ ཋཱ་ནཾ ཨོ་ཀཱ་སོ ས་གྒཱ ན་ནྡ་ན་ཉྩཱ་ཏི ‘‘སུ་ཁཱ ས་གྒཱ སུ་ཁཾ ན་ནྡ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. དི་ཊྛ་དྷ་མྨེཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ. སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རཱཏི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཝི་ཧཱ་རཱ་དཱི. ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་དི་བྱཱ་བཱ་དྷ་ར་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་བྱཱ་བ་ཛ྄ཛྷཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ས་བྦ་ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑ་ནི་བྦཱ་པ་ན་ཏོ ཏཾ་ནི་རོ་དྷ་ཏྟཱ ཝཱ ‘‘ནི་བྦཱ་ནཾ སུ་ཁ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ‘‘ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཾ ས་ནྟཾ, སུ་ཁ་མི་ཙྩེ་ཝ བྷཱ་སི་ཏ’’ནྟི ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁེ. ‘‘དྭེ་པི མ་ཡཱ, ཨཱ་ན་ནྡ, ཝེ་ད་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན སུ་ཁཱ ཝེ་ད་ནཱ དུ་ཀྑཱ ཝེ་ད་ནཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༤.༢༦༧) སུ་ཁོ་པེ་ཀྑཱ་སུ ཙ ཨི་ཊྛཱ་སཱུ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ པ་ཝ་ཏྟི ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ.

དུ་ཀྑ་ཝ་ཏྠཱུཏི དུ་ཀྑ་སྶ ཨོ་ཀཱ་སོ. ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་མྤི ཧི ཏཾ དུ་ཀྑཾ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་སུ ཏ་བྦ་ཏྠུ་ཀཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. དུ་ཀྑ་པ་ཙྩ་ཡེཏི དུ་ཀྑ་ཧེ་ཏུ་མྷི, དུ་ཀྑ་སྶ ཛ་ན་ཀེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དུ་ཀྑ་པ་ཙྩ་ཡ་ཊྛཱ་ནེཏི དུ་ཀྑ་ཛ་ན་ཀ་ཀ་མྨ་སྶ ས་ཧཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཨ་ནི་ཊྛ་རཱུ་པཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཋཱ་ནེ. པ་ཙྩ་ཡ་ས་དྡོ ཧི ཛ་ན་ཀེ ཛ་ན་ཀ་ས་ཧཱ་ཡེ ཙ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ‘‘ཡ་ད་ནི་ཙྩཾ ཏཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (སཾ. ནི. ༣.༡༥, ༤༥-༤༦, ༧༦) ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑཱ་དཱི་སུ པ་ཝ་ཏྟི ད་ཊྛ་བྦཱ. ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ ཝ་ཏྠུ་ཉྩ ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡཾ སུ་ཁ་ཡ་ཏི ལ་དྡྷ་སྶཱ་དེ ཨ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏེ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི སུ་ཁཱ. སུ་ཁཱ་ཏི ཝེ་ད་ནཱ་ས་དྡ་མ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ སུ་ཁ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟ་སྶ ཨ་པྤ་ཀཱ་ས་ནེ་ན ན་པུཾ་ས་ཀ་ལི་ངྒ་ཏཱ ན ཀ་ཏཱ. ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་ངྐ་པྤ་ཏོ ཙ ཡཾ ཨི་ཊྛཾ, ཏ་ད་ནུ་བྷ་ཝ་ནཾ ཨི་ཊྛཱ་ཀཱ་རཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ནཾ ཝཱ ཨི་ཊྛཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ནཾ.

ས་མནྟི ཨ་ཝི་ས་མཾ. ས་མཱ ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་ཏཱ ཝི་ཡ ཡུ་ཏྟཱ, ས་མཾ ཝཱ ས་ཧ ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཀུ་པྤཱ་དཱཏི ཨེ་ཀོ ས་མཱ་ནོ ཨུ་པྤཱ་དོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨེ་ཀུ་པྤཱ་དཱ, ས་མཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ས་ཧུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཧུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ་ནཾ རཱུ་པཱ་རཱུ་པཱ་ན་ཉྩ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི ‘‘ཨེ་ཀ་ནི་རོ་དྷཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཡེ ས་མཱ་ནུ་པྤཱ་དཱ ས་མཱ་ན་ནི་རོ་དྷཱ ཙ, ཏེ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ཏི རཱུ་པཱ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ས་མྤ་ཡོ་གོ ནི་ཝཱ་རི་ཏོ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝ་མ་པི ཨ་ཝི་ནི་བྦྷོ་ག་རཱུ་པཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི ‘‘ཨེ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཡེ ཨེ་ཀུ་པྤཱ་དཱ ཨེ་ཀ་ནི་རོ་དྷཱ ཨེ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ ཙ, ཏེ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ཏི. ཨེ་ཝ་མ་པི ཨ་ཝི་ནི་བྦྷོ་ག་རཱུ་པེ་སུ ཨེ་ཀཾ མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཾ སེ་ས་མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏོ་པཱ་དཱ་རཱུ་པཱ་ནཾ ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏེ་ན ཏཱ་ནི ཨེ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ནཱི་ཏི, ཙ་ཀྑཱ་དི་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ནི ཝཱ བྷཱུ་ཏཱ་ནི ཨེ་ཀཾ ཝ་ཏྠུ ཨེ་ཏེ་སུ ས་ནྣི་སྶི་ཏ་ནྟི ཨེ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ནཱི་ཏི ཀ་པྤེ་ནྟ་སྶ ཏེ་སཾ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ་པ་ཏྟི སི་ཡཱ་ཏི ཏ་ནྣི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ ‘‘ཨེ་ཀཱ་ར་མྨ་ཎཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཡེ ཨེ་ཀུ་པྤཱ་དཱ…པེ… ཨེ་ཀཱ་ར་མྨ་ཎཱ ཙ ཧོ་ནྟི, ཏེ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ཏི. པ་ཊི་ལོ་མ་ཏོ ཝཱ ཨེ་ཀཱ་ར་མྨ་ཎཱཏི ཝུ་ཏྟེ ཨེ་ཀ་ཝཱི་ཐི་ཡ་ཉྩ པ་ཉྩ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནཱ་ནཾ ནཱ་ནཱ་ཝཱི་ཐི་ཡཾ པ་ར་ས་ནྟཱ་ནེ ཙ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ནཾ བྷི་ནྣ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ནཾ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི ‘‘ཨེ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཡེ ཨེ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨེ་ཀཱ་ར་མྨ་ཎཱ, ཏེ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ཏི. ཨེ་ཝ་མ་པི ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ན་ས་ནྟཱི་ར་ཎཱ་དཱི་ནཾ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི ‘‘ཨེ་ཀ་ནི་རོ་དྷཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཡེ ཨེ་ཀ་ནི་རོ་དྷཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ ཨེ་ཀཱ་ར་མྨ་ཎཱ, ཏེ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ཏི. ཀིཾ པ་ན ནཱ་ནུ་པྤཱ་དཱ་པི ཨེ་ཝཾ ཏི་ཝི་དྷ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཧོ་ནྟི, ཨ་ཐ ཨེ་ཀུ་པྤཱ་དཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ་ཡ ཨེ་ཀུ་པྤཱ་དཱ ཨེ་ཝ ཨེ་ཝཾ ཏི་ཝི་དྷ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨེ་ཀུ་པྤཱ་དཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

༣. ཝི་པ་ཀྐ་བྷཱ་ཝ་མཱ་པ་ནྣཱ་ནཾ ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནནྟི ཡ་ཐཱ སཱ་ལི་བཱི་ཛཱ་དཱི་ནཾ ཕ་ལཱ་ནི ཏཾ་ས་དི་སཱ་ནི ནི་བྦ་ཏྟཱ་ནི ཝི་པ་ཀྐཱ་ནི ནཱ་མ ཧོ་ནྟི, ཝི་པཱ་ཀ་ནི་རུ་ཏྟི་ཉྩ ལ་བྷ་ནྟི, ན མཱུ་ལ་ངྐུ་ར་པ་ཏྟ་ཁ་ནྡྷ་ནཱ་ལཱ༹་ནི, ཨེ་ཝཾ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཕ་ལཱ་ནི ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཝེ་ན སཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན སུ་ཀྐ་ཀ་ཎྷཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ ཏཾ་ས་དི་སཱ་ནི ཝི་པ་ཀྐ་བྷཱ་ཝ་མཱ་པ་ནྣཱ་ནཱི་ཏི ཝི་པཱ་ཀ་ནི་རུ་ཏྟིཾ ལ་བྷ་ནྟི, ན རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ ཀ་མྨ་ནི་བྦ་ཏྟཱ་པི ཀ་མྨཱ་ས་དི་སཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཛཱ་ཏི་ཛ་རཱ་ས་བྷཱ་ཝཱཏི ཛཱ་ཡ་ན་ཛཱི་ར་ཎ་ས་བྷཱ་ཝཱ. ཝི་པཱ་ཀ་པ་ཀ་ཏི་ཀཱཏི ཝི་པ་ཙྩ་ན་པ་ཀ་ཏི་ཀཱ. ཝི་པ་ཙྩ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ ཙ ཨ་ནུ་པ་ཙྪི་ནྣཱ་ཝི་ཛྫཱ་ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ན་ས་ནྟཱ་ནེ ས་བྱཱ་པཱ་ར་ཏཱ, ཏེ་ན ཨ་བྷི་ཉྙཱ་དི་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ་པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ་དི་ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ན་ཉྩ ཝི་པཱ་ཀཱ་ནུ་པྤཱ་ད་ནེ་པི ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨ་ཏཱ སི་དྡྷཱ ཧོ་ཏི. ཝི་པ་ཀྐ་བྷཱ་ཝནྟི ཙེ་ཏྠ བྷཱ་ཝ-ས་དྡེ་ན ས་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝ ཝུ་ཏྟོ. ཏཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཝི་པ་ཀྐ་ས་བྷཱ་ཝཾ དུ་ཏི་ཡ་སྶ ཝུ་ཏྟཾ ཝི་པ་ཙྩ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཉྩ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཨུ་བྷ་ཡ་ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ.

༤. ཨུ་པེ་ཏེ་ན ཨཱ་དི་ནྣཱ ཨུ་པཱ་དི་ནྣཱ. ཀིཾ པ་ན ཏཾ ཨུ་པེ་ཏཾ, ཀེ་ན ཙ ཨུ་པེ་ཏཾ, ཀ་ཐ་ཉྩ ཨུ་པེ་ཏཾ, ཀེ ཙ ཏེ་ན ཨཱ་དི་ནྣཱ་ཏི? ས་ཏི ཙ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ནཾ ཀེ་ས་ཉྩི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝེ ཏ་ནྣི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ཨུ་པེ་ཏ་ས་དྡ་ས་མྦ་ནྡྷི་ནཱ ཨུ་པ་ཡ-ས་དྡེ་ན ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་ཧི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷུ་པཱ་དཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ་ཧི ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛཱི་ཧི ཨུ་པེ་ཏཾ, ཏེ་ཧི ཙ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པེ་ཏཾ, ན ས་མ་ནྣཱ་ག་མ་ཝ་སེ་ན. ས་ཏི ཙ ས་བྦ་ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྟེ ཡེ་ཧི ཝི་པཱ་ཀ་ཀ་ཊ་ཏྟཱ་རཱུ་པཱ་ནི ཨ་མྷེ་ཧི ནི་བྦ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨེ་ཏཱ་ནི ཕ་ལཱ་ནཱི་ཏི ག་ཎྷ་ནྟེ་ཧི ཝི་ཡ ཨཱ་དི་ནྣཱ་ནི, ཏཱ་ནི ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་ཀ་མྨཱ་ནི ཀ་མྨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀ་ཏྟཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏྭཱ ཨུ་པེ་ཏ་ནྟི ཨི་དྷ ག་ཧི་ཏཱ་ནི. ཏེ་ཧི ཙ ནི་བྦ་ཏྟཱ་ནི ཝི་པཱ་ཀ་ཀ་ཊ་ཏྟཱ་རཱུ་པཱ་ནི ཨུ་པཱ་དི་ནྣཱ དྷ་མྨཱ་ཏི ས་བྦ་མེ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཡ་ཉྩ ཨ་ཏྠ་ན་ཡོ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ, ན ཝ་ཙ་ནཱ་ནུ་པུ་བྦེ་ནཱ་ཏི. ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ཡ་དི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛཱི་ཧི ཨུ་པེ་ཏེ་ན ཨཱ་དི་ནྣཱ ཨུ་པཱ་དི་ནྣཱ, ས་བྦ་ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨཱ ཙ ཏ་ཎྷཱ་དཱི་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ ཧོ་ནྟི, ན ཙ ཨུ་པེ་ཏ་ས་དྡོ ཀ་མྨེ ཨེ་ཝ ནི་རུ་ལ༹ྷོ, ཏེ་ན ཀ་མྨ་སྶེ་ཝ ག་ཧ་ཎེ ཀཱ་ར་ཎཾ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ས་བྦ་ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨ་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ཧེ་ཏཱུ་ཧི ནི་བྦ་ཏྟཱ་ནཾ ས་ངྑཱ་རཱ་དི་ཕ་ལཱ་ནཾ ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཏྟཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི ཏེ་ས་མྤི ཏེ་ཧི་ཕ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཨུ་པ-ས་དྡེ་ན ཙ ཨུ་པེ་ཏ་ཏཱ་མ་ཏྟཾ ཛོ་ཏི་ཏཾ, ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎཾ ས་མ་ནྣཱ་ག་མ་ནི་ཝ་ཏྟ་ཀཾ, ཨཱ་དི་ནྣ-ས་དྡེ་ན ཙ ག་ཧི་ཏ་ཏཱ་མ་ཏྟཾ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཀ་མྨ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཝི་སེ་སོ. ཏ་སྨཱ ས་བྦ་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཏྟཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ནཱ་པ་ཛྫ་ཏི བོ་དྷ་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན དེ་ས་ནཱ་པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ. ཡེ་ས་ཉྷི བོ་དྷ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨུ་པཱ་དི་ནྣཱ’’ཏི ཨེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏེ ཏེ་ནེ་ཝ ཝ་ཙ་ནེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ དྷ་མྨེ བུ་ཛ྄ཛྷིཾ་སུ, ཨེ་ཏ་ར་ཧི པ་ན ཏཱ་ཝ་ཏཱ བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟེ་ན སུ་ཏྭཱ ཏ་ད་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨེ་སཱ ཨ་ཏྠ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཀ་ཏཱ ‘‘ཀ་མྨུ་ནཱ’’ཏི.

ཨ་ཡཾ པ་ན ཨ་པ་རོ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ – ཨུ་པ-ས་དྡོ ཨུ་པེ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི. ཨ་ཡ་ཉྷི ཨུ་པ-ས་དྡོ ས་མཱ་སེ པ་ཡུ་ཛྫ་མཱ་ནོ ‘‘ཨ་ཏི་མཱ་ལཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ཏི-ས་དྡོ ཝི་ཡ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནཾ ས་སཱ་དྷ་ནཾ ཨུ་པ་ག་མ་ནཾ ས་སཱ་དྷ་ནཾ ཝ་ད་ཏི, ཨུ་པ་ག་མ་ན་ཉྩ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཨུ་པ་ཡོ, ཏེ་ན ཨུ་པ་ག་ཏཾ ཨུ་པེ་ཏཾ. ཀིཾ པ་ན ཏ་ནྟི? ཡཾ ཨ་ས་ཏི ཨུ་པཱ་དཱ་ནེ ན ཧོ་ཏི, ཏཾ ‘‘ཨུ་པཱ་དཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ བྷ་ཝོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་ཀ་མྨཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན པུ་རི་མ་ཛཱ་ཏུ་པྤ་ནྣེ་ན ཨུ་པཱ་དཱ་ནེ་ན ཨུ་པ་ག་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨུ་པེ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ན ཧི ཀོ་ཙི ཨ་ནུ་པ་གྒ་མྨ ཨ་ནི་ཙྪ་ནྟོ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི. ཏེ་ན ཨུ་པེ་ཏེ་ན ཀ་མྨུ་ནཱ པུ་ན་བྦྷ་ཝ་སྶ ཨཱ་དཱ་ནཾ ཧོ་ཏི. ཀ་མྨུ་ནཱ ཧི སཱ་ས་ཝེ་ན ས་ཏྟཱ ཨཱ་དི་ཡ་ནྟི པུ་ན་བྦྷ་ཝཾ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་དཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན པཱ་ཀ་ཊོ པུ་ན་བྦྷ་ཝོ. སོ ཙ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝོ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་ཝི་པཱ་ཀ་ཀ་ཊ་ཏྟཱ་རཱུ་པ་ས་ངྒ་ཧོ ‘‘བྷ་ཝ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཛཱ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཛཱ་ཏི་ཝ་ཙ་ནེ ས་མ་ཝ་རུ་དྡྷོ་ཏི ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝོ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝོ ཙ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་ཝི་པཱ་ཀ་ཀ་ཊ་ཏྟཱ་རཱུ་པཱ་ནཱི་ཏི དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ཀཱ་སི་ཏ་མེ་ཏཾ. ཏ་སྨཱ ཨུ་པེ་ཏེ་ན ཨཱ་དི་ནྣཱཏི ཏེ ཨེ་ཝ དྷ་མྨཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི སི་དྡྷོ ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ་ཏི. ཨུ་པཱ་དི་ནྣ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ཏྭཱ ཏཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ནི་ཡ-ས་དྡ་སྶ ཝི་སུཾ ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ས་དྡཱ་ན་པེ་ཀྑཾ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ཏྟུཾ ‘‘ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ ཨ་ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ‘‘ཨུ་པཱ་དཱ་ན་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏཾ པ་ན ཨུ་པཱ་དཱ་ནི་ཡཾ ཨུ་པཱ་དི་ནྣཾ ཨ་ནུ་པཱ་དི་ནྣ་ནྟི དུ་ཝི་དྷཾ. ཏ་སྨཱ ཏཾ ཝི་སེ་ས་ནེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨུ་པཱ་དི་ནྣཱ ཙ ཏེ ཨུ་པཱ་དཱ་ནི་ཡཱ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

༥. སཾ་ཀི་ལེ་སོཏི ད་ས ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. སཾ་ཀི་ལི་ཊྛཱཏི ཏེ་ཧི ཝི་བཱ་དྷི་ཏཱ ཨུ་པ་ཏཱ་པི་ཏཱ ཙ. ཏེ པ་ན ཡ་སྨཱ སཾ་ཀི་ལེ་ས་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཨེ་ཀུ་པྤཱ་དཱ་དཱི་ཧི ནི་ནྣཱ་ན་ཏྟཱ ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝ་མི་ཝ ག་ཏཱ ཝི་སཱ་དཱི་ཧི ཝི་ཡ ས་པྤི་ཨཱ་ད་ཡོ ཝི་དཱུ་སི་ཏཱ མ་ལཱི་ནཱ ཝི་བཱ་དྷི་ཏཱ ཨུ་པ་ཏཱ་པི་ཏཱ ཙ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ ‘‘སཾ་ཀི་ལེ་སེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ སཾ་ཀི་ལི་ཊྛཱ’’ཏི. སཾ་ཀི་ལེ་སཾ ཨ་ར་ཧ་ནྟཱིཏི སཾ་ཀི་ལེ་ས་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏཾ ལ་དྡྷུཾ ཨ་ར་ཧ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝཱ་ན་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཏོཏི ཨེ་ཏེ་ན སཾ་ཀི་ལེ་སཱ་ན་ཏི་ཀྐ་མ་ན་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏི, ཝ་ཏྠ་ཡུ་གི་ཀ་སུ་ངྐ་སཱ་ལི་ཀ་ས་དྡཱ་ནཾ ཝི་ཡ སཾ་ཀི་ལེ་སི་ཀ-ས་དྡ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

༦. ས་ཧ ཝི་ཏ་ཀྐེ་ན ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཝ་ཙ་ན་སེ་སོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ ཨ་ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་སྶ་པི བྷ་ཝ་ཏི-ཨ་ཏྠ་སྶ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ན་ཏྟཱ. མ་ཏྟཱཏི པ་མཱ་ཎ་ཝཱ་ཙ་ཀཾ ཨེ་ཀཾ པ་ད་ནྟི ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཝི་ཙཱ་རོ་ཝ མ་ཏྟཱ ཨེ་ཏེ་ས’’ནྟི ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཨ་ཝི་པྤ་ཡོ་གཱི་སུ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་རེ་སུ ཝི་ཙཱ་རོ་ཝ ཨེ་ཏེ་སཾ མ་ཏྟཱ, ཏ་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ཝི་ཏ་ཀྐེ་ན ས་མྤ་ཡོ་གཾ ན ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཡ་མ་པ་རོ ཨ་ཏྠོ – མ་ཏྟ-ས་དྡོ ཝི་སེ་ས་ནི་ཝ་ཏྟི་ཨ་ཏྠོ. ས་ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་ཝི་ཙཱ་རཱ དྷ་མྨཱ ཧི ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་སི་ཊྛེ་ན ཝི་ཙཱ་རེ་ན ས་ཝི་ཙཱ་རཱ, ཨེ་ཏེ པ་ན ཝི་ཙཱ་ར་མ་ཏྟེ་ན ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཝི་སེ་ས་ར་ཧི་ཏེ་ན, ཏ་སྨཱ ‘‘ཝི་ཙཱ་ར་མ་ཏྟཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཝི་ཙཱ་ར་མ་ཏྟ་ཝ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་ཙཱ་ར་མ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཏྟེ སི་དྡྷེ ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ནཾ ཨ་ཉྙེ་ས་མྤི ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་ཛོ་ཏ་ན་ཏྠཾ ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ ཧི ཝི་ཙཱ་ར་མ་ཏྟཱ ཙ ས་ནྟི ཨ་ཝི་ཙཱ་རཱ ཙཱ་ཏི ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ ཙ ཧོ་ནྟི, ཏེ་སུ ཨ་ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ་སུ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ག་ཧེ་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ ཝི་ཙཱ་ར་མ་ཏྟཱ་ཝ་ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི. ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝོ པ་ན ཡ་ཐཱ་ཀཱ་མཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ཧ ཝི་ཙཱ་ར་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ དྷ་མྨ་ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་མ་ཏྟཱ’’ཏི པ་དཱ་ནུ་ཀྐ་མོ ཀ་ཏོ.

ཨ་ཐ ཝཱ ས་ཝི་ཙཱ་རཱ དུ་ཝི་དྷཱ ས་ཝི་ཏ་ཀྐཱ ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ ཙ, ཏེ་སུ ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐེ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ཨཱ་དི་པ་དཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཝི་ཙཱ་རཱ ཙ དུ་ཝི་དྷཱ ས་ཝི་ཏ་ཀྐཱ ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ ཙ, ཏེ་སུ ས་ཝི་ཏ་ཀྐེ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ཏ་ཏི་ཡ་པ་དཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཡེ པ་ན དྭཱི་ཧི་པི ནི་ཝ་ཏྟི་ཏཱ ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ ས་ཝི་ཏ་ཀྐཱ ཙ ས་ཝི་ཙཱ་རཱ ཨ་ཝི་ཙཱ་རཱ ཙ, ཏེ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ད་སྶ་ནཾ ཝཱ ཀ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ ཨུ་བྷ་ཡ་ད་སྶ་ནཾ ཝཱ. ཨུ་བྷ་ཡ་ད་སྶ་ནེ ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནེ ཡ་དི ‘‘ས་ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་ཝི་ཙཱ་རཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩེ་ཡྻ, ཨཱ་དི་པ་ད་ཏྠ་ཏཱ་ཝ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཨ་ཐ ‘‘ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཨ་ཝི་ཙཱ་རཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩེ་ཡྻ, ཨ་ནྟ་པ་ད་ཏྠ་ཏཱ. ཨ་ཐ པ་ན ‘‘ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་ཝི་ཙཱ་རཱ ས་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཨ་ཝི་ཙཱ་རཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩེ་ཡྻ, ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བ་ཧི་དྡྷཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་ཏྠ་ནྟ་རཱ་བྷཱ་ཝོ ཝཱ ས་ངྐ་ར་དོ་སོ ཝཱ ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝ ས་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཏཱ་ས་ཝི་ཙཱ་རཱ་ཝི་ཙཱ་ར་ཏཱ་ཝི་རོ་དྷོ ཝཱ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ད་སྶ་ནེ་ན ཨི་ཏ་ར་མྤི པ་ཀཱ་སེ་ཏུཾ ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནེ་ན དྭི་པྤ་ཀཱ་རེ་སུ ཝ་ཏྟ་བྦེ་སུ ས་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཨ་ཝི་ཙཱ་རེ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་ཝི་ཙཱ་རེ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་མ་ཏྟཱ’’ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཝི་ཏ་ཀྐཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཏེ ཝི་ཙཱ་ར་མ་ཏྟཱ, ན ཝི་ཙཱ་ར་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི དྷ་མྨ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝི་ཙཱ་ར་མ་ཏྟཱ ཝི་སེ་སི་ཏཱ.

༧. ཨུ་པེ་ཀྑ་ཏཱིཏི ཝེ་ད་ཡ་མཱ་ནཱ་པི མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཝེ་ད་ནཱ སུ་ཁཱ་ཀཱ་རེ དུ་ཀྑཱ་ཀཱ་རེ ཙ ཨུ་དཱ་སི་ནཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨུ་པེ་ཏཱ ཡུ་ཏྟཱ སུ་ཁ་དུ་ཀྑཱ་ནཾ ཨ་ཝི་རུ་དྡྷཱ ཨི་ཀྑཱ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ནཾ ཨུ་པེ་ཀྑཱ. ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ནཱ་ན་ཏྟ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན. ཡ་དི ཧི པཱི་ཏི་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཨེ་ཝ སུ་ཁ་ས་ཧ་ག་ཏཱ སི་ཡུཾ, ‘‘པཱི་ཏི་ས་ཧ་ག་ཏཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ སི་དྡྷ་ཏྟཱ ‘‘སུ་ཁ་ས་ཧ་ག་ཏཱ’’ཏི ཨི་དཾ ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ, ‘‘སུ་ཁ་ས་ཧ་ག་ཏཱ’’ཏི ཝཱ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ‘‘པཱི་ཏི་ས་ཧ་ག་ཏཱ’’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏ་ཏོ ཏི་ཀཾ པཱུ་རེ་ནྟེ་ན དུ་ཀྑ་ས་ཧ་ག་ཏ་པ་དཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ, ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་ཏི ‘‘ཝེ་ད་ནཱ་ཏྟི་ཀོ ཨེ་ཝཱ་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘པཱི་ཏི་ས་ཧ་ག་ཏཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘སུ་ཁ་ས་ཧ་ག་ཏཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟོ པཱི་ཏི་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་མྤི སུ་ཁཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཏ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀཱ་ཡ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ སུ་ཁཾ ས་པྤཱི་ཏི་ཀ་སུ་ཁ་ཏོ བྷི་ནྣཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཐ ཝཱ པཱི་ཏི་སུ་ཁཱ་ནཾ དུ་བྦི་ཉྙེ་ཡྻ་ནཱ་ན་ཏྟཱ་ནཾ ནཱ་ན་ཏྟ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨ་ཡཾ ཏི་ཀོ ཝུ་ཏྟོ. ‘‘པཱི་ཏི་ས་ཧ་ག་ཏཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཧི སུ་ཁེ་ཀ་དེ་སོ ས་ངྒ་ཧི་ཏོ, ན པཱི་ཏི. ‘‘སུ་ཁ་ས་ཧ་ག་ཏཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ པཱི་ཏི ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ, ན སུ་ཁཾ. པཱི་ཏི་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་སུ་ཁ་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཙ པུ་རི་མེ་ན ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ པ་ཙྪི་མེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ཏི སི་དྡྷོ པཱི་ཏི་སུ་ཁཱ་ནཾ ཝི་སེ་སོ་ཏི.

༨. ནི་བྦཱ་ནཾ ད་སྶ་ན་ཏོཏི ནི་བྦཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཨ་ཐ ཝཱ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྑུ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟ་ནེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་པྤ་ཏྟཾ ད་སྶ་ནཾ ནཱ་མ, དྷ་མྨ་ཙ་ཀྑུ ཙ པ་རི་ཉྙཱ་དི་ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨ་ད་སྶ་ནཾ ཏ་ད་ཏི་ས་ཡོ, ཏ་སྨཱ ན་ཏྠེ་ཏྠ གོ་ཏྲ་བྷུ་སྶ ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི. ཨུ་བྷ་ཡ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ནཱཏི དྭཱི་ཧི པ་དེ་ཧི ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན, ན པ་ཧཱ་ཡ་ཀ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན. ཏ་ཐཱ ཧི ས་ཏི ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཧི ཨ་ཉྙོ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན པ་ཧཱ་ཡ་ཀོ ཨ་ཏྠི, ཏེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ ནེ་ཝ ད་སྶ་ནེ་ན ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ན ཙ ཨ་ཉྙོ པ་ཧཱ་ཡ་ཀོ ཨ་ཏྠི ཨ་ཉྙེ་ཧི ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏཱ་ན་ཉྩ པུ་ན་པྤ་ཝ་ཏྟི་ས་བྦྷཱ་ཝཱ, ནཱ་པི པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ ཏ་ཏི་ཡ་པ་དེ་ན ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ནྟི, ཀི་ནྟུ ཨ་པྤ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི. ཏ་སྨཱ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་པ་དཾ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ནེ་ཝ ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི ད་སྶ་ནེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦེ་ཧི ཨ་ཉྙེ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

༩. ཨེ་ཝ་མ་ཏྠཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱཏི ཨ་ཏྠཱ་ཡུ་ཏྟི་ཏོ ཙ ས་དྡཱ་ཡུ་ཏྟི་ཏོ ཙ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཧི ཨ་པྤ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཧེ་ཏུ་མ་ཏྟེ་སུ ཧི ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ་སུ ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ཏི ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞ་ཏྟཱ ཨ་ཏྠཱ་ཡུ་ཏྟི, པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ས་དྡ་སྶ ནི་ཙྩ་སཱ་པེ་ཀྑ་ཏྟེ ཙ ས་ཏི ན ས་མྦ་ནྡྷཱི་ས་དྡ་ཏོ པ་ཧཱ་ཡ་ཀ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ པ་ཊི་སེ་དྷཾ ཨ་པེ་ཀྑ་མཱ་ན་སྶ ཧེ་ཏུ་ས་དྡེ་ན ས་མཱ་སོ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ས་དྡཱ་ཡུ་ཏྟི ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོཏི པ་ཧཱ་ཏ་བྦ-ས་དྡཾ པ་ཊི་སེ་དྷེ་ན ཨ་ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཡེ་སཾ ཨ་ཉྙ་པ་ད་ཏྠེ ས་མཱ་སོ, ཏ་བྦི་སེ་ས་ནཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨི་དཾ པ་ཊི་སེ་དྷེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཧི པ་ཧཱ་ཏ་བྦོ ཧེ་ཏུ ཨེ་ཏེ་སཾ ནེ་ཝ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་ཏི ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠོ ས་བྦོ ས་ངྒ་ཧི་ཏོ་ཏི. ཨ་ཏྠཱ་ཡུ་ཏྟི མཱ ཧོ་ཏུ, ས་དྡོ པ་ན ཨི་དྷཱ་པི ན ཡུ་ཏྟོ. ཨེ་ཀ་ནྟ་ཡོ་གཱི་ནཾ ཨ་ཏྠི-ས་དྡ་མེ་ཝ ཧི ཨ་པེ་ཀྑ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཨུ་བྷི་ནྣཾ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཧེ་ཏུ-ས་དྡཱ་ནཾ ས་མཱ་སོ ཡུ་ཏྟོ, ན པ་ཊི་སེ་དྷཾ ཨ་པེ་ཀྑ་མཱ་ནཱ་ན་ནྟི, ཏ་སྨཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏྠ་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ ཨེ་ཏཾ ཀ་ཏཾ, ས་དྡོ པ་ན ཡ་ཐཱ ཡུ་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཝཾ པ་ན ཡུ་ཛྫ་ཏི – པ་ཧཱ་ཏ་བྦོ ཧེ་ཏུ ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ. ཀེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦོ་ཏི? ད་སྶ་ནེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཙ. ཏ་ཡི་དཾ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཧེ་ཏུ་ཀ་པ་དཾ ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་དེ་ཧི ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཏེ་ཧི ཡུ་ཏྟེ་ན ཡེ ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ ནེ་ཝ ཧོ་ནྟི, བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ ཙ ན ཧོ་ནྟཱི་ཏི པ་ཊི་སེ་དྷ་ཉྩ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཏེ ནེ་ཝ ད་སྶ་ནེ་ན ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ནེ་ཝ་ཝི་པཱ་ཀ་ན་ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨ་དྷ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་ཡ ཧི པུ་རི་མ་པ་ད་དྭ་ཡ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་དྷ་མྨ་པ་ཊི་སེ་དྷ་ནེ་ན ཏ་ད་ཉྙ་དྷ་མྨ་ནི་ད་སྶ་ན་མེ་ཏཾ ཧོ་ཏི, ན ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་པ་དཾ ཝི་ཡ ཧེ་ཏུ་ཝི་ར་ཧ་པྤ་ཀཱ་ས་ནེ་ནཱ་ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ དྭེ པ་ཊི་སེ་དྷཱ ཡུ་ཏྟཱ ཧོ་ནྟི.

ཧེ་ཏུ་ཡེ་ཝ ཧི ཏེ་སཾ ན་ཏྠི, ཡོ ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཧི པ་ཧཱ་ཏ་བྦོ སི་ཡཱཏི པུ་རི་མ་སྨི་ཉྷི ཨ་ཏྠེ ཧེ་ཏཱུ་ནཾ ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཧི པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཏཱ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ, པ་ཊི་ཀྑེ་པོ ཙ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ་ས་ངྐཱ་ས་བྦྷཱ་ཝེ ཧོ་ཏི, པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ་ས་ངྐཱ ཙ ཧེ་ཏུ་མྷི ས་ཏི སི་ཡཱ, ཏེ་སཾ པ་ན ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་ནཾ ཧེ་ཏུ་ཡེ་ཝ ན་ཏྠི, ཡོ ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཧི པ་ཧཱ་ཏ་བྦོ སི་ཡཱ, ཏ་ད་བྷཱ་ཝཱ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ་ས་ངྐཱ ན་ཏྠཱི་ཏི ཏཾ་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏྠོ པ་ཊི་ཀྑེ་པོ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ནེ་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ན ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦོ ཧེ་ཏུ ཨེ་ཏེ་ས’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ ན བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཧི ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་ནཾ ཨ་གྒ་ཧ་ཎཾ བྷ་ཝེ་ཡྻཱཏི ཨ་ཏྠ་སྶ པཱ་ཀ་ཊ་ཏྟཱ ན ཀཱ་ར་ཎ་སཱ་དྷ་ནཱི་ཡོ ཨེ་སོ་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏྠ་སྶེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ད་ནྟོ ‘‘ཧེ་ཏུ་ཡེ་ཝ ཧི ཏེ་སཾ ན་ཏྠཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏེ་ས་ཉྷི ནེ་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ན ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ་པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཧེ་ཏུ་ཀ་པ་ད་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡཱ་ནཾ ཡོ ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཧི པ་ཧཱ་ཏ་བྦོ སི་ཡཱ, སོ ཨེ་ཝཾ་པ་ཀཱ་རོ ཧེ་ཏུ ན་ཏྠི. ཏེ ཧི ཨ་ནེ་ཀ་པྤ་ཀཱ་རཱ ས་ཧེ་ཏུ་ཀཱ ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ ཙཱ་ཏི, ཏ་སྨཱ ནེ་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ན ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦོ ཧེ་ཏུ ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

༡༠. ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཨི་དཾ ཙ་ཏུ་ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ གོ་ཏྲ་བྷུ་ཕ་ལ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་དཱི་ན་མྤི ཨ་པ་ཙ་ཡ་གཱ་མི་ཏཱ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་པ་ཙ་ཡཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཨ་པ་ཙ་ཡ་གཱ་མི་ནོ. ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཧི ཨ་ནི་བྦ་ཏྟ་ནི་ཡ་ཏྟེ་པི ས་མུ་ད་ཡ་པྤ་ཧཱ་ན་ས་མུ་ད་ཡ་ནི་རོ་དྷཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ག་མ་ཨ་དྷི་ག་ནྟ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཧེ་ཏུ་ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་བྷཱ་ཝོ མ་གྒ་ནི་བྦཱ་ནཱ་ནཾ ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷེ ཉཱ་ཎཾ ཨ་ཏྠ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ, དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷ་གཱ་མི་ནི་ཡཱ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཉཱ་ཎཾ དྷ་མྨ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ’’ཏི (ཝི་བྷ. ༧༡༩). ཨ་ཏྠོཏི ཧི ཧེ་ཏུ་ཕ་ལཾ. དྷ་མྨོཏི ཧེ་ཏཱུ་ཏི. པུ་རི་མ་པ་ཙྪི་མཱ་ནཾ པུ་རི་མེ ས་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཱ, པ་ཙྪི་མེ ཀེ་ཝ་ལཱ. པུ་རི་མེ ཝི་ཡ པ་ན པ་ཙྪི་མེ ཨ་ཏྠེ་པི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སཱི་སེ་ན ས་བྦ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ. དུ་ཏི་ཡེ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤེ ‘‘ཨཱ་ཙ་ཡཾ གཱ་མི་ནོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ཨ་ནུ་ནཱ་སི་ཀ་ལོ་པོ ཀ་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. ཨཱ་ཙི་ན་ནྟཱི་ཏི ཝཱ ཨཱ་ཙ་ཡཱ, ཨཱ་ཙ་ཡཱ ཧུ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟི པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི་པི ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.

༡༡. ས་ཏྟ པ་ན སེ་ཀྑཱ སི་ཀྑ་ན་སཱི་ལཱ་ཏི སེ་ཀྑཱ, ཏེ་སཾ ཨི་མེ་ཏི སེ་ཀྑཱ, ཨ་ཉྙཱ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ མ་གྒ་ཕ་ལ་ཏྟ་ཡ་དྷ་མྨཱ. ས་ཡ་མེ་ཝ སི་ཀྑ་ནྟཱིཏི སི་ཀྑ་ན་སཱི་ལཱ་ན་མེ་ཏཾ ནི་ད་སྶ་ནཾ. ཡེ ཧི དྷ་མྨཱ སི་ཀྑ་ནྟི, ཏེ སི་ཀྑ་ན་སཱི་ལཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི. ཨ་ཀྑ་ར་ཏྠོ པ་ན སི་ཀྑཱ ཨེ་ཏེ་སཾ སཱི་ལ་ནྟི སེ་ཀྑཱ་ཏི. ན སེ་ཀྑཱཏི ཡ་ཏྠ སེ་ཀྑ་བྷཱ་ཝཱ་ས་ངྐཱ ཨ་ཏྠི, ཏ་ཏྠཱ་ཡཾ པ་ཊི་སེ་དྷོ་ཏི ལོ་ཀི་ཡ་ནི་བྦཱ་ནེ་སུ ཨ་སེ་ཀྑ་བྷཱ་ཝཱ་ནཱ་པ་ཏྟི ད་ཊྛ་བྦཱ. སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཧི སི་ཀྑཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཝི་པྤ་མུ་ཏྟཱ པ་རི་སུ་དྡྷཱ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝ་མྤི ཨ་ནུ་པ་ག་མ་ན་ཏོ ཨེ་ཏཱ སི་ཀྑཱ་ཏི ཝ་ཏྟུཾ ཡུ་ཏྟཱ ཨ་ཊྛ་སུ མ་གྒ་ཕ་ལེ་སུ ཝི་ཛྫ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཙ་ཏུ་མ་གྒ་ཧེ་ཊྛི་མ་ཕ་ལ་ཏྟ་ཡ་དྷ་མྨཱ ཝི་ཡ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་དྷ་མྨཱ་པི ཏཱ་སུ སི་ཀྑཱ་སུ ཛཱ་ཏཱ་ཏི ཙ, ཏཾ་སི་ཀྑཱ་ས་མ་ངྒི་ནོ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཝི་ཡ སེ་ཀྑ་ཏྟེ ས་ཏི སེ་ཀྑ་སྶ ཨེ་ཏེ་ཏི ཙ, སི་ཀྑཱ སཱི་ལཾ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཙ སེ་ཀྑཱ་ཏི ཨཱ་ས་ངྐི་ཏ་བྦཱ སི་ཡུ་ནྟི ཏ་དཱ་ས་ངྐཱ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨ་སེ་ཀྑཱ’’ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སེ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་སེ་དྷོ ཀ་ཏོ. ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལེ ཧི པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ སི་ཀྑཱ པ་རི་ནི་ཊྛི་ཏ་སི་ཀྑཱ་ཀི་ཙྩ་ཏྟཱ ན སི་ཀྑཱ་ཀི་ཙྩཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཀེ་ཝ་ལཾ སི་ཀྑཱ་ཕ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏཱ ན སི་ཀྑཱ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ནྟི, ནཱ་པི ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནོ སེ་ཀྑ་ཝ་ཙ་ནཾ, ན ཙ ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ སི་ཀྑ་ན་སཱི་ལཱ་ཏི སི་ཀྑཱ་སུ ཛཱ་ཏཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠེ་ཧི ཨ་གྒ་ཕ་ལ་དྷ་མྨཱ སེ་ཀྑཱ ན ཧོ་ནྟི, ཧེ་ཊྛི་མ་ཕ་ལེ་སུ པ་ན སི་ཀྑཱ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་མ་གྒ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ སི་ཀྑཱ་ཀི་ཙྩཾ ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི སི་ཀྑཱ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ནྟི, ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནོ ཙ སེ་ཀྑ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཙ སི་ཀྑ་ན་སཱི་ལ་ཝུ་ཏྟཱི་ཏི ཏ་ཏྠ དྷ་མྨཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ཧི ཨ་ཏྠེ་ཧི སེ་ཀྑཱ ཧོ་ནྟི ཨེ་ཝ.

སེ་ཀྑཱཏི ཝཱ ཨ་པ་རི་ཡོ་སི་ཏ་སི་ཀྑཱ ད་སྶི་ཏཱ. ཨ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ ‘‘ཨ་སེ་ཀྑཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ པ་རི་ཡོ་སི་ཏ་སི་ཀྑཱ་ནཾ ད་སྶ་ན་ནྟི ན ལོ་ཀི་ཡ་ནི་བྦཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་སེ་ཀྑ་ཏཱ་པ་ཏྟི. ཝུ་དྡྷི་པྤ་ཏྟཱ ཝཱ སེ་ཀྑཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ སེ་ཀྑ་དྷ་མྨེ་སུ ཨེ་ཝ ཀེ་ས་ཉྩི ཝུ་དྡྷི་པྤ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་སེ་ཀྑ་ཏཱ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཏེ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་དྷ་མྨཱ ཝུ་དྡྷི་པྤ་ཏྟཱ ཙ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ཧི ཙ ཨ་ཏྠེ་ཧི སེ་ཀྑཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨ་སེ་ཀྑཱ ཨཱ་པ་ནྣཱ་ཏི? ན, ཏཾ་ས་དི་སེ་སུ ཏ་བྦོ་ཧཱ་རཱ. ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ཏོ ཧི ནི་ནྣཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ པ་རི་ཉྙཱ་དི་ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎཾ ཝི་པཱ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ, ཏ་སྨཱ ཏེ ཨེ་ཝ སེ་ཀྑཱ དྷ་མྨཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་པ་ནྣཱ་ཏི ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ, ཀུ་ས་ལ་སུ་ཁ་ཏོ ཙ ཝི་པཱ་ཀ་སུ་ཁཾ ས་ནྟ་ཏ་ར་ཏཱ་ཡ པ་ཎཱི་ཏ་ཏ་ར་ནྟི ཝུ་དྡྷི་པྤ་ཏྟཱ ཙ ཏེ དྷ་མྨཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་སེ་ཀྑཱཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི.

༡༢. ཀི་ལེ་ས་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནཱ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་དཱི་ཧི པ་རི་ཏྟཱ. ‘‘ཀི་ལེ་ས…པེ… ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཨ་ཏྠ་ཏྟ་ཡ་མྤི ཀུ་ས་ལེ་སུ ཡུ་ཛྫ་ཏི, ཝི་པཱ་ཀ་ཀི་རི་ཡེ་སུ དཱི་གྷ་ས་ནྟཱ་ན་ཏཱ་ཝ. པ་མཱ་ཎ་ཀ་རེ་ཧི ཝཱ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀེ་ཧི ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ་དཱི་ཧི པ་རི་ཙྪི་ནྣཱ པ་རི་ཏྟཱ. ཏེ་ཧི ཨ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ སུ་ཁུ་མེ་ཧི རཱུ་པ་ཏ་ཎྷཱ་དཱི་ཧི པ་རི་ཙྪི་ནྣཱ པ་མཱ་ཎ་མ་ཧ་ཏྟཾ ག་ཏཱ་ཏི མ་ཧ་གྒ་ཏཱ. ཨ་པ་རི་ཙྪི་ནྣཱ ཨ་པྤ་མཱ་ཎཱ.

༡༤. ཨ་ཏ་པྤ་ཀ་ཊྛེ་ནཱཏི དི་ཝ་ས་མྤི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཡ་མཱ་ནཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཱ ཏི་ཏྟིཾ ན ཛ་ནེ་ནྟི ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཡ་མཱ་ནཱ་པི ཕ་ལ་དྷ་མྨཱ་ཏི.

༡༥. མཱ་ཏུ་གྷཱ་ཏཱ་དཱི་སུ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་པི ཧི་ཏ་སུ་ཁཾ ཨི་ཙྪ་ནྟཱ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ཏེ དྷ་མྨཱ ཧི་ཏ་སུ་ཁཱ་ཝ་ཧཱ མེ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་སཱི་སི་ཏཱ ཧོ་ནྟི, ཏ་ཐཱ ཨ་སུ་བྷཱ་སུ་ཁཱ་ནི་ཙྩཱ་ན་ཏྟེ་སུ སུ་བྷཱ་དི་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ས་ད་ལ༹ྷ་ཏཱ་ཡ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཀ་མྨ་ནི་ཡ་ཏ་མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛཱི་སུ པ་ཝ་ཏྟི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏེ དྷ་མྨཱ ཨ་སུ་བྷཱ་དཱི་སུ སུ་བྷཱ་དི་ཝི་པ་རཱི་ཏ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཀཱ ཧོ་ནྟི. མི་ཙྪཱ་ས་བྷཱ་ཝཱཏི མུ་སཱ་ས་བྷཱ་ཝཱ. ཨ་ནེ་ཀེ་སུ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡེ་སུ ཀ་ཏེ་སུ ཡཾ ཏ་ཏྠ བ་ལ་ཝཾ, ཏཾ ཝི་པ་ཙྩ་ཏི, ན ཨི་ཏ་རཱ་ནཱི་ཏི ཨེ་ཀ་ནྟ་ཝི་པཱ་ཀ་ཛ་ན་ཀ་ཏཱ་ཡ ནི་ཡ་ཏ་ཏཱ ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུ་ནྟི ‘‘ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ནེ ས་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཁ་ནྡྷ་བྷེ་དཱ་ན་ནྟ་རནྟི ཙུ་ཏི་ཨ་ན་ནྟ་རཾ. ཙུ་ཏི ཧི མ་ར་ཎ་ནི་དྡེ་སེ (ཝི་བྷ. ༡༩༣) ‘‘ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ བྷེ་དོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི. ཨེ་ཏེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན ས་ཏི ཕ་ལ་དཱ་ནེ ཙུ་ཏི་ཨ་ན་ནྟ་རོ ཨེ་ཝ, ན ཨ་ཉྙོ ཨེ་ཏེ་སཾ ཕ་ལ་ཀཱ་ལོ་ཏི ཕ་ལ་ཀཱ་ལ་ནི་ཡ་མེ་ནེ་ཝ ནི་ཡ་ཏ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ ཧོ་ཏི, ན ཕ་ལ་དཱ་ན་ནི་ཡ་མེ་ནཱ་ཏི ནི་ཡ་ཏ་ཕ་ལ་ཀཱ་ལཱ་ནཾ ཨ་ཉྙེ་ས་མྤི ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡཱ་ནཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡཱ་ན་མྤི ནི་ཡ་ཏ་ཏཱ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་ནྟ་ར་ཝི་ཀ་ལ་ཏཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཝི་པ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་ན་མྤི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨ་ཏཱ ཝི་ཡ བ་ལ་ཝ་ཏཱ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡེ་ན ཝི་པཱ་ཀེ དི་ནྣེ ཨ་ཝི་པ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་ན་མྤི ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡཱ་ནཾ ཕ་ལ་དཱ་ནེ ནི་ཡ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཙ པ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཕ་ལ་དཱ་ན་ནི་ཡ་མེ་ནེ་ཝ ནི་ཡ་ཏ་ཏཱ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཏཱ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཝ་སྶ་ཉྩ ནི་ཡ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཙ ཏེ་སཾ པ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་བྦ་མེ་ཏཾ ཨ་ཉྙ་སྶ བ་ལ་ཝ་ཏོ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ ཙུ་ཏི་ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཕ་ལ་དཱ་ན་ཏོ.

ན་ནུ ཨེ་ཝཾ ཨ་ཉྙེ་ས་མྤི ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ཡ་ཀེ ཨ་ས་ཏི ཙུ་ཏི་ཨ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཕ་ལ་དཱ་ན་ཏོ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ས་བྷཱ་ཝཱ ནི་ཡ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཙ པ་ཝ་ཏྟི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ནཱ་པ་ཛྫ་ཏི ཨ་ས་མཱ་ན་ཛཱ་ཏི་ཀེ་ན ཙེ་ཏོ་པ་ཎི་དྷི་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་གྷཱ་ཏ་ཀེ་ན ཙ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ཝི་པཱ་ཀ་ཏྟཱ ཨ་ན་ནྟ་རེ་ཀ་ནྟ་ཕ་ལ་དཱ་ཡ་ཀ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝཱ, ན པ་ན ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཀཱ་ནཾ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནི ཝི་ཡ ཨ་ས་མཱ་ན་ཛཱ་ཏི་ཀཾ ཕ་ལ་ནི་ཝ་ཏྟ་ཀཾ ཨ་ཏྠི ས་བྦཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཝཱི་ཙི་ཕ་ལ་ཏྟཱ, ན ཙ ཧེ་ཊྛུ་པ་པ་ཏྟིཾ ཨི་ཙྪ་ཏོ སཱི་ལ་ཝ་ཏོ ཙེ་ཏོ་པ་ཎི་དྷི ཝི་ཡ ཨུ་པ་རཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཛ་ན་ཀ་ཀ་མྨ་ཕ་ལཾ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཀ་ཕ་ལཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ ཙེ་ཏོ་པ་ཎི་དྷི ཨ་ཏྠི ཨ་ནི་ཙྪ་ནྟ་སྶེ་ཝ ཨ་ཝཱི་ཙི་པཱ་ཏ་ན་ཏོ, ན ཙ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཀོ་པ་གྷཱ་ཏ་ཀཾ ཀི་ཉྩི ཀ་མྨཾ ཨ་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ན་ནྟ་རེ་ཀ་ནྟ་ཝི་པཱ་ཀ་ཛ་ན་ཀ་ས་བྷཱ་ཝཱ པ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི.

ཨ་ནེ་ཀཱ་ནི ཙ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཀཱ་ནི ཀ་ཏཱ་ནི ཨེ་ཀ་ནྟེ ཝི་པཱ་ཀེ ས་ནྣི་ཡ་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་པ་ར་ཏཱ་ཝི་པ་ཙྩ་ན་ས་བྷཱ་ཝཱ་ས་ངྐ་ཏྟཱ ནི་ཙྪི་ཏཱ་ནི ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་ཡ་ཏཱ་ནེ་ཝ. ཙུ་ཏི་ཨ་ན་ནྟ་རཾ པ་ན ཕ་ལཾ ཨ་ན་ནྟ་རཾ ནཱ་མ ཏ་སྨིཾ ཨ་ན་ནྟ་རེ ནི་ཡུ་ཏྟཱ་ནི ཏ་ནྣི་བྦ་ཏྟ་ནེ་ན ཨ་ན་ནྟ་ར་ཀ་ར་ཎ་སཱི་ལཱ་ནི ཨ་ན་ནྟ་ར་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི ཙཱ་ཏི ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཀཱ་ནེ་ཝ ཙ ཧོ་ནྟི. ཏེ་སུ པ་ན ས་མཱ་ན་ས་བྷཱ་ཝེ་སུ ཨེ་ཀེ་ན ཝི་པཱ་ཀེ དི་ནྣེ ཨི་ཏ་རཱ་ནི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀ་ཏྟ་བྦ་སྶ ཀི་ཙྩ་སྶ ཏེ་ནེ་ཝ ཀ་ཏ་ཏྟཱ ན དུ་ཏི་ཡཾ ཏ་ཏི་ཡ་མྤི ཙ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ཀ་རོ་ནྟི, ན ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཝི་གྷཱ་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ན་ཏྠི ཏེ་སཾ ནི་ཡ་ཏཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཏཱ་ནི་ཝ་ཏྟཱི་ཏི. ན ཧི ས་མཱ་ན་ས་བྷཱ་ཝཾ ས་མཱ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ ས་མ་ཏྠ་ཏཾ ཝི་ཧ་ན་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཀ་སྶ པ་ན ཨ་ཉྙཱ་ནི་པི ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ཀཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ་ནཱི་ཏི. ས་མྨཱ ས་བྷཱ་ཝཱཏི ས་ཙྩ་ས་བྷཱ་ཝཱ.

༡༦. པ་རི་པུ་ཎྞ་མ་གྒ་ཀི་ཙྩ་ཏྟཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ་ཝ ཨི་དྷ ‘‘མ་གྒཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. པ་ཙྩ་ཡ་ཊྛེ་ནཱཏི མ་གྒ་པ་ཙྩ་ཡ་ཊྛེ་ན. ནི་ཀྑེ་པ་ཀ་ཎྜེ་པི ཧི ཡེ མ་གྒ་པ་ཙྩ་ཡཾ ལ་བྷ་ནྟི, ན པ་ན ས་ཡཾ མ་གྒ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ག་ཙྪ་ནྟི, ཏེ མ་གྒ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ས་མ་ངྒི་སྶ མ་གྒ་ངྒཱ་ནི ཋ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (དྷ. ས. ༡༠༣༩) ཝུ་ཏྟཾ. ཡོ པ་ན ཏ་ཏྠེ་ཝ ‘‘ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ས་མ་ངྒི་སྶ ཨ་ལོ་བྷོ ཨ་དོ་སོ ཨ་མོ་ཧོ, ཨི་མེ དྷ་མྨཱ མ་གྒ་ཧེ་ཏཱུ’’ཏི ཨཱ་དི་ན་ཡོ ཝུ་ཏྟོ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘མ་གྒ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ས་མ་ངྒི་སྶ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི མ་གྒོ ཙེ་ཝ ཧེ་ཏུ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ན ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་མྨཱ་དི་ཊྛི ས་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ པ་ན ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཏ་ཡོ ན་ཡཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཧེ་ཏུ་བ་ཧུ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཏ་ཏི་ཡོ ན་ཡོ ཨི་དྷ དུ་ཏི་ཡོ ཝུ་ཏྟོ.

ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དྷི་པ་ཏི་པི པུ་བྦཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཛེ་ཊྛ་ཀ་བྷཱ་ཝེ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ ས་ཧ་ཛཱ་ཏེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་སེ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཡ་མཱ་ནོ ཏེ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དྷི་པ་ཏི་པི ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎེ དྷ་མྨེ ཏ་ཐེ་ཝ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ཡ་མཱ་ནོ ཏེ དྷ་མྨེ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ན པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝེ་ན, ཏ་སྨཱ ཨ་དྷི་པ་ཏི་དྭ་ཡ་མྤི ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘མ་གྒོ ཨ་དྷི་པ་ཏི ཨེ་ཏེ་ས’’ནྟི ཨ་ཡ་ཉྩ ཨ་ཏྠོ ནི་ཀྑེ་པ་ཀ་ཎྜེ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏཾ ཨ་ཏྠ་ན་ཡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟོ. ཡ་སྨཱ པ་ན པ་ཊྛཱ་ནེ (པ་ཊྛཱ. ༢.༡༦.༡༡) ‘‘མ་གྒཱ་དྷི་པ་ཏིཾ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་ཙྩ མ་གྒཱ་དྷི་པ་ཏི དྷ་མྨོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ནཱ་དྷི་པ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡཱ, མ་གྒཱ་དྷི་པ་ཏཱི ཁ་ནྡྷེ པ་ཊི་ཙྩ མ་གྒཱ་དྷི་པ་ཏི ཨ་དྷི་པ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ མ་གྒོ ཨ་དྷི་པ་ཏི མ་གྒཱ་དྷི་པ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མྤི ཨ་ཏྠོ པཱ་ལི༹་ཡཾ ས་རཱུ་པེ་ཀ་སེ་ས་ཝ་སེ་ན ས་མཱ་ན་ས་དྡ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ས་ངྒ་ཧི་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

༡༧. ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་བྦོ ཨུ་པྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝོ པ་ཊི་སི་དྡྷོ, ན ཨུ་པྤ་ནྣ་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཏེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཝི་ག་ཏཱ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་པི ན ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ. ཡ་དི ཧི ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ སི་ཡུཾ, ‘‘ཨ་ནུ་པྤ་ནྣོ དྷ་མྨོ ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ན་ནྟ་ར་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི་ཨེ་ཝ་མཱ་དི ཝུ་ཙྩེ་ཡྻ, ན ཏུ ཝུ་ཏྟ་ནྟི. ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ་ནི ཝི་པཱ་ཀ་ཀ་ཊ་ཏྟཱ་རཱུ་པཱ་ནི ཨ་ཏཱི་ཏེ ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཝཱ ཀ་མྨེ པུ་རི་མ་ནི་པྥ་ནྣེ ཨེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ནྟི, ནཱ་ནི་པྥ་ནྣེ་ཏི པ་རི་ནི་ཊྛི་ཏ་ཀཱ་ར་ཎེ་ཀ་དེ་སཱ་ནེ་ཝ ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏཱ་ནི ‘‘ཨ་ཝ་སྶཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ནྟཱི་ཏི ཨུ་པྤཱ་དི་ནོ དྷ་མྨཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི.

༡༨. ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྷཱ་ཝནྟི ཀ་ཀྑ་ལ༹་ཕུ་ས་ནཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝཾ.

༢༠. ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱཏི ཨེ་ཝཾ ཙ་ཀྑཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ཕུ་ས་ནཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ ཨེ་ཀ་ས་ནྟ་ཏི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ. ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་དྷི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱཏི ཨ་དྷི-ས་དྡོ ས་མཱ་ས་ཝི་ས་ཡེ ཨ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏྠཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཨ་ཏྠ་ཉྩ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཀི་ཙྩ ཨུ་དྡི་སྶ པ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱཏི ཡ་སྶ ཛྷཱ་ནཱ ཝུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ བ་ཧི་དྡྷཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བ་ཧི་དྡྷཱ ཙ སུ་ཉྙ་ཏཾ ཨཱ་ནེ་ཉྫ་ཉྩ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏོ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་སུ་ཉྙ་ཏཱ་དཱི་སུ ཙི་ཏྟཾ ན པ་ཀྑ་ནྡ་ཏི ན པ་སཱི་ད་ཏི ན ས་ནྟི་ཊྛ་ཏི ནཱ་དྷི་མུ་ཙྩ་ཏི, ཡོ ཙ ཨི་ཏི་ཧ ཏ་ཏྠ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ, ཏེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ. ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ པུ་རི་མ་སྨིཾ ས་མཱ་དྷི་ནི་མི་ཏྟེཏི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དི་ས་མཱ་དྷི་ནི་མི་ཏྟེ. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་མེ་ཝཱཏི ཛྷཱ་ན་གོ་ཙ་རེ ཀ་སི་ཎཱ་དི་མྷི. ཙི་ཏྟཾ ས་ཎྛ་པེ་ཏ་བྦནྟི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དི་ཙི་ཏྟཾ ས་ཎྛ་པེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ར་ཏོཏི གོ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ ནི་བྦཱ་ནེ ར་ཏོ, ས་མཱ་དྷི་གོ་ཙ་རེ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ ཝཱ ར་ཏོ. ‘‘ས་མཱ་ཧི་ཏོ ཨེ་ཀོ ས་ནྟུ་སི་ཏོ ཏ་མཱ་ཧུ བྷི་ཀྑུ’’ནྟི (དྷ. པ. ༣༦༢) གཱ་ཐཱ་སེ་སོ.

ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ས་མྤ་སཱ་ད་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཛྷཱ་ནཾ ས་ཀ་ས་ནྟ་ཏི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ནི་ཡ་ཀ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཏྠོ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ-ས་དྡོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟནྟི ས་ཀ་ས་ནྟ་ཏི་ནི་ཡ་ཀཾ. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ བྷ་ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱཏི ནི་ཡ་ཀ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ་སུ་པི ཨ་བྦྷ་ནྟ་རཱ ཙ་ཀྑཱ་ད་ཡོ ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཨེ་ཏྠ པ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ-ས་དྡོ ཙ་ཀྑཱ་དཱི་སུ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ ད་སྶི་ཏོ, ན ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ས་དྡོ, ཨ་ཏྠི ཙ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་ས་དྡཱ་ནཾ བ་ཧི་དྡྷཱ་བཱ་ཧི་ར-ས་དྡཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཝི་སེ་སོ. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་ས་དྡོ ཧི ས་པ་ར་ས་ནྟཱ་ནི་ཀེ་སུ ས་བྦེ་སུ ཙ་ཀྑཱ་དཱི་སུ རཱུ་པཱ་དཱི་སུ བཱ་ཧི་ར-ས་དྡོ ཝི་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ-ས་དྡོ པ་ན ས་ཀ་ས་ནྟཱ་ནི་ཀེ་སྭེ་ཝ ཙ་ཀྑུ་རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་སྭེ་ཝ བ་ཧི་དྡྷཱ-ས་དྡོ ཝི་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཏ་སྨཱ ས་དྡ་ཏོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཙ ཨ་ས་མཱ་ན་ཏྟཱ ན ཨི་ད་མེ་ཏྠ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཾ ཡུ་ཏྟ་ནྟི. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ད་ཊྛ་བྦོ – ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ བྷ་ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ་ཏི ཨ་ཡ་ཉྷི ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ. ཡ་ཉྩ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ བྷ་ཝཾ, ཏེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ་ནེ་ཝ བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཏེ་ན ཏཾ་ཝཱ་ཙ་ཀ་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ-ས་དྡ་སྶ ཙ ས་མཱ་ན་ཏྠ་ཏཱ. ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི ས་དྡཱ་ནཾ ས་མཱ་ན་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ-ས་དྡེ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ-ས་དྡོ ཏ་ཏྠ པ་ཝ་ཏྟོ་ཏི ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུ་ནྟི.

ཨ་ཡཾ ཁོ པ་ནཱ་ན་ནྡ, ཝི་ཧཱ་རོཏི ཝི་ཧཱ་ར་སུ་ཉྙ་ཏཱ་སུ་ཏྟེ (མ. ནི. ༣.༡༨༧) ས་ངྒ་ཎི་ཀཱ་རཱ་མ་ཏཱ་ཡ རཱུ་པཱ་དི་ར་ཏི་ཡཱ ཙ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ཝ་ཏྭཱ ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝི་ཧཱ་ར་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ སུ་ཉྙ་ཏནྟི ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ ཨི་སྶ་རི་ཡ་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ སུ་ཉྙ་ཏཾ, སུ་ཉྙ་ཏཱ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཙི་ཏྟི་སྶ་རཱ ཧི བུ་དྡྷཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟོ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟཱ་པི ཡཾ མུ་ཧུ་ཏྟཾ ཏུ་ཎྷཱི བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ ཧོ་ཏི, ཏཾ མུ་ཧུ་ཏྟཾ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནྟི, པ་གེ་ཝ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ, ཏ་སྨཱ ས་བྦ་ཏྠཱ་པི ཨི་སྶ་རི་ཡཱ་ནཾ བ་ཧུ་ལཾ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཾ ཨི་སྶ་རི་ཡ་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི ‘‘ཨི་སྶ་རི་ཡ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཱ. ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལཱ་དྷི་ག་མེ་ན ཝཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱ་ནཾ ཨི་སྶ་རི་ཡཾ ནི་བྦ་ཏྟཾ ཏཾ་ཛ་ན་ཀེ་ནེ་ཝ མ་གྒེ་ནཱ་ཏི ཏཾ ཏེ་སཾ ཨི་སྶ་རི་ཡ་ཊྛཱ་ནཾ. ཝི་ས་ཡོ ཙ ཨ་ན་ཉྙ་ཏྠ་བྷཱ་ཝོ་ཝ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨཱ་ཀཱ་སེ ས་ཀུ་ཎཱ ཨུ་ད་ཀེ མ་ཙྪཱ’’ཏི, བུ་དྡྷཱ ཙ ཨ་ཉྙ་ཏྠ དི་སྶ་མཱ་ནཱ་པི ཝི་ཝེ་ཀ་པ་བྦྷཱ་ར་ཏཱ་ཡ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ནི་ནྣཱ་ཝ, ཏེ་ན ཏ་སྶཱ ཏ་སྶཱ ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཾ་ཡེ་ཝ བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི སཱ ཏེ་སཾ ཝི་ས་ཡོ, ཏ་བྦི་ས་ཡ་ཏཱ ཙ ས་ཙྩ་ཀ་སུ་ཏྟེ་ན (མ. ནི. ༡.༣༦༤ ཨཱ་ད་ཡོ) དཱི་པེ་ཏ་བྦཱ.

༢༢. ཡེ་སཾ ད་ཊྛ་བྦ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏྠི, ཏེ ས་ནི་ད་སྶ་ནཱ. ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་གོ་ཙ་ར་བྷཱ་ཝོ་ཝ ད་ཊྛ་བྦ་བྷཱ་ཝོ, ཏ་སྶ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཱ ཨ་ན་ཉྙ་ཏྟེ་པི ཨ་ཉྙེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཝི་སེ་སེ་ཏུཾ ཨ་ཉྙཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ས་ཧ ནི་ད་སྶ་ནེ་ནཱ་ཏི ས་ནི་ད་སྶ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཧི ཨེ་ཀཱི་བྷཱུ་ཏེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཡོ ནཱ་ན་ཏྟ་ཀ་རོ ས་བྷཱ་ཝོ, སོ ཨ་ཉྙོ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཙ་རི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟོ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་སཱ་ཝ་བོ་དྷོ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ས་ཡ་ཉྩ ནི་སྶ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཙ ས་མྤ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ས་མྤ་ཏྟཱ་ན་ཉྩ པ་ཊི་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་པ་ཏ་ནཾ པ་ཊི་ཧ་ན་ན་བྷཱ་ཝོ, ཡེ་ན བྱཱ་པཱ་རཱ་དི་ཝི་ཀཱ་ར་པ་ཙྩ་ཡ་ནྟ་ར་ས་ཧི་ཏེ་སུ ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ས་ཡེ་སུ ཝི་ཀཱ་རུ་པྤ་ཏྟི.

ཏི་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

དུ་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡-༦. མཱུ་ལ་ཊྛེ་ནཱཏི སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ནེ་ན མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན, ན པ་ཙྩ་ཡ་མ་ཏྟ་ཊྛེ་ན ཧེ་ཏུ་དྷ་མྨཱ ཧེ་ཏཱུ དྷ་མྨཱ་ཏི ས་མཱ་སཱ་ས་མཱ་ས་ནི་དྡེ་ས་བྷཱ་ཝོ དྭི་ནྣཾ པཱ་ཋཱ་ནཾ ཝི་སེ་སོ. ཏ་ཐེ་ཝཱཏི ས་མྤ་ཡོ་ག་ཏོ་ཝ. ས་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་ནཾ ཧེ་ཏུ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ས་མྤ་ཡོ་ག་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ, ན ས་ཧ་ས་དྡ་སྶ ས་མྤ་ཡོ་ག་ཏྠ་ཏྟཱ. ས་ཧ-ས་དྡོ པ་ན ཨེ་ཀ་པུ་ཉྫེ ཨུ་པྤཱ་ད་ཏོ ཡཱ་ཝ བྷ་ངྒཱ ས་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་ནཾ ཧེ་ཏཱུ་ཧི ས་མཱ་ན་དེ་ས་ག་ཧ་ཎཱ་ནཾ ཧེ་ཏུ་ཨཱ་དི་ས་བྦྷཱ་ཝཾ དཱི་པེ་ཏི, ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ-ས་དྡོ ཨེ་ཀུ་པྤཱ་དཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ཧ ཧེ་ཏཱུ་ཧི ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝུ་པ་ག་མ་ནཾ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཙ དྭི་ནྣཾ དུ་ཀཱ་ནཾ ནཱ་ན་ཏྟཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. དྷ་མྨ་ནཱ་ན་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝེ་པི ཧི པ་ད་ཏྠ་ནཱ་ན་ཏྟེ་ན དུ་ཀ་ནྟ་རཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ན ཧི ཧེ་ཏུ་དུ་ཀ་ས་ངྒ་ཧི་ཏེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ཨ་ཉྙེ ས་ཧེ་ཏུ་ཀ་དུ་ཀཱ་དཱི་ཧི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཏེ ཨེ་ཝ པ་ན ས་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་ཧེ་ཏུ་ཀ་དུ་ཀཱ་དཱི་ཧི ཝུ་ཏྟཱ. ཨེ་ཝཾ ས་ཧེ་ཏུ་ཀ་དུ་ཀ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ ཨེ་ཝ ཧེ་ཏུ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཧེ་ཏུ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དུ་ཀེ་ན ཝུ་ཏྟཱ. ན ཧི དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏཱ་པེ་ཀྑཾ དུ་ཀ་ནྟ་ར་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ན་ཏྠི པུ་ན་རུ་ཏྟི་དོ་སོ. དེ་སེ་ཏ་བྦ་པྤ་ཀཱ་ར་ཛཱ་ན་ན་ཉྷི དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་སོ ཏ་ཐཱ དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎ་ཉྩཱ་ཏི. ཏེ་ན དྷ་མྨཱ་ནཾ ཏ་པྤ་ཀཱ་ར་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ ཧོ་ཏི. ས་ཀ་ལེ་ཀ་དེ་ས་ཝ་སེ་ན པ་ཋ་མ་དུ་ཀཾ དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཙ་ཏུ་ཏྠཱ་ད་ཡོ ཏ་ཡོ དུ་ཀཱ ཝུ་ཏྟཱ. ས་ཀ་ལ་ཉྷི པ་ཋ་མ་དུ་ཀཾ དུ་ཏི་ཡ་དུ་ཀེ་ཀ་དེ་སེ་ན ས་ཧེ་ཏུ་ཀ་པ་དེ་ན ཏ་ཏི་ཡ་དུ་ཀེ་ཀ་དེ་སེ་ན ཧེ་ཏུ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་པ་དེ་ན ཙ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཙ་ཏུ་ཏྠ་པ་ཉྩ་མ་དུ་ཀཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་ཐཱ པ་ཋ་མ་དུ་ཀེ་ཀ་དེ་སཾ ན་ཧེ་ཏུ་པ་དཾ ས་ཀ་ལེ་ན དུ་ཏི་ཡ་དུ་ཀེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཚ་ཊྛ་དུ་ཀོ ཝུ་ཏྟོ. ཨི་ད་མྤི ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཝུ་ཏྟ་མྤི ས་མྦྷ་ཝ་ཝ་སེ་ན དཱི་པི་ཏ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ས་མྦྷ་ཝོ ཧི ག་ཧ་ཎ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི. ཡ་ཐཱ ཧེ་ཏུ་ས་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་ཏི ཨི་དཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏཾ, ཨེ་ཝཾ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་ཏི ཨི་ད་མྤི ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ་པི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.

ཨེ་ཝཾ པ་ཋ་མ་དུ་ཀཾ དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡ་དུ་ཀེ་སུ དུ་ཏི་ཡ་པ་དེ་ཧི ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ‘‘ཧེ་ཏཱུ ཙེ་ཝ དྷ་མྨཱ ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ ཙ, ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ ཙེ་ཝ དྷ་མྨཱ ན ཙ ཧེ་ཏཱུ, ཧེ་ཏཱུ ཙེ་ཝ དྷ་མྨཱ ཧེ་ཏུ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཙ, ཧེ་ཏུ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཙེ་ཝ དྷ་མྨཱ ན ཙ ཧེ་ཏཱུ’’ཏི ཡེ དྭེ དུ་ཀཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ, ཏེ་སཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ས་ངྒ་ཧཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཁོ པ་ན-པ་དེ་ན ཨ་པ་རེ་ས་མྤི དུ་ཀཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྲ ཡ་དེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྲཱཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ. ཨ་ཡཾ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཏྠོཏི ཨི་དཱ་ནི ཡཾ ཝ་ཀྑ་ཏི, ཏ་མ་ཏྠ་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ པ་ན ཨ་ཉྙེ་པི ཨ་ཉྙ་ཐཱ་པཱིཏི ཨེ་ཏེ་སཾ ཝི་སུཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ དྭེ དུ་ཀཱ ད་སྶི་ཏཱ, ས་ཧ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ པ་ན ཨ་ཡ་མྤི དུ་ཀོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ ‘‘ཧེ་ཏཱུ ཙེ་ཝ དྷ་མྨཱ ཧེ་ཏུ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་པི ཧེ་ཏུ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཱ་པཱི’’ཏི, ཨེ་ཏེ་སུ པ་ན པ་ཉྩ་སུ དུ་ཀེ་སུ དུ་ཏི་ཡ་དུ་ཀེ་ན ཏ་ཏི་ཡ་དུ་ཀོ ཝི་ཡ, ཙ་ཏུ་ཏྠ་དུ་ཀེ་ན པ་ཉྩ་མ་དུ་ཀོ ཝི་ཡ ཙ ཚ་ཊྛ་དུ་ཀེ་ན ནི་ནྣཱ་ན་ཏྠ་ཏྟཱ ‘‘ན ཧེ་ཏུ ཁོ པ་ན དྷ་མྨཱ ཧེ་ཏུ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་པི ཧེ་ཏུ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཱ་པཱི’’ཏི ཨ་ཡཾ དུ་ཀོ ན ཝུ་ཏྟོ. ད་སྶི་ཏ་ནི་ནྣཱ་ན་ཏྠ་ན་ཡོ ཧི སོ པུ་རི་མ་དུ་ཀེ་ཧཱི་ཏི. ཨི་ཏ་རེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ཧེ་ཏཱུ ཙེ་ཝ ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་དུ་ཀེ་ན ས་མཱ་ན་ཏྠ་ཏྟཱ ཧེ་ཏཱུ ཙེ་ཝ ཧེ་ཏུ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་དུ་ཀོ, ཧེ་ཏུ་ས་ཧེ་ཏུ་ཀ་དུ་ཀེ་ན ས་མཱ་ན་ཏྠ་ཏྟཱ ཧེ་ཏུ་ཧེ་ཏུ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དུ་ཀོ ཙ ན་ཧེ་ཏུ་ཧེ་ཏུ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དུ་ཀོ ཝི་ཡ ན ཝ་ཏྟ་བྦོ. ཏེ་སུ པ་ན དྭཱི་སུ པ་ཙྪི་མ་དུ་ཀེ ‘‘ཧེ་ཏཱུ ཁོ པ་ན དྷ་མྨཱ ས་ཧེ་ཏུ་ཀཱ’’ཏི པ་དཾ ཙ་ཏུ་ཏྠ་དུ་ཀེ པ་ཋ་མ་པ་དེ་ན ནི་ནྣཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎ་ཏྟཱ ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ‘‘ཧེ་ཏཱུ ཁོ པ་ན དྷ་མྨཱ ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ’’ཏི པ་དཾ ‘‘ཧེ་ཏཱུ ཙེ་ཝ དྷ་མྨཱ ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ནི་ནྣཱ་ན་ཏྟཱ ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཨ་ཝ་སི་ཊྛེ པ་ན ཨེ་ཀ་སྨིཾ དུ་ཀེ ‘‘ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ ཙེ་ཝ དྷ་མྨཱ ན ཙ ཧེ་ཏཱུ’’ཏི པ་དཾ ཚ་ཊྛ་དུ་ཀེ དུ་ཏི་ཡ་པ་དེ་ན ཨེ་ཀ་ཏྠ་ཏྟཱ ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཨི་དཱ་ནི ‘‘ཧེ་ཏཱུ ཙེ་ཝ དྷ་མྨཱ ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ ཙཱ’’ཏི ཨི་ད་མེ་ཝེ་ཀཾ པ་དཾ ཨ་ཝ་སི་ཊྛཾ, ན ཙ ཨེ་ཀེ་ན པ་དེ་ན དུ་ཀོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཉྩ ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི. ཙ་ཏུ་ཏྠ་དུ་ཀེ དུ་ཏི་ཡ་པ་དེ་ན པ་ན ས་མཱ་ན་ཏྠ་སྶ ཚ་ཊྛ་དུ་ཀེ པ་ཋ་མ་པ་ད་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ དུ་ཀ་པཱུ་ར་ཎ་ཏྠཾ, ཨེ་ཏེ་ན ཝཱ ག་ཏི་ད་སྶ་ནེ་ན ས་བྦ་སྶ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟ་སྶ ས་ངྒ་ཧོ ཀ་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. ཏ་ཐཱ ཧི ས་བྦོ ས་མྦྷ་ཝ་དུ་ཀོ པ་ཋ་མ་དུ་ཀེ དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡ་དུ་ཀ་པ་ཀྑེ་པེ་ན ད་སྶི་ཏོ, ཏེ་སུ ཙ པ་ཋ་མ་དུ་ཀ་པ་ཀྑེ་པེ་ནཱ་ཏི.

༧-༡༣. ས་མཱ་ན་ཀཱ་ལེ་ན ཨ་ས་མཱ་ན་ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལ་ཝི་མུ་ཏྟེ་ན ཙ པ་ཙྩ་ཡེ་ན ནི་པྥ་ནྣཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཡ་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟེ་ན ཏེ་སཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཏྠི་ཏཾ དཱི་པེ་ཏུཾ ས་པྤ་ཙྩ་ཡཝ་ཙ་ནཾ, ན ས་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་ཡ ས་མཱ་ན་ཀཱ་ལཱ་ན་མེ་ཝ, ནཱ་པི ས་ནི་ད་སྶ་ནཾ ཝི་ཡ ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ན་ཏྠ་ནྟ་ར་བྷཱུ་ཏ་སྶ. ས་ངྑ་ཏ-ས་དྡོ པ་ན ས་མེ་ཏེ་ཧི ནི་པྥཱ་དི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ དཱི་པེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏེ་སཾ ཝི་སེ་སོ དུ་ཀ་ནྟ་ར་ཝ་ཙ་ནེ ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ ཨ་ས་ངྑ་ཏཱཏི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་སོ ཨ་ཝི་ནི་ཙྪི་ཏ་ཏྠ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན མཱ་ཏི་ཀཱ་ཋ་པ་ན་ཏོ ཀ་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨུ་དྡེ་སེ་ན ཧི ཀུ་ས་ལཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཏྠི་ཏཱ་མ་ཏྟཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ན པ་རི་ཙྪེ་དོ་ཏི ཨ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨུ་དྡེ་སོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི. རཱུ་པནྟི རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ པ་ཐ་ཝི་ཡཱ་དི ཝཱ. པུ་རི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤེ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶ ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏཱ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི རུ་པྤ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཝཱ རཱུ་པནྟི ཨ་ཡཾ ཨ་ཏྠ་ན་ཡོ ཝུ་ཏྟོ. ཏ་ཏྠ རཱུ་པནྟི རུ་པྤ་ན་ས་བྷཱ་ཝོ. ན ལུ་ཛྫ་ཏི ན པ་ལུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཡོ ག་ཧི་ཏོ ཏ་ཐཱ ན ཧོ་ཏི, སོ ལོ་ཀོ་ཏི ཏཾ་ག་ཧ་ཎ་ར་ཧི་ཏཱ་ནཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ནཾ ན་ཏྠི ལོ་ཀ་ཏཱ. དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ ཝཱ ལོ་ཀོ, ཏ་ཏྠ ཏེ་ནེ་ཝ ལོ་ཀ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་དི་ཏཱ་ཏི ལོ་ཀི་ཡཱ.

ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཝི་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་སྶ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶ ཏེ་ནེ་ཝ ན་ཝི་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་སྶ ས་དྡཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་ཀ་སྶ ཙ ནཱ་ན་ཏྟཱ དྭི་ནྣ་མྤི པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ནཱ་ན་ཏྟ་ཏོ དུ་ཀོ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ པ་ན དུ་ཀེ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ དུ་ཀ་བ་ཧུ་ཏཱ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཡ་ཏྟ་ཀཱ་ནི ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནི, ཏ་ཏྟ་ཀཱ དུ་ཀཱ ཝུ་ཏྟཱ ས་མ་ཏྟཱ ཋ་པེ་ཏྭཱ ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནི ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནི. ཏེ་སུ ཙ དུ་ཀ་སྶ པ་ཙྪེ་དོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཙ ས་ཏི ‘‘ཀེ་ན་ཙཱི’’ཏི པ་དཾ ས་བྦ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀཾ ན སི་ཡཱ, ནི་དྡེ་སེ་ན ཙ ཝི་རུ་དྡྷཾ ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ. ཡོ ཙ ཏ་ཏྠ ‘‘ཡེ ཏེ དྷ་མྨཱ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ, ན ཏེ དྷ་མྨཱ སོ་ཏ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཡཾ དུ་ཀོ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི པ་ཊི་སེ་དྷོ ཀ་ཏོ, སོ ཙ ཀ་ཐཾ ཡུ་ཛྫེ་ཡྻ. ན ཧི ས་མ་ཏྠཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ པཱ་ལི༹ཾ པ་ཊི་སེ་དྷེ་ཏུ་ནྟི, ན ཙ ཀེ་ན་ཙི-ས་དྡ་སྶ ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཡཾ པ་ད་ཏྠོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ‘‘ཀེ་ན་ཙཱི’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཨཱ་དི་པ་ད་སྶ ཨ་ནི་ཡ་མི་ཏཾ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨེ་ཀཾ པ་ད་ཏྠོ, ཏཾ ཝ་ཏྭཱ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་སྶ ‘‘ཀེ་ན་ཙཱི’’ཏི དུ་ཏི་ཡ་པ་ད་སྶ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨ་པ་རཾ ཨ་ནི་ཡ་མི་ཏཾ པ་ད་ཏྠོ་ཏི ལོ་ཀ་སི་དྡྷ་མེ་ཏཾ, ཏ་ཐེ་ཝ ཙ ནི་དྡེ་སོ པ་ཝ་ཏྟོ, ན ཙེ་ཏྠ ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་བྷེ་དེ་ན དུ་ཀ་བྷེ་དོ ས་མ་ཏྟོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི ཡ་ཏྟ་ཀཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦཱ, ཏ་ཏྟ་ཀཱ དུ་ཀཱ་ཏི, ཏ་སྨཱ ན་ཏྠི དུ་ཀ་བ་ཧུ་ཏཱ. ན ཧི ཨེ་ཀཾ་ཡེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦཾ ཀེ་ན་ཙི ཝི་ཉྙེ་ཡྻཾ ཀེ་ན་ཙི ན ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ཉྩ, ཀི་ནྟུ ཨ་པ་ར་མྤི ཨ་པ་ར་མྤཱི་ཏི ས་བྦ་ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦ་ས་ངྒ་ཧེ དུ་ཀོ ས་མ་ཏྟོ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་ཏི ‘‘ཀེ་ན་ཙཱི’’ཏི པ་དཾ ཨ་ནི་ཡ་མེ་ན ས་བྦ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ནྟི སི་དྡྷཾ ཧོ་ཏི, ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནཱ་ན་ཏྟེ་ན ཙ ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦཾ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ཡཾ དུ་ཀོ ཝུ་ཏྟོ, ན ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ནྟ་ར་ཏཱ་ཡཱ་ཏི. ཨེ་ཏ་སྶ པ་ན དུ་ཀ་སྶ ནི་ཀྑེ་པ་རཱ་སི་ནི་དྡེ་སོ དུ་ཀ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་དྷ་མྨེ་ཀ་དེ་སེ་སུ དུ་ཀ་པ་ད་དྭ་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ. ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་ར་ནི་དྡེ་སོ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་དུ་ཀ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་དྷ་མྨ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

༡༤-༡༩. ཙ་ཀྑུ་ཏོ་པི…པེ… མ་ན་ཏོ་པཱིཏི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དི་ཝཱི་ཐཱི་སུ ཏ་ད་ནུ་ག་ཏ་མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱི་ཐཱི་སུ ཙ ཀི་ཉྩཱ་པི ཀུ་ས་ལཱ་དཱི་ན་མྤི པ་ཝ་ཏྟི ཨ་ཏྠི, ཀཱ་མཱ་ས་ཝཱ་ད་ཡོ ཨེ་ཝ པ་ན ཝ་ཎ་ཏོ ཡཱུ་སཾ ཝི་ཡ པ་གྒྷ་ར་ཎ་ཀ་ཨ་སུ་ཙི་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ནྡ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏེ ཨེ་ཝ ‘‘ཨཱ་ས་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཧི པ་གྒྷ་ར་ཎ་ཀ་ཨ་སུ་ཙི་མྷི ནི་རུ་ལ༹ྷོ ཨཱ་ས་ཝ་ས་དྡོ་ཏི. དྷ་མྨ་ཏོ ཡཱ་ཝ གོ་ཏྲ་བྷུནྟི ཏ་ཏོ པ་རཾ མ་གྒ་ཕ་ལེ་སུ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏེ ཧི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན དྷ་མྨེ ག་ཙྪ་ནྟཱ ཏ་ཏོ པ་རཾ ན ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི. ན་ནུ ཏ་ཏོ པ་རཾ བྷ་ཝ་ངྒཱ་དཱི་ནི་པི ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཙེ? ན, ཏེ་ས་མྤི པུ་བྦེ ཨཱ་ལ་མྦི་ཏེ་སུ ལོ་ཀི་ཡ་དྷ་མྨེ་སུ སཱ་ས་ཝ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ ཏ་ཏོ པ་ར་ཏཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ཏྠ ཙ གོ་ཏྲ་བྷུ་ཝ་ཙ་ནེ་ན གོ་ཏྲ་བྷུ་ཝོ་དཱ་ན་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་པུ་རེ་ཙཱ་རི་ཀ་པ་རི་ཀ་མྨཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི, པ་ཋ་མ་མ་གྒ་པུ་རེ་ཙཱ་རི་ཀ་མེ་ཝ ཝཱ གོ་ཏྲ་བྷུ ཨ་ཝ་དྷི་ནི་ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏཾ, ཏ་ཏོ པ་རཾ མ་གྒ་ཕ་ལ་ས་མཱ་ན་ཏཱ་ཡ པ་ན ཨ་ཉྙེ་སུ མ་གྒེ་སུ མ་གྒ་ཝཱི་ཐི་ཡཾ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝཱི་ཐི་ཡཾ ནི་རོ་དྷཱ་ན་ནྟ་ར་ཉྩ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ་སུ ཕ་ལེ་སུ ནི་བྦཱ་ནེ ཙ པ་ཝ་ཏྟི ནི་ཝཱ་རི་ཏཱ ཨཱ་ས་ཝཱ་ན་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ས་ཝ་ནྟཱིཏི ག་ཙྪ་ནྟི. དུ་ཝི་དྷོ ཧི ཨ་ཝ་དྷི ཨ་བྷི་ཝི་དྷི་ཝི་ས་ཡོ ཨ་ན་བྷི་ཝི་དྷི་ཝི་ས་ཡོ ཙ. ཨ་བྷི་ཝི་དྷི་ཝི་ས་ཡཾ ཀི་རི་ཡཱ བྱཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ‘‘ཨཱ་བྷ་ཝ་གྒཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཡ་སོ ག་ཏོ’’ཏི, ཨི་ཏ་རཾ བ་ཧི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨཱ་པཱ་ཊ་ལི་པུ་ཏྟཱ ཝུ་ཊྛོ དེ་ཝོ’’ཏི. ཨ་ཡ་ཉྩ ཨཱ-ཀཱ་རོ ཨ་བྷི་ཝི་དྷི་ཨ་ཏྠོ ཨི་དྷ ག་ཧི་ཏོ་ཏི ‘‘ཨ་ནྟོ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

ཙི་ར་པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཡ་ཊྛོ ཙི་ར་པ་རི་ཝུ་ཏྠ་ཏཱ པུ་རཱ་ཎ་བྷཱ་ཝོ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ‘‘པུ་རི་མཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀོ་ཊི ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི བྷ་ཝ་ཏ་ཎྷཱ་ཡཱ’’ཏི (ཨ. ནི. ༡༠.༦༢) ཨི་དཾ སུ་ཏྟཾ ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་ཝ་བྷ་ཝཱ་ས་ཝཱ་ན་ཉྩ ཙི་ར་པ་རི་ཝུ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ད་སྶི་ཏཱ་ཡ ཏ་བྦྷཱ་ཝ་བྷཱ་ཝཱི་ནཾ ཀཱ་མཱ་ས་ཝ་དི་ཊྛཱ་ས་ཝཱ་ན་ཉྩ ཙི་ར་པ་རི་ཝུ་ཏྠ་ཏཱ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཨ་ཉྙེ་སུ་པི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ དྷ་མྨེ ཨོ་ཀཱ་ས་ཉྩ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ་སུ མཱ་ནཱ་དཱི་སུ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་སུ ཨ་ཏྟ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་དི་གྒཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་བྱཱ་པ་ནཾ མ་ད་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ས་ཝ་ས་དི་ས་ཏཱ ཙ ཨེ་ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ, ནཱ་ཉྙེ་ས་ནྟི ཨེ་ཏེ་སྭེ་ཝ ཨཱ་ས་ཝ་ས་དྡོ ནི་རུ་ལ༹ྷོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨཱ་ཡ་ཏཾ ཝཱ ས་ཝ་ནྟི ཕ་ལ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ས་ཝཱ. ན ཧི ཀི་ཉྩི སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑཾ ཨཱ་ས་ཝེ་ཧི ཝི་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཡེ དྷ་མྨཱ ཝ་ཎོ ཝི་ཡ ཨཱ་ས་ཝེ པ་གྒྷ་ར་ནྟི, ཏེ ཨ་ས་མྤ་ཡོ་གེ ཨ་ཏ་བྦྷཱ་ཝེ་པི ས་ཧ ཨཱ་ས་ཝེ་ཧཱི་ཏི སཱ་ས་ཝཱ, ཨཱ་ས་ཝ་ཝ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨོ་སཱ་ན་དུ་ཀེ ‘‘ནོ ཨཱ་ས་ཝཱ ཁོ པ་ནཱ’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨཱ་ས་ཝ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཁོ པ་ནཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ སཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ས་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་ནཾ ཝི་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ་ཧི ཏཾ་ས་ཧི་ཏ་ཏཱ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཨེ་ཝཾ སེ་ས་གོ་ཙྪ་ཀེ་སུ་པི ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎེ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་པི་ཙ ‘‘ནོ ཨཱ་ས་ཝཱ ཁོ པ་ན དྷ་མྨཱ སཱ་ས་ཝཱ’’ཏི ཨི་དཾ པ་དཾ ཙ་ཏུ་ཏྠ་དུ་ཀེ དུ་ཏི་ཡ་པ་དེ་ན ནི་ནྣཱ་ནཾ, ན ཙ ཨེ་ཀེ་ན དུ་ཀོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ས་ཝ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་པ་ད་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨོ་སཱ་ན་དུ་ཀ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཉཱ་ཡཱ་ག་ཏཱ་ཏི ཀ་ཏཱ. ཧེ་ཏུ་གོ་ཙྪ་ཀེ པ་ན ཧེ་ཏུ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ ས་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཏཱ ན་ཏྠཱི་ཏི ཏེ ག་ཧེ་ཏྭཱ དུ་ཀ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏྟཱ ན་ཧེ་ཏུ་པ་དཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨོ་སཱ་ན་དུ་ཀ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཀ་ཏཱ. ཡེ ཝཱ པ་ན པ་ཋ་མེ དུ་ཀེ དུ་ཏི་ཡ་སྶ པ་ཀྑེ་པེ ཨེ་ཀོ, ཏ་ཏི་ཡ་སྶ དྭེ, པ་ཋ་མ་སྶ དུ་ཏི་ཡེ ཨེ་ཀོ, ཏ་ཏི་ཡེ དྭེ, དུ་ཏི་ཡ་སྶ ཏ་ཏི་ཡེ ཨེ་ཀོ, དུ་ཏི་ཡེ ཙ ཏ་ཏི་ཡ་སྶ ཨེ་ཀོ་ཏི ཨ་ཊྛ དུ་ཀཱ ལ་བྦྷ་ནྟི, ཏེ་སུ ཏཱི་ཧི ཨི་ཏ་རེ ཙ ན་ཡ་ཏོ ད་སྶི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་ས་གོ་ཙྪ་ཀེ་སུ་པི.

༢༠-༢༥. ཀི་ལེ་ས་ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཊྚཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་ཏྠ སཾ་ཡོ་ཛེ་ནྟི, ས་ཏི་པི ཨ་ཉྙེ་སཾ ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ ན ཝི་ནཱ སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི ཏེ་སཾ ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏྠི, ཨོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡུ་དྡྷ་མྦྷཱ་གི་ཡ་ས་ངྒ་ཧི་ཏེ་ཧི ཙ ཏཾ་ཏཾ་བྷ་ཝ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀ་ཀ་མྨ་ནི་ཡ་མོ བྷ་ཝ་ནི་ཡ་མོ ཙ ཧོ་ཏི, ན ཙ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྣ་སཾ་ཡོ་ཛ་ན་སྶ ཀ་ཏཱ་ནི་པི ཀ་མྨཱ་ནི བྷ་ཝཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ནྟཱི་ཏི. སཾ་ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཝཱ སཾ་ཡོ་ཛ་ནི་ཡཱ, སཾ་ཡོ་ཛ་ནེ ནི་ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ཝཱ. དཱུ་ར་ག་ཏ་སྶ་པི ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ན་ཏོ ནི་སྶ་རི་ཏུཾ ཨ་པྤ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན བ་ནྡྷ་ནཾ སཾ་ཡོ་ཛ་ནཾ, ག་ནྠ་ཀ་ར་ཎཾ ས་ངྑ་ལི་ཀ་ཙ་ཀྐ་ལ་ཀཱ་ནཾ ཝི་ཡ པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཏཱ་ཀ་ར་ཎཾ ཝཱ ག་ནྠ་ནཾ ག་ནྠོ, སཾ་སི་ལི་ས་ཀ་ར་ཎཾ ཡོ་ཛ་ནཾ ཡོ་གོ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏེ་སཾ ཝི་སེ་སོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་བྷཱ་ཝ་ཀི་ཙྩ་ཝི་སེ་ས་ཉྙུ་ནཱ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡེ་སུ ཙ ཏེ་ཧི ཏེ་ཧི ནི་པྥཱ་དི་ཡ་མཱ་ནཾ ཏཾ ཏཾ ཀི་ཙྩ་ཝི་སེ་སཾ པ་སྶ་ནྟེ་ན ཏེ ཏེ དྷ་མྨཱ ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཨཱ་ས་ཝ་སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ག་ནྠཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ‘‘ཀི་མ་ཏྠཾ ཨེ་ཏེ་ཡེ་ཝ དྷ་མྨཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཱ, ཀ་སྨཱ ཙ ཝུ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ པུ་ན ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི ན ཙོ་དེ་ཏ་བྦ་མེ་ཏཾ.

༢༦-༣༧. ག་ནྠ་ནི་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཡ་མ་ཉྙོ ཨ་ཏྠོ ‘‘ག་ནྠ་ཀ་ར་ཎཾ ག་ནྠ་ནཾ, ག་ནྠ་ནེ ནི་ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ག་ནྠ་ནི་ཡཱ, ག་ནྠ་ཡི་ཏུཾ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻཱ, ག་ནྠ་ཡི་ཏུཾ ཨ་ར་ཧ་ནྟཱི་ཏི ཝཱ ག་ནྠ་ནི་ཡཱ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨོ་གྷ་ནི་ཡཱ་དཱི་སུ་པི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་ཏི་ཀྐ་མ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཏཾ དྷཱ་ཏྭ་ཏྠཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨོ་གྷ་ནི་ཡཱཏི པ་ད་སི་དྡྷི ཀ་ཏཱ.

༥༠-༥༤. དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ པ་ར་ཏོ ཨཱ་མ་ས་ནྟཱི་ཏི པ་རཱ་མཱ་སཱ. པ་ར་ཏོཏི ནི་ཙྩཱ་དི་ཏོ. ཨཱ་མ་ས་ནྟཱིཏི ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་སེ་དྷེ་ན པ་རི་མ་ཛྫ་ནྟི.

༥༥-༦༨. ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཝཱ ཝི་ཙི་ཏྟ་ས་ཉྙཱ་ཡ ས་ཉྙི་ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ཨཱ་ལ་མྦ་མཱ་ནཱ དྷ་མྨཱ སཱ་ར་མྨ་ཎཱ. ཙི་ནྟ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱུ་པ་ལ་དྡྷི. ཙེ་ཏ་སི ནི་ཡུ་ཏྟཱ, ཙེ་ཏ་སཱ སཾ་ས་ཊྛཱ ཝཱ ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ. དུ་བྦི་ཉྙེ་ཡྻ་ནཱ་ན་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝ་མི་ཝུ་པ་ག་མ་ནཾ ནི་ར་ནྟ་ར་བྷཱ་ཝུ་པ་ག་མ་ནཾ. ཡེ་སཾ རཱུ་པཱ་ནཾ ཙི་ཏྟཾ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི, ཏེ་སཾ ཙི་ཏྟ་སྶ ཙ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ནཱ་ན་ཏྟ་ནྟི ནི་ར་ནྟ་ར་བྷཱ་ཝཱ་ནུ་པ་ག་མ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཀ་ཏོ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་པཱིཏི ཨ་པི-ས་དྡོ ཀོ པ་ན ཝཱ་དོ ཨེ་ཀ་ཏོ ཨ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ དཱི་པེ་ཏི. ཨི་ད་མེ་ཏྠ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦཾ – ཨ་ཝི་ནི་བྦྷོ་ག་རཱུ་པཱ་ནཾ ཀིཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ སཾ་ས་ཊྛ་ཏཱ, ཨུ་དཱ་ཧུ ཝི་སཾ་ས་ཊྛ་ཏཱ་ཏི? ཝི་སུཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ནཱ་ན་ཏྟ་ཏྟཱ ན སཾ་ས་ཊྛ་ཏཱ, ནཱ་པི ཝི་སཾ་ས་ཊྛ་ཏཱ སཾ་ས་ཊྛཱ་ཏི ཨ་ནཱ་ས་ངྐ་ནཱི་ཡ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ. ཙ་ཏུ་ནྣ་ཉྷི ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ སཾ་ས་ཊྛ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ རཱུ་པ་ནི་བྦཱ་ནེ་ཧི་པི སོ སཾ་ས་ཊྛ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏྠི ན་ཏྠཱི་ཏི སི་ཡཱ ཨཱ་ས་ངྐཱ, ཏ་སྨཱ ཏེ་སཾ ཨི་ཏ་རེ་ཧི, ཨི་ཏ་རེ་ས་ཉྩ ཏེ་ཧི ཝི་སཾ་ས་ཊྛ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ན པ་ན རཱུ་པཱ་ནཾ རཱུ་པེ་ཧི ཀ་ཏྠ་ཙི སཾ་ས་ཊྛ་ཏཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཏ་དཱ་ས་ངྐཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་སཾ་ས་ཊྛ་ཏཱ ཙ རཱུ་པཱ་ནཾ རཱུ་པེ་ཧི ན ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ས ཧི ཏེ་སཾ ས་བྷཱ་ཝོ་ཏི. ཙི་ཏྟ་སཾ་ས་ཊྛ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱདི་པ་དེ་སུ སཾ་ས་ཊྛ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་དི་ས་དྡཱ ཙི་ཏྟ་ས་དྡཱ་པེ་ཀྑཱ་ཏི པ་ཙྩེ་ཀཾ ཙི་ཏྟ་ས་དྡ་ས་མྦ་ནྡྷ་ཏྟཱ ཙི་ཏྟ་སཾ་ས་ཊྛཱ ཙ ཏེ ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ ཙཱ་ཏི པ་ཙྩེ་ཀཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ནྟེ་ཝཱཏི བྷཱུ་ཏཱ་ནི ག་ཎྷ་ནྟི ཨེ་ཝ, ནི་སྶ་ཡ་ནྟི ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ བྷཱུ་ཏཱ་ནི ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ནྟི ག་ཡ྄ཧ་ནྟི ནི་སྶཱི་ཡ་ནྟི, ན ཏ་ཐཱ ཨེ་ཏཱ་ནི ག་ཡ྄ཧ་ནྟི ནི་སྶཱི་ཡ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཨུ་པཱ་དཱ. ཨ་ཐ ཝཱ བྷཱུ་ཏཱ་ནི ཨ་མུ་ཉྩི་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ཝ་ཎྞ་ནི་བྷཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏོ ཨུ་པཱ་དཱ.