(༡༠) ༥. ཨུ་པཱ་ལི་ཝ་གྒོ
༡-༤. ཀཱ་མ་བྷོ་གཱི་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༩༡-༩༤. པ་ཉྩ་མ་སྶ པ་ཋ་མཱ་དཱི་ནི ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠཱ་ནི. ཙ་ཏུ་ཏྠེ ཏ་པ་ནཾ ས་ནྟ་པ་ནཾ ཀཱ་ཡ་སྶ ཁེ་ད་ནཾ ཏ་པོ, སོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཏ་པ་སྶཱི, ཏཾ ཏ་པ་སྶིཾ. ཡ་སྨཱ ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ ཏ་པ་ནི་སྶི་ཏོ, ཏ་པོ ཝཱ ཏ་ནྣི་སྶི་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་པ་ནི་སྶི་ཏ་ཀ’’ནྟི. ལཱུ་ཁཾ ཕ་རུ་སཾ སཱ་དྷུ་ས་མྨ་ཏཱ་ཙཱ་ར་ཝི་ར་ཧ་ཏོ ན པ་སཱ་ད་ནཱི་ཡཾ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཏི ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ལཱུ་ཁཱ་ཛཱི་ཝཱི, ཏཾ ལཱུ་ཁཱ་ཛཱི་ཝིཾ. ཨུ་པ་ཀྐོ་ས་ཏཱིཏི ཨུ་པྤ་ཎྜེ་ཏི, ཨུ་པ་ཧ་ས་ན་ཝ་སེ་ན པ་རི་བྷཱ་ས་ཏི. ཨུ་པ་ཝ་ད་ཏཱིཏི ཨ་ཝ་ཉྙཱ་པུ་བྦ་ཀཾ ཨ་པ་ཝ་ད་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཧཱི་ལེ༹་ཏི ཝ་མྦྷེ་ཏཱི’’ཏི.
ཀཱ་མ་བྷོ་གཱི་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. ཨུ་ཏྟི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༩༥. པ་ཉྩ་མེ པ་ཙྩ་ནྟེ བྷ་ཝཾ པ་ཙྩ་ནྟི་མཾ. པཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཐི་ར་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་དྡྷ་མུ་དྡྷཾ པཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨུ་དྡྷཱ་པཾ, པཱ་ཀཱ་ར་མཱུ་ལཾ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན པཱ་ཀཱ་ར་དྭཱ་ར་བ་ནྡྷ་པ་རི་ཁཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པ་ཎྜི་ཏ་དོ་ཝཱ་རི་ཀ་ཊྛཱ་ནི་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ད་སྶེ་སཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཀ་དྭཱ་ར་ནྟི ཀ་སྨཱ ཨཱ་ཧཱ’’ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་སི. ཡ་སྶཱ པ་ཉྙཱ་ཡ ཝ་སེ་ན པུ་རི་སོ པ་ཎྜི་ཏོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏཾ པ་ཎྜི་ཙྩནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཎྜི་ཙྩེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ’’ཏི. ཏཾ་ཏཾ་ཨི་ཏི་ཀ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ་སུ ཚེ་ཀ་བྷཱ་ཝོ བྱ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཝེ་ཡྻ་ཏྟི་ཡཾ. མེ་དྷ་ཏི ས་མྨོ་ཧཾ ཧིཾ་ས་ཏི ཝི་དྷ་མ་ཏཱི་ཏི མེ་དྷཱ, སཱ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི མེ་དྷཱ་ཝཱི. ཋཱ་ནེ ཋཱ་ནེ ཨུ་པྤ་ཏྟི ཨེ་ཏི་སྶཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཋཱ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ, ཋཱ་ན་སོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་པ་ཉྙཱ. ཨ་ནུ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་ནུ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ, སོ ཨེ་ཝ པ་ཐོ་ཏི ཨ་ནུ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་པ་ཐོ, པ་རི་ཏོ པཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཨ་ནུ་སཾ་ཡཱ་ཡ་ན་མ་གྒོ. པཱ་ཀཱ་ར་བྷཱ་གཱ ས་ནྡྷཱ་ཏ་བྦཱ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི པཱ་ཀཱ་ར་ས་ནྡྷི, པཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཕུ་ལླི་ཏ་པྤ་དེ་སོ. སོ པ་ན ཧེ་ཊྛི་མ་ནྟེ་ན དྭི་ནྣ་མྤི ཨི་ཊྛ་ཀཱ་ནཾ ཝི་ག་མེ་ན ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དྭི་ནྣཾ ཨི་ཊྛ་ཀཱ་ནཾ ཨ་པ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི. ཚི་ནྣ་ཊྛཱ་ནནྟི ཚི་ནྣ་བྷི་ནྣ་པྤ་དེ་སོ, ཚི་དྡ་ཊྛཱ་ནཾ ཝཱ. ཏ་ཉྷི ཝི་ཝ་ར་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
ཨུ་ཏྟི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦-༨. ཀོ་ཀ་ནུ་ད་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༩༦-༩༨. ཚ་ཊྛེ ཁ་ནྡྷཱ་པི དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཊྛེ་ན ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་ཏྟ་ཏོ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པི དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ཨ་སྶུ་ཏ་ཝཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ད་སྶཱ་ཝཱི ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ཀོ་ཝི་དོ’’ཏི་ཨཱ་དི (དྷ. ས. ༡༠༠༧). ཕ་སྶོ་པི དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཾ. ཡ་ཐཱ ཙཱ་ཧ ‘‘ཏ་ད་པི ཕ་སྶ་པ་ཙྩ་ཡཱ (དཱི. ནི. ༡.༡༡༨-༡༣༠) ཕུ་སྶ ཕུ་སྶ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དི་ཡ་ནྟཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༡༤༤) ཙ. ས་ཉྙཱ་པི དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ས་ཉྙཱ་ནི་དཱ་ནཱ ཧི པ་པ་ཉྩ་ས་ངྑཱ (སུ. ནི. ༨༨༠; མ་ཧཱ་ནི. ༡༠༩), པ་ཐ་ཝི་ཏོ ས་ཉྙ་ཏྭཱ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༢) ཙ ཨཱ་དི. ཝི་ཏ་ཀྐོ་པི དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཾ. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ ‘‘ཏ་ཀྐ་ཉྩ དི་ཊྛཱི་སུ པ་ཀ་པྤ་ཡི་ཏྭཱ, ས་ཙྩཾ མུ་སཱ་ཏི དྭ་ཡ་དྷ་མྨ་མཱ་ཧཱུ’’ཏི (སུ. ནི. ༨༩༢; མ་ཧཱ་ནི. ༡༢༡), ‘‘ཏ་ཀྐཱི ཧོ་ཏི ཝཱི་མཾ་སཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༣༤) ཙ ཨཱ་དི. ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ་པི དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘ཏ་སྶེ་ཝཾ ཨ་ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏོ ཚ་ནྣཾ དི་ཊྛཱི་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཱ དི་ཊྛི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ཏྠི མེ ཨ་ཏྟཱ་ཏི ཏ་སྶ ས་ཙྩ་ཏོ ཐེ་ཏ་ཏོ དི་ཊྛི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (མ. ནི. ༡.༡༩).
ཡཱ དི་ཊྛཱིཏི ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ནྣཾ པ་དཱ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ མཱུ་ལ་པ་དཾ. དི་ཊྛི་ཡེ་ཝ དི་ཊྛི་ག་ཏཾ གཱུ་ཐ་ག་ཏཾ ཝི་ཡ, དི་ཊྛཱི་སུ ཝཱ ག་ཏཾ ཨི་དཾ ད་སྶ་ནཾ དྭཱ་ས་ཊྛི་དི་ཊྛཱི་སུ ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ་ཏི་པི དི་ཊྛི་ག་ཏཾ, དི་ཊྛི་ཡཱ ཝཱ ག་ཏཾ དི་ཊྛི་ག་ཏཾ. ཨི་ད་ཉྷི ‘‘ཨ་ཏྠི མེ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི དི་ཊྛི་ཡཱ ག་མ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ, ན་ཏྠེ་ཏྠ ཨ་ཏྟཱ ཝཱ ནི་ཙྩོ ཝཱ ཀོ་ཙཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. སཱ ཙཱ་ཡཾ དི་ཊྛི དུ་ནྣི་གྒ་མ་ན་ཊྛེ་ན ག་ཧ་ནཾ. དུ་ར་ཏི་ཀྐ་མ་ཊྛེ་ན ས་པྤ་ཊི་བྷ་ཡ་ཊྛེ་ན ཙ ཀ་ནྟཱ་རོ དུ་བྦྷི་ཀྑ་ཀ་ནྟཱ་ར་ཝཱ་ལ༹་ཀ་ནྟཱ་རཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ. ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཝི་ནི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཊྛེ་ན, ཝི་ལོ་མ་ན་ཊྛེ་ན ཝཱ ཝི་སཱུ་ཀཾ. ཀ་དཱ་ཙི ས་སྶ་ཏ་སྶ, ཀ་དཱ་ཙི ཨུ་ཙྪེ་ད་སྶ ཝཱ ག་ཧ་ཎ་ཏོ ཝི་རཱུ་པཾ ཕ་ནྡི་ཏ་ནྟི ཝི་པྥ་ནྡི་ཏཾ. བ་ནྡྷ་ན་ཊྛེ་ན སཾ་ཡོ་ཛ་ནཾ. དི་ཊྛི་ཡེ་ཝ ཨ་ནྟོ ཏུ་ད་ན་ཊྛེ་ན དུ་ནྣཱི་ཧ་ར་ཎཱི་ཡ་ཊྛེ་ན ཙ ས་ལླ་ནྟི དི་ཊྛི་ས་ལླཾ. དི་ཊྛི་ཡེ་ཝ པཱི་ལཱ༹་ཀ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན ས་མྦཱ་དྷོ་ཏི དི་ཊྛི་ས་མྦཱ་དྷོ. དི་ཊྛི་ཡེ་ཝ མོ་ཀྑཱ་ཝ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན པ་ལི་བོ་དྷོ་ཏི དི་ཊྛི་པ་ལི་བོ་དྷོ. དི་ཊྛི་ཡེ་ཝ དུ་མྨོ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཊྛེ་ན བ་ནྡྷ་ན་ནྟི དི་ཊྛི་བ་ནྡྷ་ནཾ. དི་ཊྛི་ཡེ་ཝ དུ་རུ་ཏྟ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན པ་པཱ་ཏོ་ཏི དི་ཊྛི་པ་པཱ་ཏོ. དི་ཊྛི་ཡེ་ཝ ཐཱ་མ་ག་ཏ་ཊྛེ་ན ཨ་ནུ་ས་ཡོ་ཏི དི་ཊྛཱ་ནུ་ས་ཡོ. དི་ཊྛི་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ས་ནྟཱ་པེ་ཏཱི་ཏི དི་ཊྛི་ས་ནྟཱ་པོ. དི་ཊྛི་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ད་ཧ་ཏཱི་ཏི དི་ཊྛི་པ་རི་ལཱ༹་ཧོ. དི་ཊྛི་ཡེ་ཝ ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་ཡཾ ག་ནྠེ་ཏཱི་ཏི དི་ཊྛི་ག་ནྠོ. དི་ཊྛི་ཡེ་ཝ བྷུ་སཾ ཨཱ་དི་ཡ་ཏཱི་ཏི དི་ཊྛུ་པཱ་དཱ་ནཾ. དི་ཊྛི་ཡེ་ཝ ‘‘ས་ཙྩ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ཏཱི་ཏི དི་ཊྛཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ. དི་ཊྛི་ཡེ་ཝ ‘‘ཨི་དཾ པ་ར’’ནྟི ཨཱ་མ་ས་ཏི, པ་ར་ཏོ ཝཱ ཨཱ་མ་ས་ཏཱི་ཏི དི་ཊྛི་པ་རཱ་མཱ་སོ, ས་མུ་ཊྛཱ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ, ཀཱ་ར་ཎཾ. ས་མུ་ཊྛཱ་ན་སྶ བྷཱ་ཝོ ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཊྛོ, ཏེ་ན ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཊྛེ་ན, ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཏྟ་མ་ཊྛ་མེ་སུ ན་ཏྠི ཝ་ཏྟ་བྦཾ.
ཀོ་ཀ་ནུ་ད་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩-༡༠. ཨུ་པཱ་ལི་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༩༩-༡༠༠. ན་ཝ་མེ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་གཱ་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ས་མྦྷ་ཝི་ཏུཾ སཱ་དྷེ་ཏུཾ དུ་ཀྑཱ་ནི དུ་ར་བྷི་ས་མྦྷ་ཝཱ་ནི. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཏ་ཏྠ ནི་ཝཱ་སོ་ཡེ་ཝ དུ་ཀྑོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་མྦྷ་ཝི་ཏུཾ དུ་ཀྑཱ་ནི དུ་སྶ་ཧཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ར་ཉྙ་ཝ་ན་པ་ཏྠཱ་ནཱིཏི ཨ་ར་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎ་པྤ་ཏྟཱ་ནི ཝ་ན་ས་ཎྜཱ་ནི. ཝ་ན་པ་ཏྠ་ས་དྡོ ཧི ས་ཎྜ་བྷཱུ་ཏེ རུ་ཀྑ་ས་མཱུ་ཧེ་པི ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨ་ར་ཉྙ་གྒ་ཧ་ཎཾ. པ་ཝི་ཝེ་ཀནྟི པ་ཀཱ་ར་ཏོ, པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཝཱ ཝི་ཝེ་ཙ་ནཾ, རཱུ་པཱ་དི་པུ་ཐུ་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎེ པ་ཀཱ་ར་ཏོ ག་མ་ནཱ་དི་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་པྤ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ཀཱ་ཡ་སྶ ཝི་ཝེ་ཙ་ནཾ, ག་ཙྪ་ཏོ་པི ཏི་ཊྛ་ཏོ་པི ནི་ས་ཛྫ་ཏོ་པི ནི་པ་ཛྫ་ཏོ་པི ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟི. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི ཝི་ཝེ་ཙེ་ཏ་བྦཱ་ནཾ ཝི་ཝེ་ཙ་ནཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཙ བྷེ་ད་ཏོ བ་ཧུ་ཝི་དྷ་ཏྟཱ ཏེ ཨེ་ཀ་ཏྟེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘པ་ཝི་ཝེ་ཀ’’ནྟི ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. དུ་ཀྐ་རཾ པ་ཝི་ཝེ་ཀནྟི ཝཱ པ་ཝི་ཝེ་ཀཾ ཀ་ཏྟུཾ ན སུ་ཁ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝེཏི ཨེ་ཀ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ. དྭ་ཡཾ་དྭ་ཡཱ་རཱ་མོཏི དྭི་ནྣཾ དྭི་ནྣཾ བྷཱ་ཝཱ་བྷི་ར་ཏོ. ཧ་ར་ནྟི ཝི་ཡཱཏི སཾ་ཧ་ར་ནྟི ཝི་ཡ ཝི་གྷཱ་ཏུ་པྤཱ་ད་ནེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘གྷ་ས་ནྟི ཝི་ཡཱ’’ཏི. བྷ་ཡ་ས་ནྟཱ་སུ་པྤཱ་ད་ནེ་ན ཁཱ་དི་ཏུཾ ཨཱ་ག་ཏཱ ཡ་ཀྑ་ར་ཀྑ་ས་པི་སཱ་ཙཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨཱི་དི་ས་སྶཱཏི ཨ་ལ་དྡྷ་ས་མཱ་དྷི་ནོ. ཏི་ཎ་པ་ཎྞ་མི་གཱ་དི་ས་དྡེ་ཧཱིཏི ཝཱ་ཏེ་རི་ཏཱ་ནཾ ཏི་ཎ་པ་ཎྞཱ་དཱི་ནཾ མི་ག་པ་ཀྑི་ཨཱ་དཱི་ན་ཉྩ བྷཱི་ས་ན་ཀེ་ཧི བྷེ་ར་ཝེ་ཧི ས་དྡེ་ཧི. ཝི་ཝི་དྷེ་ཧི ཙ ཨ་ཉྙེ་ཧི ཁཱ་ཎུ་ཨཱ་དཱི་ཧི ཡ་ཀྑཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨུ་པ་ཊྛི་ཏེ་ཧི བྷཱི་ས་ན་ཀེ་ཧི. གྷ་ཊེ་ན ཀཱི་ལཱ༹ གྷ་ཊི་ཀཱཏི ཨེ་ཀེ. ད་ས་མཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
ཨུ་པཱ་ལི་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཨུ་པཱ་ལི་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
དུ་ཏི་ཡ་པ་ཎྞཱ་ས་ཀཾ ནི་ཊྛི་ཏཾ.