༨. ས་ཀྐ་པ་ཉྷ་སུ་ཏྟཾ
༣༤༤. ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏཾ – ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ མ་ག་དྷེ་སུ ཝི་ཧ་ར་ཏི, པཱ་ཙཱི་ན་ཏོ རཱ་ཛ་ག་ཧ་སྶ ཨ་མྦ་ས་ཎྜཱ ནཱ་མ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་གཱ་མོ, ཏ་སྶུ་ཏྟ་ར་ཏོ ཝེ་དི་ཡ་ཀེ པ་བྦ་ཏེ ཨི་ནྡ་སཱ་ལ་གུ་ཧཱ་ཡཾ. ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ས་ཀྐ་སྶ དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡ་སྶ ཨུ་སྶུ་ཀྐཾ ཨུ་ད་པཱ་དི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ད་སྶ་ནཱ་ཡ. ཨ་ཐ ཁོ ས་ཀྐ་སྶ དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡ་སྶ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘‘ཀ་ཧཾ ནུ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཝི་ཧ་ར་ཏི ཨ་ར་ཧཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ’’ཏི? ཨ་དྡ་སཱ ཁོ ས་ཀྐོ དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ མ་ག་དྷེ་སུ ཝི་ཧ་ར་ནྟཾ པཱ་ཙཱི་ན་ཏོ རཱ་ཛ་ག་ཧ་སྶ ཨ་མྦ་ས་ཎྜཱ ནཱ་མ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་གཱ་མོ, ཏ་སྶུ་ཏྟ་ར་ཏོ ཝེ་དི་ཡ་ཀེ པ་བྦ་ཏེ ཨི་ནྡ་སཱ་ལ་གུ་ཧཱ་ཡཾ. དི་སྭཱ་ན དེ་ཝེ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སེ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཡཾ, མཱ་རི་སཱ, བྷ་ག་ཝཱ མ་ག་དྷེ་སུ ཝི་ཧ་ར་ཏི, པཱ་ཙཱི་ན་ཏོ རཱ་ཛ་ག་ཧ་སྶ ཨ་མྦ་ས་ཎྜཱ ནཱ་མ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་གཱ་མོ, ཏ་སྶུ་ཏྟ་ར་ཏོ ཝེ་དི་ཡ་ཀེ པ་བྦ་ཏེ ཨི་ནྡ་སཱ་ལ་གུ་ཧཱ་ཡཾ. ཡ་དི པ་ན, མཱ་རི་སཱ, མ་ཡཾ ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ད་སྶ་ནཱ་ཡ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མེ་ཡྻཱ་མ ཨ་ར་ཧ་ནྟཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ’’ནྟི? ‘‘ཨེ་ཝཾ བྷ་དྡ་ནྟ་ཝཱ’’ཏི ཁོ དེ་ཝཱ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སཱ ས་ཀྐ་སྶ དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡ་སྶ པ་ཙྩ་སྶོ་སུཾ.
༣༤༥. ཨ་ཐ ཁོ ས་ཀྐོ དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡོ པ་ཉྩ་སི་ཁཾ ག་ནྡྷ་བྦ་དེ་ཝ་པུ་ཏྟཾ [ག་ནྡྷ་བྦ་པུ་ཏྟཾ (སྱཱ.)] ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་ཡཾ, ཏཱ་ཏ པ་ཉྩ་སི་ཁ, བྷ་ག་ཝཱ མ་ག་དྷེ་སུ ཝི་ཧ་ར་ཏི པཱ་ཙཱི་ན་ཏོ རཱ་ཛ་ག་ཧ་སྶ ཨ་མྦ་ས་ཎྜཱ ནཱ་མ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་གཱ་མོ, ཏ་སྶུ་ཏྟ་ར་ཏོ ཝེ་དི་ཡ་ཀེ པ་བྦ་ཏེ ཨི་ནྡ་སཱ་ལ་གུ་ཧཱ་ཡཾ. ཡ་དི པ་ན, ཏཱ་ཏ པ་ཉྩ་སི་ཁ, མ་ཡཾ ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ད་སྶ་ནཱ་ཡ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མེ་ཡྻཱ་མ ཨ་ར་ཧ་ནྟཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ’’ནྟི? ‘‘ཨེ་ཝཾ བྷ་དྡ་ནྟ་ཝཱ’’ཏི ཁོ པ་ཉྩ་སི་ཁོ ག་ནྡྷ་བྦ་དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ ས་ཀྐ་སྶ དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡ་སྶ པ་ཊི་སྶུ་ཏྭཱ བེ་ལུ་ཝ་པ་ཎྜུ་ཝཱི་ཎཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ས་ཀྐ་སྶ དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡ་སྶ ཨ་ནུ་ཙ་རི་ཡཾ ཨུ་པཱ་ག་མི.
༣༤༦. ཨ་ཐ ཁོ ས་ཀྐོ དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡོ དེ་ཝེ་ཧི ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སེ་ཧི པ་རི་ཝུ་ཏོ པ་ཉྩ་སི་ཁེ་ན ག་ནྡྷ་བྦ་དེ་ཝ་པུ་ཏྟེ་ན པུ་ར་ཀྑ་ཏོ སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ནཱ་མ བ་ལ་ཝཱ པུ་རི་སོ ས་མི་ཉྫི་ཏཾ ཝཱ བཱ་ཧཾ པ་སཱ་རེ་ཡྻ པ་སཱ་རི་ཏཾ ཝཱ བཱ་ཧཾ ས་མི་ཉྫེ་ཡྻ; ཨེ་ཝ་མེ་ཝ དེ་ཝེ་སུ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སེ་སུ ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏོ མ་ག་དྷེ་སུ པཱ་ཙཱི་ན་ཏོ རཱ་ཛ་ག་ཧ་སྶ ཨ་མྦ་ས་ཎྜཱ ནཱ་མ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་གཱ་མོ, ཏ་སྶུ་ཏྟ་ར་ཏོ ཝེ་དི་ཡ་ཀེ པ་བྦ་ཏེ པ་ཙྩུ་ཊྛཱ་སི. ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཡ་ཀོ པ་བྦ་ཏོ ཨ་ཏི་རི་ཝ ཨོ་བྷཱ་ས་ཛཱ་ཏོ ཧོ་ཏི ཨ་མྦ་ས་ཎྜཱ ཙ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་གཱ་མོ ཡ་ཐཱ ཏཾ དེ་ཝཱ་ནཾ དེ་ཝཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨ་པི་སྶུ་དཾ པ་རི་ཏོ གཱ་མེ་སུ མ་ནུ་སྶཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཾ་སུ – ‘‘ཨཱ་དི་ཏྟ་སྶུ ནཱ་མ་ཛྫ ཝེ་དི་ཡ་ཀོ པ་བྦ་ཏོ ཛྷཱ་ཡ་ཏི་སུ [ཛྷཱ་ཡ་ཏ་སྶུ (སྱཱ.), པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏ་སྶུ (སཱི. པཱི.)] ནཱ་མ་ཛྫ ཝེ་དི་ཡ་ཀོ པ་བྦ་ཏོ ཛ་ལ་ཏི་སུ [ཛ་ལ་ཏ་སྶུ (སྱཱ.), ཛ་ལི་ཏ་སྶུ (སཱི. པཱི.)] ནཱ་མ་ཛྫ ཝེ་དི་ཡ་ཀོ པ་བྦ་ཏོ ཀིཾ་སུ ནཱ་མ་ཛྫ ཝེ་དི་ཡ་ཀོ པ་བྦ་ཏོ ཨ་ཏི་རི་ཝ ཨོ་བྷཱ་ས་ཛཱ་ཏོ ཨ་མྦ་ས་ཎྜཱ ཙ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་གཱ་མོ’’ཏི སཾ་ཝི་གྒཱ ལོ་མ་ཧ་ཊྛ་ཛཱ་ཏཱ ཨ་ཧེ་སུཾ.
༣༤༧. ཨ་ཐ ཁོ ས་ཀྐོ དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡོ པ་ཉྩ་སི་ཁཾ ག་ནྡྷ་བྦ་དེ་ཝ་པུ་ཏྟཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘‘དུ་རུ་པ་ས་ངྐ་མཱ ཁོ, ཏཱ་ཏ པ་ཉྩ་སི་ཁ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱ མཱ་དི་སེ་ན, ཛྷཱ་ཡཱི ཛྷཱ་ན་ར་ཏཱ, ཏ་ད་ནྟ་རཾ [ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ (སཱི. སྱཱ. པཱི. ཀ.)] པ་ཊི་ས་ལླཱི་ནཱ. ཡ་དི པ་ན ཏྭཾ, ཏཱ་ཏ པ་ཉྩ་སི་ཁ, བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པ་ཋ་མཾ པ་སཱ་དེ་ཡྻཱ་སི, ཏ་ཡཱ, ཏཱ་ཏ, པ་ཋ་མཾ པ་སཱ་དི་ཏཾ པ་ཙྪཱ མ་ཡཾ ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ད་སྶ་ནཱ་ཡ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མེ་ཡྻཱ་མ ཨ་ར་ཧ་ནྟཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ’’ནྟི. ‘‘ཨེ་ཝཾ བྷ་དྡ་ནྟ་ཝཱ’’ཏི ཁོ པ་ཉྩ་སི་ཁོ ག་ནྡྷ་བྦ་དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ ས་ཀྐ་སྶ དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡ་སྶ པ་ཊི་སྶུ་ཏྭཱ བེ་ལུ་ཝ་པ་ཎྜུ་ཝཱི་ཎཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཡེ་ན ཨི་ནྡ་སཱ་ལ་གུ་ཧཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ མེ བྷ་ག་ཝཱ ནེ་ཝ ཨ་ཏི་དཱུ་རེ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི ནཱ་ཙྩཱ་ས་ནྣེ, ས་དྡ་ཉྩ མེ སོ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཨ་ཊྛཱ་སི.
པ་ཉྩ་སི་ཁ་གཱི་ཏ་གཱ་ཐཱ
༣༤༨. ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཋི་ཏོ ཁོ པ་ཉྩ་སི་ཁོ ག་ནྡྷ་བྦ་དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ བེ་ལུ་ཝ་པ་ཎྜུ་ཝཱི་ཎཾ [ཝེ་ལུ༹་ཝ་པ་ཎྜུ་ཝཱི་ཎཾ ཨཱ་དཱ་ཡ (སྱཱ.)] ཨ་སྶཱ་ཝེ་སི, ཨི་མཱ ཙ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སི བུ་དྡྷཱུ་པ་ས་ཉྷི་ཏཱ དྷ་མྨཱུ་པ་ས་ཉྷི་ཏཱ ས་ངྒྷཱུ་པ་ས་ཉྷི་ཏཱ ཨ་ར་ཧ་ནྟཱུ་པ་ས་ཉྷི་ཏཱ ཀཱ་མཱུ་པ་ས་ཉྷི་ཏཱ –
‘‘ཝ་ནྡེ ཏེ པི་ཏ་རཾ བྷ་དྡེ, ཏི་མྦ་རུཾ སཱུ་རི་ཡ་ཝ་ཙྪ་སེ;
ཡེ་ན ཛཱ་ཏཱ་སི ཀ་ལྱཱ་ཎཱི, ཨཱ་ན་ནྡ་ཛ་ན་ནཱི མ་མ.
‘‘ཝཱ་ཏོ་ཝ སེ་ད་ཏཾ ཀ་ནྟོ, པཱ་ནཱི་ཡཾ་ཝ པི་པཱ་ས་ཏོ;
ཨ་ངྒཱི་ར་སི པི་ཡཱ་མེ་སི, དྷ་མྨོ ཨ་ར་ཧ་ཏཱ་མི་ཝ.
‘‘ཨཱ་ཏུ་ར་སྶེ་ཝ བྷེ་ས་ཛྫཾ, བྷོ་ཛ་ནཾ་ཝ ཛི་གྷ་ཙྪ་ཏོ;
པ་རི་ནི་བྦཱ་པ་ཡ མཾ བྷ་དྡེ, ཛ་ལ་ནྟ་མི་ཝ ཝཱ་རི་ནཱ.
‘‘སཱི་ཏོ་ད་ཀཾ པོ་ཀྑ་ར་ཎིཾ, ཡུ་ཏྟཾ ཀི་ཉྫ་ཀྑ་རེ་ཎུ་ནཱ;
ནཱ་གོ གྷ་མྨཱ་བྷི་ཏ་ཏྟོ་ཝ, ཨོ་གཱ་ཧེ ཏེ ཐ་ནཱུ་ད་རཾ.
‘‘ཨ་ཙྩ་ངྐུ་སོ་ཝ ནཱ་གོ་ཝ, ཛི་ཏཾ མེ ཏུ་ཏྟ་ཏོ་མ་རཾ;
ཀཱ་ར་ཎཾ ན་པྤ་ཛཱ་ནཱ་མི, ས་མྨ་ཏྟོ ལ་ཀྑ་ཎཱུ་རུ་ཡཱ.
‘‘ཏ་ཡི གེ་དྷི་ཏ་ཙི་ཏྟོ་སྨི, ཙི་ཏྟཾ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མི་ཏཾ;
པ་ཊི་ག་ནྟུཾ ན ས་ཀྐོ་མི, ཝ་ངྐ་གྷ་སྟོ་ཝ ཨ་མྦུ་ཛོ.
‘‘ཝཱ་མཱུ་རུ ས་ཛ མཾ བྷ་དྡེ, ས་ཛ མཾ མ་ནྡ་ལོ་ཙ་ནེ;
པ་ལི་སྶ་ཛ མཾ ཀ་ལྱཱ་ཎི, ཨེ་ཏཾ མེ ཨ་བྷི་པ་ཏྠི་ཏཾ.
‘‘ཨ་པྤ་ཀོ ཝ་ཏ མེ ས་ནྟོ, ཀཱ་མོ ཝེ་ལླི་ཏ་ཀེ་སི་ཡཱ;
ཨ་ནེ་ཀ་བྷཱ་ཝོ ས་མུ་པྤཱ་དི, ཨ་ར་ཧ་ནྟེ་ཝ ད་ཀྑི་ཎཱ.
‘‘ཡཾ མེ ཨ་ཏྠི ཀ་ཏཾ པུ་ཉྙཾ, ཨ་ར་ཧ་ནྟེ་སུ ཏཱ་དི་སུ;
ཏཾ མེ ས་བྦ་ངྒ་ཀ་ལྱཱ་ཎི, ཏ་ཡཱ ས་དྡྷིཾ ཝི་པ་ཙྩ་ཏཾ.
‘‘ཡཾ མེ ཨ་ཏྠི ཀ་ཏཾ པུ་ཉྙཾ, ཨ་སྨིཾ པ་ཐ་ཝི་མ་ཎྜ་ལེ;
ཏཾ མེ ས་བྦ་ངྒ་ཀ་ལྱཱ་ཎི, ཏ་ཡཱ ས་དྡྷིཾ ཝི་པ་ཙྩ་ཏཾ.
‘‘ས་ཀྱ་པུ་ཏྟོ་ཝ ཛྷཱ་ནེ་ན, ཨེ་ཀོ་དི ནི་པ་ཀོ ས་ཏོ;
ཨ་མ་ཏཾ མུ་ནི ཛི་གཱི་སཱ་ནོ [ཛི་གིཾ་སཱ་ནོ (སཱི. སྱཱ. པཱི.)], ཏ་མ་ཧཾ སཱུ་རི་ཡ་ཝ་ཙྪ་སེ.
‘‘ཡ་ཐཱ་པི མུ་ནི ན་ནྡེ་ཡྻ, པ་ཏྭཱ ས་མྦོ་དྷི་མུ་ཏྟ་མཾ;
ཨེ་ཝཾ ན་ནྡེ་ཡྻཾ ཀ་ལྱཱ་ཎི, མི་སྶཱི་བྷཱ་ཝཾ ག་ཏོ ཏ་ཡཱ.
‘‘ས་ཀྐོ ཙེ མེ ཝ་རཾ ད་ཛྫཱ, ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སཱ་ན་མི་སྶ་རོ;
ཏཱ་ཧཾ བྷ་དྡེ ཝ་རེ་ཡྻཱ་ཧེ, ཨེ་ཝཾ ཀཱ་མོ ད་ལ༹ྷོ མ་མ.
‘‘སཱ་ལཾ་ཝ ན ཙི་རཾ ཕུ་ལླཾ, པི་ཏ་རཾ ཏེ སུ་མེ་དྷ་སེ;
ཝ་ནྡ་མཱ་ནོ ན་མ་སྶཱ་མི, ཡ་སྶཱ སེ་ཏཱ་དི་སཱི པ་ཛཱ’’ཏི.
༣༤༩. ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ བྷ་ག་ཝཱ པ་ཉྩ་སི་ཁཾ ག་ནྡྷ་བྦ་དེ་ཝ་པུ་ཏྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘སཾ་ས་ནྡ་ཏི ཁོ ཏེ, པ་ཉྩ་སི་ཁ, ཏ་ནྟི་སྶ་རོ གཱི་ཏ་སྶ་རེ་ན, གཱི་ཏ་སྶ་རོ ཙ ཏ་ནྟི་སྶ་རེ་ན; ན ཙ པ་ན [ནེ་ཝ པ་ན (སྱཱ.)] ཏེ པ་ཉྩ་སི་ཁ, ཏ་ནྟི་སྶ་རོ གཱི་ཏ་སྶ་རཾ ཨ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ཏི, གཱི་ཏ་སྶ་རོ ཙ ཏ་ནྟི་སྶ་རཾ. ཀ་དཱ སཾ་ཡཱུ་ལ༹ྷཱ པ་ན ཏེ, པ་ཉྩ་སི་ཁ, ཨི་མཱ གཱ་ཐཱ བུ་དྡྷཱུ་པ་ས་ཉྷི་ཏཱ དྷ་མྨཱུ་པ་ས་ཉྷི་ཏཱ ས་ངྒྷཱུ་པ་ས་ཉྷི་ཏཱ ཨ་ར་ཧ་ནྟཱུ་པ་ས་ཉྷི་ཏཱ ཀཱ་མཱུ་པ་ས་ཉྷི་ཏཱ’’ཏི? ‘‘ཨེ་ཀ་མི་དཾ, བྷ་ནྟེ, ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨུ་རུ་ཝེ་ལཱ་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི ན་ཛྫཱ ནེ་ར་ཉྫ་རཱ་ཡ ཏཱི་རེ ཨ་ཛ་པཱ་ལ་ནི་གྲོ་དྷེ པ་ཋ་མཱ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ. ཏེ་ན ཁོ པ་ནཱ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ས་མ་ཡེ་ན བྷ་དྡཱ ནཱ་མ སཱུ་རི་ཡ་ཝ་ཙྪ་སཱ ཏི་མྦ་རུ་ནོ ག་ནྡྷ་བྦ་ར་ཉྙོ དྷཱི་ཏཱ, ཏ་མ་བྷི་ཀ་ངྑཱ་མི. སཱ ཁོ པ་ན, བྷ་ནྟེ, བྷ་གི་ནཱི པ་ར་ཀཱ་མི་ནཱི ཧོ་ཏི; སི་ཁ་ཎྜཱི ནཱ་མ མཱ་ཏ་ལི་སྶ ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་སྶ པུ་ཏྟོ, ཏ་མ་བྷི་ཀ་ངྑ་ཏི. ཡ་ཏོ ཁོ ཨ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཏཾ བྷ་གི་ནིཾ ནཱ་ལ་ཏྠཾ ཀེ་ན་ཙི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན. ཨ་ཐཱ་ཧཾ བེ་ལུ་ཝ་པ་ཎྜུ་ཝཱི་ཎཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཡེ་ན ཏི་མྦ་རུ་ནོ ག་ནྡྷ་བྦ་ར་ཉྙོ ནི་ཝེ་ས་ནཾ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མིཾ; ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བེ་ལུ་ཝ་པ་ཎྜུ་ཝཱི་ཎཾ ཨ་སྶཱ་ཝེ་སིཾ, ཨི་མཱ ཙ གཱ་ཐཱ ཨ་བྷཱ་སིཾ བུ་དྡྷཱུ་པ་ས་ཉྷི་ཏཱ དྷ་མྨཱུ་པ་ས་ཉྷི་ཏཱ ས་ངྒྷཱུ་པ་ས་ཉྷི་ཏཱ ཨ་ར་ཧ་ནྟཱུ་པ་ས་ཉྷི་ཏཱ ཀཱ་མཱུ་པ་ས་ཉྷི་ཏཱ –
‘‘ཝ་ནྡེ ཏེ པི་ཏ་རཾ བྷ་དྡེ, ཏི་མྦ་རུཾ སཱུ་རི་ཡ་ཝ་ཙྪ་སེ;
ཡེ་ན ཛཱ་ཏཱ་སི ཀ་ལྱཱ་ཎཱི, ཨཱ་ན་ནྡ་ཛ་ན་ནཱི མ་མ. …པེ…
སཱ་ལཾ་ཝ ན ཙི་རཾ ཕུ་ལླཾ, པི་ཏ་རཾ ཏེ སུ་མེ་དྷ་སེ;
ཝ་ནྡ་མཱ་ནོ ན་མ་སྶཱ་མི, ཡ་སྶཱ སེ་ཏཱ་དི་སཱི པ་ཛཱ’’ཏི.
‘‘ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ, བྷ་ནྟེ, བྷ་དྡཱ སཱུ་རི་ཡ་ཝ་ཙྪ་སཱ མཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘ན ཁོ མེ, མཱ་རི་ས, སོ བྷ་ག་ཝཱ ས་མྨུ་ཁཱ དི་ཊྛོ ཨ་པི ཙ སུ་ཏོ་ཡེ་ཝ མེ སོ བྷ་ག་ཝཱ དེ་ཝཱ་ནཾ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སཱ་ནཾ སུ་དྷ་མྨཱ་ཡཾ ས་བྷཱ་ཡཾ ཨུ་པ་ན་ཙྩ་ནྟི་ཡཱ. ཡ་ཏོ ཁོ ཏྭཾ, མཱ་རི་ས, ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཀི་ཏྟེ་སི, ཧོ་ཏུ ནོ ཨ་ཛྫ ས་མཱ་ག་མོ’ཏི. སོ་ཡེ་ཝ ནོ, བྷ་ནྟེ, ཏ་སྶཱ བྷ་གི་ནི་ཡཱ ས་དྡྷིཾ ས་མཱ་ག་མོ ཨ་ཧོ་སི. ན ཙ དཱ་ནི ཏ་ཏོ པ་ཙྪཱ’’ཏི.
ས་ཀྐཱུ་པ་ས་ངྐ་མ
༣༥༠. ཨ་ཐ ཁོ ས་ཀྐ་སྶ དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡ་སྶ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘‘པ་ཊི་ས་མྨོ་ད་ཏི པ་ཉྩ་སི་ཁོ ག་ནྡྷ་བྦ་དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ, བྷ་ག་ཝཱ ཙ པ་ཉྩ་སི་ཁེ་ནཱ’’ཏི. ཨ་ཐ ཁོ ས་ཀྐོ དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡོ པ་ཉྩ་སི་ཁཾ ག་ནྡྷ་བྦ་དེ་ཝ་པུ་ཏྟཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘‘ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཧི མེ ཏྭཾ, ཏཱ་ཏ པ་ཉྩ་སི་ཁ, བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ – ‘ས་ཀྐོ, བྷ་ནྟེ, དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡོ སཱ་མ་ཙྩོ ས་པ་རི་ཛ་ནོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པཱ་དེ སི་ར་སཱ ཝ་ནྡ་ཏཱི’ཏི’’. ‘‘ཨེ་ཝཾ བྷ་དྡ་ནྟ་ཝཱ’’ཏི ཁོ པ་ཉྩ་སི་ཁོ ག་ནྡྷ་བྦ་དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ ས་ཀྐ་སྶ དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡ་སྶ པ་ཊི་སྶུ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏི – ‘‘ས་ཀྐོ, བྷ་ནྟེ, དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡོ སཱ་མ་ཙྩོ ས་པ་རི་ཛ་ནོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པཱ་དེ སི་ར་སཱ ཝ་ནྡ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ཨེ་ཝཾ སུ་ཁཱི ཧོ་ཏུ, པ་ཉྩ་སི་ཁ, ས་ཀྐོ དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡོ སཱ་མ་ཙྩོ ས་པ་རི་ཛ་ནོ; སུ་ཁ་ཀཱ་མཱ ཧི དེ་ཝཱ མ་ནུ་སྶཱ ཨ་སུ་རཱ ནཱ་གཱ ག་ནྡྷ་བྦཱ ཡེ ཙ་ཉྙེ ས་ནྟི པུ་ཐུ་ཀཱ་ཡཱ’’ཏི.
༣༥༡. ཨེ་ཝ་ཉྩ པ་ན ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱ ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ མ་ཧེ་ས་ཀྑེ ཡ་ཀྑེ ཨ་བྷི་ཝ་ད་ནྟི. ཨ་བྷི་ཝ་དི་ཏོ ས་ཀྐོ དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨི་ནྡ་སཱ་ལ་གུ་ཧཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཨ་ཊྛཱ་སི. དེ་ཝཱ་པི ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སཱ ཨི་ནྡ་སཱ་ལ་གུ་ཧཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཨ་ཊྛཾ་སུ. པ་ཉྩ་སི་ཁོ་པི ག་ནྡྷ་བྦ་དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ ཨི་ནྡ་སཱ་ལ་གུ་ཧཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཨ་ཊྛཱ་སི.
ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨི་ནྡ་སཱ་ལ་གུ་ཧཱ ཝི་ས་མཱ ས་ནྟཱི ས་མཱ ས་མ་པཱ་དི, ས་མྦཱ་དྷཱ ས་ནྟཱི ཨུ་རུ་ནྡཱ [ཨུ་རུ་དྡཱ (ཀ.)] ས་མ་པཱ་དི, ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རོ གུ་ཧཱ་ཡཾ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡི, ཨཱ་ལོ་ཀོ ཨུ་ད་པཱ་དི ཡ་ཐཱ ཏཾ དེ་ཝཱ་ནཾ དེ་ཝཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན.
༣༥༢. ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ས་ཀྐཾ དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་མི་དཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཀོ་སི་ཡ་སྶ, ཨ་བྦྷུ་ཏ་མི་དཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཀོ་སི་ཡ་སྶ ཏཱ་ཝ བ་ཧུ་ཀི་ཙྩ་སྶ བ་ཧུ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་སྶ ཡ་དི་དཾ ཨི་དྷཱ་ག་མ་ན’’ནྟི. ‘‘ཙི་ར་པ་ཊི་ཀཱ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ད་སྶ་ནཱ་ཡ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏུ་ཀཱ་མོ; ཨ་པི ཙ དེ་ཝཱ་ནཾ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སཱ་ནཾ ཀེ་ཧི་ཙི ཀེ་ཧི་ཙི [ཀེ་ཧི་ཙི (སྱཱ.)] ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ་ཧི བྱཱ་ཝ་ཊོ; ཨེ་ཝཱ་ཧཾ ནཱ་ས་ཀྑིཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ད་སྶ་ནཱ་ཡ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏུཾ. ཨེ་ཀ་མི་དཾ, བྷ་ནྟེ, ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི ས་ལ་ལཱ༹་གཱ་ར་ཀེ. ཨ་ཐ ཁྭཱ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, སཱ་ཝ་ཏྠིཾ ཨ་ག་མཱ་སིཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ད་སྶ་ནཱ་ཡ. ཏེ་ན ཁོ པ་ན, བྷ་ནྟེ, ས་མ་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན ས་མཱ་དྷི་ནཱ ནི་སི་ནྣོ ཧོ་ཏི, བྷཱུ་ཛ་ཏི [བྷུ་ཉྫ་ཏཱི ཙ (སཱི. པཱི.), བྷུ་ཛ་གཱི (སྱཱ.)] ཙ ནཱ་མ ཝེ་སྶ་ཝ་ཎ་སྶ མ་ཧཱ་རཱ་ཛ་སྶ པ་རི་ཙཱ་རི་ཀཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛི་ཏཱ ཧོ་ཏི, པ་ཉྫ་ལི་ཀཱ ན་མ་སྶ་མཱ་ནཱ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཨ་ཐ ཁྭཱ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, བྷཱུ་ཛ་ཏིཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙཾ – ‘ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཧི མེ ཏྭཾ, བྷ་གི་ནི, བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ – ‘‘ས་ཀྐོ, བྷ་ནྟེ, དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡོ སཱ་མ་ཙྩོ ས་པ་རི་ཛ་ནོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པཱ་དེ སི་ར་སཱ ཝ་ནྡ་ཏཱི’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ, བྷ་ནྟེ, སཱ བྷཱུ་ཛ་ཏི མཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘ཨ་ཀཱ་ལོ ཁོ, མཱ་རི་ས, བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ད་སྶ་ནཱ་ཡ; པ་ཊི་ས་ལླཱི་ནོ བྷ་ག་ཝཱ’ཏི. ‘ཏེ་ན ཧཱི, བྷ་གི་ནི, ཡ་དཱ བྷ་ག་ཝཱ ཏ་མྷཱ ས་མཱ་དྷི་མྷཱ ཝུ་ཊྛི་ཏོ ཧོ་ཏི, ཨ་ཐ མ་མ ཝ་ཙ་ནེ་ན བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཧི – ‘‘ས་ཀྐོ, བྷ་ནྟེ, དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡོ སཱ་མ་ཙྩོ ས་པ་རི་ཛ་ནོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པཱ་དེ སི་ར་སཱ ཝ་ནྡ་ཏཱི’’ཏི. ཀ་ཙྩི མེ སཱ, བྷ་ནྟེ, བྷ་གི་ནཱི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་སི? ས་ར་ཏི བྷ་ག་ཝཱ ཏ་སྶཱ བྷ་གི་ནི་ཡཱ ཝ་ཙ་ན’’ནྟི? ‘‘ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་སི མཾ སཱ, དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡ, བྷ་གི་ནཱི, ས་རཱ་མ་ཧཾ ཏ་སྶཱ བྷ་གི་ནི་ཡཱ ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་པི ཙཱ་ཧཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ནེ་མི་ས་དྡེ་ན [ཙ་ཀྐ་ནེ་མི་ས་དྡེ་ན (སྱཱ.)] ཏ་མྷཱ ས་མཱ་དྷི་མྷཱ ཝུ་ཊྛི་ཏོ’’ཏི. ‘‘ཡེ ཏེ, བྷ་ནྟེ, དེ་ཝཱ ཨ་མྷེ་ཧི པ་ཋ་མ་ཏ་རཾ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་ཀཱ་ཡཾ ཨུ་པ་པ་ནྣཱ, ཏེ་སཾ མེ ས་མྨུ་ཁཱ སུ་ཏཾ ས་མྨུ་ཁཱ པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏཾ – ‘ཡ་དཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱ ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི ཨ་ར་ཧ་ནྟོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཱ, དི་བྦཱ ཀཱ་ཡཱ པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟི, ཧཱ་ཡ་ནྟི ཨ་སུ་ར་ཀཱ་ཡཱ’ཏི. ཏཾ མེ ཨི་དཾ, བྷ་ནྟེ, ས་ཀྑི་དི་ཊྛཾ ཡ་ཏོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ནྣོ ཨ་ར་ཧཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ, དི་བྦཱ ཀཱ་ཡཱ པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟི, ཧཱ་ཡ་ནྟི ཨ་སུ་ར་ཀཱ་ཡཱ་ཏི.
གོ་པ་ཀ་ཝ་ཏྠུ
༣༥༣. ‘‘ཨི་དྷེ་ཝ, བྷ་ནྟེ, ཀ་པི་ལ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ གོ་པི་ཀཱ ནཱ་མ ས་ཀྱ་དྷཱི་ཏཱ ཨ་ཧོ་སི བུ་དྡྷེ པ་ས་ནྣཱ དྷ་མྨེ པ་ས་ནྣཱ ས་ངྒྷེ པ་ས་ནྣཱ སཱི་ལེ་སུ པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རི་ནཱི. སཱ ཨི་ཏྠི་ཏྟཾ [ཨི་ཏྠི་ཙི་ཏྟཾ (སྱཱ.)] ཝི་རཱ་ཛེ་ཏྭཱ པུ་རི་ས་ཏྟཾ [པུ་རི་ས་ཙི་ཏྟཾ (སྱཱ.)] བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ སུ་ག་ཏིཾ ས་གྒཾ ལོ་ཀཾ ཨུ་པ་པ་ནྣཱ. དེ་ཝཱ་ནཾ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སཱ་ནཾ ས་ཧ་བྱ་ཏཾ ཨ་མྷཱ་ཀཾ པུ་ཏྟ་ཏྟཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པ་ག་ཏཱ. ཏ་ཏྲ་པི ནཾ ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ན་ནྟི – ‘གོ་པ་ཀོ དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ, གོ་པ་ཀོ དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ’ཏི. ཨ་ཉྙེ་པི, བྷ་ནྟེ, ཏ་ཡོ བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ག་ཝ་ཏི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཙ་རི་ཏྭཱ ཧཱི་ནཾ ག་ནྡྷ་བྦ་ཀཱ་ཡཾ ཨུ་པ་པ་ནྣཱ. ཏེ པ་ཉྩ་ཧི ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་ཧི ས་མ་པྤི་ཏཱ ས་མ་ངྒཱི་བྷཱུ་ཏཱ པ་རི་ཙཱ་ར་ཡ་མཱ་ནཱ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི ཨ་མྷཱ་ཀཾ པཱ་རི་ཙ་རི་ཡཾ. ཏེ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་ག་ཏེ ཨ་མྷཱ་ཀཾ པཱ་རི་ཙ་རི་ཡཾ གོ་པ་ཀོ དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ པ་ཊི་ཙོ་དེ་སི – ‘ཀུ་ཏོ་མུ་ཁཱ ནཱ་མ ཏུ་མྷེ, མཱ་རི་སཱ, ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨཾ ཨ་སྶུ་ཏྠ [ཨཱ་ཡུ་ཧི་ཏྠ (སྱཱ.)] – ཨ་ཧ་ཉྷི ནཱ་མ ཨི་ཏྠི་ཀཱ ས་མཱ་ནཱ བུ་དྡྷེ པ་ས་ནྣཱ དྷ་མྨེ པ་ས་ནྣཱ ས་ངྒྷེ པ་ས་ནྣཱ སཱི་ལེ་སུ པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རི་ནཱི ཨི་ཏྠི་ཏྟཾ ཝི་རཱ་ཛེ་ཏྭཱ པུ་རི་ས་ཏྟཾ བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ སུ་ག་ཏིཾ ས་གྒཾ ལོ་ཀཾ ཨུ་པ་པ་ནྣཱ, དེ་ཝཱ་ནཾ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སཱ་ནཾ ས་ཧ་བྱ་ཏཾ ས་ཀྐ་སྶ དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡ་སྶ པུ་ཏྟ་ཏྟཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པ་ག་ཏཱ. ཨི་དྷཱ་པི མཾ ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ན་ནྟི ‘‘གོ་པ་ཀོ དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ གོ་པ་ཀོ དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ’ཏི. ཏུ་མྷེ པ་ན, མཱ་རི་སཱ, བྷ་ག་ཝ་ཏི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཙ་རི་ཏྭཱ ཧཱི་ནཾ ག་ནྡྷ་བྦ་ཀཱ་ཡཾ ཨུ་པ་པ་ནྣཱ. དུ་དྡི་ཊྛ་རཱུ་པཾ ཝ་ཏ, བྷོ, ཨ་དྡ་སཱ་མ, ཡེ མ་ཡཾ ཨ་དྡ་སཱ་མ ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀེ ཧཱི་ནཾ ག་ནྡྷ་བྦ་ཀཱ་ཡཾ ཨུ་པ་པ་ནྣེ’ཏི. ཏེ་སཾ, བྷ་ནྟེ, གོ་པ་ཀེ་ན དེ་ཝ་པུ་ཏྟེ་ན པ་ཊི་ཙོ་དི་ཏཱ་ནཾ དྭེ དེ་ཝཱ དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེ ས་ཏིཾ པ་ཊི་ལ་བྷིཾ་སུ ཀཱ་ཡཾ བྲ་ཧྨ་པུ་རོ་ཧི་ཏཾ, ཨེ་ཀོ པ་ན དེ་ཝོ ཀཱ་མེ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝ་སི.
༣༥༤. ‘‘‘ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ ཙ་ཀྑུ་མ་ཏོ ཨ་ཧོ་སིཾ,
ནཱ་མ་མྤི མ་ཡ྄ཧཾ ཨ་ཧུ ‘གོ་པི་ཀཱ’ཏི;
བུ་དྡྷེ ཙ དྷ་མྨེ ཙ ཨ་བྷི་པྤ་ས་ནྣཱ,
ས་ངྒྷ་ཉྩུ་པ་ཊྛཱ་སིཾ པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟཱ.
‘‘‘ཏ་སྶེ་ཝ བུ་དྡྷ་སྶ སུ་དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ,
ས་ཀྐ་སྶ པུ་ཏྟོ་མྷི མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ;
མ་ཧཱ་ཛུ་ཏཱི་ཀོ ཏི་དི་ཝཱུ་པ་པ་ནྣོ,
ཛཱ་ན་ནྟི མཾ ཨི་དྷཱ་པི ‘གོ་པ་ཀོ’ཏི.
‘‘‘ཨ་ཐ་དྡ་སཾ བྷི་ཀྑ་ཝོ དི་ཊྛ་པུ་བྦེ,
ག་ནྡྷ་བྦ་ཀཱ་ཡཱུ་པ་ག་ཏེ ཝ་སཱི་ནེ;
ཨི་མེ་ཧི ཏེ གོ་ཏ་མ་སཱ་ཝ་ཀཱ་སེ,
ཡེ ཙ མ་ཡཾ པུ་བྦེ མ་ནུ་སྶ་བྷཱུ་ཏཱ.
‘‘‘ཨ་ནྣེ་ན པཱ་ནེ་ན ཨུ་པ་ཊྛ་ཧི་མྷཱ,
པཱ་དཱུ་པ་ས་ངྒ་ཡ྄ཧ ས་ཀེ ནི་ཝེ་ས་ནེ;
ཀུ་ཏོ་མུ་ཁཱ ནཱ་མ ཨི་མེ བྷ་ཝ་ནྟོ,
བུ་དྡྷ་སྶ དྷ་མྨཱ་ནི པ་ཊི་གྒ་ཧེ་སུཾ [བུ་དྡྷ་སྶ དྷ་མྨཾ ན པ་ཊི་གྒ་ཧེ་སུཾ (སྱཱ.)].
‘‘‘པ་ཙྩ་ཏྟཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ ཧི དྷ་མྨོ,
སུ་དེ་སི་ཏོ ཙ་ཀྑུ་མ་ཏཱ་ནུ་བུ་དྡྷོ;
ཨ་ཧ་ཉྷི ཏུ་མྷེ་ཝ ཨུ་པཱ་ས་མཱ་ནོ,
སུ་ཏྭཱ་ན ཨ་རི་ཡཱ་ན སུ་བྷཱ་སི་ཏཱ་ནི.
‘‘‘ས་ཀྐ་སྶ པུ་ཏྟོ་མྷི མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ,
མ་ཧཱ་ཛུ་ཏཱི་ཀོ ཏི་དི་ཝཱུ་པ་པ་ནྣོ;
ཏུ་མྷེ པ་ན སེ་ཊྛ་མུ་པཱ་ས་མཱ་ནཱ,
ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཙ་རི་ཏྭཱ.
‘‘‘ཧཱི་ནཾ ཀཱ་ཡཾ ཨུ་པ་པ་ནྣཱ བྷ་ཝ་ནྟོ,
ཨ་ནཱ་ནུ་ལོ་མཱ བྷ་ཝ་ཏཱུ་པ་པ་ཏྟི;
དུ་དྡི་ཊྛ་རཱུ་པཾ ཝ་ཏ ཨ་དྡ་སཱ་མ,
ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀེ ཧཱི་ན་ཀཱ་ཡཱུ་པ་པ་ནྣེ.
‘‘‘ག་ནྡྷ་བྦ་ཀཱ་ཡཱུ་པ་ག་ཏཱ བྷ་ཝ་ནྟོ,
དེ་ཝཱ་ན་མཱ་ག་ཙྪ་ཐ པཱ་རི་ཙ་རི་ཡཾ;
ཨ་གཱ་རེ ཝ་ས་ཏོ མ་ཡ྄ཧཾ,
ཨི་མཾ པ་སྶ ཝི་སེ་ས་ཏཾ.
‘‘‘ཨི་ཏྠཱི ཧུ་ཏྭཱ སྭ་ཛྫ པུ་མོ་མྷི དེ་ཝོ,
དི་བྦེ་ཧི ཀཱ་མེ་ཧི ས་མ་ངྒི་བྷཱུ་ཏོ’;
ཏེ ཙོ་དི་ཏཱ གོ་ཏ་མ་སཱ་ཝ་ཀེ་ན,
སཾ་ཝེ་ག་མཱ་པཱ་དུ ས་མེ་ཙྩ གོ་པ་ཀཾ.
‘‘‘ཧ་ནྡ ཝི་ཡཱ་ཡཱ་མ [ཝི་གཱ་ཡཱ་མ (སྱཱ.), ཝི་ཏཱ་ཡཱ་མ (པཱི.)] བྱཱ་ཡཱ་མ [ཝི་ཡཱ་ཡ་མཱ་མ (སཱི. པཱི.)],
མཱ ནོ མ་ཡཾ པ་ར་པེ་སྶཱ ཨ་ཧུ་མྷཱ’;
ཏེ་སཾ དུ་ཝེ ཝཱི་རི་ཡ་མཱ་ར་བྷིཾ་སུ,
ཨ་ནུ་སྶ་རཾ གོ་ཏ་མ་སཱ་ས་ནཱ་ནི.
‘‘ཨི་དྷེ་ཝ ཙི་ཏྟཱ་ནི ཝི་རཱ་ཛ་ཡི་ཏྭཱ,
ཀཱ་མེ་སུ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་མ་དྡ་སཾ་སུ;
ཏེ ཀཱ་མ་སཾ་ཡོ་ཛ་ན་བ་ནྡྷ་ནཱ་ནི,
པཱ་པི་མ་ཡོ་གཱ་ནི དུ་ར་ཙྩ་ཡཱ་ནི.
‘‘ནཱ་གོ་ཝ ས་ནྣཱ་ནི གུ་ཎཱ་ནི [ས་ནྡཱ་ན་གུ་ཎཱ་ནི (སཱི. པཱི.), ས་ནྟཱ་ནི གུ་ཎཱ་ནི (སྱཱ.)] ཚེ་ཏྭཱ,
དེ་ཝེ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སེ ཨ་ཏི་ཀྐ་མིཾ་སུ;
ས་ཨི་ནྡཱ དེ་ཝཱ ས་པ་ཛཱ་པ་ཏི་ཀཱ,
ས་བྦེ སུ་དྷ་མྨཱ་ཡ ས་བྷཱ་ཡུ་པ་ཝི་ཊྛཱ.
‘‘ཏེ་སཾ ནི་སི་ནྣཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ཀྐ་མིཾ་སུ,
ཝཱི་རཱ ཝི་རཱ་གཱ ཝི་ར་ཛཾ ཀ་རོ་ནྟཱ;
ཏེ དི་སྭཱ སཾ་ཝེ་ག་མ་ཀཱ་སི ཝཱ་ས་ཝོ,
དེ་ཝཱ་བྷི་བྷཱུ དེ་ཝ་ག་ཎ་སྶ མ་ཛ྄ཛྷེ.
‘‘‘ཨི་མེ་ཧི ཏེ ཧཱི་ན་ཀཱ་ཡཱུ་པ་པ་ནྣཱ,
དེ་ཝེ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སེ ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ནྟི’;
སཾ་ཝེ་ག་ཛཱ་ཏ་སྶ ཝ་ཙོ ནི་ས་མྨ,
སོ གོ་པ་ཀོ ཝཱ་ས་ཝ་མ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱ་སི.
‘‘‘བུ་དྡྷོ ཛ་ནི་ནྡ་ཏྠི མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ,
ཀཱ་མཱ་བྷི་བྷཱུ ས་ཀྱ་མུ་ནཱི་ཏི ཉཱ་ཡ་ཏི;
ཏ་སྶེ་ཝ ཏེ པུ་ཏྟཱ ས་ཏི་ཡཱ ཝི་ཧཱི་ནཱ,
ཙོ་དི་ཏཱ མ་ཡཱ ཏེ ས་ཏི་མ་ཛ྄ཛྷ་ལ་ཏྠུཾ.
‘‘‘ཏི་ཎྞཾ ཏེ་སཾ ཨཱ་ཝ་སི་ནེ་ཏྠ [ཨ་ཝ་སཱི་ནེ་ཏྠ (པཱི.)] ཨེ་ཀོ,
ག་ནྡྷ་བྦ་ཀཱ་ཡཱུ་པ་ག་ཏོ ཝ་སཱི་ནོ;
དྭེ ཙ ས་མྦོ་དྷི་པ་ཐཱ་ནུ་སཱ་རི་ནོ,
དེ་ཝེ་པི ཧཱི་ལེ༹་ནྟི ས་མཱ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ.
‘‘‘ཨེ་ཏཱ་དི་སཱི དྷ་མྨ་པྤ་ཀཱ་ས་ནེ་ཏྠ,
ན ཏ་ཏྠ ཀིཾ་ཀ་ངྑ་ཏི ཀོ་ཙི སཱ་ཝ་ཀོ;
ནི་ཏི་ཎྞ་ཨོ་གྷཾ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪ་ཚི་ནྣཾ,
བུ་དྡྷཾ ན་མ་སྶཱ་མ ཛི་ནཾ ཛ་ནི་ནྡཾ’.
‘‘ཡཾ ཏེ དྷ་མྨཾ ཨི་དྷ་ཉྙཱ་ཡ,
ཝི་སེ་སཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་གཾ་སུ [ཨ་ཛ྄ཛྷ་ག་མཾ་སུ (སྱཱ.)] ཏེ;
ཀཱ་ཡཾ བྲ་ཧྨ་པུ་རོ་ཧི་ཏཾ,
དུ་ཝེ ཏེ་སཾ ཝི་སེ་ས་གཱུ.
‘‘ཏ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ པ་ཏྟི་ཡཱ,
ཨཱ་ག་ཏ་མྷཱ་སི མཱ་རི་ས;
ཀ་ཏཱ་ཝ་ཀཱ་སཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ,
པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪེ་མུ མཱ་རི་སཱ’’ཏི.
༣༥༥. ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘‘དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཝི་སུ་དྡྷོ ཁོ ཨ་ཡཾ ཡ་ཀྑོ [ས་ཀྐོ (སཱི. སྱཱ. པཱི.)], ཡཾ ཀི་ཉྩི མཾ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪི་སྶ་ཏི, ས་བྦཾ ཏཾ ཨ་ཏྠ་ས་ཉྷི་ཏཾ་ཡེ་ཝ པུ་ཙྪི་སྶ་ཏི, ནོ ཨ་ན་ཏྠ་ས་ཉྷི་ཏཾ. ཡ་ཉྩ་སྶཱ་ཧཾ པུ་ཊྛོ བྱཱ་ཀ་རི་སྶཱ་མི, ཏཾ ཁི་པྤ་མེ་ཝ ཨཱ་ཛཱ་ནི་སྶ་ཏཱི’’ཏི.
༣༥༦. ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ས་ཀྐཾ དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡཾ གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷ་བྷཱ་སི –
‘‘པུ་ཙྪ ཝཱ་ས་ཝ མཾ པ་ཉྷཾ, ཡཾ ཀི་ཉྩི མ་ན་སི་ཙྪ་སི;
ཏ་སྶ ཏ་སྶེ་ཝ པ་ཉྷ་སྶ, ཨ་ཧཾ ཨ་ནྟཾ ཀ་རོ་མི ཏེ’’ཏི.
པ་ཋ་མ་བྷཱ་ཎ་ཝཱ་རོ ནི་ཊྛི་ཏོ.
༣༥༧. ཀ་ཏཱ་ཝ་ཀཱ་སོ ས་ཀྐོ དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡོ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨི་མཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ [དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨི་མཾ (སཱི. པཱི.)] པ་ཋ་མཾ པ་ཉྷཾ ཨ་པུ་ཙྪི –
‘‘ཀིཾ སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ ནུ ཁོ, མཱ་རི་ས, དེ་ཝཱ མ་ནུ་སྶཱ ཨ་སུ་རཱ ནཱ་གཱ ག་ནྡྷ་བྦཱ ཡེ ཙ་ཉྙེ ས་ནྟི པུ་ཐུ་ཀཱ་ཡཱ, ཏེ – ‘ཨ་ཝེ་རཱ ཨ་ད་ཎྜཱ ཨ་ས་པ་ཏྟཱ ཨ་བྱཱ་པ་ཛྫཱ ཝི་ཧ་རེ་མུ ཨ་ཝེ་རི་ནོ’ཏི ཨི་ཏི ཙ ནེ་སཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ཐ ཙ པ་ན ས་ཝེ་རཱ ས་ད་ཎྜཱ ས་ས་པ་ཏྟཱ ས་བྱཱ་པ་ཛྫཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟི ས་ཝེ་རི་ནོ’’ཏི? ཨི་ཏྠཾ ས་ཀྐོ དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པ་ཉྷཾ [ཨི་མཾ པ་ཋ་མཾ པ་ཉྷཾ (སཱི. པཱི.)] ཨ་པུ་ཙྪི. ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝཱ པ་ཉྷཾ པུ་ཊྛོ བྱཱ་ཀཱ་སི –
‘‘ཨི་སྶཱ་མ་ཙྪ་རི་ཡ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཁོ, དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡ, དེ་ཝཱ མ་ནུ་སྶཱ ཨ་སུ་རཱ ནཱ་གཱ ག་ནྡྷ་བྦཱ ཡེ ཙ་ཉྙེ ས་ནྟི པུ་ཐུ་ཀཱ་ཡཱ, ཏེ – ‘ཨ་ཝེ་རཱ ཨ་ད་ཎྜཱ ཨ་ས་པ་ཏྟཱ ཨ་བྱཱ་པ་ཛྫཱ ཝི་ཧ་རེ་མུ ཨ་ཝེ་རི་ནོ’ཏི ཨི་ཏི ཙ ནེ་སཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ཐ ཙ པ་ན ས་ཝེ་རཱ ས་ད་ཎྜཱ ས་ས་པ་ཏྟཱ ས་བྱཱ་པ་ཛྫཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟི ས་ཝེ་རི་ནོ’’ཏི. ཨི་ཏྠཾ བྷ་ག་ཝཱ ས་ཀྐ་སྶ དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡ་སྶ པ་ཉྷཾ པུ་ཊྛོ བྱཱ་ཀཱ་སི. ཨ་ཏྟ་མ་ནོ ས་ཀྐོ དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ བྷཱ་སི་ཏཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡི ཨ་ནུ་མོ་དི – ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ, བྷ་ག་ཝཱ, ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ, སུ་ག་ཏ. ཏི་ཎྞཱ མེ་ཏྠ ཀ་ངྑཱ ཝི་ག་ཏཱ ཀ་ཐཾ་ཀ་ཐཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཉྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎཾ སུ་ཏྭཱ’’ཏི.
༣༥༨. ཨི་ཏི་ཧ ས་ཀྐོ དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ བྷཱ་སི་ཏཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་མོ་དི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་ཏྟ་རིཾ [ཨུ་ཏྟ་རིཾ (སཱི. སྱཱ. པཱི.)] པ་ཉྷཾ ཨ་པུ་ཙྪི –
‘‘ཨི་སྶཱ་མ་ཙྪ་རི་ཡཾ པ་ན, མཱ་རི་ས, ཀིཾ་ནི་དཱ་ནཾ ཀིཾ་ས་མུ་ད་ཡཾ ཀིཾ་ཛཱ་ཏི་ཀཾ ཀིཾ་པ་བྷ་ཝཾ; ཀི་སྨིཾ ས་ཏི ཨི་སྶཱ་མ་ཙྪ་རི་ཡཾ ཧོ་ཏི; ཀི་སྨིཾ ཨ་ས་ཏི ཨི་སྶཱ་མ་ཙྪ་རི་ཡཾ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི? ‘‘ཨི་སྶཱ་མ་ཙྪ་རི་ཡཾ ཁོ, དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡ, པི་ཡཱ་པྤི་ཡ་ནི་དཱ་ནཾ པི་ཡཱ་པྤི་ཡ་ས་མུ་ད་ཡཾ པི་ཡཱ་པྤི་ཡ་ཛཱ་ཏི་ཀཾ པི་ཡཱ་པྤི་ཡ་པ་བྷ་ཝཾ; པི་ཡཱ་པྤི་ཡེ ས་ཏི ཨི་སྶཱ་མ་ཙྪ་རི་ཡཾ ཧོ་ཏི, པི་ཡཱ་པྤི་ཡེ ཨ་ས་ཏི ཨི་སྶཱ་མ་ཙྪ་རི་ཡཾ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི.
‘‘པི་ཡཱ་པྤི་ཡཾ ཁོ པ་ན, མཱ་རི་ས, ཀིཾ་ནི་དཱ་ནཾ ཀིཾ་ས་མུ་ད་ཡཾ ཀིཾ་ཛཱ་ཏི་ཀཾ ཀིཾ་པ་བྷ་ཝཾ; ཀི་སྨིཾ ས་ཏི པི་ཡཱ་པྤི་ཡཾ ཧོ་ཏི; ཀི་སྨིཾ ཨ་ས་ཏི པི་ཡཱ་པྤི་ཡཾ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི? ‘‘པི་ཡཱ་པྤི་ཡཾ ཁོ, དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡ, ཚ་ནྡ་ནི་དཱ་ནཾ ཚ་ནྡ་ས་མུ་ད་ཡཾ ཚ་ནྡ་ཛཱ་ཏི་ཀཾ ཚ་ནྡ་པ་བྷ་ཝཾ; ཚ་ནྡེ ས་ཏི པི་ཡཱ་པྤི་ཡཾ ཧོ་ཏི; ཚ་ནྡེ ཨ་ས་ཏི པི་ཡཱ་པྤི་ཡཾ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི.
‘‘ཚ་ནྡོ ཁོ པ་ན, མཱ་རི་ས, ཀིཾ་ནི་དཱ་ནོ ཀིཾ་ས་མུ་ད་ཡོ ཀིཾ་ཛཱ་ཏི་ཀོ ཀིཾ་པ་བྷ་ཝོ; ཀི་སྨིཾ ས་ཏི ཚ་ནྡོ ཧོ་ཏི; ཀི་སྨིཾ ཨ་ས་ཏི ཚ་ནྡོ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི? ‘‘ཚ་ནྡོ ཁོ, དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡ, ཝི་ཏ་ཀྐ་ནི་དཱ་ནོ ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་མུ་ད་ཡོ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཛཱ་ཏི་ཀོ ཝི་ཏ་ཀྐ་པ་བྷ་ཝོ; ཝི་ཏ་ཀྐེ ས་ཏི ཚ་ནྡོ ཧོ་ཏི; ཝི་ཏ་ཀྐེ ཨ་ས་ཏི ཚ་ནྡོ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི.
‘‘ཝི་ཏ་ཀྐོ ཁོ པ་ན, མཱ་རི་ས, ཀིཾ་ནི་དཱ་ནོ ཀིཾ་ས་མུ་ད་ཡོ ཀིཾ་ཛཱ་ཏི་ཀོ ཀིཾ་པ་བྷ་ཝོ; ཀི་སྨིཾ ས་ཏི ཝི་ཏ་ཀྐོ ཧོ་ཏི; ཀི་སྨིཾ ཨ་ས་ཏི ཝི་ཏ་ཀྐོ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི? ‘‘ཝི་ཏ་ཀྐོ ཁོ, དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡ, པ་པ་ཉྩ་ས་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ནི་དཱ་ནོ པ་པ་ཉྩ་ས་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ས་མུ་ད་ཡོ པ་པ་ཉྩ་ས་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ཛཱ་ཏི་ཀོ པ་པ་ཉྩ་ས་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་པ་བྷ་ཝོ; པ་པ་ཉྩ་ས་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ཡ ས་ཏི ཝི་ཏ་ཀྐོ ཧོ་ཏི; པ་པ་ཉྩ་ས་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ཡ ཨ་ས་ཏི ཝི་ཏ་ཀྐོ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི.
‘‘ཀ་ཐཾ པ་ཊི་པ་ནྣོ པ་ན, མཱ་རི་ས, བྷི་ཀྑུ པ་པ་ཉྩ་ས་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ནི་རོ་དྷ་སཱ་རུ་པྤ་གཱ་མི་ནིཾ པ་ཊི་པ་དཾ པ་ཊི་པ་ནྣོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི?
ཝེ་ད་ནཱ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ
༣༥༩. ‘‘སོ་མ་ན་སྶཾ་པཱ་ཧཾ [པ་ཧཾ (སཱི. པཱི.), ཙཱ་ཧཾ (སྱཱ. ཀཾ.)], དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡ, དུ་ཝི་དྷེ་ན ཝ་དཱ་མི – སེ་ཝི་ཏ་བྦ་མྤི, ཨ་སེ་ཝི་ཏ་བྦ་མྤི. དོ་མ་ན་སྶཾ་པཱ་ཧཾ, དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡ, དུ་ཝི་དྷེ་ན ཝ་དཱ་མི – སེ་ཝི་ཏ་བྦ་མྤི, ཨ་སེ་ཝི་ཏ་བྦ་མྤི. ཨུ་པེ་ཀྑཾ་པཱ་ཧཾ, དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡ, དུ་ཝི་དྷེ་ན ཝ་དཱ་མི – སེ་ཝི་ཏ་བྦ་མྤི, ཨ་སེ་ཝི་ཏ་བྦ་མྤི.
༣༦༠. ‘‘སོ་མ་ན་སྶཾ་པཱ་ཧཾ, དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡ, དུ་ཝི་དྷེ་ན ཝ་དཱ་མི སེ་ཝི་ཏ་བྦ་མྤི, ཨ་སེ་ཝི་ཏ་བྦ་མྤཱི་ཏི ཨི་ཏི ཁོ པ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཀི་ཉྩེ་ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ ཝུ་ཏྟཾ? ཏ་ཏྠ ཡཾ ཛ་ཉྙཱ སོ་མ་ན་སྶཾ ‘ཨི་མཾ ཁོ མེ སོ་མ་ན་སྶཾ སེ་ཝ་ཏོ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཨ་བྷི་ཝ་ཌྜྷ་ནྟི, ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ པ་རི་ཧཱ་ཡ་ནྟཱི’ཏི, ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ སོ་མ་ན་སྶཾ ན སེ་ཝི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ ཡཾ ཛ་ཉྙཱ སོ་མ་ན་སྶཾ ‘ཨི་མཾ ཁོ མེ སོ་མ་ན་སྶཾ སེ་ཝ་ཏོ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ པ་རི་ཧཱ་ཡ་ནྟི, ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཨ་བྷི་ཝ་ཌྜྷ་ནྟཱི’ཏི, ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ སོ་མ་ན་སྶཾ སེ་ཝི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ ཡཾ ཙེ ས་ཝི་ཏ་ཀྐཾ ས་ཝི་ཙཱ་རཾ, ཡཾ ཙེ ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐཾ ཨ་ཝི་ཙཱ་རཾ, ཡེ ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐེ ཨ་ཝི་ཙཱ་རེ, ཏེ [སེ (སཱི. པཱི.)] པ་ཎཱི་ཏ་ཏ་རེ. སོ་མ་ན་སྶཾ་པཱ་ཧཾ, དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡ, དུ་ཝི་དྷེ་ན ཝ་དཱ་མི སེ་ཝི་ཏ་བྦ་མྤི, ཨ་སེ་ཝི་ཏ་བྦ་མྤཱི་ཏི. ཨི་ཏི ཡཾ ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཨི་ད་མེ་ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ ཝུ་ཏྟཾ.
༣༦༡. ‘‘དོ་མ་ན་སྶཾ་པཱ་ཧཾ, དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡ, དུ་ཝི་དྷེ་ན ཝ་དཱ་མི སེ་ཝི་ཏ་བྦ་མྤི, ཨ་སེ་ཝི་ཏ་བྦ་མྤཱི་ཏི. ཨི་ཏི ཁོ པ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཀི་ཉྩེ་ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ ཝུ་ཏྟཾ? ཏ་ཏྠ ཡཾ ཛ་ཉྙཱ དོ་མ་ན་སྶཾ ‘ཨི་མཾ ཁོ མེ དོ་མ་ན་སྶཾ སེ་ཝ་ཏོ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཨ་བྷི་ཝ་ཌྜྷ་ནྟི, ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ པ་རི་ཧཱ་ཡ་ནྟཱི’ཏི, ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ དོ་མ་ན་སྶཾ ན སེ་ཝི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ ཡཾ ཛ་ཉྙཱ དོ་མ་ན་སྶཾ ‘ཨི་མཾ ཁོ མེ དོ་མ་ན་སྶཾ སེ་ཝ་ཏོ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ པ་རི་ཧཱ་ཡ་ནྟི, ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཨ་བྷི་ཝ་ཌྜྷ་ནྟཱི’ཏི, ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ དོ་མ་ན་སྶཾ སེ་ཝི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ ཡཾ ཙེ ས་ཝི་ཏ་ཀྐཾ ས་ཝི་ཙཱ་རཾ, ཡཾ ཙེ ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐཾ ཨ་ཝི་ཙཱ་རཾ, ཡེ ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐེ ཨ་ཝི་ཙཱ་རེ, ཏེ པ་ཎཱི་ཏ་ཏ་རེ. དོ་མ་ན་སྶཾ་པཱ་ཧཾ, དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡ, དུ་ཝི་དྷེ་ན ཝ་དཱ་མི སེ་ཝི་ཏ་བྦ་མྤི, ཨ་སེ་ཝི་ཏ་བྦ་མྤཱི’ཏི ཨི་ཏི ཡཾ ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཨི་ད་མེ་ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ ཝུ་ཏྟཾ.
༣༦༢. ‘‘ཨུ་པེ་ཀྑཾ་པཱ་ཧཾ, དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡ, དུ་ཝི་དྷེ་ན ཝ་དཱ་མི སེ་ཝི་ཏ་བྦ་མྤི, ཨ་སེ་ཝི་ཏ་བྦ་མྤཱི་ཏི ཨི་ཏི ཁོ པ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཀི་ཉྩེ་ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ ཝུ་ཏྟཾ? ཏ་ཏྠ ཡཾ ཛ་ཉྙཱ ཨུ་པེ་ཀྑཾ ‘ཨི་མཾ ཁོ མེ ཨུ་པེ་ཀྑཾ སེ་ཝ་ཏོ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཨ་བྷི་ཝ་ཌྜྷ་ནྟི, ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ པ་རི་ཧཱ་ཡ་ནྟཱི’ཏི, ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ ཨུ་པེ་ཀྑཱ ན སེ་ཝི་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཏྠ ཡཾ ཛ་ཉྙཱ ཨུ་པེ་ཀྑཾ ‘ཨི་མཾ ཁོ མེ ཨུ་པེ་ཀྑཾ སེ་ཝ་ཏོ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ པ་རི་ཧཱ་ཡ་ནྟི, ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཨ་བྷི་ཝ་ཌྜྷ་ནྟཱི’ཏི, ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ ཨུ་པེ་ཀྑཱ སེ་ཝི་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཏྠ ཡཾ ཙེ ས་ཝི་ཏ་ཀྐཾ ས་ཝི་ཙཱ་རཾ, ཡཾ ཙེ ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐཾ ཨ་ཝི་ཙཱ་རཾ, ཡེ ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐེ ཨ་ཝི་ཙཱ་རེ, ཏེ པ་ཎཱི་ཏ་ཏ་རེ. ཨུ་པེ་ཀྑཾ་པཱ་ཧཾ, དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡ, དུ་ཝི་དྷེ་ན ཝ་དཱ་མི སེ་ཝི་ཏ་བྦ་མྤི, ཨ་སེ་ཝི་ཏ་བྦ་མྤཱི་ཏི ཨི་ཏི ཡཾ ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཨི་ད་མེ་ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ ཝུ་ཏྟཾ.
༣༦༣. ‘‘ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པ་ནྣོ ཁོ, དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡ, བྷི་ཀྑུ པ་པ་ཉྩ་ས་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ནི་རོ་དྷ་སཱ་རུ་པྤ་གཱ་མི་ནིཾ པ་ཊི་པ་དཾ པ་ཊི་པ་ནྣོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཨི་ཏྠཾ བྷ་ག་ཝཱ ས་ཀྐ་སྶ དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡ་སྶ པ་ཉྷཾ པུ་ཊྛོ བྱཱ་ཀཱ་སི. ཨ་ཏྟ་མ་ནོ ས་ཀྐོ དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ བྷཱ་སི་ཏཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡི ཨ་ནུ་མོ་དི – ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ, བྷ་ག་ཝཱ, ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ, སུ་ག་ཏ, ཏི་ཎྞཱ མེ་ཏྠ ཀ་ངྑཱ ཝི་ག་ཏཱ ཀ་ཐཾ་ཀ་ཐཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཉྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎཾ སུ་ཏྭཱ’’ཏི.
པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རོ
༣༦༤. ཨི་ཏི་ཧ ས་ཀྐོ དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ བྷཱ་སི་ཏཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་མོ་དི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་ཏྟ་རིཾ པ་ཉྷཾ ཨ་པུ་ཙྪི –
‘‘ཀ་ཐཾ པ་ཊི་པ་ནྣོ པ་ན, མཱ་རི་ས, བྷི་ཀྑུ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི? ‘‘ཀཱ་ཡ་ས་མཱ་ཙཱ་རཾ་པཱ་ཧཾ, དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡ, དུ་ཝི་དྷེ་ན ཝ་དཱ་མི – སེ་ཝི་ཏ་བྦ་མྤི, ཨ་སེ་ཝི་ཏ་བྦ་མྤི. ཝ་ཙཱི་ས་མཱ་ཙཱ་རཾ་པཱ་ཧཾ, དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡ, དུ་ཝི་དྷེ་ན ཝ་དཱ་མི – སེ་ཝི་ཏ་བྦ་མྤི, ཨ་སེ་ཝི་ཏ་བྦ་མྤི. པ་རི་ཡེ་ས་ནཾ་པཱ་ཧཾ, དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡ, དུ་ཝི་དྷེ་ན ཝ་དཱ་མི – སེ་ཝི་ཏ་བྦ་མྤི, ཨ་སེ་ཝི་ཏ་བྦ’’མྤི.
‘‘ཀཱ་ཡ་ས་མཱ་ཙཱ་རཾ་པཱ་ཧཾ, དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡ, དུ་ཝི་དྷེ་ན ཝ་དཱ་མི སེ་ཝི་ཏ་བྦ་མྤི ཨ་སེ་ཝི་ཏ་བྦ་མྤཱི་ཏི ཨི་ཏི ཁོ པ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཀི་ཉྩེ་ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ ཝུ་ཏྟཾ? ཏ་ཏྠ ཡཾ ཛ་ཉྙཱ ཀཱ་ཡ་ས་མཱ་ཙཱ་རཾ ‘ཨི་མཾ ཁོ མེ ཀཱ་ཡ་ས་མཱ་ཙཱ་རཾ སེ་ཝ་ཏོ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཨ་བྷི་ཝ་ཌྜྷ་ནྟི, ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ པ་རི་ཧཱ་ཡ་ནྟཱི’ཏི, ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ཀཱ་ཡ་ས་མཱ་ཙཱ་རོ ན སེ་ཝི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྠ ཡཾ ཛ་ཉྙཱ ཀཱ་ཡ་ས་མཱ་ཙཱ་རཾ ‘ཨི་མཾ ཁོ མེ ཀཱ་ཡ་ས་མཱ་ཙཱ་རཾ སེ་ཝ་ཏོ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ པ་རི་ཧཱ་ཡ་ནྟི, ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཨ་བྷི་ཝ་ཌྜྷ་ནྟཱི’ཏི, ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ཀཱ་ཡ་ས་མཱ་ཙཱ་རོ སེ་ཝི་ཏ་བྦོ. ཀཱ་ཡ་ས་མཱ་ཙཱ་རཾ་པཱ་ཧཾ, དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡ, དུ་ཝི་དྷེ་ན ཝ་དཱ་མི – སེ་ཝི་ཏ་བྦ་མྤི, ཨ་སེ་ཝི་ཏ་བྦ་མྤཱི་ཏི ཨི་ཏི ཡཾ ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཨི་ད་མེ་ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ ཝུ་ཏྟཾ.
‘‘ཝ་ཙཱི་ས་མཱ་ཙཱ་རཾ་པཱ་ཧཾ, དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡ, དུ་ཝི་དྷེ་ན ཝ་དཱ་མི – སེ་ཝི་ཏ་བྦ་མྤི, ཨ་སེ་ཝི་ཏ་བྦ་མྤཱི’ཏི. ཨི་ཏི ཁོ པ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཀི་ཉྩེ་ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ ཝུ་ཏྟཾ? ཏ་ཏྠ ཡཾ ཛ་ཉྙཱ ཝ་ཙཱི་ས་མཱ་ཙཱ་རཾ ‘ཨི་མཾ ཁོ མེ ཝ་ཙཱི་ས་མཱ་ཙཱ་རཾ སེ་ཝ་ཏོ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཨ་བྷི་ཝ་ཌྜྷ་ནྟི, ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ པ་རི་ཧཱ་ཡ་ནྟཱི’ཏི, ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ཝ་ཙཱི་ས་མཱ་ཙཱ་རོ ན སེ་ཝི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྠ ཡཾ ཛ་ཉྙཱ ཝ་ཙཱི་ས་མཱ་ཙཱ་རཾ ‘ཨི་མཾ ཁོ མེ ཝ་ཙཱི་ས་མཱ་ཙཱ་རཾ སེ་ཝ་ཏོ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ པ་རི་ཧཱ་ཡ་ནྟི, ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཨ་བྷི་ཝ་ཌྜྷ་ནྟཱི’ཏི, ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ཝ་ཙཱི་ས་མཱ་ཙཱ་རོ སེ་ཝི་ཏ་བྦོ. ཝ་ཙཱི་ས་མཱ་ཙཱ་རཾ་པཱ་ཧཾ, དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡ, དུ་ཝི་དྷེ་ན ཝ་དཱ་མི – སེ་ཝི་ཏ་བྦ་མྤི, ཨ་སེ་ཝི་ཏ་བྦ་མྤཱི་ཏི ཨི་ཏི ཡཾ ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཨི་ད་མེ་ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ ཝུ་ཏྟཾ.
‘‘པ་རི་ཡེ་ས་ནཾ་པཱ་ཧཾ, དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡ, དུ་ཝི་དྷེ་ན ཝ་དཱ་མི – སེ་ཝི་ཏ་བྦ་མྤི, ཨ་སེ་ཝི་ཏ་བྦ་མྤཱི་ཏི ཨི་ཏི ཁོ པ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཀི་ཉྩེ་ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ ཝུ་ཏྟཾ? ཏ་ཏྠ ཡཾ ཛ་ཉྙཱ པ་རི་ཡེ་ས་ནཾ ‘ཨི་མཾ ཁོ མེ པ་རི་ཡེ་ས་ནཾ སེ་ཝ་ཏོ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཨ་བྷི་ཝ་ཌྜྷ་ནྟི, ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ པ་རི་ཧཱ་ཡ་ནྟཱི’ཏི, ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ ན སེ་ཝི་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཏྠ ཡཾ ཛ་ཉྙཱ པ་རི་ཡེ་ས་ནཾ ‘ཨི་མཾ ཁོ མེ པ་རི་ཡེ་ས་ནཾ སེ་ཝ་ཏོ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ པ་རི་ཧཱ་ཡ་ནྟི, ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཨ་བྷི་ཝ་ཌྜྷ་ནྟཱི’ཏི, ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ སེ་ཝི་ཏ་བྦཱ. པ་རི་ཡེ་ས་ནཾ་པཱ་ཧཾ, དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡ, དུ་ཝི་དྷེ་ན ཝ་དཱ་མི – སེ་ཝི་ཏ་བྦ་མྤི, ཨ་སེ་ཝི་ཏ་བྦ་མྤཱི་ཏི ཨི་ཏི ཡཾ ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཨི་ད་མེ་ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ ཝུ་ཏྟཾ.