༡. མ་ཎྜཱུ་ཀ་དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་ཝི་མཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ
མ་ཧཱ་ར་ཐ་ཝ་གྒེ ཀོ མེ ཝ་ནྡ་ཏི པཱ་དཱ་ནཱིཏི མ་ཎྜཱུ་ཀ་དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་ཝི་མཱ་ནཾ. ཏ་སྶ ཀཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི? བྷ་ག་ཝཱ ཙ་མྤཱ་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི ག་གྒ་རཱ་ཡ པོ་ཀྑ་ར་ཎི་ཡཱ ཏཱི་རེ. སོ པ་ཙྩཱུ་ས་ཝེ་ལཱ་ཡཾ བུ་དྡྷཱ་ཙི་ཎྞཾ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ཝེ་ནེ་ཡྻ་བ་ནྡྷ་ཝེ ས་ཏྟེ ཝོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཨ་དྡ་ས ‘‘ཨ་ཛྫ མ་ཡི སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡེ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟེ ཨེ་ཀོ མ་ཎྜཱུ་ཀོ མ་མ ས་རེ ནི་མི་ཏྟཾ ག་ཎྷ་ནྟོ པ་རཱུ་པ་ཀྐ་མེ་ན མ་རི་ཏྭཱ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ མ་ཧ་ཏཱ དེ་ཝ་པ་རི་ཝཱ་རེ་ན མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ པ་སྶ་ནྟ་སྶེ་ཝ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི, ཏ་ཏྠ བ་ཧཱུ་ནཾ དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི དི་སྭཱ པུ་བྦ་ཎྷ་ས་མ་ཡཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་དཱ་ཡ མ་ཧ་ཏཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ་ན ས་དྡྷིཾ ཙ་མྤཱ་ན་ག་རཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ, བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ སུ་ལ་བྷ་པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ཀ་ཏ་བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩོ ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱུ་སུ ཝ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ དི་ཝཱ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཏེ་སུ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊིཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་སུ་ཁེ་ན དི་ཝ་ས་བྷཱ་གཾ ཁེ་པེ་ཏྭཱ, སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡེ ཙ་ཏཱུ་སུ པ་རི་སཱ་སུ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏཱ་སུ སུ་ར་བྷི་ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཏོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཏ་ངྑ་ཎཱ་ནུ་རཱུ་པེ་ན པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡེ་ན པོ་ཀྑ་ར་ཎི་ཏཱི་རེ དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་མ་ཎྜ་པཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཨ་ལ་ངྐ་ཏ་ཝ་ར་བུ་དྡྷཱ་ས་ནེ ནི་སི་ནྣོ མ་ནོ་སི་ལཱ་ཏ་ལེ སཱི་ཧ་ནཱ་དཾ ན་ད་ནྟོ ཨ་ཚ་མྦྷཱི་ཏ་ཀེ་ས་ར་སཱི་ཧོ ཝི་ཡ ཨ་ཊྛ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ བྲ་ཧྨ་སྶ་རཾ ནི་ཙྪཱ་རེ་ནྟོ ཨ་ཙི་ནྟེ་ཡྻེ་ན བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནུ་པ་མཱ་ཡ བུ་དྡྷ་ལཱི་ལཱ་ཡ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏུཾ ཨཱ་ར་བྷི.
ཏ་སྨི་ཉྩ ཁ་ཎེ ཨེ་ཀོ མ་ཎྜཱུ་ཀོ པོ་ཀྑ་ར་ཎི་ཏོ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ‘‘དྷ་མྨོ ཨེ་སོ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི དྷ་མྨ་ས་ཉྙཱ་ཡ ས་རེ ནི་མི་ཏྟཾ ག་ཎྷ་ནྟོ པ་རི་ས་པ་རི་ཡ་ནྟེ ནི་པ་ཛྫི. ཨ་ཐེ་ཀོ ཝ་ཙྪ་པཱ་ལོ ཏཾ པ་དེ་སཾ ཨཱ་ག་ཏོ ས་ཏྠཱ་རཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟཾ པ་རི་ས་ཉྩ པ་ར་མེ་ན ཨུ་པ་ས་མེ་ན དྷ་མྨཾ སུ་ཎ་ནྟཾ དི་སྭཱ ཏ་གྒ་ཏ་མཱ་ན་སོ ད་ཎྜ་མོ་ལུ་བྦྷ ཏི་ཊྛ་ནྟོ མ་ཎྜཱུ་ཀཾ ཨ་ནོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ སཱི་སེ ས་ནྣི་རུ་མྦྷི་ཏྭཱ ཨ་ཊྛཱ་སི. སོ དྷ་མྨ་ས་ཉྙཱ་ཡ པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟོ ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་བྷ་ཝ་ནེ དྭཱ་ད་ས་ཡོ་ཛ་ནི་ཀེ ཀ་ན་ཀ་ཝི་མཱ་ནེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ སུ་ཏྟ་པྤ་བུ་དྡྷོ ཝི་ཡ ཏ་ཏྠ ཨ་ཙྪ་རཱ་ས་ངྒྷ་པ་རི་ཝུ་ཏཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ དི་སྭཱ ‘‘ཀུ་ཏོ ནུ ཁོ ཨི་དྷ ཨ་ཧཾ ནི་བྦ་ཏྟོ’’ཏི ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ནྟོ པུ་རི་མ་ཛཱ་ཏིཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨ་ཧ་མྤི ནཱ་མ ཨི་དྷ ཨུ་པྤ་ཛྫིཾ, ཨཱི་དི་ས་ཉྩ ས་མྤ་ཏྟིཾ པ་ཊི་ལ་བྷིཾ, ཀིཾ ནུ ཁོ ཀ་མྨཾ ཨ་ཀཱ་སི’’ནྟི ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ནྟོ ཨ་ཉྙཾ ན ཨ་དྡ་ས ཨ་ཉྙ་ཏྲ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་རེ ནི་མི་ཏྟ་གྒཱ་ཧཱ. སོ ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ས་ཧ ཝི་མཱ་ནེ་ན ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཝི་མཱ་ན་ཏོ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ, མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ པ་སྶ་ནྟ་སྶེ་ཝ མ་ཧ་ཏཱ པ་རི་ཝཱ་རེ་ན མ་ཧ་ནྟེ་ན དི་བྦཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ, བྷ་ག་ཝ་ཏོ པཱ་དེ སི་ར་སཱ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ཉྫ་ལིཾ པ་གྒ་ཡ྄ཧ ན་མ་སྶ་མཱ་ནོ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཨ་ཐ ནཾ བྷ་ག་ཝཱ ཛཱ་ན་ནྟོ་ཝ མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ཀ་མྨ་ཕ་ལཾ བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཀཱ་ཏུཾ –
༨༥༧. ‘‘ཀོ མེ ཝ་ནྡ་ཏི པཱ་དཱ་ནི, ཨི་དྡྷི་ཡཱ ཡ་ས་སཱ ཛ་ལཾ;
ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟེ་ན ཝ་ཎྞེ་ན, ས་བྦཱ ཨོ་བྷཱ་ས་ཡཾ དི་སཱ’’ཏི. –
པུ་ཙྪི. ཏ་ཏྠ ཀོཏི དེ་ཝ་ནཱ་ག་ཡ་ཀྑ་མ་ནུ་སྶཱ་དཱི་སུ ཀོ, ཀ་ཏ་མོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མེཏི མ་མ. པཱ་དཱ་ནཱིཏི པཱ་དེ. ཨི་དྡྷི་ཡཱཏི ཨི་མཱ་ཡ ཨཱི་དི་སཱ་ཡ དེ་ཝི་དྡྷི་ཡཱ. ཡ་ས་སཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཨཱི་དི་སེ་ན པ་རི་ཝཱ་རེ་ན པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན ཙ. ཛ་ལནྟི ཝི་ཛྫོ་ཏ་མཱ་ནོ. ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟེ་ནཱཏི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཀ་ནྟེ་ན ཀ་མ་ནཱི་ཡེ་ན སུ་ནྡ་རེ་ན. ཝ་ཎྞེ་ནཱཏི ཚ་ཝི་ཝ་ཎྞེ་ན, ས་རཱི་ར་ཝ་ཎྞ་ནི་བྷཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨ་ཐ དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་རི་མ་ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དིཾ ཨཱ་ཝི ཀ་རོ་ནྟོ ཨི་མཱ་ཧི གཱ་ཐཱ་ཧི བྱཱ་ཀཱ་སི –
༨༥༨. ‘‘མ་ཎྜཱུ་ཀོ་ཧཾ པུ་རེ ཨཱ་སིཾ, ཨུ་ད་ཀེ ཝཱ་རི་གོ་ཙ་རོ;
ཏ་ཝ དྷ་མྨཾ སུ་ཎ་ནྟ་སྶ, ཨ་ཝ་དྷཱི ཝ་ཙྪ་པཱ་ལ་ཀོ.
༨༥༩. ‘‘མུ་ཧུ་ཏྟཾ ཙི་ཏྟ་པ་སཱ་ད་སྶ, ཨི་དྡྷིཾ པ་སྶ ཡ་ས་ཉྩ མེ;
ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ མེ པ་སྶ, ཝ་ཎྞཾ པ་སྶ ཛུ་ཏི་ཉྩ མེ.
༨༦༠. ‘‘ཡེ ཙ ཏེ དཱི་གྷ་མ་དྡྷཱ་ནཾ, དྷ་མྨཾ ཨ་སྶོ་སུཾ གོ་ཏ་མ;
པ་ཏྟཱ ཏེ ཨ་ཙ་ལ་ཊྛཱ་ནཾ, ཡ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ ན སོ་ཙ་རེ’’ཏི.
༨༥༨. ཏ་ཏྠ པུ་རེཏི པུ་རི་མ་ཛཱ་ཏི་ཡཾ. ཨུ་ད་ཀེཏི ཨི་དཾ ཏ་དཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ད་སྶ་ནཾ. ཨུ་ད་ཀེ མ་ཎྜཱུ་ཀོཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཡི་ཀཱ་དི་ཀ་སྶ ཐ་ལེ མ་ཎྜཱུ་ཀ་སྶ ནི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི. གཱ་ཝོ ཙ་ར་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི གོ་ཙ་རོ, གོ་ཙ་རོ ཝི་ཡཱ་ཏི གོ་ཙ་རོ, གྷཱ་སེ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ. ཝཱ་རི ཨུ་ད་ཀཾ གོ་ཙ་རོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཝཱ་རི་གོ་ཙ་རོ. ཨུ་ད་ཀ་ཙཱ་རཱི་པི ཧི ཀོ་ཙི ཀ་ཙྪ་པཱ་དི ཨ་ཝཱ་རི་གོ་ཙ་རོ་པི ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཝཱ་རི་གོ་ཙ་རོ’’ཏི ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཝ དྷ་མྨཾ སུ་ཎ་ནྟ་སྶཱཏི བྲ་ཧྨ་སྶ་རེ་ན ཀ་ར་ཝཱི་ཀ་རུ་ཏ་མ་ཉྫུ་ནཱ དེ་སེ་ནྟ་སྶ ཏ་ཝ དྷ་མྨཾ ‘‘དྷ་མྨོ ཨེ་སོ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ས་རེ ནི་མི་ཏྟ་གྒཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན སུ་ཎ་ནྟ་སྶ, ཨ་ནཱ་ད་རེ ཙེ་ཏཾ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཝ་དྷཱི ཝ་ཙྪ་པཱ་ལ་ཀོཏི ཝ་ཙྪེ ར་ཀྑ་ནྟོ གོ་པཱ་ལ་དཱ་ར་ཀོ མ་མ ས་མཱི་པཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ད་ཎྜ་མོ་ལུ་བྦྷི་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ནྟོ མ་མ སཱི་སེ ད་ཎྜཾ ས་ནྣི་རུ་མྦྷི་ཏྭཱ མཾ མཱ་རེ་སི.
༨༥༩. མུ་ཧུ་ཏྟཾ ཙི་ཏྟ་པ་སཱ་ད་སྶཱཏི ཏ་ཝ དྷ་མྨེ མུ་ཧུ་ཏྟ་མ་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶ ཙི་ཏྟ་པ་སཱ་ད་སྶ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨི་དྡྷིནྟི ས་མི་དྡྷིཾ, དི་བྦ་ཝི་བྷཱུ་ཏི་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཡ་སནྟི པ་རི་ཝཱ་རཾ. ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝནྟི ཀཱ་མ་ཝ་ཎྞི་ཏཱ་དི་དི་བྦཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ. ཝ་ཎྞནྟི ས་རཱི་ར་ཝ་ཎྞ་ས་མྤ་ཏྟིཾ. ཛུ་ཏིནྟི དྭཱ་ད་ས་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི ཕ་ར་ཎ་ས་མ་ཏྠཾ པ་བྷཱ་ཝི་སེ་སཾ.
༨༦༠. ཡེཏི ཡེ ས་ཏྟཱ. ཙ-ས་དྡོ བྱ་ཏི་རེ་ཀེ. ཏེཏི ཏ་ཝ. དཱི་གྷ་མ་དྡྷཱ་ནནྟི བ་ཧུ་ཝེ་ལཾ. ཨ་སྶོ་སུནྟི སུ་ཎིཾ་སུ. གོ་ཏ་མཱཏི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ གོ་ཏྟེ་ན ཨཱ་ལ་པ་ཏི. ཨ་ཙ་ལ་ཊྛཱ་ནནྟི ནི་བྦཱ་ནཾ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ – གོ་ཏ་མ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཧཾ ཝི་ཡ ཨི་ཏྟ་ར་མེ་ཝ ཀཱ་ལཾ ཨ་སུ་ཎི་ཏྭཱ ཡེ པ་ན ཀ་ཏ་པུ་ཉྙཱ ཙི་རཾ ཀཱ་ལཾ ཏ་ཝ དྷ་མྨཾ ཨ་སྶོ་སུཾ སོ་ཏུཾ ལ་བྷིཾ་སུ, ཏེ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ སཾ་སཱ་ར་བྱ་ས་ནཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏཱ ཨི་མེ ས་ཏྟཱ ཡ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ ན སོ་ཙེ་ཡྻུཾ, ཏཾ ཨ་སོ་ཀཾ ས་སྶ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཙ་ལཾ ས་ནྟི་པ་དཾ པ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ, ན ཏེ་སཾ ཏ་སྶ པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོ་ཏི.
ཨ་ཐ་སྶ བྷ་ག་ཝཱ ས་མྤ་ཏྟ་པ་རི་སཱ་ཡ ཙ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སི. དེ་ས་ནཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ སོ དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧི, ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ཡཱ པཱ་ཎ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཨ་ཧོ་སི. དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ པ་ད་ཀྑི་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཙ ཨ་ཉྫ་ལིཾ ཀ་ཏྭཱ ས་ཧ པ་རི་ཝཱ་རེ་ན དེ་ཝ་ལོ་ཀ་མེ་ཝ ག་ཏོ་ཏི.
མ་ཎྜཱུ་ཀ་དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་ཝི་མཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.